VLUCHTELINGEN IN GETALLEN 2016 VluchtelingenWerk Nederland brengt jaarlijks de publicatie Vluchtelingen in getallen uit. De publicatie geeft een uitgebreid overzicht van de meest actuele cijfers uit openbare bronnen over vluchtelingen en asielzoekers in Nederland, Europa en wereldwijd. Zo is informatie van de IND, het COA, het CBS, Eurostat en UNHCR in één document terug te vinden. In 2016 zoeken minder mensen bescherming in Nederland In de eerste helft van 2016 vragen 8.422 mensen asiel aan in Nederland, waarvan 1.451 Syriërs. In de eerste helft van 2015 is dat 8.749. Echter, in de laatste zes maanden van 2015 zoeken 37.268 mensen hier bescherming, waaronder 17.274 Syriërs. Ruim 1,25 miljoen asielaanvragen in de EU Ruim 1,25 miljoen asielzoekers vragen in 2015 bescherming in een EU land. Dat is twee keer zo veel als in 2014. Bijna een derde komt uit Syrië. Wereldwijd 65,3 miljoen miljoen mensen op de vlucht Eind 2015 zijn er volgens de VN Vluchtelingenorganisatie UNHCR 65,3 miljoen mensen op de vlucht voor oorlog en geweld. Een triest nieuw record, na het recordjaar 2014 toen bijna 60 miljoen mensen op de vlucht waren. Bijna 5 miljoen Syriërs zijn hun land ontvlucht. 86% van de vluchtelingen wereldwijd wordt opgevangen in een ontwikkelingsland. Cijfers zijn mensen! Bedenk bij de cijfers in deze publicatie dat elk getal gaat over een persoon, elk met zijn of haar eigen verhaal: vluchtelingen in getallen. Cijfers kunnen zonder hun context gemakkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Vraag ons daarom gerust om uitleg over de achtergronden. Voor deze publicatie geldt de disclaimer van de website van VluchtelingenWerk Nederland Vragen en opmerkingen over deze publicatie kunnen worden gemaild naar documentatie@vluchtelingenwerk.nl. Journalisten kunnen contact opnemen met persvoorlichting@vluchtelingenwerk.nl. VluchtelingenWerk Nederland, 25 augustus 2016
Inhoudsopgave A. VLUCHTELINGEN IN NEDERLAND Vluchtelingen in Nederland: landen van herkomst 2 Asielaanvragen 4 Beslissingen 11 Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv s) 15 Hervestigde vluchtelingen 18 Opvang 19 Huisvesting 21 Terugkeer 23 B. VLUCHTELINGEN IN EUROPA Asielaanvragen in Europa 25 Asielaanvragen naar landen van herkomst 27 Beslissingen 30 Herplaatsing en hervestiging in Europa 35 Hervestigde vluchtelingen 39 C. VLUCHTELINGEN WERELDWIJD Vluchtelingen wereldwijd 39 Asielzoekers wereldwijd 46 Hervestigde vluchtelingen 49 1
A. VLUCHTELINGEN IN NEDERLAND Vluchtelingen in Nederland: landen van herkomst Hoeveel vluchtelingen zijn er in Nederland? Die vraag is niet eenvoudig te beantwoorden. Wie je meetelt hangt af van de gebruikte definitie. Eind 2015 zijn er volgens de VN Vluchtelingenorganisatie UNHCR in Nederland 88.536 vluchtelingen. 28.051 mensen zijn in afwachting van een beslissing op hun asielverzoek. Eind 2014 waren dat 82.494 vluchtelingen en 6.940 asielzoekers. De UNHCR gaat daarbij uit van de volgende definities (b ron: UNHCR Global Trends 2015 ): Vluchtelingen ( 88.536 ) Personen met een vluchtelingenstatus (a grond) en personen die aanvullende vormen van bescherming krijgen (b, c en d grond; zie uitleg onder Beschermingsgronden Vreemdelingenwet 2000, p. 11). Ook gezinsleden die binnen de nareistermijn van drie maanden zijn herenigd met een familielid met een asielvergunning tellen mee (nareizigers). Personen die asiel hebben aangevraagd en een andere verblijfsvergunning hebben gekregen (bijvoorbeeld pardon of medisch) en alleenstaande minderjarigen tellen niet mee. Asielzoekers (28.051) Personen die een asielaanvraag hebben gedaan en in afwachting zijn van een beslissing op hun asielverzoek. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) gaat uit van 200.000 250.000 vluchtelingen Deze schatting is gebaseerd op personen die zijn geboren in landen waar veel vluchtelingen vandaan komen. Het gaat daarbij deels om personen die om een andere reden dan asiel naar Nederland zijn gekomen. Ook de tweede generatie en gezinsherenigers worden meegeteld. De grootste groepen vluchtelingen in Nederland zijn afkomstig uit Irak, Afghanistan, Iran en Somalië. In totaal komen 170.000 personen uit een van deze landen. 2
In deze tabel zijn landen opgenomen waarvan bekend is dat asiel (bescherming) een belangrijk migratiemotief is. Uit Afghanistan, Somalië en Irak komen vrijwel uitsluitend vluchtelingen en hun gezinsleden, uit Turkije en China komen veel migranten met andere migratiemotieven zoals arbeid of studie. Voor vluchtelingen is het niet logisch is om te spreken van een tweede generatie. Analoog aan andere groepen vreemdelingen zijn die cijfers wel opgenomen. Dit zijn de meest recente cijfers. Figuur A.1: Vreemdelingen in Nederland (eerste en tweede generatie) naar herkomst 1 1 2014 1 1 2015 Eerste Tweede Totaal Eerste Tweede Totaal Afghanistan 33.085 10.098 43.183 33.058 10.674 43.732 Angola 5.171 3.324 8.495 5.000 3.428 8.428 Burundi 2.261 1.014 3.275 2.189 1.054 3.243 China 44.915 19.182 64.097 46.001 20.087 66.088 Colombia 8.724 6.035 14.759 8.925 6.421 15.346 DR Congo 4.734 3.563 8.297 4.684 3.637 8.321 Egypte 12.481 9.724 22.205 12.776 9.924 22.700 Eritrea 2.103 492 2.595 4.141 602 4.743 Ethiopië 8.013 4.583 12.596 8.935 4.774 13.709 Guinee 2.549 1.562 4.111 2.511 1.695 4.206 Irak 40.408 13.751 54.159 40.628 14.608 55.236 Iran 28.513 8.048 36.561 28.946 8.533 37.479 Ivoorkust 1.174 658 1.832 1.162 690 1.852 Myanmar 1.076 206 1.282 1.116 224 1.340 Nepal 1.452 342 1.794 1.596 381 1.977 Nigeria 6.214 5.552 11.766 6.301 5.735 12.036 Pakistan 11.672 8.981 20.653 11.760 9.192 20.952 Rwanda 1.045 502 1.547 1.050 538 1.588 Sierra Leone 4.133 1.844 5.977 4.003 1.902 5.905 Soedan 4.306 2.011 6.317 4.439 2.009 6.448 Somalië 26.502 10.930 37.432 27.275 11.856 39.131 Sri Lanka 6.925 4.778 11.703 7.016 5.108 12.124 Syrië 9.465 4.279 13.744 17.908 4.660 22.568 Togo 1.144 703 1.847 1.144 719 1.863 Turkije 194.759 201.655 396.414 192.311 204.244 396.555 Vietnam 12.415 8.188 20.603 12.548 8.439 20.987 Vml. Joegoslavië 52.371 29.919 82.290 52.486 30.775 83.261 Vml. Sovjet Unie 53.663 18.540 72.203 56.348 19.754 76.102 Bron: Statline 3
