KINDERFYSIOTHERAPIE Is uw baby geboren na schouderdystocie? ADVIES
Is uw baby geboren na schouderdystocie? Tijdens de uitdrijvingsfase van de geboorte van een baby kan het gebeuren dat een van de schouders van de baby achter het schaambeen van de moeder blijft haken. De medische term hiervoor is schouderdystocie. De gevolgen hiervan kunnen zijn: dat het sleutelbeentje breekt (de medische term hiervoor is claviculafractuur) dat de zenuwstreng die door de schoudergordel loopt, de Plexus Brachialis, op rek komt of beschadigd raakt (de medische term hiervoor is Erbse Parese). In deze folder kunt u lezen wat bovenstaande inhoudt en hoe u uw baby in de eerste weken na de geboorte het beste kunt verzorgen. In deze folder spreken we over uw kindje als hij en zijn. Lees zij en haar als uw baby een meisje is. Een gebroken sleutelbeentje Onze botten zijn bedekt met een laag bindweefsel, het botvlies. Als het sleutelbeen tijdens de bevalling gebroken is, is het botvlies vaak nog heel. De botdelen liggen meestal nog tegen elkaar aan, maar soms zijn ze verschoven. 1
In deze folder schrijven we de arm of de schouder als we bedoelen: de aangedane arm/ schouder. De baby kan door de sleutelbeenbreuk pijn hebben, waardoor hij zijn schouder en arm minder gebruikt. Na een week ontstaat een verdikking (callus) rond de breuk. Dat betekent dat de botdelen vanzelf weer aan elkaar groeien. Na 2 tot 3 weken is de breuk genezen. Een speciale behandeling is dus niet nodig. Wel is het belangrijk om in de eerste weken na de geboorte extra op te letten bij het dragen en verzorgen van uw kindje, zodat uw baby geen onnodige pijn heeft en de armfunctie goed kan herstellen. Rek op de Plexus Brachialis/Erbse Parese Overmatige rek van nek en schouder kunnen zenuwbanen naar de arm beschadigd hebben. Het kan zijn dat hierdoor het aangedane armpje wat slapper aanvoelt en minder beweegt dan het andere armpje. In de meeste gevallen herstelt dit vanzelf binnen enkele weken. De kinderarts en kinderfysiotherapeut zullen het herstel volgen en zo nodig actie ondernemen (zie laatste bladzijde) De kinderfysiotherapeut in het ziekenhuis laat u zien hoe u uw kindje het beste kunt verzorgen. Vanaf pagina 3 vindt u alle adviezen voor zuigelingen geboren na schouderdystocie nog eens op een rijtje. Voorkeurshouding Soms houden baby s hun hoofdje te vaak naar dezelfde kant gedraaid. Dan spreken we van een voorkeurshouding. Een voorkeurshouding is niet goed voor een gezonde ontwikkeling van uw kindje. Daarom is het belangrijk uw baby te stimuleren zijn hoofdje naar beide richtingen te draaien, indien comfortabel. Als u baby is geboren met schouderdystocie adviseren we om aandacht te hebben voor de hoofdpositie. Doordat hij zijn aangedane arm minder goed beweegt dan de andere arm is de kans op het ontstaan van een voorkeurshouding namelijk groter dan gewoonlijk. U kunt de kans op een voorkeurshouding verkleinen door: de arm en hand aan de aangedane zijde extra aan te raken en te strelen; te zorgen dat beide handjes bij de mond of bij elkaar kunnen komen (eventueel met een doek er omheen). Zo kan uw baby zijn gezicht en handjes voelen of op zijn vingers sabbelen; het hoofdje van uw baby regelmatig naar de aangedane zijde toe te draaien, totdat hij dit uit zichzelf doet. Er blijft altijd een kans dat er een voorkeurshouding ontstaat. Baby s hebben vaak de 2
