Pacemaker-implantatie Inleiding In overleg met u is besloten een pacemaker te plaatsen. Dit is een klein apparaatje om de regelmaat van het hartritme te bewaken en waar nodig bij te sturen. U krijgt de pacemaker die past bij uw soort hartritmestoornis. Pacemakers zijn kleine, gladde doosjes, waar 1, 2 of 3 elektrodedraden uit komen. Door deze elektroden geeft de pacemaker elektrische impulsen af. Als u nog niet bent opgenomen in het HagaZiekenhuis, wordt u voor de implantatie van de elektroden en de pacemaker 1 nacht opgenomen in het HagaZiekenhuis, locatie Leyweg. Uw cardioloog bespreekt waar de pacemaker het beste bij u ingebracht (implantatie) kan worden: boven de rechter of linker borstspier. In deze folder Pacemaker-implantatie staat de gang van zaken met betrekking tot de implantatie in het HagaZiekenhuis beschreven. U heeft ook de folder Pacemaker van de Nederlandse Hartstichting ontvangen. Hierin kunt u lezen wat een pacemaker over het algemeen inhoudt. Leest u beide folders rustig door en aarzel niet om vragen te stellen als iets niet duidelijk is. Voor de ingreep Eventuele bloedverdunners worden in de meeste situaties een aantal dagen voor de ingreep gestopt. Soms is het wel noodzakelijk met de bloedverdunners door te gaan. De cardioloog bespreekt dit vooraf met u. Eventuele andere medicijnen kunt u gewoon innemen. Let op: als u plastabletten slikt, neemt u deze dan direct ná de ingreep weer in. Als u koorts heeft, of in de dagen voor de behandeling koorts heeft gehad, moet u dit zo spoedig mogelijk melden (zie onderstaand telefoonnummer) bij de pacemakerpolikliniek. Een pacemaker-implantatie mag niet plaatsvinden als er risico op infectie bestaat. Voor de ingreep hoeft u niet volledig nuchter te zijn. Als de ingreep in de ochtend plaatsvindt, mag u een licht ontbijt nuttigen. Als de ingreep in de middag plaatsvindt, mag u ook een lichte lunch nuttigen. Een licht ontbijt of een lichte lunch bestaat uit: 1 à 2 beschuitjes met een kopje thee óf 1 boterham met een kopje thee.
Laat waardevolle bezittingen thuis en neem geen grote geldbedragen mee. Sieraden (inclusief horloge) moeten af tijdens de ingreep. Het HagaZiekenhuis is, ondanks alle mogelijke voorzorgsmaatregelen, niet aansprakelijk voor vermissing of diefstal van eigendommen. Verwijder eventuele nagellak van uw nagels. Dit is nodig om het zuurstofgehalte in uw bloed te kunnen bewaken met behulp van een knijpertje op uw vinger tijdens de ingreep. Geef van tevoren eventuele overgevoeligheden/allergieën aan. Ga kort voor de ingreep naar het toilet. Een verpleegkundige neemt bloed bij u af. U krijgt een infuusnaaldje in de arm voor het toedienen van medicijnen of extra vocht als dit nodig mocht zijn. Uw borst en oksel (links of rechts) worden geschoren en vrijgemaakt van resten van de elektrodestickers, die zijn opgebracht om uw hartritme te kunnen bewaken. Een half uur voor de ingreep krijgt u antibiotica via het infuus toegediend. Dit is om eventuele infecties te voorkomen. Kort voor de ingreep krijgt u een operatiejasje aan. Sokken, ondergoed en een broek kunt u gewoon aanhouden. De ingreep De ingreep vindt plaats op een speciaal ingerichte, steriele behandelkamer. In deze kamer staat alles in het teken van het voorkomen van besmetting. Vandaar dat het personeel steriele uniformen draagt en alle apparatuur is afgedekt onder steriele doeken. Het personeel draagt loodschorten om zich te beschermen tegen de röntgenstraling. Röntgenstraling in de lage dosering, zoals tijdens deze behandeling, is niet schadelijk voor u. U wordt aangesloten aan een monitor (beeldscherm) die uw hartslag en bloeddruk registreert. De plek op de huid waar de ingreep plaats gaat vinden, wordt gedesinfecteerd. Vervolgens krijgt u een steriel laken over u heen. De plaats waar de pacemaker wordt ingebracht, wordt plaatselijk (lokaal) verdoofd. Via een ader onder het sleutelbeen worden de elektrodedraden van de pacemaker naar het hart opgevoerd. Dit gebeurt met behulp van röntgendoorlichting, zodat de cardioloog precies ziet wat hij of zij doet.
