NT00066_18 Nadere Toegang op inv. nr 18 uit het archief van het Stadsgerecht Rhenen, 1461-1812 (66) H.J. Postema Oktober 2013
Inleiding Het gerechtsarchief van Rhenen bevat 99 inventarisnummers over de criminele rechtspraak. In dit inventarisnummer zijn regesten opgenomen uit de ingekomen stukken van overheden en magistraten van elders over criminele, civiele en bestuurlijke zaken, waarbij de stad, dan wel de ingezetenen betrokken zijn, over de periode 1620-1704. 2
Regesten 9-2-1620 Wouter Jansz schoenmaker. 27-3-1641 Jacob van Deuverden Dircxz. Te St. Truijen. 7-6-1641 Zekere dievegge die ene Johan de Raed, koopman te Amsterdam heeft bestolen. 1-3-1643 N.N., won. Heusden, heeft doodslag gepleegd. 7-2-1648 Request van Arnhem over soldaten. 4-12-1648 Lijsbet Hendricksz is te s Hertogenbosch geweest met haar man op de markt, in het huis waar men tapt. 11-3-1649 Steven van Nieraert is te Elst gevangen genomen. Hij is gewezen kapitein van de Hessen en gehuwd met Lijsbeth Haen en heeft nog een vrouw bij zich, joffer Miegel en twee kinderen Claes Stevensz van Nierart en Lijsbeth Stevens van Nieraert. 19-3-1649 Frans Christiaensz, burger te Rhenen, verklaart dat Aelbert een wagen van de steenhouwer tot zijn huis bij de steenhouwer in de kost besteed zijnde, en den armenbus genomen en verborgen had. 17-9-1649 Wessel van Kesteren en Eb Aertsz, won. in de Greb, attesteren ten verzoeke van Hendrick Teunisz van de Velde dat gekomen zijn twee paarden in de schuur van Eb Aertsz met 2 jongemannen en nog een. Verklaring over de paarden. 6-10-1649 Duitstalige brief uit Amsterdam. 18-2-1650 Mourus off geb. uit Ierland, heeft een vrouw en twee kinderen in Brazilië. Hij bedelt. 10-5-1650 Kaerl Philipsen, Schotsman. 7-4-1651 Acte van indemniteit voor Cornelis Jacobse, Orsel Benedicx met drie kinderen willen vertrekken naar Dantzich. 7-4-1651 Mosis verklaart over beursje. Maijer Boonefoos bekent over dit beursje. 21-5-1651 Levelt, Anna Jungen, Luijck Jurgens en Caterijna Jansz. 3-6-1651 Jan Quint, majoor te Rhenen, attesteert dat hij niet weet iets tot nadeel van dhr Hardenbroeck op Remmerden te hebben gezegd. 7-6-1651 Peter Wijnen, burger en visser, attesteert dat Hendrick Cuijpers gewoond heeft in zijn kamertje en vaak verkeerd heeft met Hans die nu lest gewoond heeft te Lienden en samen vertrokken zijn?? Op het request van jonker Jacob van Gemert antwoordt de officier dat hij niet met één vrouw als borg tevreden is. 16-11-1651 Pelgrum Vonck, veerman, attesteert dat op de plaats waar het lazarushuis gestaan heeft een persoon met schapen die hij over gevaren heeft ruzie maakte over betaling van veergeld wegens hoog water. 29-1-1652 Jasper Gerritsz Vosch, won. Gorinchem aan het veer, attesteert over paarden. 4-3-1652 Abraham Leijtsman, won. Veenendaal, klaagt over geweld hem aangedaan door een persoon uit Achterberg. 27-11-1652 Acte van indemniteit of paspoort voor iemand die naar Wesel wil 3
Restant van een verhoor, met namen van o.a. Abraham Oliphiersz, Gerrit Arisz, Gerrit Brenck. 28-11-1652 Te Dordrecht is Dirck Joosten, geb. Berchsland, met een brandmerk dat hij te Rhenen heeft gekregen. Hij schijnt een fameuze dief te zijn. Verzoek om informatie. 1-10-1653 Uitspraak van gerecht in zaak contra Evert Wijnen. 12-8-1654 Uitspraak van gerecht in zaak contra Gijsbert de Bruijn. 14-8-1654 Uitspraak van gerecht in zaak contra Hendrick ter Horst uit naam van zijn vrouw. 