Asielaanvragen in Nederland Ontwikkeling van de asielaanvragen In de afgelopen decennia liep het aantal asielaanvragen per jaar sterk uiteen. In 1994 deden ruim 50.000 mensen een asielaanvraag, tot 2001 lag het aantal asielaanvragen voortdurend boven de 20.000. In de jaren daarna schommelt het aantal tussen de 10.000 en 15.000 per jaar, in 2015 stijgt het aantal aanvragen naar bijna 60.000. 1992 Door de oorlog in voormalig Joegoslavië slaan veel mensen op de vlucht. 1994 De aanscherping van het asielbeleid in Duitsland leidt tot een sterke daling van het aantal asielaanvragen in Duitsland en een toename in de omliggende landen. 1997 Stijging aantal asielaanvragen door onrust in Afghanistan, Irak en de oorlog in Kosovo. 2001 Het aantal asielaanvragen neemt af doordat minder mensen uit Afghanistan, de voormalige Sovjetrepublieken en voormalig Joegoslavië in Nederland bescherming zoeken. 2008 Oplaaiend geweld in Somalië en met name Irak leidt tot stijging van het aantal asielaanvragen. 2008 1 Het categoriaal beleid voor Zuid en Centraal Irak is per 22 november 2008 afgeschaft. Asielzoekers uit deze regio s krijgen dus niet meer automatisch een verblijfsvergunning. 2009 Per 19 mei 2009 is het categoriaal beleid voor Centraal en Zuid Somalië afgeschaft. Het aantal asielverzoeken van Somaliërs daalt in de daaropvolgende jaren sterk: van 5.889 in 2009 naar 877 in 2012. 2013 nu Door de aanhoudende chaos en burgeroorlog in Syrië zoeken meer Syriërs bescherming in Nederland. Het aantal eerste asielaanvragen stijgt tot 43.093 in 2015. Daarvan komt 43% uit Syrië. 2014 2015 In april en mei van 2014 komen er opvallend veel Eritreeërs naar Nederland: bijna 3.000, drie kwart van het totaal aantal Eritreeërs dat in 2014 asiel vraagt (3.833). Ook in mei en juni 2015 vragen opvallend veel Eritreeërs asiel aan (1.076 en 1.248 asielaanvragen). 2016 In de eerste helft van 2016 vragen 8.422 mensen asiel aan in Nederland, waarvan 1.451 Syriërs. Beduidend minder dan in het half jaar ervoor: in de laatste zes maanden van 2015 ging het om 37.268 mensen waarvan 17.274 Syriërs. Bronnen: Rechtspleging en civiel bestuur, WODC, Par. 8.3 Asiel, Sprangers en Nicolaas (2010) en Migratie naar en vanuit Nederland, WODC (2009), IND Asylum Trends. 1 Wanneer de mensenrechten of veiligheidssituatie voor een bepaalde groep of in een bepaalde regio zeer ernstig is, kon voorheen besloten worden een categoriaal beschermingsbeleid in te stellen voor asielzoekers uit een specifiek land, bepaalde regio, of bevolkingsgroep (bron: CBS ). 4
Eerste asielaanvragen, vervolgaanvragen en nareizigers Wanneer de eerste asielaanvraag wordt afgewezen kan een asielzoeker in sommige gevallen een nieuwe aanvraag (vervolgaanvraag) indienen. Bijvoorbeeld wanneer er nieuwe feiten naar voren komen die relevant zijn voor de beoordeling van de asielaanvraag of wanneer de situatie in het land van herkomst is veranderd. Pas sinds augustus 2006 wordt onderscheid gemaakt tussen eerste en vervolgaanvragen. De Immigratie & Naturalisatiedienst (IND) maakt sinds 2015 in de administratie ook onderscheid tussen eerste asielaanvragen en nareis. Voorheen werden nareizigers meegeteld bij de eerste asielaanvragen. Dit onderscheid is met terugwerkende kracht doorgevoerd voor eerdere jaren tot aan 2006. Wat zijn nareizigers? Nareizigers zijn gezinsleden die binnen de nareistermijn van drie maanden zijn herenigd met de houder van een asielvergunning. Om een langere reeks te kunnen maken zijn in figuur A.2 de eerste asielaanvragen, vervolgaanvragen en nareizigers opgeteld. Figuur A.2: Asielaanvragen (eerste, vervolg en nareis) in Nederland (1993 t/m 2015) Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen 5 2 2016 5
Figuur A.3: Eerste asielaanvragen in Nederland (2007 t/m 2015) Bron: IND Asylum Trends (Immigratie & Naturalisatiedienst) en Eurostat Figuur A.4: Asielaanvragen: totaal (eerste, vervolg en nareis) en eerste asielaanvragen Jaar Totaal Jaar Totaal Eerste asielaanvragen 1990 21.210 2003 13.400 1991 21.615 2004 9.780 1992 20.345 2005 12.345 1993 35.400 2006 14.465 1994 52.575 2007 9.730 7.102 1995 29.260 2008 15.275 13.380 1996 22.855 2009 16.165 14.880 1997 34.445 2010 15.155 13.290 1998 45.215 2011 14.630 11.565 1999 39.305 2012 13.170 9.714 2000 43.560 2013 16.725 9.838 2001 32.580 2014 29.890 21.811 2002 18.665 2015 58.880 43.093 Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen 5 2 2016 (totalen), IND Asylum Trends en Eurostat (eerste asielaanvragen) 6
Figuur A.5: Asielaanvragen in Nederland: eerste aanvragen, vervolgaanvragen en nareis 2014 Eerste Vervolg Nareis Totaal Eerste Vervolg Nareis Totaal Syrië 8.748 41 2.806 11.595 40% 2% 52% 39% Eritrea 3.833 75 192 4.100 18% 3% 4% 14% Staatloos 2.704 17 324 3.045 12% 1% 6% 10% Irak 616 706 248 1.570 3% 26% 5% 5% Iran 505 162 79 746 2% 6% 1% 2% Afghanistan 452 427 98 977 2% 16% 2% 3% Mongolië 445 0 0 445 2% 0% 0% 1% Somalië 349 247 931 1.527 2% 9% 17% 5% Oekraïne 249 15 7 271 1% 1% 0% 1% Overig 3.910 1.033 672 5.615 18% 38% 13% 19% Totaal 21.811 2.723 5.357 29.891 100% 100% 100% 100% 2015 Eerste Vervolg Nareis Totaal Eerste Vervolg Nareis Totaal Syrië 18.677 46 8.981 27.710 43% 2% 65% 47% Eritrea 7.359 62 1.013 8.434 17% 3% 7% 14% Irak 3.009 228 213 3450 7% 12% 2% 6% Afghanistan 2.550 311 84 2945 6% 16% 1% 5% Staatloos 2.399 37 2506 4942 6% 2% 18% 8% Iran 1.884 139 51 2074 4% 7% 0% 4% Albanië 1.005 5* 6* 1016 2% 0% 0% 2% Kosovo 685 5* 0* 689 2% 0% 0% 1% Oekraïne 716 35* 13* 764 2% 2% 0% 1% Overig 4.809 1.074 973 6.856 11% 55% 7% 12% Totaal 43.093 1.942 13.845 58.880 100% 100% 100% 100% 1ste helft 2016 Eerste Vervolg Nareis Totaal Eerste Vervolg Nareis Totaal Syrië 1.451 26 1.811 3.288 17% 3% 56% 26% Eritrea 437 32 543 1.012 5% 4% 17% 8% Irak 632 82 51 765 8% 10% 2% 6% Afghanistan 762 167 39 968 9% 21% 1% 8% Iran 581 41 33 655 7% 5% 1% 5% Staatloos 213 11 344 568 3% 1% 11% 5% Albanië 1.062 1.080 13% 9% Kosovo 33 34 0% 0% Servië 425 426 5% 3% Oekraïne 255 264 3% 2% Overig 2.280 3.084 27% 55% 12% 25% Totaal 8.422 804 3.211 12.437 100% 100% 100% 100% Bron: IND Asylum Trends aangevuld met afgeronde cijfers uit Eurostat (aangeduid met *). NB: Totaal Syriërs 2015 wijkt 6 personen af van som van eerste asielaanvragen, vervolgaanvragen en nareis 7
