------ 2 0 1 2-2 0 1 3 ------ Masterplan Zuid-Holland LOGO s weghalen is niet netjes Logo s weghalen is niet netjes Dit is een product van het project Masterplan Competentiegericht Onderwijs Zuid-Holland. Hierin werken de volgende organisaties samen: - de ROC s Albeda College, ID College, Leiden, Mondriaan, Zadkine Techniek en Da Vinci College - InstallatieWerk Zuid-Holland, Uneto-VNI, enteq, OTIB/ RBPI - ruim 50 bedrijven, waaronder A. de Jong Groep, Aartman van Giesen Elektrotechniek, Bakker Sliedrecht, Bogro BV, Botermans Elektrotechniek, Burgers Ergon Installatietechniek, Croon Elektrotechniek, Dekker van Geest, Goflex Young Professionals, Hekema Elektrotechniek, Hogendoorn Warmte Water Sanitair, HVL, Imtech Building Services, alisvaart Technisch Beheer, ropman, W.P. ubbe Management, Labro Elektro, Lésec, Lok Installatiebedrijf, Mampaey, Parallel Groep ETB Vos, Putman Installaties, Randstad Elektrotechniek, Rijndorp Installaties, Schulte & Lestraden, Smit & van der Linden, SOB Midden Nederland, Spindler Installatietechniek, Staysafe Security, Steegman Installatietechniek, Tempus, Trijselaar Vermeer, Unica Bodegraven, Van Asten Elektrotechniek-Installatietechniek, Van den Pol Elektrotechniek, Van Dissel Elektrotechniek, Van Dorp Installaties, Van Driel Installateurs, Van Galen limaattechniek, Van Hoften Installatietechniek, Verkaart Groep, Verkerk Groep, Vink Installatie Groep, Viveen Elektro- Installatie Buro, Volt Elektro Groep, Wieffering Meet & Regeltechniek, Wolter & Dros TBI Techniek Regioprofiel Servicemonteur Installatietechniek, niveau 3 Crebo 94323 Versie 27-8-2012 Het project wordt gefinancierd door OTIB, de ROC s, enteq, Uneto-VNI en InstallatieWerk Zuid-Holland Het projectmanagement berust bij bureau Batouwe Arnhem Masterplan CGO Zuid-Holland - 94323 Regioprofiel CGO ZH SEMI niveau 3-27-8-12

Vormgeving: Batouwe Arnhem (tevens projectmanagement Masterplan CGO ZH) Servicemonteur Installatietechniek, niveau 3 Masterplan Zuid-Holland Regioprofiel In het Masterplan CGO Zuid-Holland werken bedrijven, LPI s, ROC s, enteq, Uneto-VNI en OTIB/RBPI gezamenlijk aan de kwaliteit van het beroepsonderwijs en aan een voor bedrijven eenduidige en herkenbare onderwijsinvulling. Een van de activiteiten van het project is het uitwerken van zogenoemde Regioprofielen 1. Een Regioprofiel is de concretisering van een uitstroomprofiel van de walificatiedossiers Installeren. Het Regioprofiel bevat 2 : de (minimale) beroepshandelingen die de functionaris op het betreffende niveau moet beheersen als beginnend beroepsbeoefenaar 3 ; de vereiste theorie in inhoud en niveau; de attitude/beroepshouding. Bij de beroepshandelingen wordt vermeld of deze behoren tot de basis (= het programma dat voor iedereen geldt) of tot het extra -pakket (= specialisme van een bedrijf, verdieping, pluspakket, keuzemogelijkheid). Uitgangspunt voor deze laatste invulling zijn specifieke behoeften van bedrijven. Daarbij geldt: breed opleiden voor de regio, specifiek voor een bedrijf/student. De vereiste theorie is uitgewerkt naar onderwerpen. Per onderwerp is onderscheid gemaakt naar kennis (= de student moet globaal begrijpen wat het onderwerp inhoudt; er heeft geen verdieping plaats met formules en verdiepingsopgaven) en verdieping (= van de student wordt verwacht dat hij over de onderwerpen opgaven kan maken met gebruik van enkelvoudige formules) 4. De attitude/beroepshouding is de uitwerking van de niet-technische competenties. Werkwijze Elk Regioprofiel is uitgewerkt door een kleine