KWALIFICATIEDOSSIER MANSCHAP B Werkzaam bij de brandweer Status Dit kwalificatiedossier is vastgesteld door de stuurgroep van het project Besluit kwaliteit brandweerpersoneel in mei 2009. Het dossier is in juni 2009 aangeboden aan het ministerie van BZK. In oktober 2009 is het dossier aangepast: de kerntaken van manschap B en instructeur zijn opgesplitst. Dit heeft geen inhoudelijke veranderingen tot gevolg gehad. Procesverantwoording is te vinden in de verantwoordingsnotitie inzake het opstellen van kwalificatiedossiers voor de brandweer (Van der Lijcke, juni 2009).
Inhoudsopgave Deel A Vast te stellen door de minister 1.1 Algemene informatie 1.2 Vakbekwaamheid Deel B Vast te stellen door de minister 2.1 Kerntaken 2.2 Competentiematrix Deel C Vast te stellen door de stuurgroep 3.1 Uitwerking kerntaken, keuzes en dilemma s en beoordelingscriteria 3.2 Prestatie-indicatoren 3.3 Specificaties vakbekwaam worden, vakbekwaam blijven Deel D Verantwoording Bijlage Uitwerking competenties en niveaus 1
2
Deel A Vast te stellen door de minister 1.1 Algemene informatie Functienaam Beschrijving van de functie Manschap B De functie van manschap B brengt verschillende verantwoordelijkheden met zich mee. De manschap B: 1. werkt tijdens uitrukwerkzaamheden onder leiding van een bevelvoerder; 2. geeft voorlichting; 3. geeft onder bevel van een bevelvoerder leiding aan de bemanning (waar hij 1 deel van uitmaakt) van specifieke voertuigen; 4. kan onder supervisie van een bevelvoerder taakstellende werkzaamheden uitvoeren. Voor de kerntaak Leidinggeven aan specifieke werkzaamheden en dan met name voor het onderdeel specifieke voertuigen, geldt als eis voor het optreden als zodanig ook het certificaat voor het specifieke voertuig als voertuigbediener. 1 Daar waar hij staat, kan ook zij gelezen worden. 3
1.2 Vakbekwaamheid De vakbekwaamheid (uitgedrukt in kerntaken en competenties zoals beschreven in deel B) wordt geborgd door middel van opleiden, examineren, bijscholen en oefenen. Aanstelling in de functie van manschap B kan geschieden wanneer de opleiding tot manschap B is afgerond met een Rijksdiploma. De werkgever en de brandweerfunctionaris dienen aan te kunnen tonen dat de vakbekwaamheid is onderhouden. 4
Deel B Vast te stellen door de minister 2.1 Kerntaken Kerntaak 1: Geven van voorlichting De manschap B geeft algemene voorlichting over de werkzaamheden van de brandweer aan specifieke doelgroepen. Kerntaak 2: Leidinggeven aan specifieke werkzaamheden De manschap B stuurt onder supervisie van een bevelvoerder een klein team aan bij het uitvoeren van specifieke werkzaamheden. Bij niet spoedeisende hulpverlening en dienstverlening treedt hij zelfstandig op. 5
2.2 Competentiematrix In de competentiematrix wordt het verband tussen competenties en kerntaken weergegeven. Er zijn drie typen competenties: - Strategische en organisatorische competenties (organisatie); - Sociale, maatschappelijke en communicatieve competenties (omgeving); - Vakmatige en kenniscompetenties (professie). Daarnaast zijn voor de repressieve brandweerfuncties drie kerncompetenties vastgesteld die voor iedere brandweerfunctionaris noodzakelijk worden geacht om succesvol te kunnen functioneren: - Accuraat; - Stressbestendig; - Samenwerken. In de cellen van de matrix wordt voor elke competentie het niveau beschreven dat vereist is bij het uitvoeren van de kerntaken. In de bijlage wordt beschreven welke betekenis de niveaus uit de competentiematrix hebben. De competentiematrix voor de functie van manschap B is te vinden op de volgende pagina. 6
Functie: manschap B Kerntaken Organisatie Omgeving resultaat gericht oordelen innoveren / creativiteit daadkracht flexibel inleven mondeling communiceren onafhankelijk Geven van voorlichting 1 1 Leidinggeven aan specifieke werkzaamheden 1 1 1 Vakgebieden Professie Niveau Basis (1) Overdracht (2) Expert (3) Incidentbestrijding x 7
8
