Module 3 : ENERGIETECHNIEKEN

Module 3 : ENERGIETECHNIEKEN 3.4 Ventilatie Opleiding EPB Adviseur Formation conseiller PEB Module 3 Technische ondersteuning

3.4 Ventilatie Inhout Samenhang met EPB Technische grondslagen, toepassingen en software Waarom ventileren? De principes van ventilatie Ventilatiesystemen Ventilatie in woongebouwen Ventilatie in niet-residentiële gebouwen Ventilatie en energie Andere eisen met betrekking tot de ventilatie-installatie Samenvatting Opleiding Formation EPB conseiller Adviseur PEB 2

3.4 Ventilatie Het verband met EPB De drie luiken 1. 1. Vergunningsplichtige Travaux soumis à permis werken 2. Vastgoedtransacties Openbare gebouwen 3. Technische installaties Types van werken 1. Nieuwbouw 2. Grondige renovatie 3. Lichte renovatie Bestemmingen 1. Afzonderlijke woning 2. Kantoren en diensten 3. Onderwijs 4. Appartementsgebouwen 5. Gezondheidszorg 6. Cultuur en ontspanning 7. Restaurants en cafés 8. Winkels 9. Sport 10. Gemeenschappelijk deel 11. Andere bestemming 12. Aangrenzende onverwarmde ruimte EPB-vereisten 1. E-niveau 2. K-niveau 3. U/R-waarden 4. Ventilatie 5. Warmtebruggen 6. Oververwarming 7. Brander 8. Warmte-isolatie 9. Indeling 10. Programmator 11. Energiemeting 12. Aanvoer verse lucht Technische ondersteuningsmodules 1. Energieverbruik 2. Thermische isolatie 3. Ventilatie 3. Ventilatie 4. Bescherming tegen oververhitting 5. Thermische installaties 6. Verlichting De vraag naar energie verminderen 1 2 3 Hernieuwbare energie gebruiken Krachtige energiesystemen Opleiding Formation EPB conseiller Adviseur PEB 3

3.4 Ventilatie Technische bases EPB E-niveau K-niveau U-waarden ventilatie zomercomfort installaties EPB-reglementering 4

3.4 Ventilatie Samenhang met EPB E > Warmteverliezen beperken - betere isolatie - betere luchtdichtheid > terugdringen van ongewilde en ongecontroleerde ventilatie > compenseren d.m.v. gewilde gecontroleerde ventilatie Opleiding Formation EPB conseiller Adviseur PEB 5

3.4 Ventilatie Samenhang met EPB Vóór 1973 6

3.4 Ventilatie Samenhang met EPB 1973-1985 7

3.4 Ventilatie Samenhang met EPB 1985 nu 8

3.4 Ventilatie Samenhang met EPB nu 9

3.4 Ventilatie Samenhang met EPB 10

3.4 Ventilatie Inhout Samenhang met EPB Technische grondslagen, toepassingen en software Waarom ventileren? Het doel van de ventilatie Gevolgen van een slechte ventilatie Hoe de luchtkwaliteit verbeteren? De principes van ventilatie Ventilatiesystemen Ventilatie in woongebouwen Ventilatie in niet-residentiële gebouwen Ventilatie en energie Andere eisen met betrekking tot de ventilatie-installatie Samenvatting Opleiding Formation EPB conseiller Adviseur PEB 11

Waarom ventileren? Doel van de ventilatie Handhaven van een aanvaardbare luchtkwaliteit in de gebouwen Voor de gezondheid van de bewoners verdunnen en afvoeren van vervuilers vervuilde lucht vervangen door verse lucht Voor de gezondheid van het gebouw vermijden van het risico op condensatie en schimmelvorming 12

m1 3.4 Ventilatie Technische grondslagen Waarom ventileren? Doel van de ventilatie De vervuilers Mensgebonden: geuren (lichaamsgeur, keuken, toiletten, afval, huisdieren, ) tabaksrook vocht (50 g/u per persoon, 5-10 kg/dag per woning) CO 2 (15 tot 20 l/u per persoon) 13

Diapositive 13 m1 source: formation PAE muriel; 13/01/2009

Waarom ventileren? Doel van de ventilatie De vervuilers Gebouw- en materiaalgebonden: tapijt, vinyl CO (open verbrandingstoestellen) verven, lijmen en oplosmiddelen (formaldehyde) printers, copiers, faxtoestellen, 14

Waarom ventileren? Doel van de ventilatie De vervuilers De buitenomgeving: radongas pollen fijne stofdeeltjes vervuilende gassen 15

Waarom ventileren? Doel van de ventilatie Risico op condensatie Aantal kamers Bouwjaar Gemiddeld aantal ruimten per woning met ernstige condensatieproblemen in sociale woonwijken naargelang het bouwjaar 16

en toepassingen Waarom ventileren? Doel van de ventilatie Risico op condensatie 20 C binnentemperatuur 10 C 11 C 15.3 C 0 C -10 C -3.2 C buitentemperatuur -2.2 C -7.2 C -8.6 C Enkele beglazing U g =5,7 W/m²K Volle muur 29cm U =2,31 W/m²K Verbeterde dubbele beglazing U g =1,2 W/m²K 17

en toepassingen Waarom ventileren? De gevolgen van slechte ventilatie Gevolgen voor de gezondheid irritatie van de ogen, neus, keel allergieën hoofdpijn, vermoeidheid, misselijkheid, duizeligheid, en zelfs vergiftiging! (CO) 18

en toepassingen Waarom ventileren? De gevolgen van slechte ventilatie Gevolgen voor het comfort geurhinder tocht condensatie op ramen en spiegels 19

en toepassingen Waarom ventileren? De gevolgen van slechte ventilatie Gevolgen voor het gebouw schimmelplekken beschadiging door vocht verf, behang, bepleistering corrosie van de constructie vermindering van de isolerende kwaliteit 20

en toepassingen Waarom ventileren? Hoe de luchtkwaliteit verbeteren? De vervuiling beperken / uitschakelen keuze van materialen verf op waterbasis voorrang geven aan niet-rokersruimten minder productie van vocht (??) installatie van dampkappen onderhoudsproducten gebruiken die minder vervuilend zijn 21

3.4 Ventilatie Technische gronslagen Waarom ventileren? Hoe de luchtkwaliteit verbeteren? Ongeschikte methoden: > Ventilatie door lekken en spleten Bepaald door de wind en temperatuurverschillen Ventilatie hoeveelheid Ventilatie als gevolg van weersomstandigheden Noodzakelijke ventilatie voor vocht Ventilatie nodig zijn voor de evacuatie van de CO² 22

Waarom ventileren? Hoe de luchtkwaliteit verbeteren? Ongeschikte methoden: > Ventilatie door het openen van de ramen afhankelijk van de goede wil van de bewoners te hoge debieten en kortstondig effect sterk warmteverlies in de winter tochtverschijnselen geluidshinder binnendringen van insecten, regen gevaar voor inbraak CO2-gehalte gemeten in een klas waar de ventilatie beperkt is tot het openen van de ramen tussen de lesuren 23

Waarom ventileren? Hoe de luchtkwaliteit verbeteren? Ongeschikte methoden: > Luchtzuiverende toestellen een toestel in elke ruimte? niet altijd efficiënt in de praktijk geen afvoer van CO 2, geen toevoer van zuurstof 24

3.4 Ventilatie Inhout Samenhang met EPB Technische grondslagen, toepassingen en software Waarom ventileren? De principes van ventilatie Ventilatiesystemen Ventilatie in woongebouwen Ventilatie in niet-residentiële gebouwen Ventilatie en energie Andere eisen met betrekking tot de ventilatie-installatie Samenvatting 25

De principes van ventilatie Basisprincipes Geen luchtophoping in een gebouw: geen toevoer zonder afvoer geen afvoer zonder toevoer binnen heel het gebouw binnen elke ruimte 26

De principes van ventilatie Ideaal systeem mechanische luchttoevoer en -afvoer in elke ruimte Vereenvoudigd systeem droge ruimten circulatieruimten natte ruimten toevoer woonkamer slaapkamer studeerkamer doorstroom gang inkomhal doorstroom doorstroom keuken badkamer wc wasplaats afvoer 27

