Technisch Comité Architecten

Technisch Comité Architecten Veiligheid van personen V. Detremmerie Labo Dak- en Gevelelementen Gebruiksveiligheid 4 de essentiële eis van de BPV: Veiligheid bij gebruik en toegankelijkheid Bouwwerk Geen onaanvaardbare ongevallen- of schaderisico's Glasproducten Mechanische sterkte en stabiliteit Gedrag bij schokken Inbraakwerendheid Weerstand tegen explosiedruk Kogelwerendheid Focus op Glasproducten Ramen en gevels, vitrines, glazen binnen wanden Borstweringen TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-2 1

Veiligheid van personen Keuze van de glasproducten en veiligheid van personen TC architecten 2016-11-07 Geldende documenten NBN S23 002:2007: Glaswerk NBN S23 002/A1:2010: Addendum NBN S 23 002/A1/AC:2010: Corrigendum TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-4 2

Geldende documenten Annuleren en vervangen de volgende specificaties NBN S23 002:1989 NBN S23 002/A1:1992 STS 38 2005 TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-5 Gedrag bij schokken Veiligheidsprestaties Veiligheidsprestaties : 2 niveaus Voorkoming van verwondingen door contact bestek : bewerking van de randen en van de scherpe kanten type breuk Voorkoming van het risico op vallen door het venster bestek : type breuk TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-6 3

Gedrag bij schokken Veiligheidsprestaties Schokbestendigheid (NBN EN 12600): αβϕ α : grootste valhoogte zonder breuk of waarbij de breuk 4a) of 4b) β: Glasbreuk Breuktype A Breuktype B Breuktype C Φ : grootste valhoogte zonder breuk of waarbij de breuk 4a) Veiligheidsglas TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-7 Gedrag bij schokken Veiligheidsprestaties Schokbestendigheid: voorbeelden (minimale dikten) A : Floatglas Geen veiligheidsglas B : Gelaagd glas, 33.1 of meer 1B1 33.2 Voorkoming van verwondingen door contact en doorvalbeveiliging 2B2 33.1 Voorkoming van verwondingen door contact 3B3 22.1 (draadglas) Voorkoming van verwondingen door contact (gevelbekleding en applique) C : Thermisch gehard glas, 4 mm of meer 1C1 10 mm of meer Voorkoming van verwondingen door contact 1C2 6 mm of meer Voorkoming van verwondingen door contact 1C3 1C- 4 mm of meer 4 mm of meer Voorkoming van verwondingen door contact Voorkoming van verwondingen door contact TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-8 4

Gedrag bij schokken Veiligheidsprestaties Dikten van het te gebruiken glas Moeten geval per geval worden bepaald ifv de belasting (wind, sneeuw ) afmetingen van het glas en wijze van bevestiging Dikten die overeenkomen met de klassen van de NBN EN 12600 zijn slechts een minimum TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-9 Gedrag bij schokken Keuze van de glasproducten en veiligheid van personen Definitie van situaties waarin veiligheidsglas moet worden gebruikt Indien risico op verwonding door losse stukken glas Indien er bovendien risico is op vallen (door het venster) gehard glas of gelaagd glas alleen gelaagd glas is geschikt? TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-10 5

Gedrag bij schokken Keuze van de glasproducten en veiligheid van personen Menselijk activiteitsgebied Categorieën A tot E (NBN EN 1991-1-1: gebruik van de gebouwen) Buitenzijde van gebouwen : voor het publiek toegankelijke zones, (NBN B25-002-1: zones waar een groot en onbekend aantal personen zich kan ophouden) Worden niet beschouwd als menselijke activiteitenzones: zones in openlucht die niet onmiddellijk toegankelijk zijn, d.w.z. waar slechts een beperkt publiek met toelating wordt ontvangen Specificaties van de NBN S 23-002: niet van toepassing TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-11 Gedrag bij schokken Keuze van de glasproducten en veiligheid van personen Beglaasde constructies Constructies waarin het glas wordt toegepast (vensters, deuren, borstweringen ) Breuktypen gespecificeerd in de NBN S 23-002 moeten worden nageleefd, ongeacht het type van de glazen constructies Het gedrag bij schokken van de beglaasde constructies moet gecontroleerd worden ifv de eisen vermeld in de norm (of specificaties) betreffende deze constructies (bv. NBN B25-002-1, STS 53.1, NBN B 03-004 ) TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-12 6