werkgroep, bestaande uit vakdocenten van verschillende ROC s, vakdeskundigen van bedrijven en een opleidingsadviseur van enteq. Eén van de vakdocenten is tevens de voorzitter en rapporteur van de werkgroep. Conceptuitwerkingen zijn voorgelegd in de buitenring van bedrijven en ROC s. De daaruit voortkomende reacties zijn vervolgens door de werkgroep gewikt en gewogen met het oog op aanpassing of aanvulling van het betreffende Regioprofiel. De Stuurgroep van het Masterplan heeft vervolgens de Regioprofielen vastgesteld. Daarmee vormen de Regioprofielen het uitgangspunt voor de invulling van het onderwijs. 1 Het Regioprofiel beschrijft het wat van het onderwijs en doet geen uitspraken over het hoe van het onderwijs. 2 Beroepshandelingen, theorie en attitude/beroepshouding komen in de onderwijsuitvoering in samenhang met elkaar aan bod. 3 Beroepshandelingen moet men breed zien in de context van het beroep. 4 De landelijke programma s voor rekenen en taal en voor Leren, Loopbaan en Burgerschap zijn als bijlagen van toepassing. Masterplan CGO Zuid-Holland - 94323 Regioprofiel CGO ZH SEMI niveau 3-27-8-12 1 / 6

Servicemonteur Installatietechniek, niveau 3, crebo 94323 Beroepshandelingen Bij de beroepshandelingen wordt aangegeven of deze behoren tot de Basis = het programma dat voor iedereen geldt; bij het euze/verplichte pakket betekent de letter extra vaardigheden van het beroep (verdieping, pluspakket, keuzemogelijkheid van bedrijf/student) en de letter V een verplicht onderdeel ten behoeve van het beroep, voor zover van toepassing. Uitgangspunt voor deze invulling zijn specifieke behoeften van studenten en bedrijven. Daarbij geldt: breed opleiden voor de regio, specifiek voor een bedrijf/ student. Beroepshandeling Basis euze/verplichte onderdelen Veiligheid: VCA regels toepassen Veilig werken Controle op veilig werken (eigen veiligheid) Toezien op veiligheid voor anderen (klanten/omstanders) Correct gebruik PBM s Toezien op veiligheid minder ervaren collega s 1.1 Voorbereiden van Inspectie; 2.1 Voorbereiden van werkzaamheden; 1.3 en 2.2 Nemen van voorzorgmaatregelen; 2.3 Lokaliseren en analyseren van (oorzaak) storing Werkvoorbereiding: Lezen hydraulische schema s Lezen elektrische schema s uit ketelinformatie Toepassen van technische documentatie en voorschriften Bepalen of installatie aan technische voorschriften voldoet Omgaan met moderne communicatiemiddelen en computers Schatten benodigde tijd voor werkzaamheden Meer-/minderwerk constateren en overleggen met leidinggevende en opdrachtgever Informeert de klant over uit te voeren werkzaamheden Toepassen van bedrijfsvoorschriften Voorraadbeheer auto Dragen gepaste (bedrijf)kleding / persoonlijke verzorging / hygiëne Storing zoeken: Systematisch te werk gaan Juist interpreteren van verstrekte gegevens Toepassen van al aanwezige toestelkennis 1.2 Uitvoeren van visuele inspectie; 1.4 Uitvoeren van metingen en testen; 2.4 Vaststellen van uit te voeren werkzaamheden; 2.7 Testen van uitgevoerde werkzaamheden Gereedschap en meetapparatuur: Universeelmeter gebruiken en gegevens interpreteren Gasdrukmeter gebruiken en gegevens interpreteren Temperatuurmeter gebruiken en gegevens interpreteren Masterplan CGO Zuid-Holland - 94323 Regioprofiel CGO ZH SEMI niveau 3-27-8-12 2 / 6