Figuur A.6: Asielaanvragen in Nederland naar nationaliteit: eerste aanvragen, vervolgaanvragen, nareis en totaal aantal asielaanvragen (2015) Bron: IND Asylum Trends 8
Figuur A.7: Eerste asielaanvragen per maand, vier herkomstlanden (jan 2014 juni 2015) Bron: IND Asylum Trends Figuur A.8: Eerste asielaanvragen per maand, vier herkomstlanden (jan 2014 juni 2015) Syrië Eritrea Staatloos Irak Overig Syrië Eritrea Staatloos Irak Overig jan. 14 434 164 44 58 680 jul. 15 1.122 990 128 79 663 feb. 14 242 72 38 43 517 aug. 15 2.825 1.272 292 135 805 mrt. 14 308 89 71 33 460 sep. 15 4.061 764 372 390 846 apr. 14 519 1.059 102 54 490 okt. 15 5.249 1.099 668 1.046 1.918 mei 14 639 1.840 268 31 480 nov. 15 2.402 277 404 693 2.464 jun. 14 885 201 190 41 385 dec. 15 883 135 169 427 1.766 jul. 14 1.087 98 314 49 450 jan. 16 699 93 109 255 1.372 aug. 14 1.107 76 405 56 480 feb. 16 338 69 60 157 1.140 sep. 14 1.653 71 534 74 533 mrt. 16 127 49 10 78 959 okt. 14 851 77 393 67 517 apr. 16 94 59 17 37 696 nov. 14 514 54 184 51 450 mei 16 101 69 11 44 759 dec. 14 509 32 161 59 468 jun. 16 92 98 6 61 763 jan. 15 316 28 62 47 440 feb. 15 191 17 20 32 477 mrt. 15 195 85 18 32 475 apr. 15 256 367 38 36 441 mei 15 445 1.074 103 39 591 jun. 15 732 1.251 125 53 763 Bron: IND Asylum Trends 9
Figuur A.9: Ontwikkeling in aandeel eerste en vervolgaanvragen Bron: Eurostat 10
Beslissingen op asielaanvragen in Nederland Beschermingsgronden Vreemdelingenwet 2000 In de Vreemdelingenwet 2000 (Vw2000) worden verschillende beschermingsgronden onderscheiden: a grond: vluchtelingschap Iemand heeft in zijn thuisland gegronde vrees voor vervolging. Redenen voor vervolging kunnen zijn: ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of seksuele voorkeur. De vluchteling kan in eigen land geen bescherming krijgen tegen deze vervolging. b grond: subsidiaire bescherming Iemand loopt bij uitzetting risico op foltering, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing. c grond: humanitaire gronden Er zijn klemmende redenen van humanitaire aard, die verband houden met de redenen van vertrek uit eigen land (met name trauma s vanwege eerdere vervolging). d grond: humanitaire gronden De algehele situatie in het land van herkomst is te slecht (conflict of grootschalige mensenrechtenschendingen). Asielaanvragen en beslissingen Niet op elke aanvraag wordt in het jaar van aanvraag beslist. Daarom komt het aantal asielaanvragen in een jaar niet overeen met het aantal beslissingen. De statussen die zijn verleend op reguliere gronden (bijvoorbeeld pardonregeling of medische behandeling) en beslissingen op beroepszaken zijn niet meegenomen. Afwijzingen op grond van de Dublin verordening worden wel meegeteld. In 2015 ging het in totaal om 20.465 beslissingen. Beslissingen in eerste aanleg In deze publicatie zijn alleen de beslissingen in eerste aanleg opgenomen; niet de beslissingen in (hoger) beroep (final decisions). In 2015 werd er 1.085 keer beslist in een beroepszaak, waarvan in 595 gevallen positief werd beslist (55%). 12% van de beslissingen betrof een beroepszaak van een Syriër. Bron: Eurostat 11
Figuur A.10: Verleende asielstatussen naar toewijzingsgrond, en afwijzingen Bron: Eurostat 12
Figuur A.11: Beslissingen in eerste aanleg naar nationaliteit (Nederland 2015) Beslissingen Aandeel Toegewezen Afgewezen Toegewezen Afgewezen Syrië 8.010 39,1% 7.850 160 98,0% 2,0% Eritrea 4.980 24,3% 4.875 105 97,9% 2,1% Staatloos 1.940 9,5% 1.820 120 93,8% 6,2% Afghanistan 680 3,3% 360 320 52,9% 47,1% Oekraïne 445 2,2% 5 440 1,1% 98,9% Iran 410 2,0% 285 125 69,5% 30,5% Irak 395 1,9% 255 140 64,6% 35,4% Albanië 315 1,5% 0 315 0,0% 100,0% Somalië 265 1,3% 120 145 45,3% 54,7% Mongolië 265 1,3% 5 260 1,9% 98,1% Onbekend 205 1,0% 100 105 48,8% 51,2% Pakistan 190 0,9% 70 120 36,8% 63,2% Soedan 170 0,8% 115 55 67,6% 32,4% Nigeria 170 0,8% 55 115 32,4% 67,6% China 140 0,7% 35 105 25,0% 75,0% Servië 100 0,5% 5 95 5,0% 95,0% Ethiopië 100 0,5% 30 70 30,0% 70,0% Overig 1.685 8,2% 465 1.220 27,6% 72,4% Totaal 20.465 100,0% 16.450 4.015 80,4% 19,6% Bron: Eurostat 13
Figuur A.12: Beslissingen in eerste aanleg naar nationaliteit (Nederland 2015) Bron: Statline 14
Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv s) Veel veranderingen in asielaanvragen van alleenstaande minderjarige vreemdelingen In de afgelopen achttien jaar schommelde het aantal en het aandeel van de asielaanvragen van alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv s) sterk. Van 1996 tot 2000 is er sprake van een sterke groei. In 2000 is het aantal asielaanvragen van amv s het hoogst: 6.705. Dat is 15,4% van het totale aantal asielaanvragen. In 2001 is 18,2% van alle aanvragen van een amv. De verbetering van de situatie in landen waar veel amv s vandaan komen de beëindiging van burgeroorlogen in Angola, Guinee en Sierra Leone leidt vanaf 2003 tot een sterke daling. De daling van het aantal asielaanvragen van amv s loopt door tot 2006. In dat jaar is nog geen 3% van de asielaanvragen van amv s. In 2008 en 2009 is er een stijging doordat vooral veel Afghaanse amv s in Nederland bescherming zoeken. In 2013 is het aantal amv s dat bescherming zoekt met 310 op zijn laagste punt. In 2014 zoeken opvallend veel Eritrese minderjarigen bescherming in Nederland: 55% van het totaal aantal amv s. In 2015 is het aantal asielaanvragen hoog; ook het aantal amv s dat bescherming zoekt verviervoudigt tot 3.860. 70% daarvan komt uit Syrië of Eritrea. In de eerste helft van 2016 zoeken 641 amv s bescherming in Nederland. Figuur A.13: Asielaanvragen van amv s per jaar Bron: Eurostat 15
Figuur A.14: Asielaanvragen van amv s per jaar (absoluut en als percentage van het totale aantal aanvragen) Bron: Eurostat Amv's Totaal Aandeel 2008 725 15.275 4,7% 2009 1.040 16.165 6,4% 2010 700 15.155 4,6% 2011 485 14.630 3,3% 2012 380 13.170 2,9% 2013 310 16.725 1,9% 2014 960 29.890 3,2% 2015 3.860 58.880 6,6% Figuur A.15: Asielaanvragen van amv s naar nationaliteit 2013 2014 2015 1ste helft 2016 Syrië 25 155 1.455 128 Eritrea 35 530 1.240 139 Afghanistan 60 30 535 164 Staatloos 0 50 220 24 Irak 10 15 135 27 Somalië 10 35 40 10 Guinee 30 10 25 22 Iran 10 5 25 18 Albanië 0 5 25 12 Soedan 0 0 20 Overig 130 125 140 97 Total 310 960 3.860 641 Bron: Eurostat 16