De punt van een elektrodedraad heeft weerhaakjes of een flinterdun kurkentrekkertje, waarmee de elektrode aan de binnenzijde van de hartwand wordt vastgehaakt. Daarna groeien ze er zelf verder aan vast. Om het apparaatje van de pacemaker te kunnen implanteren, wordt onder de huid (onder het sleutelbeen) een ruimte gemaakt waar het apparaatje precies in past. Hiervoor maakt de cardioloog een snee van circa 5 centimeter in de huid onder het sleutelbeen. De elektroden worden aangesloten op de pacemaker en de werking ervan wordt getest. Vervolgens wordt de wond gesloten met oplosbare hechtingen of met een speciale huidlijm. Hierna wordt u teruggebracht naar de verpleegafdeling. De behandeling duurt ongeveer 1 uur tot enkele uren. Dit is afhankelijk van welk type pacemaker u krijgt. De cardioloog bespreekt dit vooraf met u. Na de ingreep Bij terugkomst op de verpleegafdeling worden een hartfilmpje en een foto van hart en longen gemaakt. Dit is nodig om eventuele complicaties uit te sluiten en om te kijken of de elektroden op de juiste plaats zitten. De wondgrootte is ongeveer 5 centimeter en afgedekt met een pleister als de wond is gehecht. Als er huidlijm is gebruikt, is er geen pleister aanwezig. De wond mag de eerste 4 dagen niet nat worden. (zie ook het hoofdstuk de wond verderop in deze folder) De verpleegkundigen op de afdeling houden u goed in de gaten en voeren regelmatig controles uit, zoals het meten van uw temperatuur, polsslag en bloeddruk. Heeft u na de implantatie pijn in het operatiegebied, laat dit dan weten aan de verpleging. U kunt dan iets krijgen tegen de pijn, wat uw herstel bespoedigt. Omdat de elektroden zich in het hart moeten gaan nestelen, is het noodzakelijk dat u uw arm en schouder, aan de kant waar de pacemaker is geïmplanteerd, zo weinig mogelijk belast. Het is wel belangrijk dat u uw arm en schouder blijft bewegen. Beweeg de arm niet hoger dan de schouder en zet geen kracht met de arm en schouder (druk uzelf bijvoorbeeld niet omhoog in bed). De dag na de implantatie komt een technicus bij u langs met meetapparatuur om de pacemaker te controleren.
Als alle onderzoeken (zoals de longfoto en het bloedonderzoek) goed zijn, mag u in principe naar huis. Dit is ook afhankelijk van uw verdere behandeling. De cardioloog informeert u hierover. Verdere controles (het doormeten van de pacemaker en de controle van de wond) vinden op de pacemakerpoli plaats. Risico s en complicaties Het implanteren van een pacemaker heeft dezelfde risico s als elke andere chirurgische ingreep. Ook al komen complicaties weinig voor, het volgende kan gebeuren: Er is een zeer kleine kans dat bij het aanprikken van de ader onder het sleutelbeen de longtop wordt geraakt of dat er een perforatie (doorboring) van de hartwand ontstaat. Als dit gebeurt, behandelt de arts dit direct. De elektroden kunnen losraken van de hartwand, waardoor de pacemaker het contact verliest met het hart. Als dit gebeurt, moeten de elektrodedraden opnieuw operatief worden vastgezet. De wond kan gaan ontsteken. Dit kan direct of snel na de ingreep gebeuren, maar ook geruime tijd erna. Vaak helpt een antibioticum, maar als de infectie de pacemaker raakt, moet deze op een andere plaats in het lichaam opnieuw worden geïmplanteerd. Door littekenvorming op het contactpunt van de elektrodedraden met de hartwand kan de betrouwbaarheid van de pacemaker teruglopen. Soms kan het nodig zijn dan operatief nieuwe elektrodedraden te plaatsen. Bij ontslag Voordat u met ontslag uit het ziekenhuis mag, heeft u een gesprek met de behandelend cardioloog, de zaalarts, of nurse practitioner. Een verpleegkundige neemt een aantal richtlijnen met u door als voorbereiding op uw thuissituatie. Als u bloedverdunners via de Trombosedienst slikt, neemt het HagaZiekenhuis contact op met de Trombosedienst. Bij uw ontslag krijgt u de bloedverdunners voor een paar dagen voorgeschreven door het HagaZiekenhuis. Na enkele dagen krijgt u de bloedverdunners weer via de Trombosedienst voorgeschreven. Zij gaan dan ook weer uw bloedwaarden controleren. De verpleegkundige controleert de wond en adviseert u hoe u de wond het beste kunt verzorgen (zie ook verderop bij de wond ).
