Kolven Allereerst van harte gefeliciteerd met de geboorte van uw baby. U heeft gekozen voor borstvoeding. Borstvoeding heeft belangrijke voordelen voor de gezondheid van u en uw baby. Moedermelk is beter voor de baby dan welke kunstvoeding; borstvoeding verkleint de kans op het ontwikkelen van allergieën en bevat stoffen die de afweer versterken. Voor te vroeg geboren en zieke baby s is deze bescherming extra belangrijk. Moedermelk is licht verteerbaar en wordt door te vroeg geboren baby s beter verdragen dan kunstvoeding. Er kunnen zich situaties voordoen waarbij de baby nog niet optimaal kan zuigen. Het alternatief is dan om tijdelijk te kolven. Wat is kolven? Kolven is het op gang brengen en houden van de borstvoeding. Het kan zowel door middel van een elektrische kolf, maar ook handmatig kolven behoort tot de mogelijkheden. ( zie verderop in deze folder voor uitleg over handmatig kolven) Om de borstvoeding op gang te brengen en op peil te houden, dient u net zo vaak te kolven als wanneer u uw baby aan de borst zou voeden. Minimaal 6x per dag en 1x s nachts als de baby nog niet zelf drinkt. Wanneer de baby al enkele voedingen aan de borst drinkt, kolft u alleen iedere gemiste voeding. Als uw baby nog niet voldoende per voeding drinkt, kan nakolven na een borstvoeding soms nodig zijn. Waarom gaat u kolven? Uw baby kan door zijn/haar ziekte niet voldoende zelf drinken aan de borst. Uw baby is opgenomen op de kinderafdeling en u bent nog niet in staat om iedere voeding zelf te gaan voeden. U gebruikt medicijnen de schadelijk zijn voor uw baby. In overleg moet deze voeding soms worden weggegooid. Als uw baby erg geel ziet kan het voorkomen dat de baby te slaperig is om krachtig aan de borst te drinken. Door middel van kolven kunt u de borstvoeding goed op gang houden om deze tijdelijke situatie te overbruggen. Uw baby is nog niet in staat (te vroeg geboren) om zelf aan de borst te drinken. Gedurende de opname van uw baby kan het soms nodig zijn om langere tijd alle benodigde voedingen af te kolven. Misschien is uw melkproductie hoger dan de hoeveelheid voeding die de baby op dit moment nodig heeft. In dit geval kunt u de melk invriezen voor later gebruik. Minder kolven is niet verstandig. De opname is voor u een spannende en drukke periode en het kan gebeuren dat de melkproductie na verloop van tijd wat terugloopt, ook dit is normaal. Blijf zo vaak mogelijk afkolven. De melkproductie zal weer op peil komen. Algemene hygiëne richtlijnen Als de afgekolfde melk gebruikt wordt om een te vroeg geboren of zieke baby te voeden, is hygiëne extra belangrijk om de groei van bacteriën te voorkomen. Moedermelk is onder andere door de aanwezigheid van levende cellen een goed houdbaar product. Voordat u de borstkolf gaat gebruiken, is het nodig om de handen goed met water en zeep te wassen (in het ziekenhuis gebruikt u een papieren handdoek, thuis een handdoek voor uzelf die u dagelijks moet verschonen).