neiging het hoofdje van de aangedane zijde af te wenden. Kijk dus goed naar uw kindje, en vertel eventuele bijzonderheden aan uw kinderarts en kinderfysiotherapeut. Pijn Niet alle baby s hebben pijn na een gebroken sleutelbeentje en/of na rek op de zenuwstreng. Aan de gezichtsuitdrukking van uw baby kindje pijn kunt u zien of hij pijn heeft. Vermijd bewegingen en houdingen waarbij uw baby pijn lijkt te hebben. Als uw baby in de eerste week pijn heeft, kunt u zijn arm rust geven door het mouwtje met een pleister of veiligheidsspeld vóór op de kleding vast te maken, liefst met het handje bij de mond (zie afbeelding 1). Doe de eerste week rustig aan met de kraamvisite. Laat het kind niet van schoot naar schoot gaan. U kunt de baby beter in een goede houding op een kussen leggen en het op deze manier aan de kraamvisite overdragen. Afbeelding 1. Wat u niet moet doen Til het armpje niet te ver op! De hoek tussen de romp en de bovenarm van de baby mag niet groter worden dan 90 graden (zie afbeelding 2). Laat het armpje niet naar achteren afhangen. Trek uw baby niet aan de aan de armpjes omhoog. Til uw baby niet onder de oksels op. Afbeelding 2. Liggen Laat uw baby de eerste 2 weken liefst alleen op de rug liggen. Als uw kindje wakker is, mag hij eventueel even op de gezonde kant liggen. Maar alleen: - onder toezicht en - als het geen pijn doet. Na de eerste 2 weken kunt u uw kindje een paar maal per dag juist wel in buikligging leggen om het oprichten van het hoofdje te stimuleren. Als uw baby in buiklig is blijf er dan wel bij! 3
We raden u af uw kindje de eerste 2 weken in buiklig of in zijlig op de aangedane zijde te leggen. Optillen Ondersteun het armpje zodat het niet naar beneden en achteren kan vallen. Als uw kind is aangekleed, kunt u voordat u hem optilt - het mouwtje met een pleister of veiligheidsspeld vóór op de kleding vastmaken. Til uw baby op met : - een hand onder de billen of tussen de beentjes - de andere hand rond de schouders en het hoofd. Draai uw baby eerst een beetje naar de gezonde kant, zodat zijn aangedane arm op zijn buikje blijft liggen. Met uw arm die rond de schouder van uw kind ligt, kunt u het handje op zijn buik vasthouden (zie afbeelding 3). Dragen Draag uw baby liefst met zijn aangedane armpje tegen u aan. Zo houdt u dat met uw lichaam op zijn plaats. Leg het armpje op de borst van uw baby. Als u uw baby juist met de gezonde zijde tegen u aan draagt, kunt u dat als volgt doen: - ondersteun de billetjes met de ene hand, - leg de andere hand rond de schouders en het hoofd, - en houd daarmee ook het armpje in de juiste stand (zie afbeelding 4). Afbeelding 4. Tegen uw schouder Als u uw baby rechtop tegen uw schouder houdt, bijvoorbeeld voor een boertje, doet u dat zo: ondersteun de billetjes met de ene hand, ondersteun met de andere hand het armpje zodanig dat de elleboog gebogen blijft. Afbeelding 3. Als de rechterzijde is aangedaan, kunt u uw baby het beste tegen uw rechterschouder houden, en andersom (zie afbeelding 5). 4
helemaal opengemaakt kunnen worden. Bij het aankleden doet u: eerst het aangedane armpje in de mouw en daarna het gezonde armpje. Afbeelding 5. Slaaphouding Zorg dat uw baby tijdens het slapen op zijn rug ligt. Dit is de enige veilige slaaphouding. Zoals u al hebt gelezen onder het kopje Voorkeurshouding, zal de baby zijn hoofdje waarschijnlijk van de aangedane zijde afwenden. Stimuleer uw baby, ook tijdens de slaap, om zijn hoofdje goed naar de aangedane zijde te draaien. Gebruik geen losse, opgerolde handdoekjes om de hoofdhouding te beïnvloeden. Dat is niet veilig. Aan- en uitkleden U kunt het beste aan het voeteneind van het kind gaan staan tijdens het aan- en uitkleden. Zo stimuleert u uw baby om naar het midden te kijken. Gebruik liefst hemdjes en truitjes met een ruime hals, overslaghemdjes