De Paravang Blankenberge

De Paravang Blankenberge Evaluatie van de monumentverlichting

Het terreinbezoek Voorafgaande info De vrijwilligers van Preventie Lichthinder vzw bezoeken de omgeving van het monument wanneer de verlichting ontstoken is. Met behulp van een digitale camera (Canon EOS 350D) op statief en een Sky Quality Meter (SQM) wordt de situatie in kaart gebracht. Met de camera worden foto s genomen van de situatie ter plekke om de beschrijving te staven. De Sky Quality Meter zorgt voor metingen die een indicatie geven van de helderheid van de omgeving. Dit kan de hemel zijn, maar ook een oppervlak van de straat, een object, De SQM geeft metingen in magnitude per vierkante boogseconde. Deze waarde dient herrekend te worden (via een tool op de website van de producent van de SQM, Unihedron uit Canada: http://unihedron.com/projects/darksky/magconv.php ) naar millicandela per vierkante meter. Deze waarde kan geïnterpreteerd worden door de vrijwilligers van Preventie Lichthinder. De candela is de eenheid voor lichtsterkte. De lichtsterkte geeft aan hoeveel licht zich bevindt in ieder stukje van een lichtbundel. Andere eenheden die gebruikt worden voor het aangeven van lichtsterkte zijn lumen en lux. Lumen wordt gebruikt om de totale lichtsterkte van een lichtstroom aan te geven. Lux is dan het aantal lumen per vierkante meter. Dit terreinbezoek, op maandag 18 november, werd gedaan door Stijn Vanderheiden. Een algemene bundel vervolledigt dit dossier. Deze bundel bevat relevante info, een verklarende woordenlijst, nuttige linken, info over de wetgeving, Inhoud van dit dossier: - Beschrijving van de omgeving/situering - Analyse van de bestaande toestand - Conclusie van het terreinbezoek - Verbeterpunten/scenario s

DEEL 1: SITUERING De Paravang, Paravent of windscherm ligt aan de jachthaven van Blankenberge. Het oost-westgeoriënteerde windscherm werd gebouwd in 1908 en zorgde voor een toeristisch voordeel voor Blankenberge. Ook op minder mooie dagen konden de toeristen wandelen, kijken en flaneren langs de jachthaven. De Paravang is sinds 1987 beschermd als monument. Het kreeg nog een grondige opknapbeurt in 1993. Het windscherm bakent het Leopoldpark af aan de westkant en beschermt het park tegen de overheersende zuidwestenwinden. Rondom het windscherm en het Leopoldpark zijn er hoge gebouwen (De Smet de Naeyerlaan, Leopoldstraat) of appartementen (Franchommelaan) opgetrokken. Langs de havenzijde van de Paravang zijn heel wat parkeervoorzieningen gelegen (Havenstraat, Franchommelaan, Havenplein). Hierdoor is de link tussen de Paravang en de jachthaven minder nadrukkelijk. De Havenlaan is echter de eerste straat vanuit het achterland om de zeedijk en achterliggende appartementsblokken te bereiken. De straat en de parkeerplaatsen worden intensief gebruikt.

Aanduiding van de SQM-metingen en foto s. De SQM-metingen DEEL 2: ANALYSE 2 3 4 1 5 6

meetpunt waarde cd/m² opmerking 1 15,2 0,089830487 zicht op de hemel 1 12,58 1,003283698 zicht op de paravang 1 13,44 0,454384759 zicht op de jachthaven 2 13,67 0,367640845 zicht op de hemel 2 12,97 0,700525188 zicht op de paravang 2 11,53 2,638904997 zicht op de parking en jachthaven 3 15,27 0,084221652 zicht op de hemel 3 12,19 1,436890771 zicht op de paravang 4 14 0,271283735 zicht op de hemel 4 10,95 4,502189341 zicht op de paravang 4 13,2 0,566792057 zicht op het park 5 15,72 0,055644694 zicht op de hemel 5 13,29 0,521703506 zicht op het park 6 14,57 0,160481049 zicht op de hemel 6 11,78 2,096156748 zicht op de paravang 6 11,92 zicht op de koninklijke baan 1,84256898 richting De Haan 6 12,13 zicht op de koninklijke baan 1,518531326 richting het centrum Geen van deze metingen geven een hoge waarde, wat wijst op een verlichte omgeving. De omliggende verlichting van de Paravang zorgt dus voor heel wat licht/helderheid. Daar ook de waarden voor de metingen richting hemel laag zijn, wijst erop dat er heel wat strooilicht omhoog gestraald wordt en er dus lichthinder is in de onmiddellijke omgeving van de Paravang.