Figuur A.16: Asielaanvragen van amv s naar nationaliteit (2015) Bron: Eurostat 17
Hervestigde vluchtelingen Hervestigde vluchtelingen De wereldvluchtelingenorganisatie UNHCR heeft een programma om vluchtelingen in andere landen te hervestigen. De vluchtelingen verblijven meestal langdurig in vluchtelingenkampen, vaak in een buurland van het land waar ze vandaan komen. In deze kampen is de situatie vaak erbarmelijk en ronduit onveilig. De UNHCR selecteert de vluchtelingen tijdens speciale selectiemissies. De kwetsbaarste groepen krijgen daarbij de voorrang. De UNHCR draagt ze voor hervestiging voor aan landen die deelnemen aan het zogenaamde resettlement program. De meeste vluchtelingen die via UNHCR worden hervestigd, worden opgevangen door Verenigde Staten, Canada, Australië, Zweden, Noorwegen, Finland, Nieuw Zeeland, Denemarken en Nederland. Zie voor de Europese en internationale cijfers figuur B. 12, B.13, en C.15. Nederland heeft sinds 1986 een quotum van 500 vluchtelingen per jaar, die ook wel 'uitgenodigde vluchtelingen' worden genoemd. Dat betekent dat Nederland heeft toegezegd jaarlijks 500 vluchtelingen op te nemen voor hervestiging. Figuur A.17: Hervestiging in Nederland naar nationaliteit 2013 2014 2015 Syrië 15 245 175 Eritrea 65 190 30 Onbekend 0 70 45 Pakistan 35 35 40 Congo 85 15 0 DR Congo 0 25 75 Irak 40 45 5 Ethiopië 5 65 10 Staatloos 0 10 35 Sri Lanka 15 15 0 Myanmar 30 0 0 China 5 20 0 Cambodja 0 15 5 Overig 15 40 30 Totaal 310 790 450 Bron: Eurostat 18
Opvang Figuur A.18: Bezetting van, instroom in en uitstroom uit de centrale opvang (absoluut) Bron: Centraal Orgaan opvang asielzoekers ( COA) NB: Vanaf augustus 2015 is ook crisisnoodopvang meegeteld. Vanaf augustus 2015 nam de asielinstroom zodanig toe dat van oktober 2015 tot en met januari 2016 een beroep is gedaan op crisisnoodopvang. 19
Figuur A.19: Bezetting centrale opvang naar nationaliteit en leeftijd (26 juli 2016) Bron: Centraal Orgaan opvang asielzoekers ( COA) 20
Huisvesting vergunninghouders Huisvesting vergunninghouders In 2015 zochten veel asielzoekers bescherming in Nederland. Op veel asielaanvragen werd positief beslist (80% in 2015). Dat betekent dat veel vergunninghouders een woonruimte moeten krijgen. Elke gemeente in Nederland heeft de verplichting vergunninghouders te huisvesten. Deze zogenaamde taakstelling is afhankelijk van het aantal inwoners in die gemeente. Vergunninghouders zijn asielzoekers die een asielvergunning of een andere reguliere vergunning hebben gekregen. Op het moment dat zij te horen krijgen dat ze in Nederland mogen blijven, wonen ze meestal in de centrale opvang, vaak in asielzoekerscentra (AZC s). Van daaruit verhuizen ze dus naar een gemeente die hun woningen aanbiedt. Op 26 juli 2016 woonden 15.956 statushouders in de centrale opvang. Dit aantal zorgt voor druk bij de gemeenten om aan de taakstelling te voldoen. Ofwel: om voldoende woningen te leveren om vergunninghouders te huisvesten. Zie de website van Platform Opnieuw Thuis. Figuur A.20: Taakstelling huisvesting vergunninghouders per provincie 2de helft 2016 2de helft 2015 Provincie Taakstelling Taakstelling Taakstelling gecorrigeerd met achterstand Gehuisvest Fryslân 883 574 645 547 Groningen 803 520 546 449 Drenthe 668 434 607 414 Overijssel 1.556 1.008 1.101 1.157 Gelderland 2.721 1.764 2.375 2.010 Flevoland 546 353 644 441 Noord Holland 3.757 2.419 4.155 2.870 Zuid Holland 4.900 3.161 4.190 3.841 Utrecht 1.721 1.107 1.650 1.392 Brabant 3.397 2.201 2.510 2.092 Zeeland 522 338 434 349 Limburg 1.526 992 1.290 1.191 Totaal 23.000 14.871 20.147 16.753 Bron: www.rijksoverheid.nl, Taakstelling huisvesting vergunninghouders per gemeente 2e helft 2016 en www.opnieuwthuis.nl Taakstelling gecorrigeerd met achterstand: Wanneer een provincie minder vergunningshouders heeft gehuisvest dan volgens de taakstelling zou moeten, dan ontstaat een achterstand. 21
Figuur A.21: Taakstelling en aantal gehuisveste personen per half jaar Bron: www.opnieuwthuis.nl 22
Terugkeer Er zijn verschillende vormen van vertrek: Zelfstandig vertrek zonder toezicht (niet aantoonbaar vertrek) Bij controle is geconstateerd dat een vreemdeling niet meer aanwezig is op het laatste bekende adres, maar vertrek is niet aangetoond is. De vreemdeling is met onbekende bestemming vertrokken (MOB). Ruim een kwart van deze groep bestaat uit Irakezen, Somaliërs, Afghanen, Syriërs en Iraniërs. Zelfstandig vertrek onder toezicht (aantoonbaar vertrek) Zelfstandig georganiseerd vertrek van een vreemdeling (vaak met hulp van IOM). Gedwongen vertrek (aantoonbaar vertrek) Het vertrek van een niet meer rechtmatig in Nederland verblijvende vreemdeling door de Vreemdelingenpolitie. Onder aantoonbaar vertrek vallen vaker reguliere migranten (Chinezen, Surinamers, Turken). Bron: Rapportage Vreemdelingenketen Figuur A.22: Terugkeer naar soort vertrek 2012 2013 2014 2015 Niet aantoonbaar 10.710 7.240 7.440 7.290 Aantoonbaar vertrek 10.130 8.530 8.510 8.850 Waarvan gedwongen 5.970 3.660 4.110 4.510 Waarvan zelfstandig 4.130 4.870 4.400 4.340 Totaal 20.810 15.770 15.950 16.140 Bron: Rapportage Vreemdelingenketen Deze cijfers gaan over alle vreemdelingen die terugkeren, dus niet alleen over terugkerende asielzoekers. Figuur A.23: Vrijwillige en zelfstandige terugkeer met hulp van IOM Nederland per jaar 2008 1.767 2009 2.583 2010 3.064 2011 3.473 2012 2.905 2013 2.489 2014 2.269 2015 2941 Bron: IOM Nederland Deze cijfers geven geen compleet beeld; het betreft hier alleen de terugkeer die gefaciliteerd wordt door IOM Nederland. In 2015 heeft 74% een asielachtergrond. 1% heeft een reguliere, 25% een illegale verblijfsachtergrond (Rapportage Vreemdelingenketen 2015). 23