16-8-1654 Beernt Hendricksz, knecht van Dirck Pauwelsz, verklaart een wicht gevonden te hebben in de tuin. Neeltje Gijsberts, die ook bij Dirck Pauwels werkt, heeft die meegenomen. De vrouw van Dirck wilde het terug hebben. 19-8-1654 Uitspraak van gerecht in zaak contra Reijnier Cornelisz van Huessum. Vier restanten van acten. 3-10-1654 Dirck Pauwelsz moet zijn wicht brengen op het stadhuis. 2-6-1657 Schout heeft met verscheidene personen over vechtboeten op zijn eigen autoriteit geaccordeerd zonder het gerecht kennis te geven. Hij moet zich alsnog houden aan het reglement. 24-12-1657 Hendrick Hendricksz Huijslingh van Ledden verklaart te komen van Amsterdam om naar Ledden te gaan. Jan Noest verklaart dat Hendrick bij hem 4 jaar geleden gewerkt heeft en goed gediend heeft. Gosen Jerephaes zegt dat Hendrick gisteravond bij hem gekomen is om te slapen. 1-2-1658 Schout Oostrum heeft geaggresseerd en gevochten met schepen Van Noort. 30-3-1658 Aanstellingsbrief van Carel Martijn tot stadsdienaar van justitie. 14-7-1658 Anna Podelijn bekent van Antwerpen te komen, en te bedelen. Jasper Suenick komt uit Les in Henegouwen. Hij is met Anna getrouwd in Antwerpen, en bedelt. Nicolaes Merck, geb. Diest, bedelt. Dirck Boos, geb. Dowaij, bedelt. 28-1-1659 Een jongeman is verdronken. Hij was gewezen dienaar van de officier van deze stad en heeft de officier bestolen. Het gerecht van Wijk bij Duurstede wil nadere informatie. 27-1-1659 Verhoor van Eb Aertsz en zijn vrouw, Wouter Teunisz, Jan Evertsz de speelman en Hendrick Cornelisz schipper over de verdronken jongeman die achtervolgd werd door de schout zijn zoon, van Wijk, met nog een persoon. 4-2-1659 Verhoor van Jan Gerritsz, Trijn en haar zoon Claes Rutgersz over dezelfde zaak van de verdronken jongen. 8-3-1659 Verhoor van Dirckie Willems, huisvrouw van Willem Roelofsz over Mechtelt Peters, het nichtje van Peter Cornelis van Schoonhoven, die ruzie had met de vrouw van Cornelis van Jaersveld. Peter zou haar man hebben uitgescholden voor paepsguijten. 6-4-1659 Hendrick Evertsz, 10 jaar, en Antonis Huijbertsz, 50 jaren, leggen verklaring af. 22-6-1659 Uitspraak van gerecht in zaak contra Maria Barents, geassisteerd met haar man Abraham Oliviers. 10-10-1659 Trijn Bartus, geb. Groningen, bedelt. David Neel, geb. Ierland, 4
bedelt. 27-1-1660 Jansen de Plaa, geb. Yperen, bedelt. Jan de Pla, geb. Yperen, idem. Janneke Matthijs van Yperen idem. Margriet Tros van Gevelaer idem. 8-3-1662 Officier moet informeren naar diefstal van hout, kool, wortels en knollen. 5-10-1662 Vraag van Woerden over Jan Dircksz Coperdraet die een paard heeft verkocht aan zijn neef Dirck Jansz Coperdraet Gerrit Lam, soldaat onder kapitein Eck, heeft verscheidene insolentiën en moedwilligheden in Veenendaal gepleegd. Drie restanten. Reactie uit Rhenen aan de graaf van Athlone, heer van Amerongen, over missive van dhr. Stuart over procedure van het gerecht van Rhenen tegen zijn knecht, die voorgeeft zijn soldaat te zijn. Die knecht heeft zich misdragen en ook een meisje bezwangerd. Verzoek om meer informatie. 23-12-1665 Korporaal van Brenck en Thomas Bercheijck de ronde doende tussen 1 en 2 uren hebben in het afkomen van de wal bij de Westpoort horen roepen. Daar vonden zij de veerman Dirck Geurtsen die overlast had in huis van soldaten. Dat Wouter Cornelissen, zoon van de buitenmolenaar bij Arien Verhuet en Huijbert Jansz Verver aan de poort op schildwacht staande is gekomen. Zij leggen ook verklaringen af. 14-1-1666 Jacob Starlingh van Brussel, soldaat van de compagnie van kolonel Heblenisvrij, reist zonder paspoort. 