nieuwsbrief februari 2010 Column In de berging B O N S A I vereniging Midden Nederland opgericht in 1977 en aangesloten bij de Nederlandse Bonsai Vereniging Voorzitter: Bob van Ruitenbeek 06-184 712 27 bonsai_moyogi@hotmail.com Penningmeester: Joke Andringa 035-602 65 12, joke@bonsai4all.nl Secretaris: Wouter Snel 035-601 17 81, woutersnel@hetnet.nl Algemene zaken: Nol van der Linden 0294-45 01 73, nol@parenthese.nl Algemene zaken: vacant Bibliotheek: Edith den Ouden 030-244 07 71 e.den.ouden@live.nl Gironummer: 6560336 t.n.v. Bonsai Vereniging Midden Nederland, Soest www.bonsaimiddennederland.nl Lidmaatschap U kunt lid worden van onze vereniging op elk gewenst moment. De kosten zijn 1 45,00 per jaar. Informatie over lidmaatschap zijn verkrijgbaar op de bijeenkomsten, of bij de secretaris. Nooit was ik een winterliefhebster, sneeuwballen en schaatsen hebben voor mij geen enkele bekoring. En sinds ik met mijn bonsaihobby begon is de winter helemaal afzien. Bovendien moet met flinke vorst alles in de berging en dan is zelfs het dagelijkse rondje rond de bomen er niet meer bij. En is mijn tuin: hier word je toch niet vrolijk van. In Leiderdorp was het binnen zetten van de bomen niet zo simpel. We hadden namelijk aan de ene kant van het huis de garage en de kas en aan de andere kant de tuin. We hebben geprobeerd om de bomen te verhuizen op planken door het huis, maar dat was moeizaam, omdat je vanwege de kou niet alle deuren open kon laten staan. Een kar gekocht. Kun je veel meer bomen tegelijk laten verhuizen. Ook dat ging niet goed. De kar ging namelijk wel door de voordeur, vlotjes door de keukendeur, soepel langs de eettafel, maar helaas niet door de tuindeur. Omdat onze tuin geen achteringang had zetten we de kar buiten de tuin, bomen erop en dan om het buurhuis heen naar de andere kant van het huis. Alles bij elkaar een flinke operatie. Hier in Soest gaat het nu een stuk makkelijker. Garage, werkkamer en kas allemaal naast de tuin. En als mijn vriendje Wim helpt (en dat doet hij altijd wel) staat alles in een goed uur op zijn plaats. Ze staan wel mannetje aan mannetje. Vlak voor de deur staat een toverhazelaar en kijk hij bloeit! Joke Andringa Bonsaivereniging Midden Nederland februari 2010 1
Van de voorzitter Marcotteren Beste leden, Hierbij weer een stukje van de voorzitter. Onze voorzitter Bob van Ruitenbeek is op dit moment nog niet in staat om een stukje voor de nieuwsbrief te schrijven. Vandaar dat ik de eerste 3 maanden van het jaar wat voor de nieuwsbrief zal schrijven. Zoals de meeste van jullie wel zullen weten, is Bob voor 3 maanden naar Japan om zich meer te verdiepen in de bonsaikunst. Dit doet hij bij bonsaimeester Urushibata in de plaats Shizuoka Japan. Hier een voorbeeld van een boom waaraan Bob mag werken. Om toch jaloers op te zijn. Als je wilt weten wat Bob daar al zo allemaal doet kun je dit volgen Workshop rode den Bruno heeft een mooie partij rode dennen op de kop weten te tikken voor bijzonder redelijke prijzen. Hij neemt er de komende bijeenkomst (als de vorst het toelaat) een paar als voorbeeld mee en met die bomen doen we in maart een workshop onder zijn leiding. op de site via onderstaande link: www.bobvanruitenbeek.waarbenjij.nu We hopen natuurlijk dat hij daar veel zal leren en dit weer kan overdragen aan de leden. Als er nog leden zijn die hun kennis óók op een hoger niveau willen brengen is het dit jaar ook weer mogelijk om Masterclasses te volgen. Deze worden georganiseerd door de NBV. Deze avonden beginnen om 19.30 uur en worden allen gehouden in De Binder, Hoflaan 29 a, 3956 ed Leersum. De onderwerpen en data zijn: 23 maart, Bladverliezers (geen Esdoorn) door Teunis Jan Klein. 8 april, Juniperus door Gijs Meboer. 2e keer 23 september, Rhododendron door Bruno Wijman. 