Figuur A.24: Vrijwillige en zelfstandige terugkeer met hulp van IOM (absolute aantallen) Bron: Internationale Organisatie voor Migratie Deze cijfers geven geen compleet beeld; het betreft hier alleen de terugkeer die gefaciliteerd wordt door IOM Nederland. In 2015 heeft 74% een asielachtergrond. 1% heeft een reguliere, 25% een illegale verblijfsachtergrond (Rapportage Vreemdelingenketen 2015). Figuur A.25: Aantal terugkeerders met hulp van IOM, geselecteerde nationaliteiten 2013 2014 2015 Mongolië 119 301 572 Iraakse 250 109 168 Servische 194 147 161 Oekraïense 53 58 387 Chinese 112 120 124 Armeense 134 84 116 Albanese 25 36 206 Bosnische 76 84 61 Russische 104 36 39 Iraanse 58 50 63 Kosovaarse 0 0 167 Macedonische 48 70 30 Overig 1.316 1.174 847 Totaal 2.489 2.269 2.941 Bron: Internationale Organisatie voor Migratie Alleen die nationaliteiten zijn opgenomen waarvan bekend is dat asiel een veelvoorkomend migratiemotief is. 24
B. VLUCHTELINGEN IN EUROPA Figuur B.1: Eerste asielaanvragen in EU (absoluut en relatief) 2013 2014 2015 2013 2014 2015 EU 373.620 563.345 1.256.210 100,0% 100,0% 100,0% Duitsland 109.580 173.070 441.900 29,3% 30,7% 35,2% Hongarije 18.570 41.215 174.435 5,0% 7,3% 13,9% Zweden 54.350 75.090 156.195 14,5% 13,3% 12,4% Oostenrijk 25.700 85.520 4,6% 6,8% Italië 25.720 63.655 83.245 6,9% 11,3% 6,6% Frankrijk 60.475 58.845 70.570 16,2% 10,4% 5,6% Nederland 9.840 21.810 43.035 2,6% 3,9% 3,4% België 12.080 14.130 39.065 3,2% 2,5% 3,1% VK 29.875 32.345 38.565 8,0% 5,7% 3,1% Finland 2.995 3.495 32.150 0,8% 0,6% 2,6% Denemarken 7.230 14.565 20.855 1,9% 2,6% 1,7% Bulgarije 6.980 10.805 20.165 1,9% 1,9% 1,6% Spanje 4.290 5.460 14.610 1,1% 1,0% 1,2% Griekenland 7.860 7.590 11.370 2,1% 1,3% 0,9% Polen 13.975 5.610 10.255 3,7% 1,0% 0,8% Ierland 940 1.440 3.270 0,3% 0,3% 0,3% Luxemburg 990 1.030 2.360 0,3% 0,2% 0,2% Cyprus 1.150 1.480 2.105 0,3% 0,3% 0,2% Malta 2.205 1.275 1.695 0,6% 0,2% 0,1% Tsjechië 500 915 1.240 0,1% 0,2% 0,1% Roemenië 1.405 1.500 1.225 0,4% 0,3% 0,1% Portugal 505 445 870 0,1% 0,1% 0,1% Letland 185 365 330 0,0% 0,1% 0,0% Litouwen 250 385 275 0,1% 0,1% 0,0% Slowakije 290 230 270 0,1% 0,0% 0,0% Slovenië 240 355 260 0,1% 0,1% 0,0% Estland 95 145 225 0,0% 0,0% 0,0% Kroatië 1.045 380 145 0,3% 0,1% 0,0% Noorwegen* 11.475 10.970 30.505 Zwitserland* 19.440 22.130 38.120 Total 404.535 596.445 1.324.835 Bron: Eurostat * Geen EU lid NB: De cijfers worden jaarlijks met terugwerkende kracht bijgesteld. Daarom kunnen er afwijkingen zijn van de cijfers van eerdere Vluchtelingen in getallen. 25
Figuur B.2: Asielaanvragen in EU28 naar belangrijkste ontvangende landen Bron: Eurostat NB: 90% van de asielaanvragen in 2015 wordt gedaan in een van bovenstaande landen. Voor Oostenrijk zijn geen cijfers beschikbaar voor 2013. 26
Asielaanvragen naar landen van herkomst Figuur B.3: Eerste asielaanvragen in Europa (EU28) naar belangrijkste landen van herkomst 2013 2014 2015 Syrië 46.450 12,4% Syrië 119.000 21,1% Syrië 362.775 28,9% Rusland 35.120 9,4% Afghanistan 37.855 6,7% Afghanistan 178.230 14,2% Afghanistan 21.030 5,6% Eritrea 36.250 6,4% Irak 121.535 9,7% Pakistan 19.125 5,1% Kosovo 34.115 6,1% Kosovo 66.885 5,3% Kosovo 16.905 4,5% Pakistan 20.550 3,6% Albanië 65.935 5,2% Somalië 15.525 4,2% Servië 20.095 3,6% Pakistan 46.400 3,7% Servië 15.060 4,0% Nigeria 18.895 3,4% Eritrea 33.095 2,6% Eritrea 14.235 3,8% Albanië 16.145 2,9% Nigeria 29.915 2,4% Iran 10.885 2,9% Staatloos 15.170 2,7% Iran 25.365 2,0% Albanië 10.555 2,8% Irak 14.845 2,6% Onbekend 21.345 1,7% Nigeria 10.220 2,7% Somalië 14.805 2,6% Oekraïne 20.830 1,7% Staatloos 9.275 2,5% Rusland 14.030 2,5% Somalië 19.575 1,6% Irak 8.775 2,3% Oekraïne 13.550 2,4% Servië 19.090 1,5% Georgië 7.995 2,1% Mali 12.790 2,3% Staatloos 18.940 1,5% DR Congo 7.515 2,0% Gambia 11.315 2,0% Rusland 18.385 1,5% Macedonië 7380 2,0% Bangladesh 10.005 1,8% Bangladesh 17.695 1,4% Bangladesh 7.275 1,9% Iran 9.700 1,7% Gambia 12.210 1,0% Mali 6.435 1,7% Onbekend 8.605 1,5% Soedan 10.910 0,9% Algerije 5.855 1,6% Bosnië H. 7.780 1,4% Macedonië 10.545 0,8% Sri Lanka 5.620 1,5% Georgië 7.445 1,3% Senegal 8.880 0,7% Guinee 5.570 1,5% DR Congo 6.790 1,2% Mali 8.315 0,7% Bosnië H. 5.295 1,4% Macedonië 6.730 1,2% Algerije 7.620 0,6% Egypte 5.060 1,4% Senegal 6.260 1,1% Georgië 6.560 0,5% Turkije 4.640 1,2% Algerije 6.035 1,1% Bosnië H. 5.940 0,5% China 4.595 1,2% Soedan 6.005 1,1% DR Congo 5.720 0,5% Overig 67.225 18,0% Overig 88.580 15,7% Overig 113.515 9,0% Totaal 373.620 100,0% Total 563.345 100,0% Total 1.256.210 100,0% Bron: Eurostat 27
Figuur B.4: Eerste asielaanvragen in Europa (EU28) naar belangrijkste landen van herkomst Bron: Eurostat Uitgangspunt is de top 9 van herkomstlanden in 2015. In 2015 kwam driekwart uit een van deze 9 landen, in 2013 ruim 40%. 28
Figuur B.5: Eerste asielaanvragen in Europa (EU28) naar herkomst (2015) 29
Beslissingen 2 Figuur B.6: Beslissingen in eerste aanleg naar uitkomst, EU, absoluut (2015) Totaal Toegewezen Afgewezen A grond C/d grond B grond EU28 593.295 229.425 22.080 56.120 285.670 België 19.455 8.825 1.650 8.980 Bulgarije 6.175 4.705 890 580 Cyprus 2.065 195 0 1.390 480 Denemarken 12.255 7.605 70 2.245 2.335 Duitsland 249.350 137.135 2.070 1.705 108.440 Estland 175 20 0 55 100 Finland 2.960 1.060 160 460 1.280 Frankrijk 77.915 16.790 3.845 57.280 Griekenland 9.640 3.665 10 355 5.610 Hongarije 3.420 145 5 355 2.915 Ierland 1.150 150 335 665 Italië 71.345 3.575 15.770 10.270 41.730 Kroatië 190 35 0 5 150 Letland 165 5 15 145 Litouwen 175 15 0 65 95 Luxemburg 775 170 15 590 Malta 1.495 265 75 915 240 Nederland 20.465 6.660 390 9.400 4.015 Oostenrijk 21.095 12.590 355 2.100 6.050 Polen 3.505 350 120 165 2.870 Portugal 375 35 160 180 Roemenië 1.315 240 0 235 840 Slovenië 130 35 10 85 Slowakije 135 5 35 40 55 Spanje 3.245 220 0 800 2.225 Tsjechië 1.345 55 15 390 885 VK 38.265 12.140 1.645 125 24.355 Zweden 44.695 12.740 1.350 18.125 12.480 Noorwegen* 9.515 5.410 170 675 3.260 Zwitserland* 21.860 6.285 5.085 2.630 7.860 Bron: Eurostat * geen EU lid 2 Zie voor uitleg pagina 12. 30