De foto s 7 10 6 8 9 5 4 2 3 1 12 11

foto standplaats doel van de foto opmerking 5158 1 5159 1 aanzicht Paravang vanuit Haven aanzicht Paravang vanuit Haven 5163 1 Paravang en Havenstraat 5164 1 5168 1 5169 1 5171 2 5175 2 5177 3 detail van de decoratieve verlichting tussen Havenstraat en jachthaven zicht op de jachthaven (richting Franchommelaan) zicht op de jachthaven (richting De Smed de Naeyerlaan) zicht van onder de Paravang richting De Smet de Naeyerlaan zicht van onder de Paravang richting Franchommelaan zicht van onder de Paravang richting De Smet de Naeyerlaan (maar aan de kant van het Leopoldpark) Paravang wordt niet met reden aangestraald, wel door het omgevingslicht. Het glas in de Paravang zorgt voor een oplichting van de achterliggende verlichting Meerdere types verlichting zorgen voor veel licht in de omgeving. Langs de Havenstraat al 3 soorten verlichting. Armatuur zorgt voor heel veel lichthinder. Het licht straalt horizontaal weg en wordt helemaal niet gericht. Dergelijk type veroorzaakt voor hemelgloed en doorbraak. Ook langs de Franchommelaan staan heel wat armaturen (2 verschillende types) die hetzelfde doelgebied verlichten. Vele verschillende armaturen voor het verlichten van de straat, voetgangerszone, parking en haven. De Paravang wordt onder het dak verlicht door verschillende lichtpunten (allemaal hetzelfde armatuur). Er wordt een gelig licht uitgestraald, ten opzichte van het oranje licht van op straat. zelfde als bij 5171. Het contrast in lichtkleur valt op. Hier is amper invloed van de verlichting van de Havenstraat. De ramen kleuren hier wel oranje. Dit gedeelte oogt feeërieker doordat het niet overstraald wordt door de verlichting van de Havenstraat. 5180 4 5181 4 5184 4 5190 5 5195 6 zicht op het Leopoldpark, van onder de Paravang zicht op het Leopoldpark, van onder de Paravang detail van de armaturen in het Leopoldpark zicht op de Franchommelaan (richting centrum) voor-aanzicht van de Paravang, vanop de Dit park wordt verlicht door wit licht. Dit contrasteert heel fel met het oranje licht overal errond. Dit park wordt verlicht door wit licht. Dit contrasteert heel fel met het oranje licht overal errond. De armaturen veroorzaken heel wat lichthinder. Het licht straalt horizontaal weg en wordt helemaal niet gericht. Dergelijk type veroorzaakt voor hemelgloed en doorbraak. Overdreven verlicht door ontdubbelen lichtpunten voor de straat en het voetpad. Het park dient niet verlicht te worden, daar is al verlichting aanwezig. Het armatuur is van het betere soort. Een klein gebolde kap waardoor het licht vooral omlaag gestuurd wordt. De spreiding is wel nog heel groot, veel meer dan het doelgebied (voetpad links, rijweg +parkeerstrook, voetpad rechts). Architecturale en bouwkundige waarde zijn hier goed te zien. Detailleringsgraag van alle onderdelen is groot.