Deel C Vast te stellen door de stuurgroep 3.1 Uitwerking kerntaken, keuzes en dilemma s en beoordelingscriteria Kerntaak 1: Geven van voorlichting Werkzaamheden Geeft algemene voorlichting over de werkzaamheden van de brandweer: - aan specifieke doelgroepen; - tijdens open dagen. Koppelt vragen terug en geeft opmerkingen door aan de organisatie waaraan voorlichting is gegeven Vereiste competenties en niveaus van functioneren Innoveren/ creativiteit (1) Flexibel (1) Keuzes en dilemma s Bewustzijn van eigen kennis / grenzen / beperkingen. Kan omgaan met kritische vragen en opmerkingen. Beoordelingscriteria De informatie die de manschap B tijdens de voorlichting geeft is doel- en doelgroepgericht: hij kan zich aanpassen aan het niveau en de interesse van de groep. De informatie moet voldoen aan de voorwaarden van een goede presentatie. Treft een gedegen voorbereiding. Is representatief als vertegenwoordiger van de organisatie. Komt betrouwbaar en vakkundig over. Weet waar hij de informatie kan halen. Weet politiek- en bestuurlijk en organisatie gevoelige zaken te herkennen en op de juiste wijze door te spelen. 9
Kerntaak 2: Leidinggeven aan specifieke werkzaamheden Werkzaamheden Stuurt onder supervisie van een bevelvoerder, een klein team (waarvan hij zelf deel uitmaakt) aan bij het uitvoeren van specifieke werkzaamheden met een spoedeisend karakter. Treedt zelfstandig op bij niet spoedeisende hulpverlening. Levert input voor de incidentrapportage of doet dit zelfstandig. Treedt zelfstandig op bij dienstverlening. Vereiste competenties en niveaus van functioneren Daadkracht (1) Mondeling communiceren (1) Onafhankelijk (1) Keuzes en dilemma s Moet kunnen werken onder niet ideale omstandigheden. Moet de grenzen van zijn kennis en kunde kennen en weten wanneer hij een hoger niveau moet inschakelen. Onderkent de noodzaak tot opschaling. Moet een keuze kunnen maken tussen diverse technische mogelijkheden. Is zich bewust van de grens tussen hulpverlening en dienstverlening. Beoordelingscriteria Kan partieel leiding geven. Beoordeelt de situatie en past daarop zijn maatregelen aan. Kan technisch de situatie analyseren. Past de juiste schadebeperkende maatregelen toe. Heeft aandacht voor milieu en omgeving. Heeft aandacht voor de veiligheid van eigen personeel en anderen. Bewaakt de fysieke inzetbelasting van zijn team. 10
3.2 Prestatie-indicatoren De manschap B beheerst de vereiste competenties zodanig dat hij in staat is om zijn werkzaamheden adequaat uit te voeren. Hij kan omgaan met de keuzes en dilemma s die hij in zijn werk tegenkomt. 11
3.3 Specificaties vakbekwaam worden, vakbekwaam blijven Niveaubepaling (indicatie) Voor de functie is een VMBO werk- en denkniveau vereist. Studielast (indicatie) Nader te bepalen. Instroomeisen Om in te kunnen stromen in de opleiding tot manschap B dient men minimaal over een VMBO werk- en denkniveau te beschikken, alsmede het diploma manschap A en inhoudelijke deskundigheid in het vakgebied waarin de manschap B optreedt. Rijksdiploma/certificeerbare eenheden Het rijksdiploma manschap B wordt uitgereikt als de examinering van de eisen uit dit kwalificatiedossier met een voldoende resultaat is afgerond. Vakbekwaam blijven De werkgever heeft de mogelijkheid om voor de blijvende vakbekwaamheid gebruik te maken van: De leidraad oefenen. Oefenkaarten. Een portfolio voor de vakbekwaamheidregistratie. Een diagnostische toets voor de blijvende vakbekwaamheid. Het werkboek Competentiegericht oefenen. 12
Deel D Verantwoording Proces- en inhoudsinformatie Ontwikkeld door: Onder regie van: In opdracht van: VNG, NVBR, Nifv, Nbbe en het Ministerie van Binnenlandse Zaken. De projectgroep Project Kwaliteit Brandweer Personeel. De stuurgroep Project Kwaliteit Brandweer Personeel. Gebruikte brondocumenten Nbbe en Nifv - Functie- en competentieprofielen brandweerfuncties op (v)mbo niveau, juni 2007. NVBR - Kwalificatieprofiel voor de manschap B werkzaam binnen de brandweer, september 2008 13
14
Bijlage: Uitwerking competenties en niveaus Strategische en organisatorische competenties (organisatie) Dit betreft strategische en organisatorische competenties die met name betrekking hebben op het geven van richting aan organisatie(onderdeel) (visie, strategievorming) en de inrichting van het werk (de interne organisatie). Innoveren en creativiteit Creëren van nieuwe en originele ideeën, werkwijzen en toepassingen door het combineren van formele en informele informatie, bestaande en nieuwe oplossingen/aanpakken. Niveau 1 Heeft niet voor de hand liggende, frisse ideeën voor nieuwe werkwijzen of methoden. Genereert nieuwe ideeën in het werk; ook samen met partners/experts. Betreedt bij tegenslagen nieuwe paden of bedenkt alternatieve oplossingen. Speelt met nieuwe ideeën en benaderingen in op veranderingen. 15