Figuur B.7: Beslissingen in eerste aanleg naar uitkomst, EU, procentueel (2015) Totaal Toegewezen Afgewezen A grond C/d grond B grond EU28 100,0% 38,7% 3,7% 9,5% 48,1% België 3,3% 45,4% 0,0% 8,5% 46,2% Bulgarije 1,0% 76,2% 0,0% 14,4% 9,4% Cyprus 0,3% 9,4% 0,0% 67,3% 23,2% Denemarken 2,1% 62,1% 0,6% 18,3% 19,1% Duitsland 42,0% 55,0% 0,8% 0,7% 43,5% Estland 0,0% 11,4% 0,0% 31,4% 57,1% Finland 0,5% 35,8% 5,4% 15,5% 43,2% Frankrijk 13,1% 21,5% 0,0% 4,9% 73,5% Griekenland 1,6% 38,0% 0,1% 3,7% 58,2% Hongarije 0,6% 4,2% 0,1% 10,4% 85,2% Ierland 0,2% 13,0% 0,0% 29,1% 57,8% Italië 12,0% 5,0% 22,1% 14,4% 58,5% Kroatië 0,0% 18,4% 0,0% 2,6% 78,9% Letland 0,0% 3,0% 0,0% 9,1% 87,9% Litouwen 0,0% 8,6% 0,0% 37,1% 54,3% Luxemburg 0,1% 21,9% 0,0% 1,9% 76,1% Malta 0,3% 17,7% 5,0% 61,2% 16,1% Nederland 3,4% 32,5% 1,9% 45,9% 19,6% Oostenrijk 3,6% 59,7% 1,7% 10,0% 28,7% Polen 0,6% 10,0% 3,4% 4,7% 81,9% Portugal 0,1% 9,3% 0,0% 42,7% 48,0% Roemenië 0,2% 18,3% 0,0% 17,9% 63,9% Slovenië 0,0% 26,9% 0,0% 7,7% 65,4% Slowakije 0,0% 3,7% 25,9% 29,6% 40,7% Spanje 0,5% 6,8% 0,0% 24,7% 68,6% Tsjechië 0,2% 4,1% 1,1% 29,0% 65,8% VK 6,4% 31,7% 4,3% 0,3% 63,6% Zweden 7,5% 28,5% 3,0% 40,6% 27,9% Noorwegen* 56,9% 1,8% 7,1% 34,3% Zwitserland* 28,8% 23,3% 12,0% 36,0% Bron: Eurostat * Geen EU lid a grond: vluchtelingschap b grond: subsidiaire bescherming c/d grond: humanitaire gronden Zie p. 11 voor uitgebreide uitleg over de asielgronden 31
Figuur B.8: Beslissingen in eerste aanleg naar uitkomst, EU, procentueel (2015) Bron: Eurostat In 2015 werd 42% van de EU beslissingen op asielaanvragen in Duitsland genomen. Op 56,5% van deze beslissingen werd positief beslist. 32
Figuur B.9: Beslissingen in eerste aanleg naar uitkomst, EU, belangrijkste landen van herkomst (2015) Nationaliteit Toegekend Afgewezen Totaal Aandeel Toegekend Afgewezen Syrië 162.090 4.590 166.680 28,1% 97,2% 2,8% Albanië 1.085 40.335 41.420 7,0% 2,6% 97,4% Kosovo 880 36.735 37.615 6,3% 2,3% 97,7% Eritrea 27.050 3.075 30.125 5,1% 89,8% 10,2% Irak 22.365 3.725 26.090 4,4% 85,7% 14,3% Servië 350 21.515 21.865 3,7% 1,6% 98,4% Afghanistan 12.950 6.390 19.340 3,3% 67,0% 33,0% Pakistan 4.995 13.880 18.875 3,2% 26,5% 73,5% Nigeria 4.430 13.660 18.090 3,0% 24,5% 75,5% Rusland 3.320 10.000 13.320 2,2% 24,9% 75,1% Bangladesh 1.780 9.310 11.090 1,9% 16,1% 83,9% Staatloos 9.965 980 10.945 1,8% 91,0% 9,0% Mali 3.055 7.410 10.465 1,8% 29,2% 70,8% Gambia 3.200 6.335 9.535 1,6% 33,6% 66,4% Oekraïne 2.810 6.625 9.435 1,6% 29,8% 70,2% Somalië 5.510 3.225 8.735 1,5% 63,1% 36,9% Macedonië 90 8.380 8.470 1,4% 1,1% 98,9% Onbekend 6.610 1.785 8.395 1,4% 78,7% 21,3% Iran 5.340 2.915 8.255 1,4% 64,7% 35,3% DR Congo 1.670 6.260 7.930 1,3% 21,1% 78,9% Soedan 4.435 3.490 7.925 1,3% 56,0% 44,0% Bosnië H. 215 6.395 6.610 1,1% 3,3% 96,7% Senegal 1.755 4.550 6.305 1,1% 27,8% 72,2% Sri Lanka 1.705 4.585 6.290 1,1% 27,1% 72,9% Guinee 2.315 3.860 6.175 1,0% 37,5% 62,5% Georgië 355 4.970 5.325 0,9% 6,7% 93,3% China 1.330 3.795 5.125 0,9% 26,0% 74,0% Overig 15.970 46.895 62.865 10,6% 25,4% 74,6% Total 307.625 285.670 593.295 100,0% 51,9% 48,1% Bron: Eurostat 33
Figuur B.10: Aantal beslissingen in eerste aanleg naar uitkomst, EU, belangrijkste landen van herkomst (2015) Bron: Eurostat 34
Herplaatsing en hervestiging in Europa European Relocation Scheme: herplaatsing uit Griekenland en Italië In september 2015 zijn er onder Europese landen twee Besluiten aangenomen tot herplaatsing (relocation) van 160.000 kansrijke asielzoekers van Griekenland en Italië naar andere EU lidstaten. Doel is Griekenland en Italië waar veel vluchtelingen uit Afrika en Azië Europa binnenkomen te ontlasten. Van de landen die relatief minder druk ervaren van de verhoogde asielinstroom wordt aan de hand van een verdeelsleutel verwacht dat zij een evenredig aantal asielzoekers ontvangen. Denemarken en het Verenigd Koninkrijk doen niet mee met deze afspraken, Zwitserland als niet EU lid wel. Als kansrijke asielzoekers zijn bijvoorbeeld Syriërs en Eritreeërs aangewezen, omdat het inwilligingspercentage bij deze herkomstlanden hoog is. European Resettlement Scheme: hervestiging naar Europa Op 20 juli 2015 heeft de Europese Raad van Justitie en Binnenlandse Zaken een voorstel aangenomen voor een European Resettlement Scheme. 22.000 vluchtelingen die duidelijk internationale bescherming nodig hebben worden overgebracht van hun landen van toevlucht naar de Europese Unie. Zo hoeven zij niet de levensgevaarlijke en kostbare reis te ondernemen. Zowel vluchtelingen die via de European Resettlement Scheme naar Europa komen als zij die worden geselecteerd voor het hervestigingsprogramma van UNHCR (zie blz. 18), worden hervestigde of uitgenodigde vluchtelingen genoemd. Overeenkomst met Turkije Op 18 maart 2016 besloten de leiders van EU en Turkije dat alle irreguliere migranten die vanuit Turkije naar de Griekse eilanden oversteken worden teruggestuurd naar Turkije. Hiermee zouden mensen ontmoedigd worden om de oversteek te wagen en zich door mensensmokkelaars te laten vervoeren en zou de druk op met name Griekenland afnemen. Voor elke Syriër die Turkije terugneemt wordt een andere Syriër vanuit Turkije in de EU hervestigd. Dit is het zogenaamde 1:1 mechanism. Ook Nederland heeft op basis van deze overeenkomst een aantal Syrische vluchtelingen uit Turkije hervestigd. 35
Figuur B.11: Herplaatsing asielzoekers uit Italië en Griekenland volgens het European Relocation Scheme (stand 11 juli 2016) Land van herplaatsing Herplaatsing uit Italië Herplaatsing uit Griekenland België 29 90 Bulgarije X 6 Cyprus 10 35 Denemarken X X Duitsland 20 37 Estland X 27 Finland 180 217 Frankrijk 181 810 Hongarije X X Ierland X 38 Kroatië 4 X Letland 2 39 Litouwen X 34 Luxemburg X 71 Malta 17 24 Nederland 125 242 Oostenrijk X X Polen X X Portugal 150 302 Roemenië 6 62 Slovenië 6 28 Slowakije X X Spanje 40 147 Tsjechië X 4 Zweden 39 X Zwitserland 34 X Totaal 843 2.213 Bron: EC Relocation and Resettlement State of Play 36
Figuur B.12: Hervestiging volgens het European Resettlement Scheme (stand 11 juli 2016) Land van hervestiging Hervestiging (incl. 1:1 mechanism) Hervestiging uit Turkije (1:1 mechanism) vanaf 4 april 2016 België 333 4 Denemarken 481 x Duitsland 294 294 Finland 192 11 Frankrijk 335 x Ierland 273 x IJsland 48 x Italië 419 70 Letland 6 6 Liechtenstein 20 x Litouwen 5 5 Luxemburg x 27 Nederland 366 56 Noorwegen 1.098 x Oostenrijk 1.453 x Portugal 12 12 Spanje 118 57 Tsjechië 52 x Verenigd Koninkrijk 1.864 x Zweden 380 254 Zwitserland 519 x Totaal 8.268 796 Bron: EC Relocation and Resettlement State of Play 37