Beroepshandeling Basis euze/verplichte onderdelen Rookgasanalyse/rendementsmeter gebruiken en gegevens interpreteren Toepassen juist gebruik gereedschap Opgeruimde werkplek Controle en beoordelen, visueel en/of via meetinstrumenten van: Tapwateraansluiting Drinkwaterinstallatie Warmwaterinstallatie CV-installatie waterzijdig Appendages en beveiligingen Gasinstallatie Gasaansluitleiding Ventilatiesysteem Verbranding en ontsteking Gasvoordruk, werkdruk en branderdruk Luchttoevoer en ventilatie opstellingsruimte Rookgasafvoer/luchttoevoer 2.5 Herstellen, verwijderen en monteren van componenten; 3.1 Inregelen en controleren van apparatuur/installaties Onderhoud en in bedrijf stellen van warmwaterinstallaties Storing herstel warmwatertoestellen Onderhoud en in bedrijf stellen van verwarmingsinstallaties Storing herstel verwarmingstoestellen Onderhoud en in bedrijf stellen van luchtverwarmingsinstallaties Storing herstel luchtverwarmingstoestellen Onderhoud en in bedrijf stellen van kooktoestellen Storing herstel kooktoestellen Onderhoud en in bedrijf stellen van zonneboilersystemen Onderhoud aan micro-warmtekrachttoestellen Onderhoud aan warmtepompen Toepassen geldende normen en voorschriften 1.6, 2.8 en 3.4 Instrueren en begeleiden minder ervaren collega s Controleren minder ervaren collega s Ondersteuning bieden aan collega s Werkzaamheden verdelen Werkzaamheden begrijpelijk uitleggen 1.5 Rapporteren inspectie; 3.2 Rapportage werkzaamheden; 3.3 Overdragen aan de klant Correct rapporteren aan de opdrachtgever/klant Volledig rapporteren aan leidinggevende Correct invullen van bedrijfseigen documenten Controleren en vastleggen gemaakt werk Controleren werkplek na beëindiging werkzaamheden Het is verplicht om minimaal 4 keuzes uit de 8 s te doen. Masterplan CGO Zuid-Holland - 94323 Regioprofiel CGO ZH SEMI niveau 3-27-8-12 3 / 6

Vereiste theorie De minimale theorie voor de Servicemonteur Installatietechniek op niveau 3 is uitgewerkt in een aantal onderwerpen. Per onderwerp is onderscheid gemaakt naar: ennis van = de student moet globaal begrijpen wat het onderwerp inhoudt. Het is wenselijk dat kennis wordt ondersteund door een practicum. En met de gegevens van het practicum moet de student berekeningen kunnen maken. Verdieping = van de student wordt verwacht dat hij over de onderwerpen opgaven kan maken met gebruik van formules. Onderwerp ennis van Verdieping Wiskunde/rekenen Rekenen +, -, x, Rekenen breuken oplossen Rekenen verhoudingen berekenen Rekenen procenten Rekenen lengtematen berekenen Cirkel (omtrek en oppervlakte) In- en uitwendige middellijn Straal Cilinder Wanddikte Omrekenen eenheden Tekenen Algemene tekenafspraken Elektrische schema s lezen Elektrotechnische symbolen lezen Aanzichten en doorsneden Ploftekeningen kunnen lezen Hydraulische schema s lezen Praktische natuurkunde Massa / massastroom / kracht / statische druk Volume / volumestroom Massadichtheid Snelheid / dynamische druk Belasting / vermogen / rendement / verbrandingswaarde Uitzetten en krimpen / warmte en temperatuur Mollier-diagram Gas (algemeen) Samenstelling gas Natuurkundige eigenschappen Gasinstallaties Materiaal soorten gasleidingen Soorten gastoestellen Appendages Normen en richtlijnen Verbrandingslucht en rookgassen Verbrandingslucht toevoer Masterplan CGO Zuid-Holland - 94323 Regioprofiel CGO ZH SEMI niveau 3-27-8-12 4 / 6