of kleertjes die Bij het uitkleden gaat het precies andersom. U haalt: eerst het gezonde armpje uit de mouw en daarna het aangedane armpje. Het is handig om uw baby half naar de gezonde zijde te rollen als u met het aangedane armpje bezig bent, zodat het armpje goed naar voren blijft. Baden Houd uw baby vast met de gezonde zijde naar u toe. Laat het hoofdje op uw pols rusten en ondersteun met uw vingers de bovenarm van de aangedane arm. Zorg dat de arm niet te veel naar beneden zakt. Ondersteun met uw andere hand de billetjes, of laat (tijdens het wassen) de billetjes op de bodem steunen. U kunt ook gebruik maken van verschillende hulpmiddelen, zoals: een antislipmatje voor op de bodem van het badje; een badmatrasje/badstoeltje (verkrijgbaar bij de thuiszorgwinkel). Voeden Wij raden u aan om bij borstvoeding uw baby op een kussen te leggen. Zo ligt uw kind op een goede hoogte en hoeft het nauwelijks op de zij te draaien. Als draaien 5
pijnlijk is, laat dan uw kind op de gezonde zijde liggen, en verplaats het kussen van de ene naar de andere borst. Let er op dat de armpjes op de buik of de borst van het kind liggen. goed te gebruiken (sabbelen op de hand, ermee laten voelen en er in buikligging normaal op laten steunen). Doe dit totdat uw kindje beide armpjes even vaak en even goed gebruikt. Zorg bij flesvoeding dat beide armpjes en handjes op de buik of om het flesje zitten, zodat u kunt zien dat ze een goede positie hebben. In het autostoeltje Zorg dat de schouder en het armpje niet te ver naar achteren zakken door: het armpje op een opgerolde handdoek te leggen of het mouwtje ter hoogte van de borst aan het truitje vast te plakken of te spelden (zie afbeelding 1). Na twee weken Na ongeveer twee weken zal uw baby zijn arm aan de aangedane zijde vanzelf meer gaan bewegen. Dat kunt u gewoon toelaten. U mag dan het armpje geleidelijk hoger optillen dan in het begin. Als uw kindje geen pijn aangeeft, mag het aangedane armpje zelfs net zo ver als het gezonde armpje bewogen en kunt u kunt alles steeds meer op de gewone manier doen. Slap armpje? Het kan zijn dat het aangedane armpje wat slapper aan blijft voelen en/of na enkele weken nog steeds minder goed beweegt dan het andere armpje. In geval van een sleutelbeenbreuk is deze allang genezen maar overmatige rek van nek en schouder kunnen zenuwbanen naar de arm beschadigd hebben. In de meeste gevallen herstelt dit vanzelf. Indien het herstel niet voorspoedig verloopt en u bent nog niet verwezen bent door de kinderarts, neemt u dan vooral zelf contact op met onze afdeling. De kinderfysiotherapeut zal in samenwerking met de kinderarts het herstel nauwkeurig volgen en zo nodig actie ondernemen. Vragen? Hebt u vragen? Neem gerust contact met ons op. U vindt onze contactgegevens in het grijze adreskader achterin deze folder. Blijf uw baby stimuleren om: het hoofdje goed naar de aangedane zijde te draaien, ook bij het slapen. Op deze manier kan een scheef hoofdje worden voorkomen. de arm en hand aan de aangedane kant 6
T 088-320 30 00 E patienteninformatie@antoniusziekenhuis.nl www.antoniusziekenhuis.nl Spoedeisende Hulp 088-320 33 00 Fysiotherapie 088-320 77 50 Locaties en bezoekadressen Ziekenhuizen Utrecht Soestwetering 1, Utrecht (Leidsche Rijn) Nieuwegein Koekoekslaan 1, Nieuwegein Poliklinieken St. Antonius Polikliniek Utrecht Overvecht Neckardreef 6, Utrecht St. Antonius Polikliniek Houten Hofspoor 2, Houten St. Antonius Spatadercentrum Utrecht-De Meern Van Lawick van Pabstlaan 12, De Meern 7
Meer weten? Ga naar www.antoniusziekenhuis.nl Dit is een uitgave van FYS 100/09-16