Gedrag bij schokken Keuze van de glasproducten en veiligheid van personen Gevallen 1 t.e.m. 6: Zie infofiches 49.1 t.e.m. 49.8 Schokzijde TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-13 Veiligheid van personen Buitenschrijnwerken TC architecten 2016-11-07 7

Buitenschrijnwerk en veiligheid van personen Geldende documenten NBN B 25-002-1 (2009) Buitenschrijnwerk STS 52 (2005) Buitenschrijnwerk obsolete Rapport 11:2010 Toepassing van de Eurocodes op het ontwerp van buitenschrijnwerk Veiligheid van de personen incidentele schokken door één of enkele menselijke lichamen (dynamische belastingen) het duwen door (een) perso(o)n(en) op de veiligheidsvoorziening gelijkgesteld met statische belastingen (belastingen van de borstweringsfunctie) TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-15 Buitenschrijnwerk en veiligheid van personen Gedrag bij schokken schokweerstandsklassen van vensters volgens NBN EN 13049 TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-16 8

Buitenschrijnwerk en veiligheid van personen Gedrag bij schokken schokweerstandsklassen van gevels volgens NBN EN 14019 TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-17 Veiligheid van personen Uitstalramen TC architecten 2016-11-07 9

Uitstalramen en veiligheid van personen Prestaties en geldende documenten Weerstand tegen de windbelasting Uitstalramen gedimensioneerd om de windbelastingen te kunnen opvangen Gestandaardiseerd belastingen (EC Wind NBN EN 1991-1-4 en Rapport n 11 van het WTCB) Dimensionering van de gevelbeglazing en de verstijvers van uitstalramen: NBN S23-002-2 (Glaswerk Berekening van de glasdiktes), NBN S 23-002-3 en TV 25X Weerstand tegen thermische schokken Toegestane vervormingen Gevelbeglazing enkele beglazing : 1/150 e van de overspanning isolerende beglazing: en 1/200 e van de overspanning of 15 mm Verstijvers : 1/300 e van de overspanning of 12 mm Gebruiksveiligheid Specificaties van norm NBN S 23-002: veiligheidsglas voor Uitstalramen: 1B1 of 2B2, 1C- Verstijvers: 1B1, 1C1 TV 25X TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-19 Veiligheid van personen Glazen binnenwanden TC architecten 2016-11-07 10

Glazen binnenwanden Geldende documenten Prestaties Mechanische weerstand en stabiliteit Gebruiksveiligheid en gebruiksgeschiktheid van glazen binnenwanden veiligheid van de gebruikers waarborgen Keuze van glastype en breuktype: NBN S 23-002 (incidentele schokken door een menselijk lichaam) Gebruiksveiligheid, duurzaamheid en gebruiksgeschiktheid schokweerstand (ETAG 003, TV 233 + TV in voorbereiding («borstwering functie»)) Weerstand tegen een drukverschil (categorie A en B) Toelaatbare vervorming Brandveiligheid Andere prestaties: thermisch, akoestisch, comfort TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-21 Beglaasde constructies Bepaling van glasdikten- De laatste evoluties ½ Informatiedag Inhoud Nieuwe Belgische normen: NBN S 23-002-2 en -3 Praktijk: Vitrines en stabilisatoren, glazen binnenwanden Pathologie Wanneer en waar? Wallonië: 8 februari 2017, WTCB, Limelette Vlaanderen 7 maart 2017, Syntra, Sint-Niklaas 23 maart 2017, Cedubo, Heusden-Zolder Doelgroep Aannemers van glaswerken Schrijnwerkers Ontwerpers TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-22 11

Veiligheid van personen Borstweringen TC architecten 2016-11-07 Geldende documenten NBN B 03-004 gepubliceerd: 11/2010 STS 54: Borstweringen (1994) obsolete Norm in herziening Publieke enquête van 18/03 t.e.m. 30/08/2015 Vermoedelijke publicatie eind 2016/begin 2017 TV Bijzondere bouwwerken uit glas: in voorbereiding TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-24 12