14 oktober, Picea door Gijs Meboer. De deelnemers kunnen een boom meenemen, maar wel een doorgevormde boom in een bonsaipot. Mochten er leden zijn die belangstelling hebben laat het dan even weten. De kosten zijn 1 25,- per avond vooraf te voldoen aan de penningmeester. Groeten, Wouter Snel Let op! Het is echt de bedoeling onze bijeenkomsten in De Dissel op tijd te beginnen! Zaal open 12:30 uur, aanvang 13:00 uur. Komende bijeenkomst gaan we onder leiding van Bruno leren marcotteren en wel de wintermarcot. Niet alleen in theorie, maar ook in de praktijk. Wil je meedoen, neem mee: Een scherp mes, een klein vijvermandje, spagnum, stekpoeder+kwastje, 2 tot 3 mm aluminiumdraad (afhankelijk van de dikte van de stam) plantensproeier en akadama of potgrond voor de vulling Verder wat stokjes en draad om het mandje te bevestigen. En natuurlijk een boom om te marcotteren. Contributie en Lidmaatschapskaarten De lidmaatschapskaarten voor 2010 zullen in maart worden uitgereikt aan de leden die de contributie voor 2010 hebben betaald. Tijdens de laatste ledenvergadering is besloten de contributie te verhogen naar 1 45,-. (1 10,- afdracht voor de NBV en 1 5,- verhoging) Nog niet voldaan? Maak het bedrag nu snel over aan de penningmeester, of betaal op de bijeenkomst. De leden die al 1 30,- hebben betaald worden verzocht het resterende bedrag van 1 15,- te voldoen. 2 nieuwsbrief
Terugblik laatste clubmiddag Algemene ledenvergadering en nieuwjaarsreceptie De januari bijeenkomst was traditie getrouw weer gereserveerd voor de ALV en de nieuwjaarsborrel. Bonsaivereniging Midden Nederland februari 2010 3
Marcotteren Door marcotteren kun je op de gekste plaatsen wortels krijgen. Dat is handig als je wilt dat je boom een mooie wortelvoet, een kortere stam of zelfs meer stammen krijgt. Maar het is ook een manier om in korte tijd goede bonsai uit schijnbaar waardeloos materiaal te krijgen. Dus kom naar de verenigingsmiddag in februari met Bruno Wijman over marcotteren. Marcotteren, een uitkomst voor de westerse bonsai liefhebber? Want wij nederlanders, zoals bekend zuinig en ongeduldig, kunnen met deze manier van bonsai materiaal vergaren ons hart ophalen. Diegene die met bonsai te maken hebben kennen allemaal wel de manieren om aan materiaal te komen: zaaien; stekken; enten; uitgraven; kopen. Maar ook door middel van marcotteren kun je bonsai verwerven. Dit is een techniek die door chinezen ong. 500 na Christus (in onze jaartelling natuurlijk) is ontwikkeld. Dit is begonnen met een tak naar de grond te brengen,waardoor de tak op die plaats wortels maakt (zie tekening), dit was een heel belangrijke ontwikkeling in de tuinbouw, want men heeft direct een jonge plant met de eigenschappen van de volwassen soort, d.w.z. de plant bloeit vrijwel zeker in het volgende groeiseizoen. En voor bonsai is het ook belangrijk dat de plant / boom meteen een oude (mature) uitstraling heeft door een dikke stam en goede wortelvoet. En als je het goed doet en toch wel een beetje geduld hebt, ook zonder inkort snoeiwonden (de inkort snoeiwond zit onder i.p.v. boven de grond). En we weten dat bonsai zonder grote of zichtbare geheelde wonden zeer kostbaar zijn. Deze ontwikkeling (afleggen) was de aanleiding tot andere aanverwante technieken. Bijvoorbeeld aanaarden en marcotteren. Bij afleggen brengen we de takken naar de aarde, maar bij marcotteren brengen we de aarde naar de tak. 4 nieuwsbrief