De principes van ventilatie Conventies kleuren volgens NBN EN 13779 toevoerlucht (binnenkomende lucht) doorstroomlucht (van een ruimte naar andere) afvoerlucht (naar buiten) 28

3.4 Ventilatie Inhout Samenhang met EPB Technische grondslagen, toepassingen en software Waarom ventileren? De principes van ventilatie Ventilatiesystemen Systeem A B C D Onderdelen van de ventilatiesystemen Ventilatie in woongebouwen Ventilatie in niet-residentiële gebouwen Ventilatie en energie Andere eisen met betrekking tot de ventilatie-installatie Samenvatting 29

Ventilatiesystemen A. natuurlijke toevoer + natuurlijke afvoer B. mechanische toevoer + natuurlijke afvoer C. natuurlijke toevoer + mechanische afvoer D. mechanische toevoer + mechanische afvoer 30

Ventilatiesystemen Systeem A Systeem A: natuurlijke toevoer + natuurlijke afvoer Toevoer: regelbare roosters in ramen of muren Doorstroming: spleten onder deuren of roosters in deuren of wanden Afvoer: regelbare roosters aan vertrekpunt verticale kanalen 31

Ventilatiesystemen Systeem A Voordelen Goedkoop Geen elektriciteitsverbruik Onderhoudsarm Afzonderlijk regelbare roosters Nadelen Oncontroleerbare debieten Verticale kanalen en hoogte afvoermonden Manuele regeling rooster per rooster (Filteren van de aangevoerde lucht) (Buitengeluiden) 32

Ventilatiesystemen Systeem B Systeem B: mechanische luchttoevoer Toevoer: een ventilator stuurt via luchtkanalen verse lucht naar alle woonruimten Doorstroming: spleten onder deuren of roosters in deuren of wanden Afvoer: regelbare roosters aan vertrekpunt verticale kanalen 33

Ventilatiesystemen Systeem B Voordelen Goede verspreiding verse lucht en controleerbare verseluchtdebieten Minder risico op terugslag en infiltratie Beperkt filteren van de verse lucht Nadelen Elektriciteitsverbruik Regelmatig onderhoud Bevordert indringing van vochtige binnenlucht in de wanden (gebouw in overdruk) Hoge luchtdichtheid van het gebouw vereist Verticale kanalen en hoogte afvoermonden Geen controle afvoerdebieten 34

Ventilatiesystemen Systeem C Systeem C: mechanische luchtafvoer Toevoer: regelbare roosters in ramen of muren Doorstroming: spleten onder deuren of roosters in deuren of wanden Afvoer: een ventilator voert via kanalen lucht af uit de natte ruimten 35

Ventilatiesystemen Systeem C Voordelen Geen verplichte luchtafvoer via verticale ventilatiekanalen Controleerbare afvoerluchtdebieten Verminderd risico op vochtproblemen in muren en daken Nadelen Elektriciteitsverbruik Regelmatig onderhoud Geen controle debieten aangevoerde lucht (Filteren van de aangevoerde lucht) (Buitengeluiden) 36

Ventilatiesystemen Systeem D Systeem D: mechanische toe- en afvoerventilatie Toevoer: een ventilator zorgt voor de toevoer van lucht naar droge ruimten via luchtkanalen Doorstroming: spleten onder deuren of roosters in deuren of wanden Afvoer: een ventilator zorgt voor de afvoer van lucht uit natte ruimten via luchtkanalen 37

Ventilatiesystemen Systeem D Voordelen Goed beheersbaar systeem onafhankelijk van de weersomstandigheden Zeer goede luchtverspreiding Automatische regeling mogelijk Mogelijkheid warmterecuperatie door voorverwarmen verse lucht met de warmte van de afgevoerde lucht Wering van buitengeluiden Beperkt filteren van de verse lucht Nadelen Elektriciteitsverbruik Regelmatig onderhoud Hoge kostprijs Afmetingen van de kanalen en de ventilatiegroep (Lawaai installatie en buitengeluid) 38

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Toevoer droge ruimten circulatieruimten natte ruimten toevoer woonkamer slaapkamer studeerkamer doorstroomrt gang inkomhal doorstroom doorstroom keuken badkamer wc wasplaats afvoer 39

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Toevoer Natuurlijke luchttoevoer (systeem A en C) > RTO (regelbare toevoeropening) Mechanische luchttoevoer (systeem D) > MTO (mechanische toevoeropening) 40

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Toevoer (A C) RTO: voorbeelden Geluidswerend rooster Rooster boven vensterraam Rooster zonder dubbele bocht Zelfregelend rooster Muurrooster Muurrooster 41

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Toevoer (D) MTO: voorbeelden Rooster met rechte straal Toevoeropening in muur of plafond Kanaalrooster Wervelrooster 42

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Doorstroom droge ruimten circulatieruimten natte ruimten toevoer woonkamer slaapkamer studeerkamer doorstroom gang inkomhal doorstroom doorstroom keuken badkamer wc wasplaats afvoer 43

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Doorstroom Natuurlijke doorstroom (alle systemen) > DO (doorstroomopening) 44

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Doorstroom (A - C - D) Doorstroomopeningen: voorbeelden Spleet onder een deur Deurrooster Muurrooster Geluiddempend rooster 45

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Afvoer droge ruimten circulatieruimten natte ruimten toevoer woonkamer slaapkamer studeerkamer doorstroom gang inkomhal doorstroom doorstroom keuken badkamer wc wasplaats afvoer 46

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Afvoer Natuurlijke luchtafvoer (systeem A) > RAO (regelbare afvoeropening) + verticaal kanaal/verticale kanalen + dakuitmonding(en) Mechanische luchtafvoer (systeem C en D) > MAO (mechanische afvoeropening) 47

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Afvoer (A) RAO: voorbeelden 48

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Afvoer (A) Dakuitmonding: voorbeelden Dakuitmonding met terugslagbeveiliging 49

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Afvoer (C en D) MAO: voorbeelden Rooster Muur- of plafondopening 50

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten mechanische installatie droge ruimten circulatieruimten natte ruimten toevoer woonkamer slaapkamer studeerkamer doorstroom gang inkomhal doorstroom doorstroom keuken badkamer wc wasplaats afvoer 51

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: ventilatoren (C) Ventilatoren voor enkelvoudige afvoer Dakextractor (centrifugale of axiale ventilator) Centrifugale ventilator Axiale ventilator Kanaalventilator Wandventilator 52

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: ventilatoren (D) Dubbelstroomventilatoren 53

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: ventilatoren (D) Dubbelstroomventilatoren filters Warmtewisselaar EXT INT EXT INT ventilatoren 54

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: leidingen Leidingen vormen en materialen Gegalvaniseerd staal Aluminium Gegalvaniseerd staal Polypropyleen 55

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: leidingen (C - D) Leidingen - dimensionering Debiet (m³/s) Snelheid (m/s) Q = v. S Lengte (m) Doorsnede (m²) Drukverlies (Pa) 2 l v P =. λ.. ρ d 2 Wrijvingscoëfficiënt Diameter (m) Snelheid (m/s) Luchtdensiteit (±1,2 kg/m³) 56

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: leidingen (C - D) Leidingen - dimensionering Bovengrens > Ondergrens> afmetingen, gewicht, prijs, geluid, drukverlies Door een halvering van de doorsnede verdubbelt de luchtsnelheid, en stijgt het drukverlies en het opgenomen vermogen van de ventilator met een factor 4!! 57

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: filters (D) Filters - types - Filter voor ventilatiegroep - Filter voor luchtkanaal 58

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: filters (D) Filters - types Vlakke filter (klasse G1 tot G4) Zakkenfilters (klasse F5 tot F9) HEPA-filter (klasse H10 tot H14) 59

Ventilatiessytemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: filters (D) Ventilateur pour double flux Filtres Aanbevelingen SICC (Société suisse des ingénieurs en chauffage et climatisation) Te filteren stoffen Klasse volgens EN 779 Toepassingen G1 G2 Eenvoudig gebruik (bescherming tegen insecten) Insecten, textielvezels, haar, zand, as, pollen, cement Pollen, cement, vervuilende deeltjes (stof), bacteriën/kiemen, bacteriedragende stofdeeltjes ciment, particules salissantes (poussière), germes, poussières chargées de bactéries G3 G4 F5 F5 F6 F7 Voorfilter en filter van installaties voor civiele bescherming Luchtafzuiging voor spuitcabines, keukens Anti-vervuilingsbescherming voor klimaatregeleenheden (bijvoorbeeld in ramen) Voorfilter voor filterklasse F6 tot F8 Filter voor de luchttoevoer naar ruimten met beperkte luchtzuiverheidseisen (werkplaatsen, garages, opslagruimten) Voorfilter en filter voor luchtbehandelingskasten Eindfilter in de luchtbehandelingsinstallaties van winkels, kantoren en productieruimten Voorfilter voor klasse F9 tot H12 Oliedampen en roetophopingen, tabaksrook, metaaloxiderook Ziektekiemen, bacteriën, virussen, tabaksrook, metaaloxiderook Oliedamp en roetvorming, radioactief stof F7 F8 F9 H10 H11 et H12 H13 et H14 U15 et U16 H11 et H12 H13 et H14 U15 et U16 Eindfilter in luchtbehandelinsginstallaties voor kantoren, productieruimten, ziekenhuizen, elektriciteitscentrales, computerlokalen Voorfilter voor absolute filters en actieve koolstoffilters Eindfilter voor ruimten met hoge luchtzuiverheidseisen, laboratoria, voedselnijverheid, apotheken, fijnmechanische, optische en electronica-industrie Eindfilter voor cleanrooms Eindfilter voor cleanrooms Eindfilter voor operatiezalen Formation conseiller PEB Eindfilter luchtafvoer kerncentrales Module 3 Support 60

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: geluiddempers (C - D) Geluiddempers Stijve rechthoekige geluiddemper Stijve ronde geluiddemper Telefoondemper Flexibele demper 61

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: geluiddempers (C - D) 62

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: batterijen (D) Voorverwarmingsbatterijen - Elektrische weerstand - Warmwaterbatterij 63

Ventilatiesystemen Onderdelen van de ventilatiesystemen Overige componenten: : externe luchtinlaten/-uitlaten uitlaten (C - D) Inlaat en uitlaat - Op het dak - In de gevel 64

3.4 Ventilatie Inhout Samenhang met EPB Technische grondslagen, toepassingen en software Waarom ventileren? De principes van ventileren Ventilatiesystemen Ventilatie in woongebouwen Inleiding Basisventilatie Intensieve ventilatie Ventilatie van speciale ruimten en algemene aanbevelingen Toepassing Software Ventilatie in niet-residentiële gebouwen Ventilatie en energie Andere eisen met betrekking tot de ventilatie-installatie Samenvatting 65

Ventilatie in woongebouwen GOEDE PRAKTIJK EIS Bijlage VI van het Uitvoeringsbesluit heeft betrekking op het eerste eisenniveau De ventilatienorm NBN D 50-001 kan opgesplitst worden in: - Eisen (tweede niveau) - Aanbevelingen (derde niveau) - Op het vierde niveau zijn er ook andere aanbevelingen die beperkt (of niet) beschreven zijn in de norm NBN D 50-00 Bijlage VI (BijlageVI- 1.c.) heeft de status van bepaalde paragrafen van de norm NBN D 50-001afgezwakt van eis naar aanbeveling (NBN- ) Aanbevelingen: comfort en invloed op E-peil (echter moeilijk controleerbaar) 66

Ventilatie in woongebouwen Toepassingsgebied Toepassing op een EPB-eenheid de EPB-eenheid maakt deel uit van een nieuw gebouw (NG) of een hiermee gelijkgesteld gebouw (NGG) de EPB-eenheid vloeit voort uit een bestemmingswijziging (eenvoudige renovatie) Toepassing op een ruimte een ruimte wordt gecreëerd de transparante of doorschijnende wanden van de warmteverliesoppervlakte van de ruimte worden aangepast 67

Ventilatie in woongebouwen Toepassing in een EPB-eenheid NBN EIS Toepassing in een EPB-eenheid Ventilatie van een EPBeenheid (woongebouw) Basisventilatie Intensieve ventilatie Ventilatie van speciale ruimten Eis nr. 1 Eis nr. 2 EPB EIS EIS 68

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten NBN EXIGENCE EIS Eisen betreffende basisventilatie Debieten Luchttoevoer Luchtafvoer Doorstroomopeningen (Regeling) Onderhoud 69

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten NBN EIS Algemene regel: 3,6 m³/h per m² (= 1 l/s per m²) + minimaal debiet + toereikend debiet waartoe er beperkt mag worden + maximaal debiet voor systemen met natuurlijke luchttoevoer (systeem A en C) 70

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten VI NBN EIS TOEVOER ruimte woonkamer slaapkamers studeerkamers speelkamers algemene regel 3,6 m³/h/m² nominaal debiet minimaal debiet debiet mag beperkt worden tot 75 m³/h 150 m³/h 25 m³/h 72 m³/h maximale natuurlijke toevoer (A, C) 2 x nominaal AFVOER ruimte keuken badkamer wasplaats open keuken algemene regel 3,6 m³/h/m² nominaal debiet minimaal debiet 50 m³/h 75 m³/h debiet mag beperkt worden tot 75 m³/h wc - 25 m³/h - Opmerking: het debiet mag verdeeld worden over meerdere openingen BijlageVI- 1.b. 71

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten NBN EIS MECHANISCHE TOEVOER NATUURLIJKE TOEVOER NOMINAAL DEBIET Maximale debiet debiet debiet NOMINAAL DEBIET Ongevoegd debiet Ongemak als gevolg van ontwerpen debiet Toegestaan debiet debiet debiet Toegestaan debiet Minimale debiet debiet Minimale debiet debiet Ongevoegd debiet Ongemak door gebrek aan ventilatie Ongevoegd debiet Ongemak door gebrek aan ventilatie 72

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten NBN EIS EXIGENCE DOORSTROOM Als afvoer uit de ruimte debiet DO (minimum) minimale spleet onder de deur woonkamer 25 m³/h 70 cm² slaapkamers studeerkamers speelkamers 25 m³/h 70 cm² bij voorkeur groter GOEDE PRAKTIJK DOORSTROOM Als toevoer naar de ruimte Badkamer Was-, droogplaatsen debiet DO (minimum) minimale spleet onder de deur 25 m³/h 70 cm² Keuken 50 m³/h 140 cm² Wc 25 m³/h 70 cm² Opmerking: het debiet mag verdeeld worden over meerdere openingen 73

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie NBN EXIGENCE EIS Eisen betreffende basisventilatie Debieten Luchttoevoer Luchtafvoer Doorstroomopeningen (Regeling) Onderhoud 74

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchttoevoer VI NBN EIS Rechtstreekse luchttoevoer van buiten of vanuit AOR (BijlageVI - 1.f.) Toevoeropening in een dak met een helling > 30 (BijlageVI - 1.g.) Geen verhoogd inbraakrisico Wering hinderlijk gedierte (BijlageVI - 2.a.) Voorkomen van waterinfiltratie (BijlageVI - 2.b.) Plaatsing op > 1,8 m hoogte of meting ter bepaling van de luchtverspreiding in de woonzone (BijlageVI - 2.c.) RTO (specifiek): - Continu regelbaar of minimaal 5 standen (3 tussenstanden tussen gesloten en volledig open) - Dimensionering: P = 2 Pa - Lekdebiet < 15% bij 50 Pa (in gesloten stand) MTO (specifiek): - Permanente toevoer (mag niet onderbroken worden door voorzieningen van het systeem zelf, bv.: temporisatie) - Open verbrandingstoestellen - Recyclage 75

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchttoevoer (RTO MTO) VI EIS Luchttoevoer via een AOR ( 1.f.) Nieuwe mogelijkheid van bijlage VI RTO 2 Pa MTO RTO 2 Pa systeem A of C RTO 10 Pa systeem D (of B) 76

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchttoevoer (RTO) VI EIS Luchttoevoer in een dak ( 1.g.) Nieuwe mogelijkheid van bijlage VI RTO In strijd met andere voorschriften of < 2 m >30 systeem A of C 77