Toepassingsgebied Borstweringen Bescherming tegen het risico op onverwachte val van personen in de diepte Nieuwe of te renoveren, openbare of private gebouwen Geldt niet voor: Tijdelijke beschermingselementen (afneembare borstweringen) Borstweringen van stellingen of werven Buiten gelegen noodtrappen of ladders Borstweringen van kunstwerken en van industriële installaties Bijzondere werken zoals borstweringen bestemd om opzettelijk vallen te verhinderen H 1 m 2 m TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-25 Definities: stilstandzones & dikte van een borstwering Normale stilstandzone ZSN Men kan stabiel rechtop blijven staan zonder hulp of steun Vanaf deze zone wordt de beschermingshoogte H bepaald Precaire stilstandzone ZSP Men kan slechts rechtop blijven staan in instabiel of ondersteund evenwicht Vanaf deze zone wordt de beperkte beschermingshoogtehoogte Hr bepaald Dikte : Horizontale afstand tussen het binnenvlak en het buitenvlak van de borstwering TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-26 13

Beschermingshoogte van de borstweringen Dunne Dikke borstweringen borstweringen Trapleuningen E p 200 mm 200 mm E p 400 mm E p 400 mm H 1100 1100 (0,5 E p ) 900 900 H r 900 800 700 900 Borstweringen geplaatst op een hoogte van 12 m of meer gemeten vanaf het bovenste gedeelte van de borstwering tot op het lager gelegen niveau H 1200 1200 900 H r 1000 1000 900 TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-27 Geometrie van de borstweringen Maatbepaling van de openingen Tussen verticale elementen Tussen horizontale elementen Andere TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-28 14

Veiligheid en geschiktheid voor gebruiken Statische belastingen Berekeningen Uiterste grenstoestand (UGT): veiligheid van personen of van de constructie (borstwering) Gebruiksgrenstoestand (GGT): geschiktheid voor gebruik van de borstwering of van één van haar elementen (overmatige vervormingen of trillingen) Proeven Als de controle door berekeningen heel moeilijk Niet uitgevoerd als voldoende resultaat door berekening Dynamische belastingen: proeven TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-29 Veiligheid en geschiktheid voor gebruiken Statische belastingen Belastingcombinaties (partiële factoren γ en combinatiecoëfficiënten ψ, combinatietabel) Eigen gewicht Exploitatiebelastingen 3 horizontale belastingen : gelijkmatige rechtlijnige kracht (q k,h ) en geconcentreerde krachten (Q k,h1, Q k,h2 ) Toegepast in de richting van de val In de omgekeerde richting, 0,5 kn/m voor alle gebruikscategorieën 1 verticale belasting Q k,v van 1 kn voor alle bouwwerkcategorie Windbelastingen (toestand van het project of blootstellingsklassen van de wind) TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-30 15

Veiligheid en geschiktheid voor gebruiken Horizontale exploitatiebelastingen Classificatie van de belastingen volgens het gebruik van het bouwwerk (2) Op het niveau 1000 mm van de leuning (4) q k,h (kn/m) Op gelijk welk element van de borstwering Q k,h2 (kn) A Residentiële gebouwen Private gedeelten en private woningen 0,5 0,5 0,5 B Kantoren 1,0 1,0 0,5 C Vergaderplaatsen C1 Met tafels uitgeruste ruimten: Bv: scholen, cafés, restaurants, banket, lees en receptiezalen, 1,0 1,0 0,5 (Ruimten waar mensen kunnen C2 Ruimten uitgerust met vaste zetels: samenkomen) (3) Bv: kerken, theaters, bioscopen, conferentiezalen, aula s, vergaderzalen, wachtruimten, 1,0 1,0 0,5 C3 Ruimten zonder hindernis voor personenverkeer: Bv: musea, tentoonstellingszalen en toegangen van residentiële 1,0 1,0 0,5 of openbare gebouwen, C4 Ruimten die fysieke activiteiten toelaten: Bv: dancings, turnzalen, podia 1,0 1,0 0,5 C5a Ruimten die plaats bieden aan rechtstaande menigten: Horizontale afstand tussen borstweringen of afscheidingen ongeacht de helling 3 m 2,0 0,5 5,0 <2 m 2,0 0,5 3,0 (interpoleren tussen 2 en 3 m) C5b Ruimten die plaats bieden aan zittende menigten 3,0 1,0 0,5 D Winkelruimten 1,0 1,0 0,5 TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-31 Q k,h1 (kn) Veiligheid en geschiktheid voor gebruiken Exploitatiebelastingen Criteria Beschouwd element Door berekeningen Door proeven Verplaatsing op een hoogte van 1000 mm: Δv< 15 mm Verschillende waarden dan de Vervorming van de bovenste regel, tussen f L/200 berekende twee stijlen: waarden(*) (1) L = tussenafstand van de stijlen, lengte van het glas (*) Gebruiks- en veiligheidsbelastingen, borstweringen met of zonder stijlen en borstweringen in glas aan de voet ingeklemd TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-32 16