Voordat u naar huis gaat, krijgt u het volgende mee: - een controleafspraak bij de pacemakertechnicus - een controleafspraak bij uw cardioloog als dit afgesproken is. - een recept met de voorgeschreven medicijnen. U kunt hiermee direct naar de HagaApotheek in het HagaZiekenhuis of naar uw eigen apotheek. - leefregels voor de eerste 6-8 weken (zie ook het hoofdstuk leefregels voor de eerste 6 8 weken verderop in deze folder). Uw huisarts krijgt een ontslagbrief van het HagaZiekenhuis. De eerste wondcontrole is 7 tot 10 dagen na ontslag op de pacemakerpolikliniek. Deze afspraak wordt voor u gemaakt en u krijgt een afsprakenkaartje mee. U krijgt uw pacemakerpas na 3 tot 8 weken thuisgestuurd. De wond Krab niet aan de wond: dit kan tot infecties leiden. De eventuele wondpijn wordt snel minder. Als de pacemaker onder de spier geplaatst is, kunt u enige weken last hebben van spierpijn rondom de wond. Tot 4 dagen na de implantatie moet u de wond goed droog houden. Dit betekent dat douchen alleen mogelijk is van buikhoogte tot de voeten (dus niet uw bovenlijf). Het wordt streng afgeraden de eerste 4 dagen uw haren onder de douche te wassen. U moet de wond goed in de gaten houden. Bij zwelling, roodheid, vocht of bloedverlies uit de wond belt u zo snel mogelijk naar de pacemakerpoli. Net als bij pijn, koorts (boven de 38 Celsius) en gapende wondranden. Wacht niet met contact opnemen in verband met de kans op een infectie. Als de wond gehecht is, zijn de hechtingen oplosbaar en verdwijnen ze vanzelf. Verwijder ze niet zelf en trek er niet aan. Als de wond is geplakt met huidlijm, lost deze lijm vanzelf op. Bloeduitstortingen kunnen geen kwaad en verdwijnen meestal spontaan, soms na enkele weken. De wondpleister moet u dagelijks verschonen. Als de wond droog is, hoeft er geen gaasje meer op. Het advies luidt geen auto te rijden of te fietsen tot de eerste wondcontrole (7 tot 10 dagen na ontslag). Dit om onverhoedse draaibewegingen met de arm/schouder te vermijden.
Leefregels voor de eerste 6-8 weken Beperk de armbeweging aan de implantatiezijde gedurende de eerste 6 weken. Til de arm niet boven het hoofd. U mag wel draaibewegingen maken om de schouder soepel te houden. Wees voorzichtig met tillen, trekken, strekken en activiteiten die krachtinspanning vragen, omdat de inwendige wond tijd nodig heeft om te genezen. Vermijd knellende kleding: deze kan de wond irriteren. Zwemmen is in de eerste 6 8 weken niet toegestaan. U mag na de eerste 4 dagen eventueel in bad, maar u mag de wond niet teveel onder water laten weken. Leven met een pacemaker Het kan een half jaar duren voordat u gewend bent aan de pacemaker. Er is wel een aantal zaken waar u rekening mee moet houden na de pacemakerimplantatie. Leest u daarom de folder Pacemaker van de Hartstichting goed door. Vragen en bereikbaarheid Mocht u nog vragen hebben na het lezen van de folders, dan kunt u deze altijd stellen aan de verpleegkundige of de arts. Pacemakerpolikliniek Maandag t/m vrijdag: 9.00-16.00 uur: Locatie Leyweg (070) 210 3742 Locatie Sportlaan (070) 210 6218 (via Cardiologie) HagaZiekenhuis Locatie Leyweg, Leyweg 275, 2545 CH Den Haag Locatie Sportlaan, Sportlaan 600, 2566 MJ Den Haag H11.065-02