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchttoevoer (RTO) Dimensionering bij P = 2 Pa NBN EIS Het nominale debiet wordt doorgaans bepaald bij 2 Pa Debiet (l/s) In Nederland: bij 1 Pa Frankrijk: bij 20 Pa Debiet (m³/u) Drukverschil (Pa) 78

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchttoevoer NBN EIS Open verbrandingstoestellen Het toegevoerde luchtdebiet moet voldoende zijn om het toestel te voorzien van de nodige hoeveelheid verbrandingslucht (en onverbrande gassen te voorkomen) Bijkomende toevoer van buitenlucht voorzien niet-regelbaar, niet-afsluitbaar geplaatst in de onderste helft van de ruimte, vrije doorsnede: in functie van het type toestel (minimum 50 cm²) Normen: NBN D51-003, NBN B61-001, NBN B61-002 79

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchttoevoer (MTO) NBN EIS Hergebruik De circulatielucht mag enkel afkomstig zijn van de slaapkamers, studeerkamers, speelkamers, gangen, trapzalen en halls van dezelfde woning. Het debiet verse toevoerlucht moet minstens gelijk zijn aan de som van de nominale debieten van alle slaap-, studeer- en speelkamers. 80

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchttoevoer GOEDE PRAKTIJK Plaatsing en regeling zodat v < 0,2 m/s (bewoonde zone) (NBN - 4.3.3.1.) > geplaatst boven een verwarmingslichaam (snelle menging met warme lucht) Geplaatst zodat een goede ventilatie verzekerd is (NBN - 4.3.3.6.) Eenvoudig onderhoud en vervanging (NBN - 6.) Esthetiek RTO (specifiek): - Luchtdichtheid, geluidsisolatie en warmte-isolatie (oppervlaktecondensatie) (NBN - 4.3.2.3.) - Zelfregelend (NBN - 4.3.3.1.) MTO (specifiek): - Geluidsisolatie (NBN - 4.3.3.4.) - Luchtdichtheid van het gebouw (NBN - 4.3.3.5.) - Inregeling door geschoold personeel 81

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie NBN EXIGENCE EIS Eisen betreffende basisventilatie Debieten Luchttoevoer Luchtafvoer Doorstroomopeningen (Regeling) Onderhoud 82

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchtafvoer NBN EIS Uitmonding Geen verhoogd inbraakrisico RAO (specifiek): - Continu regelbaar of minimaal 5 standen (3 tussenstanden tussen gesloten en volledig open) - Dimensionering: P = 2 Pa - Lekdebiet = 15% tot 25% bij 50 Pa MAO (specifiek): - Permanente afvoer (mag niet onderbroken worden door voorzieningen van het systeem zelf, bv.: temporisatie) > traditionele dampkap: NEEN! - Appartementen: collectieve afzuiging - Open verbrandingstoestellen 83

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchtafvoer (MAO) NBN EIS Appartementen: collectieve mechanische afvoer het collectieve afvoersysteem moet permanent werken 84

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchtafvoer (MAO) NBN EIS Open verbrandingstoestellen De goede werking garanderen Terugstroom van verbrandingsproducten vermijden 85

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Luchtafvoer GOEDE PRAKTIJK Uitmonding Geplaatst zodat een goede ventilatie verzekerd is (NBN - 4.3.3.6) Eenvoudig onderhoud en vervanging (NBN - 6) Esthetiek MAO (specifiek): - Geluidsisolatie (NBN - 4.3.3.4) - Luchtdichtheid van het gebouw (NBN - 4.3.3.5) - Inregeling door geschoold personeel - Automatische regeling 86

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie (natuurlijke) Luchtafvoer NBN EIS Verticaal kanaal Sectie: 1 m² per m³/s - Toiletten (25 m³/h): min 70 cm² (diameter 95mm) - Andere ruimten (50 m³/h): min 140 cm² (diameter 134mm) Hoofdzakelijk verticaal tracé (max 30 ) Materialen (bestand tegen thermische, chemische, mechanische belasting en vochtbestendig) 87

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie (natuurlijke) Luchtafvoer GOEDE PRAKTIJK Verticaal kanaal Keukens niet aansluiten op een hoofdkanaal waar ook andere ruimten op zijn aangesloten Maximum één ruimte per secundair kanaal Aansluitingen van secundaire kanalen Luchtdichtheid Geluidsisolatie Esthetiek Bescherming tegen mechanische schade Isolatie 88

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie (natuurlijke) Luchtafvoer GOEDE PRAKTIJK Aansluitingen van secundaire kanalen Secundaire Kanaal Hoofdkanaal 89

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie (natuurlijke) Luchtafvoer GOEDE PRAKTIJK Materialen Gladde buizen (aluminium, inox, verzinkt): aanbevolen Metselwerk, flexibele buizen: te vermijden Prefab elementen (beton, baksteen): toegestaan 90

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie (natuurlijke) Luchtafvoer VI NBN EIS Dakuitmonding In alle gevallen: h min = 0,5 m (boven dak of kroonlijst) (BijlageVI - 1.e.) Dakhelling 23 : γ. 23 h min = 0, 5 + 0,16.. b 1 Uitmonding hoogste (m) Afstand tot de daktop «a» (m) 91

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie NBN EXIGENCE EIS Eisen betreffende basisventilatie Debieten Luchttoevoer Luchtafvoer Doorstroomopeningen (Regeling) Onderhoud 92

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Doorstroomopeningen NBN EIS Niet-afsluitbare permanente opening Dimensionering: P = 2 Pa Minimaal debiet van - 50 m³/h of een spleet van 140 cm² voor keukens - 25 m³/h of een spleet van 70 cm² voor andere ruimten Netto hoogte van de spleet 5 mm 93

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Doorstroomopeningen GOEDE PRAKTIJK Een grotere sectie voor de woonkamer, indien mogelijk Geluidsisolatie Esthetiek 94

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie NBN EXIGENCE EIS Eisen betreffende basisventilatie Debieten Luchttoevoer Luchtafvoer Doorstroomopeningen (Regeling) Onderhoud 95

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Regeling GOEDE PRAKTIJK Geen specifieke eisen De toevoer- en afvoeropeningen kunnen voorzien worden van een regelsysteem (luchtkwaliteit, winddruk, CO2-gehalte, waterdamp) 96

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie NBN EXIGENCE EIS Eisen betreffende basisventilatie Debieten Luchttoevoer Luchtafvoer Doorstroomopeningen (Regeling) Onderhoud 97

Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Onderhoud NBN EIS Het ventilatiesysteem moet zodanig ontworpen zijn dat het regelmatig en eenvoudig onderhouden kan worden (toegankelijkheid) 98

Ventilatie in woongebouwen Intensieve ventilatie Toepassing in een EPB-eenheid Ventilatie van een EPBeenheid (woongebouw) Basisventilatie Intensieve ventilatie Ventilatie van speciale ruimten Eis nr. 1 Eis nr. 2 EPB 99

Ventilatie in woongebouwen Intensieve ventilatie VI NBN EIS woonkamer slaapkamer studeerkamer speelkamer keuken Eenzijdige ventilatie Indien de ruimte in één gevelvlak opengaande ramen of deuren heeft A opening = 0,064 A ruimte openen ramen en/of deuren Dwarsventilatie Indien de ruimte in minstens twee gevelvlakken opengaande ramen of deuren heeft A opening = 0,032 A ruimte min. 40% per wand 100

Ventilatie in woongebouwen Intensieve ventilatie Voorbeeld netto sectie 11,5 m² x 6,4 % = 0,74 m² eenzijdige ventilatie netto sectie 10,8 m² x 3,2 % = 0,35 m² dwarsventilatie 101

Ventilatie in woongebouwen Intensieve ventilatie Roosters voor intensieve ventilatie risico op inbraak en insecten 102

Ventilatie in woongebouwen Intensieve ventilatie Intensieve ventilatie via draai-kiepraam equivalente sectie A = (A 1. A 2 ) / (A 1 + A 2 ) A 1 = B. H A 2 = D. (H + B) Intensieve ventilatie via dampkap debiet > 200 m³/h 103