5200 7 5206 5 5210 8 5218 9 5222 10 5231 11 5235 11 5244 12 Franchommelaan, naar de De Smet de Naeyerlaan zicht op de Paravang vanop de dijk detail van de kop van de Paravang detail van de kop van de Paravang zicht van onder de Paravang richting De Smet de Naeyerlaan zicht op de Paravang vanop de Franchommelaan zicht op de De Smet de Naeyerlaan, richting haven zicht op de kop van de Paravang, richting zee zicht door de Paravang, van de jachthaven naar het Leopoldpark De Paravang valt amper op tussen alle verlichting. Er is een duidelijk verschil tussen het oranje licht rechts (kant haven) en eerder donkere omgeving links (Leopoldpark, met bomen en wit licht). Het dak van de Paravang is de moeite waard om te beklemtonen. Duidelijk verschil in verlichtingssterkte links en rechts. Het witte licht dat vanuit het Leopoldpark op de ruiten geprojecteerd wordt, is heel goed zichtbaar. Vele armaturen worden gebruikt om de omgeving te verlichtingen. De veelheid aan lichtpunten langs de jachthaven valt heel erg op. Aan de kant van het Leopoldpark is dat veel minder. De overintensiteit aan verlichting, onder de Paravang, langs de Havenlaan is ook duidelijk.

Conclusies uit terreinbezoek Een medewerker van Preventie Lichthinder heeft op maandag 18 november tussen 22u25 en 23u00 de Paravang bezocht. Tijdens dit plaatsbezoek werd gelet op de verlichting van de Paravang, de straatverlichting, plein en parkverlichting in de omgeving, de soort verlichting, de plaatsing van de verlichting en er werd gekeken naar eventuele andere verlichtingsmogelijkheden. PreventieLichthinder vzw richt haar werking vooral op het beheersen en verminderen van de lichthinder, door middel van analyses, plaatsbezoeken, verbetertrajecten, Dit terreinbezoek spitste zich toe op zowel de verlichting van de Paravang als van de verlichting in de onmiddellijke omgeving. Inventarisatie van de verlichting in het studiegebied: De Paravang heeft verlichting aan de onderzijde van het dak. De armaturen aan de Paravang zorgen enkel voor verlichting nabij de gaanderij en de zitplaatsen. De verlichting is vrij donker en wordt totaal overstemd door de verlichting uit de omgeving. Nabij de Paravang zijn verschillende straten (Havenstraat, Franchommelaan, De Smet de Naeyerlaan), parkings langsheen de jachthaven, een park (met tennisvelden, minigolf, ), en al deze zones hebben een eigen specifieke verlichting. Al deze verlichting zorgt ook voor de verlichting van de Paravang. De Paravang is als het ware een scheiding tussen de haven en het centrum van Blankenberge (met het park er meteen achter). Die locatie is uiteraard niet toevallig gekozen. De Paravang (paravent), windbreker/windscherm, zorgt voor een windvrije zone nabij de haven.

A lichthinder Preventie Lichthinder vzw bekijkt 4 soorten van lichthinder: verblinding, doorbraak, hemelgloed en verspilling. Doorbraak (of tresspass): functioneel licht dat niet het doelgebied bereikt, maar andere constructies, zones, in de omgeving verlicht. De verlichting van de Paravang zelf is zo lichtzwak dat ze niet voor doorbraak of tresspass zorgt. Het licht dat zijwaarts gestraald wordt, is veel minder sterk dan wat er in de buurt uitgestraald wordt, dus kan er moeilijk gesteld worden dat de Paravang zorgt voor doorbraak (zie foto 5171). Verblinding: verblinding wordt veroorzaakt door lichtbronnen die slecht zijn afgesteld en voetgangers, fietsers, autobestuurders, aanstralen onder een hoek van maximaal 20 onder het horizontaal vlak. Wanneer de weggebruiker zijn of haar ogen op de weg richt, zorgt het invallend licht voor een verblindend effect. De weggebruiker kan dan moeilijk een inschatting maken van de weg of andere weggebruikers en dit kan ongevallen veroorzaken. De gekozen armaturen onder de Paravang stralen licht uit in een hoek van 20 onder het horizontaal vlak, maar de lampen stralen maar weinig licht uit waardoor ze helemaal niet verblindend werken. Hemelgloed: hemelgloed is goed zichtbaar buiten de centra van dorpen en steden. Boven naburige dorpen, steden, sportvelden, is een oranje of witte gloed te zien. Dit is hemelgloed. Deze gloed wordt veroorzaakt door licht dat opwaarts gestraald wordt. Dit licht verlicht de wolken, de sterren, de hemel, maar dus alleszins geen straat, sportveld, monument, Opwaarts licht wordt veroorzaakt doordat armaturen rechtstreeks licht naar boven schijnen (grondspots, slecht geplaatste spots, ), maar ook door reflecterende oppervlakken te verlichten. Zo kan een wateroppervlak (vijver, rivier, kanaal, ) ook veel licht weerkaatsen. (Nat) Gras, een nat wegdek, weerkaatsen ook veel licht, maar die weersomstandigheden mogen we niet in rekening brengen. De vorming van een hemelgloed kan voorkomen worden door armaturen te kiezen en te plaatsen die enkel naar beneden schijnen of alleen op het doelgebied en die geen weerkaatsende oppervlakken aanstralen.