Hervestigde vluchtelingen Figuur B.13: Hervestigde vluchtelingen in Europa naar lidstaat 2013 2014 2015 EU28 4.840 6.525 8.155 België 100 35 275 Denemarken 515 345 450 Duitsland 280 280 510 Ierland 85 95 175 Spanje 0 125 0 Frankrijk 90 450 620 Italië 0 0 95 Luxemburg 0 30 45 Hongarije 0 10 5 Nederland 310 790 450 Oostenrijk 0 390 760 Portugal 0 15 40 Roemenië 0 40 0 Finland 675 1.090 1.005 Zweden 1.820 2.045 1.850 Verenigd Koninkrijk 965 785 1.865 Noorwegen 955 1.285 2.375 Zwitserland 0 0 610 Totaal 5.795 7.825 11.175 Bron: Eurostat Figuur B.14: Hervestigde vluchtelingen in EU28 naar belangrijkste nationaliteiten (2015) Syrië 4.265 DR Congo 925 Somalië 630 Soedan 440 Afghanistan 400 Ethiopië 320 Eritrea 310 Irak 250 Staatloos 175 Colombia 125 Overig 315 Totaal 8.155 Bron: Eurostat 38
C. VLUCHTELINGEN WERELDWIJD Nooit eerder zoveel mensen op de vlucht De VN Vluchtelingenorganisatie UNHCR becijferde dat eind 2015 65,3 miljoen mensen op de vlucht waren. Nooit eerder waren er wereldwijd zo veel mensen op de vlucht voor oorlog en geweld. Eind 2014 het vorige recordjaar waren dat er bijna 60 miljoen. 65,3 miljoen mensen op de vlucht: wie worden meegeteld? 16,1 miljoen vluchtelingen onder UNHCR mandaat (zij krijgen bescherming en hulp van de VN Vluchtelingenorganisatie UNHCR). Daaronder vallen ook 638.534 'people in refugee like situations'. 3 5,2 miljoen Palestijnse vluchtelingen die onder het mandaat van UNRWA vallen. Deze groep wordt verder niet meegeteld in de cijfers over vluchtelingen. 40,8 miljoen ontheemden een vluchteling binnen de eigen landsgrenzen waarvan er 37,5 miljoen onder UNHCR mandaat vallen. 3,2 miljoen asielzoekers die in afwachting zijn van een beslissing op hun asielverzoek. 16,1 miljoen vluchtelingen: wie tellen we wel en niet mee? In de cijfers van Vluchtelingen wereldwijd worden 'people in refugee like situations' wél en Palestijnse vluchtelingen onder mandaat van UNRWA niet meegeteld. Dit is gelijk aan de telwijze van de UNHCR. Bijna 5 miljoen Syriërs zijn hun land ontvlucht Inmiddels zijn 4,9 miljoen Syriërs hun land ontvlucht. 95% daarvan (4,6 miljoen) wordt opgevangen in buurlanden Turkije, Libanon, Jordanië en Irak. Nog 6,6 miljoen mensen zijn op de vlucht in eigen land. Opvang vluchtelingen vooral in ontwikkelingslanden 80% van de vluchtelingen wereldwijd wordt in de eigen regio opgevangen, meestal een buurland. 86% wordt opgevangen in een ontwikkelingsland. Het gaat om bijna 14 miljoen van de 16,1 miljoen vluchtelingen. Bron: UNHCR Global Trends 2015 3 The United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East 39
Vluchtelingen wereldwijd Figuur C.1 Aantal vluchtelingen aan het eind van elk jaar Bron: UNHCR Figuur C.2: Vluchtelingen naar werelddeel van herkomst (absoluut en relatief, eind 2015) 2015 Herkomst Herkomst Afrika 5.393.331 33,5% Azië 9.608.535 59,6% Europa 507.379 3,1% Latijns Amerika 448.302 2,8% Noord Amerika 4.912 0,0% Oceanië 1.387 0,0% Overig/staatlozen 157.581 1,0% Totaal 16.121.427 100,0% Bron: UNHCR Global Trends 2015 40
Figuur C.3: Vluchtelingen naar werelddeel van opvang (absoluut en relatief, eind 2015) 2015 Opvang Opvang Afrika 4.811.365 29,8% Azië 8.694.562 53,9% Europa 1.820.424 11,3% Latijns Amerika 337.698 2,1% Noord Amerika 409.090 2,5% Oceanië 48.288 0,3% Overig/staatlozen 0,0% Totaal 16.121.427 100,0% Bron: UNHCR Global Trends 2015 Figuur C.4: Vluchtelingen naar werelddeel van herkomst en opvang (2015) Bron: UNHCR Global Trends 2015 41
Figuur C.5: Aantal vluchtelingen wereldwijd, top 10 herkomstlanden, stand eind van het jaar 2013 2014 2015 1 Afghanistan 2.556.556 1 Syrië 3.883.585 1 Syrië 4.872.585 2 Syrië 2.468.369 2 Afghanistan 2.593.368 2 Afghanistan 2.666.254 3 Somalië 1.121.738 3 Somalië 1.106.068 3 Somalië 1.123.052 4 Soedan 649.331 4 Soedan 665.954 4 Zuid Soedan 778.697 5 DR Congo 499.541 5 Zuid Soedan 616.210 5 Soedan 628.770 6 Myanmar 479.608 6 DR Congo 516.770 6 DR Congo 541.499 7 Irak 401.417 7 Myanmar 479.001 7 CAR* 471.104 8 Colombia 396.635 8 CAR* 412.041 8 Myanmar 451.807 9 Vietnam 314.105 9 Irak 369.904 9 Eritrea 411.342 10 Eritrea 308.022 10 Eritrea 363.077 10 Colombia 340.240 Overig 2.507.857 Overig 3.374.116 Overig 3.836.077 Totaal 11.703.179 Totaal 14.380.094 Totaal 16.121.427 Bron: UNHCR Global Trends Inclusief 637.534 people in refugee like situations in 2015 Figuur C.6: Aantal vluchtelingen wereldwijd, top 10 herkomstlanden, stand eind van het jaar 2013 2014 2015 1 Afghanistan 21,8% 1 Syrië 27,0% 1 Syrië 30,2% 2 Syrië 21,1% 2 Afghanistan 18,0% 2 Afghanistan 16,5% 3 Somalië 9,6% 3 Somalië 7,7% 3 Somalië 7,0% 4 Soedan 5,5% 4 Soedan 4,6% 4 Zuid Soedan 4,8% 5 DR Congo 4,3% 5 Zuid Soedan 4,3% 5 Soedan 3,9% 6 Myanmar 4,1% 6 DR Congo 3,6% 6 DR Congo 3,4% 7 Irak 3,4% 7 Myanmar 3,3% 7 CAR* 2,9% 8 Colombia 3,4% 8 CAR* 2,9% 8 Myanmar 2,8% 9 Vietnam 2,7% 9 Irak 2,6% 9 Eritrea 2,6% 10 Eritrea 2,6% 10 Eritrea 2,5% 10 Colombia 2,1% Overig 21,4% Overig 23,5% Overig 23,8% Totaal 100,0% Totaal 100,0% Totaal 100,0% Bron: UNHCR Global Trends Inclusief 637.534 people in refugee like situations in 2015 42
Figuur C.7: Aantal vluchtelingen wereldwijd, top 6 herkomstlanden (2015), stand eind van het jaar Bron: UNHCR Global Trends 43
Figuur C.8: Aantal vluchtelingen wereldwijd, top 10 opvanglanden en Nederland 2013 2014 2015 1 Pakistan 1.616.507 1 Turkije 1.587.374 1 Turkije 2.541.352 2 Iran 857.354 2 Pakistan 1.505.525 2 Pakistan 1.561.162 3 Libanon 856.546 3 Libanon 1.154.040 3 Libanon 1.070.854 4 Jordanië 641.915 4 Iran 982.027 4 Iran 979.437 5 Turkije 609.938 5 Ethiopië 659.524 5 Ethiopië 736.086 6 Kenia 534.938 6 Jordanië 654.141 6 Jordanië 664.118 7 Tsjaad 434.479 7 Kenia 551.352 7 Kenia 553.912 8 Ethiopië 433.936 8 Tsjaad 452.897 8 Oeganda 477.187 9 China 301.047 9 Oeganda 385.513 9 DR Congo 383.095 10 VS 263.662 10 China 301.052 10 Tsjaad 369.540 Nederland 74.707 Nederland 82.494 Nederland 88.536 Overig 5.747.129 Overig 6.064.155 Overig 6.696.148 Totaal 11.703.179 Totaal 14.380.094 Totaal 16.121.427 Bron: UNHCR Global Trends Figuur C.9: Aantal vluchtelingen wereldwijd, top 10 opvanglanden en Nederland (procentueel) 2013 2014 2015 1 Pakistan 13,8% 1 Turkije 11,0% 1 Turkije 15,8% 2 Iran 7,3% 2 Pakistan 10,5% 2 Pakistan 9,7% 3 Libanon 7,3% 3 Libanon 8,0% 3 Libanon 6,6% 4 Jordanië 5,5% 4 Iran 6,8% 4 Iran 6,1% 5 Turkije 5,2% 5 Ethiopië 4,6% 5 Ethiopië 4,6% 6 Kenia 4,6% 6 Jordanië 4,5% 6 Jordanië 4,1% 7 Tsjaad 3,7% 7 Kenia 3,8% 7 Kenia 3,4% 8 Ethiopië 3,7% 8 Tsjaad 3,1% 8 Oeganda 3,0% 9 China 2,6% 9 Oeganda 2,7% 9 DR Congo 2,4% 10 VS 2,3% 10 China 2,1% 10 Tsjaad 2,3% Nederland 0,6% Nederland 0,6% Nederland 0,5% Overig 49,1% Overig 42,2% Overig 41,5% Totaal 100,0% Totaal 100,0% Totaal 100,0% Bron: UNHCR Global Trends 44
