Naam: Klas: Datum: Werking van een zekering Doelstelling Leerlingen moeten inzien dat een zekering de elektrische stroom kan onderbreken bij oververhitting als gevolg van een kortsluiting. Inleidende proef Benodigdheden spanningsbron (10 V) weerstand schakelaar lampje (0,3 A) voltmeter ampèremeter snoeren Werkwijze 1 Bouw de schakeling volgens het stroombaanschema hieronder. 10 V 0,3 A 2 Plaats een meettoestel in de stroomkring, waardoor je de spanning over de schakelaar kunt aflezen. 3 Laat de opstelling controleren door je leerkracht. 4 Meet de spanning bij open schakelaar en daarna bij gesloten schakelaar en noteer de waarnemingen in de tabel hieronder. 5 Verwijder het meettoestel dat je daarnet ingebouwd hebt. Plaats daarna een meettoestel in de kring waardoor je de stroomsterkte door de schakelaar kan aflezen. 6 Laat je opstelling opnieuw controleren door je leerkracht. 7 Meet de stroomsterkte bij open en gesloten schakelaar en vul de tabel verder in. 8 Bereken tot slot de weerstand bij open en gesloten schakelaar. 1
spanning U stroomsterkte I weerstand R open schakelaar gesloten schakelaar Een open schakelaar heeft GEEN / EEN ONEINDIG GROTE weerstand. Een gesloten schakelaar heeft GEEN / EEN ONEINDIG GROTE weerstand. Een open schakelaar SLUIT / ONDERBREEKT de stroomkring. Werking van een smeltstop of zekering Benodigdheden regelbare spanningsbron zekering of smeltstop lampje (0,3 A) voltmeter ampèremeter snoeren Werkwijze 1 Bouw de schakeling volgens het stroombaanschema hieronder. Z is de zekering of smeltstop, die je van je leerkracht krijgt. A Z 0,3 A V 2 Laat de opstelling controleren door je leerkracht. 3 Voer de spanning langzaam op terwijl je de stroomsterkte in het oog houdt. 4 Laat de spanning verder stijgen tot het lampje dooft en meet dan de stroomsterkte. Wat gebeurt er met de stroomsterkte als de spanning stijgt? Hoe groot is de spanning op het ogenblik dat het lampje niet meer oplicht? 2
Hoe groot is de stroomsterkte op dat moment? Bereken de weerstand. Een doorgesmolten zekering heeft GEEN / EEN ONEINDIG GROTE weerstand. Zo n weerstand troffen we ook aan bij een OPEN / GESLOTEN schakelaar. Een zekering kan de stroomkring dus ook SLUITEN / ONDERBREKEN. Vragen 1 Via radio of TV vernemen we soms dat er brand is ontstaan door kortsluiting. Als er voldoende zekeringen op de juiste manier zijn ingebouwd, is het risico op brand veel kleiner. Hoe komt dat? 2 Een zekering zelf herstellen door het vervangen van de draad door een dikkere of koperen draad is heel gevaarlijk. Waarom is dat zo? 3 Als een automatische zekering de stroomkring onderbreekt, moet die altijd manueel opnieuw aangezet worden. Waarom is dat? 3
Oplossingen Inleidende proef open schakelaar gesloten schakelaar spanning U 10 v 0 V stroomsterkte I 0 A 0,4 A weerstand R oneindig groot 0 Ω De waarden zijn indicatief. De opgemeten waarden hangen immers af van de gebruikte opstelling. Een open schakelaar heeft EEN ONEINDIG GROTE weerstand. Een gesloten schakelaar heeft GEEN weerstand. Een open schakelaar ONDERBREEKT de stroomkring. Werking van de smeltstop of zekering Wat gebeurt er met de stroomsterkte als de spanning stijgt? De stroomsterkte stijgt ook. Hoe groot is de spanning op het ogenblik dat het lampje niet meer oplicht? Ongeveer 8 V (indicatieve waarde). Hoe groot is de stroomsterkte op dat moment? De stroomsterkte wordt 0 A. Bereken de weerstand. Oneindig groot. Een doorgesmolten zekering heeft EEN ONEINDIG GROTE weerstand. Zo n weerstand troffen we ook aan bij een OPEN schakelaar. Een zekering kan de stroomkring dus ook ONDERBREKEN. 4
Vragen 1 Via radio of TV vernemen we soms dat er brand is ontstaan door kortsluiting. Als er voldoende zekeringen op de juiste manier zijn ingebouwd, is het risico op brand veel kleiner. Hoe komt dat? Zekeringen onderbreken de elektrische stroom bij oververhitting. Verdere opwarmen van de elektrische leidingen wordt daardoor vermeden. 2 Een zekering zelf herstellen door het vervangen van de draad door een dikkere of koperen draad is heel gevaarlijk. Waarom is dat zo? Het duurt dan veel langer vooraleer de stroom onderbroken wordt. De oververhitting, die daarvan het gevolg is, kan brand veroorzaken. 3 Als een automatische zekering de stroomkring onderbreekt, moet die altijd manueel opnieuw aangezet worden. Waarom is dat? Als de zekering de stroomkring onderbreekt, betekent dit dat er overbelasting is. Het probleem moet dus eerst opgelost worden, vooraleer men de zekering opnieuw kan inschakelen. 5