De armaturen onder de Paravang kunnen amper zorgen voor hemelgloed omdat ze hangen tegen het plafond. Ze kunnen amper licht zijwaarts uitstralen, laat staan omhoog. Omdat ze daarnaast ook nog eens lichtzwak zijn, is er geen gevaar voor de vorming van hemelgloed door de armaturen van de Paravang. Verspilling: Verspilling is een algemene verzameling van te veel aan licht, fout geplaatst licht, Soms worden te veel armaturen en lampen gebruikt om een straat, monument, klemtoon te verlichten. Dit is verspilling. Soms wordt maar één lamp gebruikt, maar wordt deze te zwaar gedimensioneerd waardoor er ook verspilling optreedt. Fout geplaatste verlichting die geen meerwaarde biedt, of waar een groot deel van de stralenbundel het doeloppervlak niet bereikt, ook dat is verspilling. Alle bovenstaande vormen van lichthinder: doorbraak, verblinding en hemelgloed zijn ook vormen van verspilling. Het licht had op die plekken niet moeten schijnen en is dus overbodig en dus ook verspilling. Verspilling kan vermeden worden door een nauwkeurige opmaak van een lichtplan, een inventarisatie van de noden en mogelijke oplossingen, het juiste gebruik van verlichtingssterkte, het juist plaatsen van de juiste armaturen, Met het tegengaan van verspilling gaat u niet alleen lichthinder beperken, maar ook de uitgaven van uw energiefactuur beperken en dat is handig meegenomen en meteen meetbaar voor de gemeente. De verlichting van de Paravang kan niet gecategoriseerd worden als pure verspilling (overdaad aan verlichting, meerdere armaturen die eenzelfde doelgebied hebben, ). Het enige dat in aanmerking komt om het etiket verspilling te krijgen, is het feit dat niet alleen de armaturen op de paravang, maar ook alle andere armaturen in de buurt de Paravang verlichten. Dit hoeft dus niet. De verlichting voor de Havenstraat, voor de wandelpromenade langs de jachthaven, voor het park achter de Paravang is er niet op voorzien dat deze verlichting ook de Paravang adequaat moet verlichten. Toch zorgen al deze armaturen voor het aanstralen van de Paravang (foto s 5175 en 5210). B verbruik Er is geen nutteloos verbruik bij de verlichting op de Paravang. Voor de bespreking van de armaturen in de omgeving, zie verder. Ieder voorstel dat kan worden bedacht om de Paravang anders te gaan verlichten, zal bijna zeker een verhoging van het verbruik met zich meebrengen. Alleen een totaalconcept, met ook alle omliggende armaturen voor de straten, jachthaven, park, parking, zou kunnen zorgen voor een behoud of verlaging van het verbruik. Alle armaturen in de buurt dienen dan meegenomen te worden. Hieruit volgt dat eerst ook