15-1-1667 Anna? Moses is op de jaarmarkt gevangen genomen wegens diefstal. Verzoek om meer informatie. 30-7-1667 Begeleidende brief voor bij de stukken van Reijer Rijcksz en Bart Quint en het advies van rechtsgeleerde. Duitstalige brief. Onvolledige informatie over gevangen man. Opdracht om informatie te verzamelen over doodslag. 3-8-1667 Jan Henricksz koperslager verzoekt uit naam van Hendrick Claesz Crauwel dat Hendrick op 28-7-1667 tegen Mattheus van Langelaar in boosheid zijn mes getrokken heeft. Hij wil accorderen voor 30 gl. Jan Hendricksz Koperslager stelt zich borg Afgelopen zondag, de 1e, hebben Abraham den Nieuwen Boers soon, en Reijer Vos, met elkaar gevochten en ramen ingegooid in de Marsch ten huize van Teunis van Lienden. 28-1-1668 Enige ingezetenen hebben verstaan dat het God de Heere beliefd heeft een huis achter in de stad te ontsteecken mette droevighe pestilentiale sieckte haer daer over, soo op de begraeffenisse van Aert Rutgersz, als andre plaetsen, godlooslijck hebben derven verheugen, met wtspouwinghe van seer vileijne woorden. Officier moet hiernaar informeren. 9-5-1668 Verhoor van Huijbert Jansz van Helden en Jan van Brenck. Ten huize van Willem van Varseveld heeft van der Lap met Joost Boonsaijer geaccordeerd. 13-10-1668 Zojuist is uit Veenendaal een expresse bode gekomen die vertelt dat ten huize van Oth Jansz verscheijde gaudieven waeren. Hij wil 5
assistentie. 8-5-1670 Vraag om informatie door gerecht Rhenen over de gevangen mr. Gerrit van Dissen van Ipenburg, gekomen uit Kampen. 6-7-1675 Agnietje Dircks, won. Veenendaal, verklaart dat zij met Gijsbertje Willems door Aertje de besteltser van pakken te Amersfoort gevraagd is of zij in de herberg Het Rode Hart een pak hadden zien liggen. Ze zeiden van niet, maar hebben het pakje later geopend. 30-9-1675 Dirck Claesz verklaart dat zijn verhoor naar waarheid is beantwoord. Roelof Lambertsz idem. Celigjes man verklaart dat zijn schip voor t Verlaat ligt en dat hij toestemming heeft om die te openen. Teunis de Geer? ligt ook met zijn schuit voor Verlaat. De knecht van de molenaar attesteert. En Henrick Gerritsz Lam, in de wandeling genaamd Hennebaes, 15 jaar oud, attesteert ook over opening van Verlaat. 23-5-1676 Extract uit de baljuwsrol van Woerden over Catharijn Jans, geb. Wijk bij Duurstede, gedetineerde, die verhalen vertelt over conspiratie tegen de Prins van Oranje. 26-11-1679 Antwoord op request van Smissaert contra Cornelis Jansz. 30-3-1680 Antwoord op request van Smissaert contra Cornelis Jansz Kersten. Duitstalige brief. Paspoort, getekend door Wander Fenderichs von Capitaine de la Roos. Tweemaal. Verklaring over diefstal door een Fransman. Jan van Vrekenhorst verklaart dat hij bij Griethuijsen is gekomen. 1681 Antwoord op request van Smissaert contra Gijsbert van Seventer. 31-1-1682 Sweer Geurtsz bidt om vergiffenis en belooft sigh noijt weder in eenige moetwilligheden te sullen verlopen. 11-3-1682 Magistraat van Rhenen ordonneert Willem van Bouckhorst het huijsken dat op sijn pant onder den bergh heeft laten opslaen tot een woninge voor een persoon die dagelijx loopt te bedelen binnen 8 dagen af te breecken. 14-3-1682 Schepen Gerard Verweij zegt dat afgelopen zondagavond de ramen achter zijn huis zijn ingegooid. Officier moet informeren. 7-5-1682 Jacob Cornelisz, gevangen over enige gepleegde moedwilligheden int Veen, is geb. Lunteren. Hij heeft er spijt van en was dronken. 23-12-1682 Reijer Ebben dat bij hem een dragonder heeft aangeklopt die ingekwartierd zit bij de dragonder die getrouwd is met de weduwe van Gerrit van Zetten. 