Ventilatie in woongebouwen Ventilatie van speciale ruimten (buiten EPB) Application à une unité PEB Ventilatie van een EPBeenheid (woongebouw) Basisventilatie Intensieve ventilatie Ventilatie van speciale ruimten Eis nr. 1 Eis nr. 2 EPB 104

Ventilatie in woongebouwen Ventilatie van speciale gebouwen (buiten EPB) NBN EIS Garage, zolder, stookruimte, kelder, Deze ruimten moeten apart van de rest van het gebouw geventileerd worden. 105

Ventilatie in woongebouwen Dampkap in de keuken GOEDE PRAKTIJK 3 mogelijkheden 1. Rechtstreeks naar buiten Toevoer- en afvoerdebieten niet in balans > Bijkomende toevoer van buitenlucht (vrije doorsnede: 100 cm² per 100 m³/h debiet van de dampkap) Bijkomende daling van de luchtdichtheid Infiltratie van koude lucht 2. Aangesloten op het ventilatiesysteem Relatief beperkte debieten Permanente werking Risico op vervuiling bij warmterecuperatie 3. Recirculatiedampkap (met vetfilter en actieve koolstoffilter) Geen vochtafvoer 106

Ventilatie in woongebouwen Geluidsbeheersing GOEDE PRAKTIJK Systeem A Systeem C Systeem D Buitengeluid Systeemgeluid n.v.t. Binnengeluid Verklaring: n.v.t. niet van toepassing beperkt probleem belangrijk probleem 107

Ventilatie in woongebouwen Geluidsbeheersing GOEDE PRAKTIJK Geluidswerende maatregelen Geluidswerende toevoerroosters Luchtsnelheden beperken (max. 2 3 m/s in de eindkanalen) Correct bevestigen kanalen (trilvaste beugels geen direct contact met muren) Ventilatoren met lage geluidsbelasting Geluiddempers, omkasting Correcte dimensionering en ingebruikname van de ventilatie-inrichting 108

Ventilatie in woongebouwen Geluidsbeheersing GOEDE PRAKTIJK Geluidswerend rooster voorkant geluidswerende regelbare toevoeropening achterkant 109

Ventilatie in woongebouwen Toepassing in een ruimte VI NBN EIS Toepassing in een ruimte In nieuw gebouwde woonruimten of woonruimten waarvan de ramen vervangen worden, moet een luchttoevoeropening voorzien worden In niet-woonruimten moet een luchtafvoeropening geplaatst worden Naleving van de eisen voor intensieve ventilatie Eisen inzake toevoer- en afvoeropeningen cf. toepassing in een EPB-eenheid 110

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Toepassing in een eengezinswoning eerste verdieping gelijkvloers cave 111

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen logeerka mer Badkamer slaapkamer 3 badkame r zolder woonkamer slaapkamer 2 eetkamer keuken slaapkamer 1 Gelijkvloers Eerste verdieping 112

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten (toevoer) TOEVOER ruimte woonkamer slaapkamer studeerkamer hobbykamer nominaal debiet algemene regel 3,6 m³/h per m² minimaal debiet debiet mag beperkt worden tot 75 m³/h 150 m³/h 25 m³/h 72 m³/h natuurlijke toevoer (A, C) maximaal 2 x nominaal 11,5 m² 27,5 m² Toevoer van verse lucht Logeerkamer 11,5 m² x 3,6 m³/h per m² = 41 m³/h Woonkamer - eetkamer 27,5 m² x 3,6 m³/h per m² = 99 m³/h keuken 113

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten (toevoer) Toevoer van verse lucht Slaapkamer 1 11,3 m² x 3,6 m³/h.m² = 41 m³/h Slaapkamer 2 8,5 m² x 3,6 m³/h.m² = 31 m³/h Slaapkamer 3 9,3 m² x 3,6 m³/h.m² = 33 m³/h 9,3 m² chambre 3 Slaapkamer 3 Slaapkamer 2 8,5 m² chambre 2 11,3 m² Slaapkamer chambre 1 1 douche zolder 114

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten (afvoer) AFVOER ruimte keuken badkamer was-, droogplaats algemene regel 3,6 m³/h/m² nominaal debiet minimaal debiet 50 m³/h debiet mag beperkt worden tot 75 m³/h Logeerkamer 3,4 m² open keuken 75 m³/h wc - 25 m³/h - Douche 3,4 m² x 3,6 m³/h.m² = 12 m³/h 50 m³/h Wc 25 m³/h Afvoer van vervuilde lucht Keuken 10,8 m² x 3,6 m³/h.m² = 39 m³/h 50 m³/h woonkamer eetkamer cuisine 10,8 m² 115

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten (afvoer) Afvoer van vervuilde lucht Badkamer 6,2 m² x 3,6 m³/h per m² = 22 m³/h 50 m³/h slaapkamer 3 sdb 6,2 m² zolder slaapkamer 2 slaapkamer 1 116

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten (afvoer) Toevoer Afvoer Woonkamer Logeerkamer Slaapkamer 1 Slaapkamer 2 Slaapkamer 3 99 m³/h 41 m³/h 41 m³/h 31 m³/h 33 m³/h Keuken Wc Doucheruimte Badkamer 50 m³/h 25 m³/h 50 m³/h 50 m³/h TOTAAL: 245 m³/h TOTAAL: 175 m³/h 117

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten (balancering) Totaal toevoerdebiet >< totaal afvoerdebiet 245 m³/h >< 175 m³/h Gevolgen Systeem C: te weinig toevoer Systeem D: exfiltratie van lucht door de gebouwschil ten gevolge van overdruk 118

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten (balancering) Oplossingen 1. Opdrijven afvoerdebiet ontwerp 245 m³/h = 245 m³/h > minder energie-efficiënt > Dit debiet moet kunnen gerealiseerd worden maar moet niet continu gehaald worden > Toevoerdebiet verse lucht verminderen (vraagsturing) - gebruik 175 m³/h = 175 m³/h 2. Verminderen toevoerdebiet + recirculatie 175 m³/h + 70 m³/h = 245 m³/h 119

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten (balancering) Verminderen toevoerdebiet + recirculatie 41 + 31 + 33 + 41 = 146 m³/h < 175 m³/h ok Badkamer gang Slaapkamer Keuken Gang Woonkamer 120

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten (doorstroom) doorstroom douche logeerkamer wc woonkamer keuken 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h (of meer) 50 m³/h als afvoer uit de debiet DO (minimum) minimale spleet onder de deur woonkamer 25 m³/h 70 cm² slaapkamer studeerkamer speelkamer als toevoer naar de badkamer was-, drooglokaal 25 m³/h 70 cm² debiet DO (minimum) minimale spleet onder de deur 25 m³/h 70 cm² keuken 50 m³/h 140 cm² wc 25 m³/h 70 cm² logeerkamer woonkamer eetkamer keuken 121

3.4 Ventilatie Toepassing Application Ventilatie in woongebouwen La ventilation dans les bâtiments résidentielsr Basisventilatie Debieten (doorstroom) doorstroom badkamer slaapkamer 3 slaapkamer 2 slaapkamer 1 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h slaapkamer 3 Badkamer zolder slaapkamer 2 slaapkamer 1 122

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Debieten 41 m³/h 41 m³/h 99 m³/h 99 m³/h badkame badkame r zolder r logeerkamer logeerkamer woonkamer woonkamer eetkamer eetkamer 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 70 m³/h 70 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 50 m³/h 50 m³/h keuken keuken 75 m³/h 75 m³/h 33 m³/h 33 m³/h 31 m³/h 31 m³/h 41 m³/h 41 m³/h slaapkamer 3 slaapkamer 3 slaapkamer 2 slaapkamer 2 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h slaapkamer 1 slaapkamer 1 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h 25 m³/h zolder 75 m³/h 75 m³/h 123

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Keuze van het systeem Keuze van het systeem Systeem A (Systeem B) Systeem C Systeem D 124

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A Systeem A RAO RAO RTO logeerka mer DO DO RTO slaapkamer 3 DO DO badk amer RTO DO DO RAO DO RTO DO zolder woonkamer slaapkamer 2 DO eetkamer keuken RAO RTO slaapkamer 1 125