een investering noodzakelijk is, om nadien te komen tot een minder verbruik bij de armaturen. Ook door het aanpassen van het regime kan het verbruik verminderd worden (doven, dimmen, naderingsverlichting, ). C functionaliteit De verlichting van de Paravang is op en top funcionteel. De verlichting is er in hoofdzaak op gericht om het gebruik van de Paravang mogelijk te maken, ook na het invallen van de duisternis. De wandelpromenade en de zitbanken zijn verlicht en kunnen hierdoor gemakkelijk gebruikt worden in (invallende) duisternis (foto 5177). D belevingswaarde Waar de functionaliteit hoog scoort, is de belevingswaarde dan weer heel wat minder. De verlichting van de Paravang verlicht alleen het bruikbare gedeelte, het wandelpad en de zitbanken. De verlichting op de Paravang zet de architecturale kwaliteit, de erfgoedwaarde, absoluut niet in de kijken. De Paravang is nu tijdens de nacht niet opvallend in het straatbeeld (foto 5163 en 5200).

DEEL 3: VERBETERTRAJECTEN EN SCENARIO S In functie van de verbetertrajecten bekijken we verschillende mogelijkheden rond de Paravang: - De toestellen - Het verlichtingsregime - De investeringen voor de aanpassing A toestellen 1) de huidige toestellen zorgen voor een sfeerrijke omgeving om onder en rond de Paravang te vertoeven. Gelijkaardige (of dezelfde) armaturen zouden kunnen blijven. Deze armaturen hoeven niet veel helderder/feller licht te stralen dan nu. Dit zou eerder voor een vervreemdend, cleaner effect zorgen en dat is niet nodig. 2) Andere toestellen zouden voorzien mogen worden om de architecturale kwaliteiten van het bouwwerk te beklemtonen. Het dak, met de vele details op de nok en de kroonlijst, het houtwerk aan de voet van de Paravang. Stuk voor stuk zijn dit pareltjes die met de juiste verlichting goed

beklemtoond kunnen worden. Er stellen zich hier wel enkele voorwaarden of zelfs knelpunten om dit te realiseren. De Paravang is een beschermd monument. De diensten van de Vlaamse Overheid, bevoegd voor onroerend erfgoed, het agentschap Onroerend Erfgoed, houdt een richtlijn aan voor het aanbrengen van technieken op beschermde monumenten die stelt dat deze de waarde van het gebouw of monument niet mogen schaden. Voor verlichting wordt in de eerste plaats gekeken of het historisch gezien wel nodig was om te verlichten en 2 e instantie wordt gekeken naar externe verlichting, dus het aanstralen vanaf een bepaald punt, buiten het monument. De vorm van het gebouw maakt het niet gemakkelijk om dit met een minimum aan verlichtingstoestellen te gaan aanstralen, zonder voor lichthinder te zorgen. Meerdere toestellen zullen nodig zijn om de constructie en de waardevolle, mooie elementen te beklemtonen. Het glas in het gebouw, een belangrijk onderdeel van het windscherm zorgt er daarnaast ook nog voor dat aanstralen kan zorgen voor doorstralen en dus voor de lichthindervorm tresspass of doorbraak. Nieuwe verlichting zal dus moeten zorgen voor een goeie verlichting van het gebouw, maar mag niet zorgen voor hinder doordat het licht zich kan verplaatsen door het glas, de vensters heen. Tussentijdse conclusie: 1. Behoud van de verlichting onderaan de Paravang. Deze verlichting zorgt voor de juiste sfeerschepping, kan (mits de juiste lampen) een beperkt verbruik kennen en veroorzaakt weinig lichthinder. 2. Nieuwe verlichting om de specifieke kenmerken van het gebouw te accentueren: a). Na overleg met de diensten van Onroerend Erfgoed kan nagegaan worden of het mogelijk is om onder de nokpan van het windscherm een lichtstrip in te bouwen. Deze lichtstrip zou dan licht kunnen uitstralen over het dak (van hoog naar laag). Hierdoor wordt het kenmerkende dak ook zichtbaar tijdens de nachtelijke uren. Door gebruik te maken van bvb. LED-strips kan het vebruik alsnog beperkt gehouden worden.

