2009 Rapport samengesteld door: Mariska de Roo Eddie Borgers Tom Vansteenkiste Juli 2009 Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg Tervurenlaan 168 bus 2, 1150 Brussel, België +32-22-09-04-71 +32-22-18-78-21 info@nkvk.be www.nkvk.be 1
Disclaimer & auteursrechten Dit rapport werd met de uiterste zorg samengesteld. De Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg (NKVK) en haar medewerkers streven naar juistheid, actualiteit en volledigheid van de informatie, maar kunnen echter niet de correctheid, noch volledigheid van de informatie garanderen. De lezer is zich er eveneens van bewust dat de informatie kan veranderen, zonder dat hij of zij daar van tevoren van op de hoogte wordt gebracht. De NKVK doet haar uiterste best om uitspraken van personen op een objectieve manier weer te geven, in overeenstemming met de bedoeling waarmee en de context waarin ze gebeurden. Toch is het mogelijk dat in het rapport meningen en uitspraken van personen worden weergegeven, die niet noodzakelijk als algemeen geldend geïnterpreteerd mogen worden. Bovendien zullen deze uitspraken evenmin steeds overeenstemmen met de overtuigingen van de NKVK. Daarom kan de NKVK niet aansprakelijk worden gesteld voor de inhoud van het rapport of voor het gebruik dat hiervan wordt gemaakt. We sluiten tevens elke aansprakelijkheid uit voor schade die verband houdt met het gebruik van dit rapport. De in dit rapport beschikbaar gestelde structuur, tekst, figuren, fiches en tabellen kunnen afgedrukt en/of verveelvoudigd worden voor persoonlijk gebruik, met uitsluiting van elke verdere verveelvoudiging, distributie, commercialisatie of exploitatie onder derden, tenzij met voorafgaande toestemming van de Nederlandse Kamer van koophandel voor België en Luxemburg. 2
Inhoudsopgave 2009 Inleiding...7 Hoofdstuk 1 Sociaal-economisch beeld van België...9 1.1 Demografie...9 1.1.1 Populatie... 10 1.1.2 Huishoudens... 11 1.2 Economie... 12 1.2.1 Bruto Binnenlands Product... 12 1.2.2 Bruto Nationaal product... 13 1.2.3 Inflatie... 13 1.2.4 Het consumentenvertrouwen... 14 1.2.5 Ondernemingen en faillissementen... 15 1.2.6 Beroepsbevolking... 15 1.2.7 Buitenlandse handel... 16 1.3 Politieke factoren... 18 1.3.1 Internationale handelsverordeningen... 18 1.3.2 Overheidsorganisatie... 18 1.3.3 Gemeenschappen en Gewesten... 19 1.3.4 Belastingpolitiek... 20 1.3.5 Werkgelegenheidswetten... 20 1.3.6 Consumentenbescherming... 21 1.3.7 Wetenschap en Technologie... 21 1.3.8 Milieuverordeningen en -bescherming... 22 1.4 Tips voor het zakendoen in België... 23 1.4.1 Het ontstaan van cultuurverschillen tussen Nederland en België... 23 1.4.2 Geert Hofstede... 24 1.4.3 Masculiniteit en femininiteit... 24 1.4.4 Onzekerheidsvermijding... 25 1.4.5 Individualisme... 25 1.4.6 Machtsafstand... 26 1.4.7 Informele contacten zijn onmisbaar... 26 1.4.8 Juridisch verschil... 27 1.4.9 Seminars cultuurverschillen... 27 Hoofdstuk 2 De Belgische industriesector... 29 2.1 Algemeen overzicht... 29 2.2 Geschiedenis... 30 2.2.1 Jaren dertig: Crisis... 30 2.2.2 Jaren zestig: Vlaanderen en Wallonië distantiëren... 30 2.2.3 Jaren zeventig: Crisis... 31 2.2.4 Jaren 80: Economische vooruitgang... 31 2.2.5 Heden... 31 3