Marcotteren is eigenlijk een veilige manier van stekken. Het verschil is dat met marcotteren de stek gevoed blijft. Zo, en dan het technische gedeelte; wat is marcotteren? Marcotteren is het onderbreken van de neergaande sapstroom doormiddel van snijden of knellen (tourniqette), of een combinatie van beide, (hierover later). Omdat een plant een positief iets is wil hij overleven dus voortplanten, hij zal dus wortels willen maken (wortels > voedingsstoffen > fotosynthese > suikers voor wortels > groei). We zullen eerst de techniek met snijden uitleggen. We snijden een ring bast weg van ongeveer de dikte van de stam (tot max. 3 cm.) rondom. We zorgen ervoor dat we het cambium en basthout (+ schors) geheel weghalen. Laten we iets cambium zitten dan groeit de ring weer dicht. De snijvlakken niet met de huid aanraken, dit vertraagt de wortelontwikkeling. Dan kunnen we kiezen uit de traditionele manier met een plastic zak (zie tekening) of met een vijver mandje (zie tekening). Met een plastic zak gaan we zo te werk: We halen dus een ring weg, binden aan de onderkant een lap plastic rondom vast, zodanig dat je de lap als een zak kan gebruiken. Die vul je dan met in hormoonpoeder of verdund supertrive gedrenkt sphagnum (ook weer uit laten lekken), de lap bind je dan dicht, en zorg ervoor dat de sphagnum nooit uitdroogt. De diameter van de zak moet ong. 5x de stamdiameter hebben. Met vijver mandje: Eerst bevestigen we 2 balkjes aan de stam op de plaats waar de bodem van het mandje komt. Dan maken we een gat in de bodem ter dikte van de stam en knippen een zijkant in, want hij kan er niet van bovenaf opgeschoven worden i.v.m. de takken. We zorgen dat het mandje goed stevig zit (mag niet bewegen i.v.m. breken haarwortels). We draperen een laag in hormoonpoeder of verdund supertrive gedrenkt sphagnum (ook weer eerst uit laten lekken) om de stam boven het ontringde gedeelte en vullen de rest op met akadama. De diameter van het mandje is weer ongeveer 5x de stamdiameter. De voordelen van het marcotteren met een mandje is dat men ten opzichte van de zak methode geen witte breekbare waterwortels krijgt, maar fijne verhoute en goed vertakte wortels. Dit verkrijgt men omdat de wortels die via de gaatjes naar buiten groeien verdrogen en zodoende de wortel verplicht is nieuwe wortelgroeipunten te maken, dus vertakking van het wortelgestel. Beide technieken gebruiken we zowel voor loofbomen als jeneverbessen. De beste plaats om een marcot te snijden is onder een vertakking, omdat daar al een verdikking zit voor de toekomstige wortelvoet en een hogere concentratie groeihormoon. En met die extra tak vind er meer sapstroom plaats. De takken boven de marcot niet snoeien, hoe meer loof (dus fotosynthese) hoe meer sapstroom (dus groei) Naast de gewone ringmethode zijn er ook varianten : twee halve verspringende ringen (halve verspringring methode) ring met reepjes (bruggetjes) (brug ring methode) schort (schort methode) dunne schorsring met tourniqette (schorsknelring methode) (draad ongeveer 3mm [afhankelijk van dikte tak] moet iets dikker zijn dan ring). Voor coniferen gebruiken we meestal de tourniqette of brugmethode. Wanneer we pinus marcotteren kan dit wel 2 jaar duren, voordat de tak goed geworteld is. Als de marcot aangeslagen is knippen of zagen we onder de ring de stam of tak door. Met de zakmethode laten we meestal het sphagnum zitten en zetten de hele bal in een ruime pot en snoeien het loof drastisch terug om verdamping te voorko- Bonsaivereniging Midden Nederland februari 2010 5
men. Want te grote waterverdamping t.o.v. de kleine wortelcapaciteit leid tot uitdroging van de boom. Met de mandmethode zagen of knippen we de stam of tak onder het mandje door en kunnen het mandje nu als pot gebruiken. Dit is trouwens ook een goede trainingsmethode voor bomen of prebonsai. Vervolgens snoeien we het loof drastisch terug i.v.m. verdamping De winter methode (eind januari) word gedaan met de schorsringknel methode. De lente methode (eind mei t/m juni) met alle methodes. Vrijwel alle soorten zijn te gebruiken voor het marcotteren. Wel zijn er soorten die moeilijker wortelen (b.v. meidoorn en ceder) of zelfs helemaal niet. Soorten die erg makkelijk wortelen zijn: zelkova; ulmus; wilg; acer burgerianum; cotoneaster; acer palmatum; ligustrum; carpinus; hedera. Dit zijn maar een paar voorbeelden. (artikel en afbeeldingen beschikbaar gesteld door Bruno Wijman) 6 nieuwsbrief