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A Keuze van de RTO s RTO met vaste afmeting RTO met variabele lengte 126

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A RTO met vaste afmeting Technische kenmerken - ventilatiedebiet bij 2 Pa: 50 m³/h - ventilatiedebiet bij 10 Pa: 112 m³/h - regelbaar in 5 standen 127

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A RTO met variabele afmetingen Lengte van raster (dagregel) Technische kenmerken - q 1 bij 2 Pa: 50 m³/h per m - q 1 bij 10 Pa: 112 m³/h per m - L 0 bij 2 Pa: 0,062 m - L 0 bij 10 Pa: 0,063 m - regelbaar in 5 standen 128

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A Keuze van de DO s Doorstroomroosters Openingen (spleet onder deur) 129

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A Keuze van de RAO s 130

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A Afvoerkanalen (dimensionering) Maximale luchtsnelheid: 1 m/s (natuurlijke afvoer) RTO (50 m³/h): 50 m³/h 1m/s Minimale doorsnede bij ronde leiding: = 50 m³/3600 s = 0,014 m² 1m/s 0,014 m² 4 = 0,134 m =134 mm π > De diameter wordt bepaald op basis van de bestaande standaardafmetingen 131

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie- Systeem A Afvoerkanalen (tracé) Welk tracé voor de keuken? Slaapkamer Zolder Eetkamer Keuken Cave 132

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A Afvoerkanelen (tracé) b = 4 m h 33,5 Voorwaarden om een zone in onderdruk te bekomen h (0,5 + 0,16 (γ 23 )) x b met γ = 33,5 b = 4 m h = 8,7 m!!! 133

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A Afvoerkanalen (tracé) Uitmonding h Verticale kanaal Maximumtolerantie van 30 door de verticale Uitmondig : max. 30 134

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A Afvoerkanalen (tracé) Welk tracé voor badkamers slaapkamer slaapkamer slaapkamer slaapkamer badkamer badkamer badkamer badkamer logeerkamer logeerkamerdouche logeerkamer logeerkamerdouche douche douche kelder kelder kelder kelder 135

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem A Afvoerkanalen (tracé) Systeem A vereist de integratie van de afvoerkanalen vanaf het begin! chambre à coucher chambre à coucher salle de bains salle de bains chambre d amis chambre d amis douche douche cave cave 136

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem C Systeem C MAO MAO RTO logeerkamer DO DO RTO slaapkamer 3 DO DO badk amer RTO DO DO MAO DO RTO DO zolder woonkamer slaapkamer 2 DO eetkamer keuken MAO RTO slaapkamer 1 137

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem C Badkamer douche wc keuken 138

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem C Keuze van de RTO s > zie systeem A Keuze van de DO s > zie systeem A 139

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem C Afvoerkanalen (dimensionering) Maximale luchtsnelheid: 3 m/s (mechanische afvoer) RTO 50 m³/h: 50 m³/h 3 m/ s Minimale doorsnede bij ronde leiding: = 50 m³/3600 s = 0,005 m² 3 m/s 0,005 m² 4 = 0,08 m = 80 mm π >De diameter wordt bepaald op basis van de bestaande standaardafmetingen 140

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem C Keuze van de ventilator Debiet (afvoer) Stromingsweerstand van het ventilatienetwerk Vermogen en parasitair verbruik Type (kanaalventilator, dakventilator, ) 141

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem D Systeem D MTO Système D MAO logeerkamer DO DO MTO slaapkamer 3 DO DO MAO badk amer woonkamer DO DO MAO DO MTO DO zolder MTO slaapkamer 2 DO MTO eetkamer keuken MAO MTO slaapkamer 1 142

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem D slaapkamer 3 slaapkamer 2 logeerkamer slaapkamer 1 woonkamer eetkamer 143

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem D Toevoer- en afvoerkanalen (dimensionering) > zie systeem C Toevoer- en afvoerkanalen (tracé) De kanalen wegwerken: - omkasten - plaatsen van de kanalen op zolder (thermische isolatie) - doorvoeren kanalen in houten vloeren De ideale opstelling zo dicht mogelijk benaderen (= inblazen in de hoek recht tegenover het doorstroom- of afvoerrooster) 144

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem D Toevoer- en afvoerkanalen (tracé) MAO MAO logeerkamer MTO slaapkamer 3 MTO badk amer MTO MAO MTO zolder woonkamer slaapkamer 2 eetkamer MTO keuken MAO slaapkamer 1 MTO 145

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem D slaapkamer 2 slaapkamer 3 slaapkamer 1 logeerkamer Woonkamer eetkamer 146

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem D Keuze van de MTO s en MAO s > afhankelijk van de diameter van de leiding (en het debiet geluid) Keuze van de DO > zie systeem A Dimensionering kanalen > zie systeem C 147

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in woongebouwen Basisventilatie Systeem D Keuze ventilator Debieten (toevoer en afvoer) Weerstand van het ventilatienetwerk Vermogen en parasitair energieverbruik Warmterecuperatie? Rendement warmtewisselaar Vorstbescherming Bypass Filters 148

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Bibliotheek Onderdelen van de ventilatie zie voorgaande slides (basisventilatie) 149

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Berekening debieten 0. Gegevens invoeren in bibliotheek 150

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Berekening debieten 0. Gegevens invoeren in bibliotheek 151

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Berekening debieten 0. Gegevens invoeren in bibliotheek 152

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Berekening debieten 1. Voor iedere EPB-eenheid: ventilatiezones 153

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Berekening debieten 2. Voor iedere ventilatiezone: energiesectoren 154

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Berekening debieten 3. Voor iedere energiesector: ruimten 155

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Berekening debieten 4. Voor iedere ruimte: eigenschappen van de ruimte 156

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Berekening debieten 5. Voor iedere ruimte: toevoeropeningen 157

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Berekening debieten 6. Voor iedere ruimte: afvoeropeningen 158

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Bij systeem D 159

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Hulpenergie ventilatoren 160

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Hulpenergie ventilatoren 161

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Hulpenergie ventilatoren 162

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in woongebouwen Hulpenergie ventilatoren 163

3.4 Ventilatie - inhout Samenhang met EPB Technische grondslagen, toepassingen en software Waarom ventileren? De principes van ventileren Ventilatiesystemen Ventilatie in woongebouwen Ventilatie in niet-residentiële gebouwen Inleiding Eisen Andere reglementering Toepassing Software Ventilatie en energie Andere eisen met betrekking tot de ventilatie-installatie Samenvatting 164

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen De norm NBN EN 13779 heeft betrekking op de prestaties van ventilatiesystemen Bijlage VII heeft als belangrijkste doelstelling het waarborgen van een minimale ventilatie in niet-residentiële gebouwen (aanvullende eisen) Bijlage VII is noodzakelijk maar ontoereikend (luchtkwaliteit) Klassen van de norm NBN EN 13779 gebruikt in bijlage VII Klassen van de norm NBN EN 13779 NIET gebruikt in bijlage VII 165

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Toepassingsgebied Bijlage VII is van toepassing op niet-residentiële gebouwen of gedeelten hiervan, bestemd voor menselijk gebruik De ventilatie van speciale ruimten valt buiten het toepassingsgebied van bijlage VII (BijlageVII- 6.4.) 166

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Toepassingsgebied Toepassing in een EPB-eenheid de EPB-eenheid maakt deel uit van een nieuw gebouw (NG) of een hiermee gelijkgesteld gebouw (NGG) de EPB-eenheid vloeit voort uit een bestemmingswijziging (eenvoudige renovatie) 167

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen VII NBN EXIGENCE EIS Minimaal vereiste prestatieniveaus Debieten (BijlageVII- 7.2.) Luchtkwaliteit (BijlageVII- 7.1.) Luchttoevoer (BijlageVII- 7.3. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.11. - BijlageVII- 7.12. - BijlageVII- 7.13.) Luchtafvoer (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.9.) Doorstroomopeningen (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.10.) Regeling (BijlageVII- 7.4.) Drukomstandigheden (BijlageVII- 7.5.) Energieverbruik ventilatoren (BijlageVII- 7.6.) 168