14-7-1683 Agata Johanna Henricks de Grootte, geb. te Dordrecht en gekomen van Amsterdam, bedelt. 13-8-1683 Harmen Susterstadt heeft substituut-schout Adriaan van Ommeren met seer impertinente bejegeningen oock selfs met dreijgementen van feijtelijckheden aangedaan, en in de herbergen eenighe insolentien gepleegd. Hij wordt verbannen nadat hij drie dagen op water en brood gezeten heeft. Aantekenbriefje over wegbrengen van een vrouw die bij Leeuwen gewoond heeft, en een die bij Henrick Welphertsz woont en aan te 6
zeggen dat het huisje onder de berg staande bij Willem van Bronckhorst daer de kreupele inwoont, sullen hebben aftebreecken binnen 8 daghen. 7-9-1684 Te Kesteren zijn enige schapen gestolen door dragonders die daar hebben gedronken. De dochter van Beernt Willemsz, getrouwd met een dragonder te Rhenen, legt verklaring af. 15-11-1684 Ten huize van substituut-schout is gevochten tussen Henrick vander Elburg en Frits Verweij onder-majoor van Utrecht. 22-3-1685 Gelezen het advies van rechtsgeleerden in de zaak van de gevangen Jacob Hamel doet gerecht uitspraak. 20-7-1685 Te Remmerden is een kind voor de deur gevonden. Vondeling. 14-9-1685 Uitspraak van gerecht. Substituut-schout Adriaan van Ommeren en deurwaarders Willem Lijster en Evert Lijster zijn ten huize van Anthonij Scheffer geweest om diens dienstmeid uit de stad te doen vertrekken. De vrouw van Scheffer heeft dit voorkomen. 12-4-1687 Er is verschil van inzicht tussen burgemeester Kupius en gerecht en hoofd-officier Smissaert. 28-5-1687 Anneke, dochter van Hendrick Beerntsz en Nieske, gewoond hebbende te Gorinchem. Ook medegevangen is haar broer Beernt Hendricksz en Jan Hendricksz. Hun ouders zijn 5-6 jaar geleden overleden. Sindsdien bedelen zij, o.a. met een lazarusklep Adam van Weelderen wil niet reageren over gepleegd geweld in Veenendaal. 9-3-1689 Roelof Jordensz, gewoond hebbende Achterberg, zou zijn nicht, zijnde zijn broedersdochter, hebben bezwangerd, zodat zij zondag is bevallen. Zij zijn deze week samen vertrokken. Officier moet informeren. Volgens Helena de vroedvrouw heeft iemand anders haar beslapen toen haar oom weg was. 16-8-1689 De korporaal van kapitein Vonck, hebbende en commanderende de wacht van deze dag, heeft aan het huis van de cameraar diens vrouw kwalijk bejegend. 24-9-1689 Deurwaarder Evert Lijster klaagt over enige quade bejegeningen ende dreijgementen van den sergeant Stap. 31-7-1690 In Veenendaal zijn grote moedwilligheden en geweld gepleegd door ramen in te gooien bij verschillende huizen. Officier moet informeren. 8-8-1690 Request van Anneke Cornelis, huisvrouw van Sander Hendricksz. Haar man is beschuldigd. zij wil onschuld aantonen. 16-8-1690 Gerecht geeft toestemming om personen te citeren. 16-4-1691 Enige malitieuse mensen hebben in de hof van Jan ter Horst? buiten de Rijnpoort fruitbomen vernield. 21-4-1691 Idem. 19-8-1691 Op zondag is bij schepen Van Gilsen ingebroken. 25-8-1691 Maagje van Brummen, vroedvrouw, heeft verklaard dat Jantje van Ginkel vandaag in barensnood verklaard heeft op de berg van een kerel bezwangerd te zijn, die sij van vene eerst meende te wesen de soon van Steck int veen, dogh naderhant gesien, dattet die niet en was, maer een ander persoon van veel fatsoen, sonder hem te kennen. 6-3-1694 Enige baetsoeckende menschen hebben de limietscheiding van 7