Onderwerp ennis van Verdieping Rookgassen afvoer Normen en richtlijnen Verwarmingsinstallatie Soorten verwarming Soorten verwarming /warmte afgiftesystemen Installatietypen / leidingsystemen Voorschriften en regels Leidingsoorten / verbindingstechnieken Appendages Duurzame verwarmingssystemen Waterinstallaties Samenstelling drinkwater Legionella / hygiëne Installatietypen/leidingsystemen Voorschriften en richtlijnen Leidingsoorten en verbindingstechnieken waterleidingen Appendages (algemeen) Luchtbehandeling Ventilatiesystemen Appendages Duurzaam Warmtekrachtkoppeling Opslag bronsystemen Zonneboiler Warmtepomp Veiligheid, gezondheid en milieu Veiligheid en verantwoordelijkheid Brand preventie Veiligheidsmaatregelen Gezondheid Hygiëne op de werkplek Schadelijke gassen en materialen Afval scheiden en afvoeren Toestelkennis en relevante appendages Lokale verwarmingstoestellen VR en HR cv-toestellen Combi-toestellen Warmwatertoestellen doorstroom Warmwatertoestellen voorraad Luchtbehandelingkasten Warmtepomp Warmtekrachtkoppeling Gaskooktoestellen Beproeving en controle op dichtheid / sterkte Gasinstallaties / leidingen en toestellen Waterinstallaties CV-installatie op dichtheid controleren Masterplan CGO Zuid-Holland - 94323 Regioprofiel CGO ZH SEMI niveau 3-27-8-12 5 / 6

Beroepshouding In het kwalificatiedossier zijn de relevante (niet-technische) competenties opgenomen (= kolom Niet-technische competenties ). Wat de Servicemonteur Installatietechniek op niveau 3 moet laten zien als juiste beroepshouding, is uitgewerkt in de eerste kolom. Beroepshouding Niet-technische competenties Controleert het functioneren van minder ervaren collega s Is gemotiveerd, enthousiast Informeert proactief an goed samenwerken, overleggen en afstemmen Bespreekt problemen met zijn collega s Signaleert onveilige situaties Neemt deel aan: Tooxboxmeeting, werkoverleg/werkverdeling Communiceert kernachtig Speelt in op toehoorders an in de juiste vaktaal uitgevoerde werkzaamheden formuleren Rapporteert correct, volledig en nauwkeurig an vanuit opdrachten werkzaamheden uitvoeren Zoekt zelf naar oplossingen, toont eigen initiatief, is besluitvaardig an werken onder druk; weet prioriteiten te stellen Deelt expertise met collega s Toont inzet, werktempo, doelmatigheid; heeft discipline Heeft gevoel voor ruimte, richting en benodigde servicetijd Zet de juiste gereedschappen en materialen in Gaat efficiënt en kostenbewust om met materialen, gereedschappen, test- en controleapparatuur en materieel Genereert informatie uit gegevens en verbindt daar conclusies aan Plant, voor zover mogelijk, zijn tijd efficiënt in Zet activiteiten op een juiste volgorde Organiseert mensen en middelen om zijn planning te kunnen realiseren Werkt ordelijk en zorgvuldig Achterhaalt en monitort de behoeften en verwachtingen van de klant Zorgt ervoor dat de uitgevoerde werkzaamheden voldoen aan de norm van het bedrijf Heeft voldoende sociale vaardigheden Is ambassadeur van het bedrijf richting klant: representatief en voorkomend Stelt kwaliteitseisen conform de bedrijfsvoorschriften Voorkomt tijdsverlies door systematisch te werken Past werkplek-/huis-/veiligheidsregels toe Werkt gedisciplineerd volgens voorgeschreven procedures Is op tijd aanwezig Zorgt voor schone en opgeruimde werkplek Aansturen Samenwerken en overleggen Presenteren Formuleren en rapporteren Vakdeskundigheid toepassen Materialen en middelen inzetten Analyseren Plannen en organiseren Op behoeften en verwachtingen van de klant richten waliteit leveren Instructies en procedures opvolgen Dit Regioprofiel is tot stand gekomen met inbreng van (leer-/werk-)bedrijven en ROC s in Zuid-Holland, OTIB/RBPI, enteq, Uneto-VNI en Batouwe Arnhem. Het Regioprofiel is afgeleid van de Regioprofielen van het Samenwerkingsproject CGO Gelderland- Overijssel (2010). Masterplan CGO Zuid-Holland - 94323 Regioprofiel CGO ZH SEMI niveau 3-27-8-12 6 / 6