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Debieten VII NBN EIS Binnenlucht = lucht in de te behandelen ruimte Klasse IDA1 IDA2 IDA3 Omschrijving Uitstekende luchtkwaliteit Matige luchtkwaliteit Aanvaardbare luchtkwaliteit IDA4 Lage luchtkwaliteit niet toegestaan Het ontwerpdebiet mag niet kleiner zijn dan het minimumdebiet overeenkomstig binnenluchtklasse IDA3 (BijlageVII- 7.1.) 169

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Debieten NBN EIS 3 soorten ruimten ruimten bestemd voor menselijke bezetting ruimten die voorzien zijn om mensen langere tijd te laten vertoeven ( ). bijvoorbeeld: kantoren, restaurants, hotelkamers ruimten niet bestemd voor menselijke bezetting ruimten die voorzien zijn om mensen bij een normaal gebruik slechts een relatief korte tijd te laten vertoeven ( ). bijvoorbeeld: archieven, opslagruimten, toiletten speciale ruimten (BijlageVII- 6.4.) onder speciale ruimten worden hier ruimten verstaan met (een risico op) speciale verontreinigingen waarvoor andere (specifieke en/of strengere) eisen qua ventilatie gelden. bijvoorbeeld: stookruimten, afvalopslagplaatsen 170

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Debieten NBN EIS Het ontwerpdebiet moet zowel bij de afvoer als bij de toevoer gerealiseerd kunnen worden (BijlageVII- 7.2.) 25 22 25 22 171

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Debieten NBN EIS Ruimten bestemd voor menselijke bezetting (niet-rokers) Indirecte classificatie op basis van het verseluchtdebiet Klasse IDA1 IDA2 IDA3 IDA4 Verseluchtdebiet (rookvrije ruimten) > 54 m³/h per persoon 36 54 m³/h per persoon 22 36 m³/h per persoon < 22 m³/h per persoon Hoger debiet toegestaan voor een betere luchtkwaliteit 172

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Debieten NBN EIS Ruimten bestemd voor menselijke bezetting (rokers) Indirecte classificatie op basis van het verseluchtdebiet Klasse Verseluchtdebiet (niet-rokersruimten) Verseluchtdebiet (rokersruimten) IDA1 > 54 m³/h per persoon > 108 m³/h per persoon IDA2 36 54 m³/h per persoon 72 108 m³/h per persoon IDA3 22 36 m³/h per persoon 43 72 m³/h per persoon IDA4 < 22 m³/h per persoon < 43 m³/h per persoon X2 173

Ventilatie in niet-residenti residentiële woningen Eisen Debieten Ruimten bestemd voor menselijke bezetting debieten Bepaling van de bezetting: ontwerpbezetting theoretische bezetting (BijlageVII- 7.2.1.) VII EIS In te voeren gegevens nodig voor de berekening van het minimum ontwerpdebiet in ruimten bestemd voor menselijke bezetting ( ) Vloeroppervlakte per persoon (m²/pers) Kantoren 15 Ontvangstruimten, receptie, vergaderzalen 3,5 Hoofdingang 10 ( ) Overige ruimten 15 36 voorgestelde categorieën + overige ruimten 174

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Debieten VII NBN EIS Ruimten bestemd voor menselijke bezetting debieten (BijlageVII- 7.2.1.) (voorbeeld: kantoor van 34 m²) Ontwerpbezetting: 1 persoon 1 x 22 = 22 m³/h Theoretische bezetting (tabel 1): 34 m² / 15 m² per persoon = 2,27 personen afgerond naar boven = 3 personen 3 x 22 = 66 m³/h Te voorziene waarde: maximum van de twee berekeningen, d.w.z. 66 m³/h 175

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Debieten VII NBN EIS Ruimten niet bestemd voor menselijke bezetting Indirecte classificatie op basis van het verseluchtdebiet Klasse IDA1 Verseluchtdebiet (niet-rokersruimten) klasse niet van toepassing IDA2 > 2,5 m³/h per m² IDA3 1,3 2,5 m³/h per m² IDA4 < 1,3 m³/h per m² 176

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Debieten VII NBN EIS Ruimten niet bestemd voor menselijke bezetting debieten (BijlageVII- 7.2.2.) Toiletten het aantal wc s en urinoirs is gekend debiet: 25 m³/h per wc of urinoir het aantal wc s en urinoirs is niet gekend debiet: 15 m³/h per m² Douches debiet: 50 m³/h per douche Andere niet voor menselijke bezetting bestemde ruimten debiet: 1,3 m³/h per m² 177

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Debieten VII EIS Speciale ruimten (BijlageVII- 6.4) Bijlage VII is niet van toepassing voor speciale ruimten! > Andere geldende regels en/of normen stookplaatsen NBN B 61-001 en Pr NBN B 61-002 gasmeterruimten NBN D 51-00 ruimten voor drukreduceerinrichtingen NBN D 51-001 178

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Debieten VII NBN EIS Type ruimte? Bestemd voor menselijke bezetting Niet bestemd voor menselijke bezetting Speciale ruimte Bezetting vastgelegd door bouwteam Functie? Oppervlakte per persoon Berekende bezetting Wc? Ja Aantal wc s gekend? Neen 1,3 m³/h per m² Andere normen? Max Ja Ja Neen Neen Roken? 25 m³/h per wc Debiet volgens die normen Debiet volgens andere specificaties Ja 43 m ³/h per pers Neen 22 m³/h per pers 15 m³/h per m ² 179

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen VII NBN EXIGENCE EIS Minimaal vereiste prestatieniveaus Debieten (BijlageVII- 7.2.) Luchtkwaliteit (BijlageVII- 7.1.) Luchttoevoer (BijlageVII- 7.3. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.11. - BijlageVII- 7.12. - BijlageVII- 7.13.) Luchtafvoer (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.9.) Doorstroomopeningen (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.10.) Regeling (BijlageVII- 7.4.) Drukomstandigheden (BijlageVII- 7.5.) Energieverbruik ventilatoren (BijlageVII- 7.6.) 180

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Luchtkwaliteit Afvoerlucht = lucht die de te behandelen ruimte verlaat NBN EIS Klasse Omschrijving Voorbeelden ETA1 ETA2 ETA3 ETA4 Belangrijkste vervuilingsbronnen: materialen van de constructie en de menselijke stofwisseling Lucht afkomstig uit ruimten, die meer onzuiverheden bevat dan lucht uit de ruimten van klasse ETA1 of ruimten waar mag worden gerookt Productie van vocht, gebruik van chemische stoffen Geuren en onzuiverheden die schadelijk zijn voor de gezondheid Lage vervuilingsgraad Kantoren, klaslokalen, trappen, gangen, vergaderzalen, Matige vervuilingsgraad Eetkamers, keukens voor de bereiding van warme dranken, magazijnen, opslagplaatsen van kantoorgebouwen, hotelkamers, Hoge vervuilingsgraad Zeer hoge vervuilingsgraad Toiletten, sauna s, keukens, rokerssalons, Garages, wegtunnels, parkings, ruimten waar verf en oplosmiddelen gebruikt worden, 181

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Luchtkwaliteit Hergebruik en doorstroming NBN EIS Klasse ETA1 ETA2 ETA3 ETA4 Mogelijk hergebruik van de lucht Hergebruik en doorstroming mogelijk Geen hergebruik toegelaten, maar wel doorstroming naar niet voor menselijke bezetting bestemde ruimten Geen hergebruik en geen doorstroming Geen hergebruik en geen doorstroming Bij hergebruik van afvoerlucht dient voldaan te worden aan elk van de richtlijnen gegeven in bijlage A.6 van de norm EN 13779 (BijlageVII- 7.3.) 182

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Luchtkwaliteit VII EIS Het minimum ontwerptoevoerdebiet van ruimten bestemd voor menselijke bezetting moet gerealiseerd worden met buitenlucht. Alle bijkomende debieten mogen gerealiseerd worden met buitenlucht, herbruikte lucht of doorstroomlucht (BijlageVII- 7.3.) 22 m³/h per pers débit de conception d'amenée minimum 183