hun land geëxtendeerd, zowel van publieke wegen als van anderen hun land. Moet informeren. 21-4-1694 Missive van s Heerenberg om informatie over Henrick Visscher die in Rhenen zou hebben gewoond. 31-10-1694 Teuntje Cornelis heeft missive gegeven over het vervoeren van haar paard door haar man Wijn Joosten Vis. 10-12-1695 Valck in de Grebbe klaagt over geweld en insolentiën door zijn knecht bij hem in huis gedaan. Duitstalige brief. 27-3-1697 Begeleidende brief bij advies van rechtsgeleerden. 29-6-1697 Hendrick Vonck van Lienden, won. Rhenen, verklaart ten verzoeke van sommige eerlijke lieden, dat hij nadat een zijn sententie heeft uitgestaan, sommige soldaten van de compagnie van monsieur Dermera hun rappieren hebben getrokken en hebben voor de deur van het stadhuis geroepen en op de deur geslagen en gestoken. 29-6-1697 Brief uit Leiden van Joan Snel, stadhouder van het baljuwschap van Rijnland, over gevangenneming van twee dieven te Zoeterwoude: Reijnier van Beugem, geb. Berkem, bijgenaamd Montal, en Andries Janse Maes, geb. Lieshout. 21-10-1697 Jacobus Valck, won. Grebbe, verklaart dat een koets of vrachtwagen bij zijn huis is gepleisterd, waarop een meisje zat van 17-18 jaren en 2 mannen. Er is geld gestolen. Het gaat om Sara Sweers, won. Amsterdam. De zoon van Verhoef heeft insolentiën en moedwilligheden en vechterijen gepleegd op de Veense kermis. Hij moet worden opgepakt. 17-11-1697 Mordechai, zoon van Abraham de jood, klaagt dat verscheidene avonden aan het huis van zijn moeder door de jongens grote overlast en insolentiën gepleegd zijn. Zij hebben dezer dagen ook een vreemde Jood op straat aangerand. 16-12-1697 Advies rechtsgeleerden. 3-1-1698 Op 30-12-1697 een reiszak geopend die gevonden is voor de deur van Anthonij Salij in bijzijn van substituut-schout van Deventer, van Helder en de Vael, commisarissen. Er zaten drie boeken in, een bos sleutels, een stuk dupels met drie paar schoenen, twee papieren met haar, twee hemden met kant, een linnen borstrokje, een bundel linnen, twee bundels linnen, een vrouwenhemd en een paar kousen. 4-7-1699 Brief van gerecht van Utrecht met antwoord op vraag om informatie over Justus de Cruijder. 6-1700 Gedreigd met sabel de jongens de kop af te snijden en de rock uut te trecken oock in een gat te smijten, daer son nogh maen scheen. 28-12-1700 Substituut-schout wil toestemming om in Utrecht een persoon te laten getuigen. Brief uit Rhenen om informatie over Olof Stoffelsz Wolf, soldaat in uw regiment onder de compagnie van kapitein Eck, die enige weken geleden in Veenendaal, waar zijn vrienden wonen, moedwilligheden en insolentiën heeft bedreven. 8
24-8-1701 In Veenendaal heeft een soldaat een persoon zeer swaerlijck gequetst. 27-9-1701 Op de weg zijn planken die over de goten liggen, weg gehaald. Baldadigheden. 19-6-1702 Dankbrief van Charlotte Amelie d Oldenburg g.h. tot Tremoille, won. Doorwerth, dat haar dienaar Hans Henrick Eslinger uit detentie is ontslagen. 8-5-1703 Officier moet informeren naar de insolentiën in Veenendaal gepleegd in het beroepen van een nieuwe schoolmeester. Brief van Jacob Fredrick, won. Heidelberg, waarin hij zijn leedwezen betuigt over deelname aan verkeerd gezelschap. Hij wil naar zijn vaderland terug. 21-2-1704 Officier moet informeren naar slaan van Dirk van Ek op 20-2-1704. 27-5-1704 Officier moet informeren naar overlast en geweld ten huize van Gerrit Lubbertsz in Veenendaal gepleegd. 8-9-1704 Brief van raad van Nijmegen over gevangen Martin van der Hatert, geb. Nijmegen, Claas Petersz, geb. Antwerpen, met zijn vrouw Susanna Pauwels, geb. Arnhem, en Christiaen Mattheus Jodocus, geb. Rotterdam, jood die tot het pausdom is overgegaan. 9