b). Indien geen nieuwe verlichting geplaatst mag worden op de Paravang, moet toch gekozen worden voor een (gedeeltelijke) verlichting van het dak, vanaf een verlichtingspaal verder op. Dit kan gebeuren vanop de palen die er nu al staan. Deze staan echter vrij ver van de Paravang, wat de kans op lichthinder vergroot. Het is moeilijk om vanop grotere afstand een klein oppervlakte te gaan verlichten zonder hinder in de omgeving. De palen heel dicht bij de Paravang zetten is dan ook weer niet goed omdat de palen het uitzicht naar en van de Paravang zullen beïnvloeden. In eerste instantie kan dus gekeken worden naar de potenties van de bestaande (hogere) palen in de buurt. Nadien kan bekeken worden of er nieuwe palen voorzien moeten worden. Vanop die hogere palen kan het nuttig en interessant zijn om het dak aan te stralen. Dit lijkt ons het belangrijkste onderdeel om bijkomend te gaan belichten. Alle architecturale elementen aan de onderzijde van de Paravang worden in meer of mindere mate reeds verlicht door de bestaande verlichting. c). grondspots zijn uit den boze: Door het gebruik als wandelpromenade en rustpunt zijn grondspots niet aanvaardbaar. Te veel mensen zouden in het licht moeten kijken (hoe je de spots ook richt of afschermt) en grondspots zijn (mits enkele uitzonderingen) zeer storen en lichtvervuilend.

B regime Voor het regime van de verlichting op en rond de Paravang zouden we 3 voorstellen willen formuleren. 1) Behoud van de verlichting op zelfde intensiteit onder de Paravang De verlichting aan de onderzijde van de Paravang zou geen verandering moeten ondergaan. Deze verlichting is vooral functioneel. Het laat het gebruik van de Paravang toe gedurende de donkere periodes. Daar de Paravang ook een verbinding vormt tussen de appartementsblokken langs de dijk en het achterliggende deel van Blankenberge zal er altijd wel wat passage zijn. Als de intensiteit niet omhoog gaat bij aanpassingen van de verlichting, is het ook niet nodig om deze gedurende de nacht te gaan aanpassen. 2) Doven van klemtoonverlichting op het dak en de details De nieuw voorgestelde klemtoonverlichting om de architecturale waarde van het gebouw te accentueren hoeft niet de hele nacht te branden. Het is voldoende dat deze verlichting brandt gedurende de avondlijke uren en daarna gedoofd wordt. Na middernacht zullen er nog maar weinig mensen specifiek langs de Paravang komen om er te genieten van het uitzicht van het bouwwerk. Het aanstralen van het dak tijdens de avond kan dan wel weer een blikvanger zijn om extra passanten (toeristen) te overtuigen om s avonds nog een ommetje te maken langs de Paravang, het park, de jachthaven en de omliggende horecazaken. 3) Dimmen van de verlichting in de omgeving De Paravang valt nu amper op s avonds door de intense verlichting langs de Havenlaan en de Franchommelaan. Wanneer we het dak van de Paravang speciaal gaan aanstralen, zou de omgevingsverlichting ook moeten dalen zodat de nieuwe verlichting opvalt. De metingen geven aan dat het dimmen van de verlichting nabij de jachthaven mogelijk moet zijn. Er zijn nu zoveel lichtpunten/lichtbronnen in de buurt van vele verschillende armaturen die allemaal dezelfde omgeving verlichten. Ofwel moeten al deze armaturen teruggeschroefd worden qua intensiteit (=dimmen), ofwel moet gekeken worden om de overdaad aan verlichtingspunten te gaan aanpakken.