Wij adviseren u de voedingsbeha bij voorkeur dagelijks te wassen. Als u borstkompressen gebruikt, moet u deze ieder keer na het kolven verschonen. Het is niet nodig om de tepels extra te wassen voor het afkolven. Eén keer per dag douchen is voldoende. Gebruik geen zeep of lotions; op de tepelhof bevinden zich kliertjes die een vettige stof afscheiden. Deze houden de tepelhof soepel en hebben een antiseptische werking. Tijdens uw ziekenhuisopname verstrekken wij eenmalig een steriele kolfset, die 24 uur te gebruiken is (wegwerpsetje). Uw partner kan bij een kraamcentrum of thuiszorgwinkel een kolfset kopen. Na ieder gebruik dient u de kolfset huishoudelijk schoon te maken. Dit betekent eerst koud en dan warm afspoelen. U kunt hierbij afwasmiddel gebruiken. Als u in het ziekenhuis verblijft wordt uw kolfset 1x per 24 uur uitgekookt. Bent u al thuis? Dan kunt u de kolfset in de afwasmachine reinigen. Het ziekenhuis verstrekt gedurende de hele opnameperiode van het kind, steriele flesjes om de moedermelk in te bewaren; probeer de binnenkant van de flesjes en de binnenkant van de dop niet aan te raken. Wat heeft u nodig? Kolfapparaat Steriele opvangflesjes Etiketten Katoenen luier Borstkompressen Elektrisch kolven Ga comfortabel (en zo rechtop mogelijk) zitten en probeer zo goed mogelijk te ontspannen. In het ziekenhuis kunt u voor meer privacy de bedgordijnen sluiten. Zorg voor iets te drinken binnen handbereik want vele moeders krijgen dorst tijdens het kolven. Kolft u vlak voor het rusten of slapen? Door de ontspannende werking van de borstvoedingshormonen komt u snel tot rust na het kolven. Ook adviseren wij u uw mobiel uit te zetten en geen bezoek te ontvangen. Leg een katoenen luier onder uw borsten om eventueel gelekte melk op te vangen Plaats het borstschild over uw tepel en zet het zachtjes tegen uw borst, de borst niet induwen! De tepel moet in het midden van de borstschild zitten om schuren van de tepel aan het plastic te voorkomen. Als uw tepels groot zijn, hebt u eventueel een groter borstschild nodig. U kunt deze aanschaffen bij de thuiszorgwinkel of kraamzorgorganisatie. Het is prettig om uw baby naast uw bed te hebben staan, of als uw baby in de couveuse ligt, een foto op uw nachtkastje te hebben staan zodat u uw baby kunt zien. Aandachtspunten U dient te kolven elke drie uur, minimaal 6x per dag en indien mogelijk ook 1x s nachts Tussen kolven en aanleggen mag minimaal 1 ½ uur zitten (zie cluster kolven) s Nachts niet meer dan zes uur tussen de laatste en eerste keer kolven Rust is ook belangrijk voor het op gang brengen van de melkproductie Als u thuis bent (eventueel) proberen om s middags te rusten. Clusterkolven is kolven met korte tussenpozen om de productie te bevorderen. BV; s ochtends twee keer na 1 ½ uur kolven en dan een paar keer á 3 uur kolven en s avonds weer een sessie van twee keer na 1 ½ uur. Dit kan soms beter uitkomen met de bezoeken aan uw kind. Na 1 ½ uur is de melk weer voldoende aangemaakt.
Bevorderen van de toeschietreflex Als de baby aan de borst ligt te drinken, dan gaat de melk vanzelf stromen, maar bij het kolven moet de toeschietreflex meestal bewust opgewekt worden. Een borstpomp is een machine en stimuleert daarom niet dezelfde gevoelens als uw baby. Maar na een poosje zult u in staat zijn uw toeschietreflex bij het kolven te activeren. Wees geduldig. Veel moeders vinden het afkolven van hun melk makkelijker als hun baby erbij is. U kunt ook op de kinderafdeling kolven. Een foto van uw baby kan helpen om de toeschietreflex te bevorderen. Kolft u thuis? Dan kan het volgen van een vaste routine voor een goede melkstroom zorgen. Gun uzelf voldoende tijd. Een gehaast gevoel hindert uw toeschietreflex. Als u vòòr het afkolven, vijf minuten lang warme kompressen op uw borst legt, gaat de melk vaak makkelijker stromen. Kolfschema: als de melkproductie wel op gang is. Ongeveer 1 á 2 weken na de geboorte is het de bedoeling dat uw melkproductie optimaal opgang is gekomen. Dat houdt in dat u per 24u tussen de 750 en 1000cc melk produceert. Bij een prematuur geboren baby is 600cc ook voldoende. Nu is het belangrijk om de borsten te kolven tot deze zachter aanvoelen en er bijna geen melk meer uitkomt. U kolft tot de straaltjes melk meer druppeltjes worden. U kunt dan het beste nog één tot twee minuten doorgaan met kolven om deze druppeltjes calorierijke achtermelk op te vangen. U wisselt nu van borst en kolft tot de melkstroom weer afneemt, waarna je eventueel weer van borst wisselt zodat u bijvoorbeeld elke borst afwisselend twee of drie keer heeft afgekolfd. Een kolfsessie duurt gewoonlijk tien tot vijftien minuten per borst. Een hele voeding afkolven vraagt ongeveer een half uur. Gebruikt u een dubbele kolfset, dan verkort u de tijd van de hele procedure. Borstmassage voor en tijdens het kolven werkt ook heel goed: Masseer de melkgangen en -kliertjes door met vlakke hand van boven af richting tepel te drukken. Maak cirkelvormige bewegingen met de vingers, concentreer de bewegingen gedurende enkele seconden op één plek voor je naar een andere plek gaat. Ga in een ronde beweging richting tepelhof. Strijk licht van de bovenkant van de borst richting tepelhof. Probeer erbij te ontspannen, aangezien ook dat bevorderend werkt op de toeschietreflex.