Hoofdstuk 3 De procesindustrie... 33 3.1 Procesindustrie en sectoren... 33 3.1.1 Omschrijving van procesindustrie... 33 3.1.2 Sectoren... 34 3.1.3 Producten en activiteiten... 37 Hoofdstuk 4 Omvang van de markt... 39 4.1 Grootste sectoren... 39 4.1.1. Omzet... 39 4.2 Marktstructuur en vakverenigingen... 41 4.3 Productie... 43 4.4 Bruto toegevoegde waarde... 43 4.5 Trends en ontwikkelingen... 44 4.5.1 Personeel... 44 4.5.2 Clusterfilosofie... 45 4.5.3 Veiligheid... 46 4.5.4 Operational Excellence... 46 4.5.5 Onderhoud... 47 4.5.6 Milieubewust ondernemen... 47 4.5.7 Automatisering... 48 4.5.9 Schaalvergroting... 48 4.5.10 Continue productie vervangt batchproductie... 49 4.6 Vlaanderen en Wallonië; zaken doen in België... 49 4.6.1 Vlaanderen... 49 4.6.2 Wallonië... 49 4.6.3 Investeren; Proces in België... 50 Hoofdstuk 5 Marktstructuur Belgische procesindustrie... 53 5.1 Chemische industrie en life sciences... 53 5.1.1 Chemie en life sciences in cijfers... 53 5.1.2 Activiteiten in de chemie en life sciences... 55 5.1.3 Regionale verschillen... 55 5.1.4 Investeringen... 56 5.1.5 Trends... 57 5.2 Kunststof- en rubberindustrie... 58 5.2.1 Kunststof en rubber in cijfers... 58 5.2.2 Marktsegmenten en eindmarkten... 59 5.2.3 Investeringen... 60 5.2.4 Regionale verschillen... 61 5.2.5 Trends... 61 5.3 Farmaceutische industrie... 62 5.3.1 Farmacie in cijfers... 62 5.3.2 O&O in de farmacie... 63 5.3.3 Producten leden Pharma.be... 64 5.3.4 Troeven en bedreigingen van de Belgische farmaceutische sector... 65 5.3.5 Trends... 65 4
5.4 Biotechnologische industrie... 66 5.4.1 Biotechnologie in cijfers... 67 5.4.2 Procesindustrie in biotech... 67 5.4.3 Regionale verschillen... 68 5.4.4 Biotechnologie clusters in België... 69 5.4.5 Verschil tussen Nederland en België... 71 5.4.6 Belangrijkste ontwikkelingen op de markt... 72 5.5 Voedingsindustrie... 73 5.5.1 Voeding in cijfers... 73 5.5.2 Omzet voedingsindustrie... 73 5.5.3 Investeringen... 74 5.5.4 België op de Europese kaart... 75 5.5.5 Regionale verschillen... 75 5.5.6 Productie... 76 5.5.7 Innovatie van proces en product... 77 5.5.8 Kansen in de Belgische voedingsindustrie... 77 5.5.9 Leveren aan de voedingsindustrie... 78 5.6 Metallurgie... 80 5.6.1 Metallurgie in cijfers... 80 5.6.2 Trends in metallurgie... 80 5.6.3 Non-ferro sector... 82 5.6.4 Ferro sector... 83 5.6.4.1 Regionale verschillen en Belgische troeven... 84 5.6.4.2 Tewerkstelling... 85 5.7 Papierindustrie... 87 5.7.1 Papier in cijfers... 88 5.7.2 Papierproductie... 88 5.7.3 Producten... 89 5.7.4 Troeven Belgische papierindustrie... 90 5.7.5 Regionale verschillen... 91 5.7.6 Trends en ontwikkelingen... 91 5.8 Glasindustrie... 93 5.8.1 Glas in cijfers... 93 5.8.2 Sectoren en producten... 93 5.8.3 Investeringen... 94 5.8.4 Regionale verschillen... 95 Hoofdstuk 6 Bedrijfsfiches... 97 6.1 Chemische industrie... 97 6.1.1 Top 25 grootste bedrijven... 99 6.2 Kunststof- en rubberindustrie... 104 6.2.1 Top 25 grootste bedrijven... 106 6.3 Farmaceutische industrie... 111 6.3.1 Top 25 grootste bedrijven... 113 6.4 Biotechnologische industrie... 118 6.4.1 Top 25 grootste bedrijven... 120 6.5 Voedingsindustrie... 125 6.5.1 Top 25 grootste bedrijven... 127 6.6 Metallurgie... 132 5