wanneer later op de avond de klemtoonverlichting op de Paravang gedoofd wordt, moet bekeken worden of het wel nodig is om de intensiteit van de straatverlichting terug te gaan verhogen. Door het dalende gebruik van de wegen in de nachtelijke uren, kan deze dimming aangehouden worden. C investeringen verbruik De voorgaande wijzigingsvoorstellen kunnen ook afgetoetst worden op hoe het verbruik zal wijzigen. 1) Behoud bestaande verlichting: wanneer de bestaande verlichting behouden blijft, zal ook het verbruik niet wijzigen. Wanneer bij vervanging van de bestaande lampen of armaturen gekozen wordt voor zuinigere exemplaren, kan er een besparing optreden. Deze besparing gebeurt natuurlijk pas nadat er geïnvesteerd is in de verlichting. 2) Aanstralen dak Paravang: deze nieuwe verlichtingsmanier zal sowieso een meerverbruik zijn. Er us nu geen verlichting gericht op de Paravang. Er kan echter bij de selectie van de armaturen en lampen gekozen worden voor zuinige, lichthindervriendelijke toestellen en daardoor zal het verbruik beperkt blijven. Ook hier geldt uiteraard dat er eerst een investering zal moeten gebeuren. 3) Aanpassen regime van de bestaande verlichting: Bij deze optie hoeft er niet veel te gebeuren. Het is vooral van belang dat alle straatverlichting rond de Paravang gedimt kan worden. Wanneer dit nog niet voorzien is in het armatuur of de schakelkast, is een investering nodig. Wanneer dit wel al voorzien was, kan het dimmen van deze verlichting gedurende de hele nacht (in combinatie met het aanstralen van de Paravang) of een deel van de nacht (wanneer er geen nieuwe verlichting komt) meteen worden doorgevoerd. Deze in greep zal zeker ook zorgen voor een kleiner verbruik.

DEEL 4: DE OMGEVING VAN DE PARAVANG Tijdens het terreinbezoek werd niet alleen gelet op de verlichting van de Paravang, maar ook op de verlichting in de ruimere omgeving. Het eerste dat opviel nabij de Paravang, was de wildgroep aan armaturen (foto 5163, 5210 en 5235). Er staat functionele verlichting voor de straat en de parkeerzones, maar meteen ernaast ook een armatuur om de promenade rondom te jachthaven te verlichten. Toch wordt ook die voetgangerszone volledig verlichting door de functionele verlichting. Door al deze verlichting valt de Paravang (zonder klemtoonverlichting) niet op en dit is bijzonder spijtig. Al deze armaturen kunnen meerdere functies opnemen. Zo kan de functionele verlichting (op een hoge paal) ook zorgen voor de verlichting van de Paravang (zoals het nu gebeurd, weliswaar ondermaats) als voor de voetgangerszone rond de jachthaven, als waarschijnlijk ook in de jachthavens, op de pontons tussen de boten. Ook het design verlichtingsarmatuur langs de jachthaven, volgens de intensiteit, kunnen instaan voor het verlichten van de straat en de parkeerzones. Alleen is dit armatuur niet zo hoog en wordt het nuttige licht minder ver op straat gestraald. Het onnuttige licht (horizontaal of omhoog gestraald) komt veel verder, maar in een lagere intensiteit. (foto 5163) In het Leopoldpark hebben de lampen een witte kleur, aan de straatkant is alles oranje. Dat contrast merk je vrij goed als je vanaf de Paravang of de straat het park in loopt. De kleurherkenning bij wit licht is stukken beter dan bij oranje licht, maar je moet de vraag durven stellen of het de moeite is om een dergelijk klein gebied uit te rusten met een andere kleur van verlichting (foto 5180, 5181 en 5184). Tijdens het terreinbezoek waren alle armaturen ontstoken. Mogelijk kan een deel van de overdaad aan verlichtingspunten en lichtintensiteit al deels opgelost worden door een aantal van de armaturen gedurende de nacht te gaan dimmen of doven. Niet alle verlichting dient een hele nacht maximaal te schijnen. Zo kan gekozen worden om de functionele verlichting langs de straten en parkeerzones op niveau te houden en andere armaturen te dimmen of zelfs te doven na een bepaald uur (bijvoorbeeld middernacht). De mensen

die na middernacht nog buiten rondlopen hebben meestal een doel voor hun verplaatsing en komen niet langs de jachthaven flaneren omwille van het zicht en de boten. Deze verlichting zou dus gedoofd kunnen worden zonder afbreuk te doen aan de doelstelling van de verlichting.