Na het kolven Een druppel melk over uw tepel verdelen en de tepels even aan de lucht laten drogen. Doe een schoon kompres in uw beha Het flesje met afgekolfde moedermelk voorzien van voornaam, achternaam en geboortedatum van de baby en de datum en tijd van het afkolven. Voor het bewaren van de voeding kunt u het bewaarschema verderop in deze folder raadplegen. Kolven met de hand Kolven met de hand is een goedkope manier van afkolven. Afkolven met de hand is voor elke voedende moeder een handige techniek om achter de hand te hebben. Het vergt meestal wel enige oefening. Deze methode is minder geschikt wanneer langdurig afgekolfd moet worden. Kolven met de hand kan op veel manieren: Eén van de mogelijkheden is de volgende : Wek het toeschietreflex op door massage Masseer de melkgangen en melkkliertjes Knokkels afwikkelen over de borst Maak cirkelvormige bewegingen Wrijf met een vlakke hand Masseer/wrijf altijd richting de tepel Schud de borsten los Stap 1: Zet de vingers in een C greep 2 ả 3cm. Achter de tepel Stap 2: Beweeg de vingers richting de borstkas Voorkom het spreiden van de vingers Grote borsten eerst iets optillen
Stap 3: Geef druk en rol de duim en vingers naar voren waardoor de melkkanaaltjes leeg gedrukt worden. Schuif niet over de huid Pas op voor scherpe nagels Het kolven mag geen pijn doen Stap 4: Herhaal de onderstaande bewegingen in een vast ritme Plaats de hand in de C greep. Druk de vingers richting de borstkas. Rol de duim en wijsvinger naar voren. Stap 5 Wissel van hand om de borst rondom te legen. Stap 5 Wissel van hand om de borst rondom te legen. Niet doen Knijpen en kneuzen van klierweefsel Over de huid glijden, dit veroorzaakt striemen of schaaf plekken Trek niet aan de tepels, dit veroorzaakt kloven
Opwarmen Moedermelk wordt in het ziekenhuis au bain Marie (in warm water) opgewarmd. Hierbij is het belangrijk dat de melk niet warmer wordt dan 30-37 C. Dit is een goede drinktemperatuur. Moedermelk verliest beschermende stoffen bij temperaturen boven de 50 C. Temperatuur Net afgekolfde melk kamertemperatuur gebruik thuis in het ziekenhuis Net afgekolfde melk koelkast 4 7ºC gebruik thuis gebruik ziekenhuis Eerst melk afkoelen en vriesvak koelkast binnen 24 uur na kolven in de vriezer zetten Eerst melk afkoelen en (kleine) vriezer die vaak binnen 24 uur na kolven in open en dicht gaat de vriezer zetten Eerst melk afkoelen en binnen 24 uur na kolven in de vriezer zetten In de koelkast ontdooide moedermelk en gekoeld bewaard Onder een lopende kraan ontdooide moedermelk diepvries constant, max. 18ºC koelkast 4 7ºC gebruik thuis gebruik ziekenhuis kamertemperatuur Bewaartijd 6 tot 8 uur 4 uur 3 tot 5 dagen 48 uur max. 2 weken 3 tot 4 maanden 6 maanden of langer max. 24 uur max. 9 uur direct gebruiken Bij deze bewaartijden wordt ervan uitgegaan dat de hygiënemaatregelen in acht zijn genomen
Heeft u nog vragen? Wanneer u na het lezen van deze folder nog vragen heeft, kunt u deze stellen aan de verpleegkundigen van de afdeling of onze lactatiekundige. U kunt ook contact opnemen met één van de onderstaande organisaties: La leche League Vereniging Borstvoeding Natuurlijk Postbus 212 Postbus 119 4300 AE Zierikzee 3960 BC Wijk bij Duurstede Tel :0111-413189 Tel :0343-576626 Nederlandse Vereniging van Lactatiekundigen www.nvlborstvoeding.nl Op internet kunt u informatie over borstvoeding en de bovengenoemde organisaties vinden op: www.borstvoeding.nl, www.borstvoeding.com, www.voedingscentrum.nl *Bronvermelding foto: Medela **Bronvermelding tekeningen: Begeleiding bij borstvoeding van Ariënne de Reede LangeLand Ziekenhuis, Zoetermeer P00.010/januari 2015/verloskunde