Jaarkalender januari let op de buitentemperatuur binnenbomen verpotten februari vroege bloeiers verpotten (als het niet vriest) maart verpotten sommige fotograferen april laatste bomen verpotten naar de uitlopende bomen kijken mei genieten van de bloeiende bomen bomen mesten 1e snoei juni bladsnoei vormsnoei juli grove snoei esdoorns vormsnoei vakantie (zonde) augustus laatste snoeibeurten september starten met mest 0-10-10 niet meer snoeien oktober mesten met 0-10-10 november genieten van de herfstkleuren plannen maken en schetsen buitentemperatuur beneden de 10 C stoppen met 0-10-10 december grove snoei fruitbomen administratie bijwerken bij strenge (-7) vorst bomen in de winterberging Basiscursussen en werkavonden voorjaar 2010 Het bestuur heeft weer een basiscursus en werkavonden voor jullie geregeld, in het Natuur- en Milieu Educatiecentrum te Baarn. De laatste mogelijkheid tot inschrijven is op de bijeenkomst in februari. De inschrijfformulieren liggen dan klaar, e-mailen of per telefoon kan ook). Let op: ook aanmelden indien je al jaren vanzelfsprekend meedoet! We willen deze keer vóóraf precies weten hoeveel personen er mee doen. Gezocht Wij zijn op zoek naar aktieve leden in het bestuur. Wil je aan het voortbestaan van onze vereniging je steentje bijdragen, neem dan kontakt op met de voorzitter & Tips weetjes Maak een schets van je boom zoals je hem zou willen zien Ficussen verdragen niet tot nauwelijks bladsnoei, voor sommige is het zelfs de doodsteek. Maak een foto voor je een boom gaat snoeien, bedraden of verpotten Een oude hand- of theedoek in je gereedschapskoffer is prettig. Je krijgt nog wel eens vieze handen. Bomen regelmatig contoleren op luis of ander ongedierte Bonsaivereniging Midden Nederland februari 2010 7
Boom van de maand Boom van de maand voor januari was de binnenbonsai en suiseki. Ook de tokonoma was weer mooi ingericht met een binnenbonsai en een kijksteen. Maar weinig leden hadden een boom meegebracht. Bruno deed na afloop van de ALV een dringend beroep op de leden om vooral bomen mee te nemen. Juist bomen in ontwikkeling kunnen heel interessant zijn om te bespreken! Boom van de maand voor februari is de jeneverbes. Hieronder een fraaie Juniperus media Hetsii gestijlt door Bruno. Op de website van Bruno vind je nog andere mooie bomen en een beschrijving met tekeningen en foto s hoe deze bomen tot stand zijn gekomen. Lees bijvoorbeeld eens over zijn Taxus baccata Summergold een prachtige half-cascade waarbij heel wat techniek nodig was! www.brunowijman.nl Heb je: een leuk verhaal een mooie foto een tip een weetje een vraag een aan- of opmerking Schrijf het ons Email: Joke@bonsai4all.nl Belangrijke data 20 februari wintermarcotteren 20 maart workshop met rode dennen 17 april veiling mei verenigingstentoonstelling in Doorn 11-13 juni EBA & ESA Convention 2010 19 juni werken aan eigen bomen Boom van de maand één van de ingebrachte bomen wordt besproken door Bruno Wijman februari jeneverbes maart alles wat bloeit april en mei i.v.m. veiling en tentoonstelling geen boom van de maand juni esdoorn Afdelings bijeenkomsten De bijeenkomsten worden meestal op elke derde zaterdag van de maand gehouden in het Dorpshuis: De Dissel, Disselplein 6, te Hooglanderveen. Tel: 033 257 17 25 http://www.dedissel.com Aanvang 13:00 uur, zaal open 12:30 uur. Winkel, bibliotheek met video s, dvd s, en loterij bij iedere bijeenkomst. Uiteraard kan men voor vragen, opmerkingen en suggesties altijd terecht bij het bestuur. Hebt u problemen of wilt u advies, neem dan de boom in kwestie mee naar de bijeenkomst, er is altijd iemand in de buurt van de huiskamertafel die bij problemen kan helpen! 8 nieuwsbrief