6.6.1 Non-ferro industrie... 132 6.6.2 Ferro industrie... 133 6.6.3 Top 25 grootste bedrijven... 135 6.6.4 Top 10 grootste bedrijven... 140 6.7 Papierindustrie... 145 6.7.1 Top 25 grootste bedrijven... 147 6.8 Glasindustrie... 152 6.8.1 Top 25 grootste bedrijven... 154 Hoofdstuk 7 Vakbeurzen... 159 7.1 Beurzen in België... 159 7.2 Beurzen in Nederland... 172 7.3 Beurzen internationaal... 174 Hoofdstuk 8 Vakbladen en vakverenigingen... 185 8.1 Vakbladen in België... 185 8.2 Vakbladen in Nederland... 193 8.3 Vakbladen internationaal... 195 8.4 Vakverenigingen... 198 8.4.1 Chemie... 198 8.4.2 Petrochemie... 199 8.4.3 Farmacie... 200 8.4.4 Kunststof- en rubber... 201 8.4.5 Biotechnologie... 201 8.4.6 Voeding... 202 8.4.7 Ferro metalen... 203 8.4.8 Non-ferro metalen... 204 8.4.9 Papier... 204 8.4.10 Glas... 205 8.4.11 Onderhoud... 206 8.4.12 Overige instanties... 207 Bronvermelding... 209 Lijst van figuren, tabellen en grafieken... 212 Voetnoten... 215 6
Inleiding ; een complexe afzetmarkt bestaande uit verscheidene sectoren die sterk van elkaar verschillen. In deze marktstudie worden ze stuk voor stuk uitgelicht. Aspecten zoals investeringen, trends en regionale verschillen zijn per sector centraal gesteld. Deze marktstudie heeft tot doel u een praktisch overzicht van de afzetmarkt in de Belgische procesindustrie 2009 te bieden. Het rapport is opgedeeld in acht hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk geeft een sociaaleconomisch beeld van België, afgesloten met verschillen tussen België en Nederland en tips voor het zakendoen over de grens. Hoofdstuk 2 geeft een beeld van de ontwikkeling in de Belgische industriesector van de jaren dertig tot heden. In hoofdstuk 3 wordt naast een beknopt overzicht van de producten en activiteiten die voorkomen in de procesindustrie een omschrijving gegeven van procesindustrie en de sectoren die besproken worden in dit rapport. Hoofdstuk 4 geeft aan wat de grootste sectoren zijn in de procesindustrie. De marktstructuur wordt weergegeven, waarin ook de sectorale vakverenigingen naar voren komen. De trends en ontwikkelingen die van toepassing zijn op leveranciers van procesapparatuur en beheersing zijn uitvoerig beschreven. Het hoofdstuk wordt afgesloten met verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië aangaande verscheidene aspecten in de procesindustrie. Hoofdstuk 5 vormt de kern van deze marktstudie waarin iedere sector waarin met procesapparatuur gewerkt wordt aan bod komt. Achtereenvolgens worden de chemische industrie & life sciences, de kunststof- en rubberindustrie, de farmaceutische industrie, de biotechnologische industrie, de voedingsindustrie, de metallurgie, de papier- en de glasindustrie besproken. Iedere sector wordt eerst gekaderd door algemene cijfers te geven. Vervolgens zijn trends, investeringen en regionale verschillen toegelicht. Hoofdstuk 6 beschrijft per sector de grootste bedrijven met behulp van afzonderlijke bedrijfsfiches geordend op basis van de omzet in 2007. Hoofdstuk 7 geeft een handzaam overzicht van de meest relevante vakbeurzen in België, Nederland en op internationaal niveau. De vakbladen en vakverenigingen komen in hoofdstuk 8 aan bod. Deze marktstudie is mede tot stand gekomen dankzij informatie van verschillende vakverenigingen. Bij deze wil de Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg dan ook de heer F. Dieryck (Essenscia), de heer F. Beckx (Essenscia), de heer C. Casteele (Federplast), de heer A. Calders (Industrie Technisch Management), mevrouw J. Verrept (POM Antwerpen), de heer P. Demmers (Procestechniek Zeeland West-Brabant), de heer H. Francq (Bio.be), de heer M. Eikelenboom (Sappi Fine Paper Europe) en de heer A. Denis (Davinci College Procestechniek) bedanken voor hun medewerking aan de totstandkoming en bekendmaking van dit rapport. 7