Figuur C10: Aantal vluchtelingen wereldwijd naar land van opvang (2015) Bron: UNHCR Global Trends 45
Asielzoekers wereldwijd Asielzoekers Bij grote vluchtelingenstromen is het in de praktijk vrijwel onmogelijk om iedereen individueel te beoordelen. Het is dan meestal duidelijk dat er goede redenen waren om te vluchten. Zoals nu het geval is in Syrië. Deze vluchtelingen worden prima facie vluchtelingen genoemd. Niet alle landen hebben een asielsysteem om te beoordelen of iemand wel of niet een vluchteling is. In Europa wordt wel elke aanvraag in een asielprocedure beoordeeld. Geen asielaanvragen maar asielzoekers in afwachting van beslissing In de cijfers over asielzoekers wereldwijd gaat het om asielzoekers die in afwachting zijn van een beslissing op hun asielaanvraag. En niet om het aantal asielaanvragen in een heel jaar, zoals bij de cijfers over Nederland en Europa. UNHCR De VN vluchtelingenorganisatie UNHCR is wereldwijd de belangrijkste organisatie die zich bezighoudt met de bescherming van vluchtelingen. Het hoofddoel van de UNHCR is het waarborgen van de rechten en het welzijn van vluchtelingen. Groepen waarvoor UNHCR zich inzet zijn vluchtelingen, asielzoekers, ontheemden, personen die zijn teruggekeerd en staatlozen. Definities van deze groepen zijn te vinden op www.unhcr.org. Figuur C.11: Asielzoekers naar werelddeel van herkomst (eind 2015) Afrika 660.424 20,5% Azië 1.146.965 35,6% Europa 179.656 5,6% Latijns Amerika 177.716 5,5% Noord Amerika 603 0,0% Oceanië 799 0,0% Overig/staatlozen 1.053.778 32,7% Totaal 3.219.941 100,0% Bron: UNHCR Global Trends Asielzoekers in afwachting van een beslissing op hun asielaanvraag 46
Figuur C.12: Asielzoekers naar werelddeel van opvang (eind 2015) Afrika 1.367.409 42,5% Azië 396.662 12,3% Europa 1.083.567 33,7% Latijns Amerika 44.887 1,4% Noord Amerika 305.810 9,5% Oceanië 21.606 0,7% Overig/staatlozen Totaal 3.219.941 100,0% Bron: UNHCR Global Trends Asielzoekers in afwachting van een beslissing op hun asielaanvraag Figuur C.13: Asielzoekers naar werelddeel van herkomst en opvang (relatief, eind 2015) Bron: UNHCR Global Trends Asielzoekers in afwachting van een beslissing op hun asielaanvraag C.14: Asielzoekers wereldwijd naar land van herkomst 2013 2014 2015 Onbekend 165.065 14,1% Onbekend 455.863 25,4% Onbekend 1.035.169 32,1% Afghanistan 75.294 6,4% Irak 103.733 5,8% Afghanistan 258.892 8,0% DR Congo 64.043 5,5% Afghanistan 85.418 4,8% Syrië 245.844 7,6% Ethiopië 48.661 4,2% Syrië 79.670 4,4% Irak 237.166 7,4% Pakistan 46.517 4,0% DR Congo 67.363 3,8% Ethiopië 77.924 2,4% Myanmar 45.038 3,8% Ethiopië 61.393 3,4% DR Congo 76.418 2,4% Zimbabwe 43.422 3,7% Eritrea 53.662 3,0% Pakistan 64.085 2,0% Irak 43.142 3,7% Myanmar 51.347 2,9% Eritrea 63.446 2,0% Syrië 41.038 3,5% Somalië 49.076 2,7% Myanmar 60.659 1,9% Somalië 35.472 3,0% China 47.337 2,6% China 57.705 1,8% Overig 564.070 48,1% Overig 741.448 41,3% Overig 1.042.633 32,4% Totaal 1.171.762 100,0% Totaal 1.796.310 100,0% Totaal 3.219.941 100,0% Bron: UNHCR Global Trends Asielzoekers in afwachting van een beslissing op hun asielaanvraag 47
C.15: Asielzoekers wereldwijd naar land van opvang 2013 2014 2015 Zuid Afrika 232.211 19,8% Zuid Afrika 463.940 25,8% Zuid Afrika 1.096.063 34,0% Duitsland 135.581 11,6% Duitsland 226.191 12,6% Duitsland 420.625 13,1% VS 84.343 7,2% VS 187.826 10,5% VS 286.168 8,9% Turkije 52.467 4,5% Turkije 106.378 5,9% Turkije 212.408 6,6% Kenia 52.285 4,5% Zweden 56.784 3,2% Zweden 157.046 4,9% Frankrijk 51.732 4,4% Frankrijk 55.862 3,1% Oostenrijk 80.075 2,5% Griekenland 49.830 4,3% Maleisië 51.240 2,9% Frankrijk 63.057 2,0% Maleisië 43.039 3,7% Italië 45.749 2,5% Maleisië 60.415 1,9% Zweden 27.724 2,4% VK 36.383 2,0% Italië 60.156 1,9% Oeganda 24.221 2,1% Oeganda 35.475 2,0% VK 45.870 1,4% Overig 418.329 35,7% Overig 530.482 29,5% Overig 738.058 22,9% Totaal 1.171.762 100,0% Totaal 1.796.310 100,0% Totaal 3.219.941 100,0% Bron: UNHCR Global Trends Asielzoekers in afwachting van een beslissing op hun asielaanvraag C.16: Asielzoekers wereldwijd naar land van opvang Bron: UNHCR Global Trends Asielzoekers in afwachting van een beslissing op hun asielaanvraag 48
Hervestigde vluchtelingen Uitleg bij tabellen C16, C17 en C18: met herkomst wordt het oorspronkelijke land bedoeld dat iemand is ontvlucht. Vanuit het land van eerste opvang wordt iemand hervestigd naar een van de landen van hervestiging. Nederland hervestigt bijvoorbeeld Congolese vluchtelingen die eerst zijn opgevangen in vluchtelingenkampen in Kenia (zie blz. 19). Figuur C.17: Hervestigde vluchtelingen naar belangrijkste landen van herkomst (2014) Herkomst Syrië 21.154 DR Congo 18.828 Myanmar 15.170 Irak 11.778 Somalië 9.388 Bhutan 5.566 Afghanistan 4.746 Eritrea 3.590 Iran 2.617 Soedan 2.551 Overig 8.502 Totaal 103.890 Bron: UNHCR Global Resettlement Statistical Report 2014 Figuur C.18: Hervestigde vluchtelingen naar belangrijkste landen van eerste opvang (2014) Eerste opvang Turkije 15.738 Maleisië 11.361 Libanon 9.188 Jordanië 7.284 Kenia 6.805 Nepal 5.726 Tanzania 5.221 Thailand 4.800 Oeganda 4.504 Burundi 3.777 Overig 29.486 Totaal 103.890 Bron: UNHCR Global Resettlement Statistical Report 2014 49
Figuur C.19: Hervestigde vluchtelingen naar belangrijkste landen van hervestiging (2014) Hervestiging Verenigde Staten 69.505 Canada 15.032 Australië 4.773 Duitsland 2.360 Zweden 2.307 Noorwegen 1.967 Nieuw Zeeland 1.691 Finland 1.343 Verenigd Koninkrijk 985 Frankrijk 777 Overig 3.150 Totaal 103.890 Bron: UNHCR Global Resettlement Statistical Report 2014 50