Sociaal, maatschappelijke en communicatieve competenties (omgeving) Dit betreft sociale, maatschappelijke en communicatieve competenties die betrekking hebben op de interactie met de omgeving zowel extern als intern. Daadkracht Op adequate en krachtige wijze nemen van beslissingen op basis van een inzichtelijke afweging en eigen oordeel, ook als kennis en/of informatie beperkt is en tevens het uitvoeren en afronden van activiteiten. Handelen naar en staan voor een genomen besluit (van zichzelf of een ander). Niveau 1 Handelt moedig in lastige situaties, neemt verantwoorde risico s. Neemt beslissingen op grond van relevante informatie en duidelijke feiten, waarbij de gevolgen van de besluiten voorspelbaar zijn. Neemt en motiveert beslissingen binnen het eigen werkterrein. Blijft achter gemaakte keuzen (van zichzelf of van partners/experts) staan. Flexibel Aanpassen van de eigen stijl, benadering en gedrag aan wisselende eisen en omstandigheden. Openstaan voor nieuwe ideeën en actief zoeken naar alternatieven om het gestelde doel te bereiken. Niveau 1 Pakt nieuwe zaken snel op, ook bij aangrenzende werkzaamheden. Interpreteert regels en richtlijnen en richt zich daarbij op de bedoeling van de vastgestelde regels. Accepteert dat werkzaamheden door partners/experts en door omstandigheden bepaald worden en handelt daarnaar; staat open voor veranderingen en verbeteringen die partners/experts voorstellen. Past gedrag aan bij veranderende omstandigheden/ schakelt snel tussen verschillende werkzaamheden. Mondeling communiceren Ideeën, meningen en informatie aan anderen overdragen in voor de ontvanger begrijpelijke taal, gebaren en nonverbale signalen. Tactvol en effectief reageren op behoeften en gevoelens van anderen, taal en terminologie aanpassen aan de doelgroep (incl. Engels). Niveau 1 Drukt zich zowel mondeling als schriftelijk goed uit bij contacten van verschillend niveau, onderbouwt de boodschap met duidelijke argumenten. Stelt zich open en onbevooroordeeld op in een gesprek, interpreteert verbale en non-verbale signalen en vraagt na of de boodschap goed begrepen is. Formuleert tactvol, stemt taal, gebaren en houding af op de behoefte en belangen van de ander. Stelt open vragen en vraagt door; geeft feedback wanneer daar om wordt gevraagd. Redigeert interne documenten en schrijft documenten voor extern gebruik. 16
Sociaal, maatschappelijke en communicatieve competenties (omgeving) Dit betreft sociale, maatschappelijke en communicatieve competenties die betrekking hebben op de interactie met de omgeving zowel extern als intern. Onafhankelijk Zelfstandig en zelfbewust werken. Om kunnen gaan met eisen, veranderingen en hindernissen. Eigen standpunten innemen en verdedigen, rekening houdend met de missie van de organisatie. Niveau 1 Vertrouwt op zichzelf, maakt zelfstandig keuzen binnen het eigen takenpakket en aandachtsgebied en laat zich daarbij niet weerhouden door belemmeringen. Vraagt feedback en hulp op het juiste moment op basis van een inschatting van de eigen kennis en vaardigheden. Werkt zelfstandig en vaart duidelijk een eigen koers binnen gestelde kaders. 17
Vakmatige competenties (professie) Dit betreft competenties op vakgebieden die specifiek voor de brandweer zijn. Incidentbestrijding Dit vakgebied omvat de repressieve taken van de rampenbestrijdingsorganisatie, zoals het operationeel leidinggeven danwel adviseren bij incidenten van verschillende schaalgrootten (zowel mono- als multidisciplinair). Ook de aan het operationeel optreden gelieerde aandachtsgebieden zoals evaluaties, bedrijfsopvang, nazorg, procedures (w.o. alarmerings- en opschalingsprocedures), Arbo-wetgeving en andere wettelijke kaders vallen onder dit vakgebied. Basisniveau (1) Is in staat om informatie en gegevens te reproduceren en deze kennis toe te passen binnen het eigen expertgebied. 18