Veiligheid en geschiktheid voor gebruiken Proeven onder dynamische belasting Zachte slagproef Impactlichaam: dubbele band, met een totale massa van 50 kg (conform NBN EN 12600) Mest ongunstige inslagpunten Gebruik van het bouwwerk Valhoogte (mm) A Residentiële Private gedeelten en private huizen 300 gebouwen B Kantoren 450 C Vergaderplaatsen C1 Met tafels uitgeruste ruimten: Bv: scholen, cafés, restaurants, banket-, lees en receptiezalen, 700 C2 Ruimten uitgerust met vaste zetels: Bv: kerken, theaters, bioscopen, conferentiezalen, aula s, 700 vergaderzalen, wachtruimten, C3 Ruimten zonder hindernis voor personenverkeer: Bv: musea, tentoonstellingszalen en toegangen van residentiële of 700 openbare gebouwen, C4 Ruimten die fysieke activiteiten toelaten: Bv: dancings, turnzalen, podia 700 C5a Ruimten die plaats bieden aan rechtstaande menigten 700 C5b Ruimten die plaats bieden aan zittende menigten 700 D Winkelruimten 700 Harde slagproef: alleen op borstweringen bestaande uit opvullingselementen van het type panelen met uitsluiting van het glas TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-33 Veiligheid en geschiktheid voor gebruiken Proeven onder dynamische belasting - Zachte slagproef Criteria Opvullingselement mag niet loskomen Geen enkel fragment dat personen kan kwetsen mag worden vrijgegeven Het inslaglichaam mag niet doorheen de borstwering Na de inslag Borstweringen zonder paneel: doorgang van het hexagonale gabarit niet mogelijk Borstweringen met opvullingspanelen: doorgang van een stalen kogel met een diameter van 76 mm niet mogelijk Geharde gelaagde beglazing: na breuk van alle samenstellende componenten van het glas, mag niet bezwijken onder een horizontale kracht van maximum 100 N (10 sec. op 1 m) TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-34 17

Veiligheid en geschiktheid voor gebruiken Borstweringen geheel of gedeeltelijk uit glas Glas gebruikt al opvullingselement van een draagconstructie of als structuurelement Vereisten voor het glas Gelaagd veiligheidsglas conform NBN EN ISO 12543-2 Klasse 1B1 volgens NBN EN 12600 Afgeslepen zichtbare randen Gelaagde samenstellingen met alle componenten thermisch gehard: Regel mag worden voorzien om de randen van het glas te beschermen de beglazing op haar plaats te houden in geval van breuk In het andere geval (zonder regel) moet aangetoond worden dat de leuning niet bezwijkt (zachte slag criteria) na het breken van alle glasbladen in de samenstelling Maatbepaling en proeven: specificiteit Verticale belastingen : alleen voor beglazing met excentrische regel op het glas Harde slagproef : niet toegepast op het glas Berekening van de vervorming van de beglazing alleen indien structureel element van de borstwering TC Architecten Veiligheid van personen 7/11/2016-35 18