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Luchtkwaliteit VII EIS In ruimten niet bestemd voor menselijke bezetting kan het toevoerdebiet volledig worden gerealiseerd met afvoerlucht uit ruimten van de kwaliteit ETA1 of ETA2 (BijlageVII- 7.3.) ETA 3 ETA1 of ETA2 184

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Luchtkwaliteit VII EIS De bijdrage van afvoerlucht uit andere ruimten van kwaliteit ETA1 of ETA2 hangt af van het ontwerpdebiet van deze ruimten. De som van de ontwerpdebieten vanuit een ruimte naar andere ruimten mag niet groter zijn dan het eigen ontwerpdebiet van die ruimte (BijlageVI- 7.3.) Bijkomende luchttoevoer 22 130 22 185

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen VII NBN EXIGENCE EIS Minimaal vereiste prestatieniveaus Debieten (BijlageVII- 7.2.) Luchtkwaliteit (BijlageVII- 7.1.) Luchttoevoer (BijlageVII- 7.3. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.11. - BijlageVII- 7.12. - BijlageVII- 7.13.) Luchtafvoer (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.9.) Doorstroomopeningen (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.10.) Regeling (BijlageVII- 7.4.) Drukomstandigheden (BijlageVII- 7.5.) Energieverbruik ventilatoren (BijlageVII- 7.6.) 186

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Luchttoevoer VII EIS Verhinderen binnendringen hinderlijk gedierte (BijlageVII- 7.11.) Voorkomen van waterpenetratie (BijlageVII- 7.12.) Plaatsing op > 1,8 m hoogte of meting ter bepaling van de luchtverspreiding in de gebruiksruimte (BijlageVII- 7.13.) RTO: - Continu regelbaar of minimaal 5 standen (BijlageVII- 7.8.) - Dimensionering: P = 2 Pa behalve in bijzondere gevallen waar P = 10 Pa (BijlageVII- 7.7.) 187

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Luchttoevoer VII EIS De toevoeropeningen in een ruimte die voorzien is van een mechanische afvoer mogen gedimensioneerd worden voor een drukverschil van 10 Pa, tenzij er zich in deze ruimte een open verbrandingstoestel bevindt dat is aangesloten op een afvoerkanaal (BijlageVII- 7.7.) 10 Pa Opleiding EPB Adviseur Formation conseiller PEB 188

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Luchttoevoer VII EIS De toevoeropeningen in een ruimte die voorzien is van een mechanische afvoer mogen gedimensioneerd worden voor een drukverschil van 10 Pa, tenzij er zich in deze ruimte een open verbrandingstoestel bevindt dat is aangesloten op een afvoerkanaal (BijlageVII- 7.7.) 2Pa 189

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen VII NBN EXIGENCE EIS Mininaal vereiste prestatieniveaus Debieten (BijlageVII- 7.2.) Luchtkwaliteit (BijlageVII- 7.1.) Luchttoevoer (BijlageVII- 7.3. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.11. - BijlageVII- 7.12. - BijlageVII- 7.13.) Luchtafvoer (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.9.) Doorstroomopeningen (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.10.) Regeling (BijlageVII- 7.4.) Drukomstandigheden (BijlageVII- 7.5.) Energieverbruik ventilatoren (BijlageVII- 7.6.) 190

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Luchtafvoer VII EIS Uitmonding RAO: - Continu regelbaar of minimaal 5 standen (BijlageVII- 7.8.) - Dimensionering: P = 2 Pa behalve in bijzondere gevallen waar P = 10 Pa (BijlageVII- 7.7.) - Aangesloten op een afvoerkanaal met uitmonding boven het dak (BijlageVII- 7.8.) 191

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Luchtafvoer VII EIS De afvoeropeningen in een ruimte die voorzien is van een mechanische toevoer mogen gedimensioneerd worden voor een drukverschil van 10 Pa (BijlageVII- 7.7.) 192

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen (natuurlijke) Luchtafvoer VII EIS Verticaal kanaal Sectie: 1 m² per m³/s (BijlageVII- 7.9.) Hoofdzakelijk verticaal tracé (max. 30 ) (BijlageVII- 7.9.) 193

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen VII NBN EXIGENCE EIS Minimaal vereiste prestatieniveaus Debieten (BijlageVII- 7.2.) Luchtkwaliteit (BijlageVII- 7.1.) Luchttoevoer (BijlageVII- 7.3. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.11. - BijlageVII- 7.12. - BijlageVII- 7.13.) Luchtafvoer (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.9.) Doorstroomopeningen (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.10.) Regeling (BijlageVII- 7.4.) Drukomstandigheden (BijlageVII- 7.5.) Energieverbruik ventilatoren (BijlageVII- 7.6.) 194

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Doorstroomopeningen VII EIS Niet-afsluitbare permanente opening (BijlageVII- 7.8.) Dimensionering: P = 2 Pa behalve in bijzondere gevallen waar P = 10 Pa (BijlageVII- 7.7.) h 5 mm (BijlageVII- 7.10.) 195

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Doorstroomopeningen VII EIS De binnenshuis aangebrachte doorstroomopeningen worden gedimensioneerd voor een drukverschil van 10 Pa indien minstens 1 van de 2 ruimten die ze bedienen voorzien is van een mechanisch ventilatiesysteem (BijlageVII- 7.7.) 2 Pa 2 Pa 10 Pa 196

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen VII NBN EXIGENCE EIS Minimaal vereiste prestatieniveaus Debieten (BijlageVII- 7.2.) Luchtkwaliteit (BijlageVII- 7.1.) Luchttoevoer (BijlageVII- 7.3. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.11. - BijlageVII- 7.12. - BijlageVII- 7.13.) Luchtafvoer (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.9.) Doorstroomopeningen (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.10.) Regeling (BijlageVII- 7.4.) Drukomstandigheden (BijlageVII- 7.5.) Energieverbruik ventilatoren (BijlageVII- 7.6.) 197

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Regeling VII NBN EIS Regeling Klasse IDA-C1 IDA-C2 IDA-C3 IDA-C4 IDA-C5 IDA-C6 Beschrijving Geen regeling: continue werking Manuele schakelaar Klokregeling Aanwezigheidsdetectie Regeling naargelang de bezetting Directe regeling (vervuilingssensors) niet toegestaan niet toegestaan Mechanische ventilatiesystemen voorzien van een regelsysteem van het type IDA- C1of IDA-C2 zijn niet toegestaan (BijlageVII- 7.4.) 198

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Regeling VII EIS Regelsystemen die gebaseerd zijn op de luchttemperatuur en die toelaten om het minimum ontwerpdebiet te doen dalen, zijn niet toegestaan (BijlageVII- 7.4.) 199

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen VII NBN EXIGENCE EIS Minimaal vereiste prestatieniveaus Debieten (BijlageVII- 7.2.) Luchtkwaliteit (BijlageVII- 7.1.) Luchttoevoer (BijlageVII- 7.3. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.11. - BijlageVII- 7.12. - BijlageVII- 7.13.) Luchtafvoer (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.9.) Doorstroomopeningen (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.10.) Regeling (BijlageVII- 7.4.) Drukomstandigheden (BijlageVII- 7.5.) Energieverbruik ventilatoren (BijlageVII- 7.6.) 200

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Drukomstandigheden NBN EIS Drukomstandigheden Drukomstandigheden in een ruimte ten gevolge van het debietverschil tussen de luchttoevoerdebieten en de luchtafvoerdebieten Klasse PC1 PC2 PC3 PC4 PC5 Drukomstandigheden in een ruimte -6 Pa Tussen -2 en -6 Pa Tussen -2 en +2 Pa Tussen +2 en +6 Pa +6 Pa 201

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Drukomstandigheden VII EIS -5 Pa CP +10 Pa (BijlageVII- 7.5.) CP = sign(q abs(q v,supply v, supply - qv,extract). V& 50 - q v,extract ) 1 0,65. 50 met lekdebiet bij 50 Pa V & 50 = V ext 202

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Drukomstandigheden VII EIS Exemple : Voorbeeld CP = sign( q +3,7 2000-1000 v abs( 2000 qv,supply - 1000 qv, extract ), supply -, ). q v extract 5400 V& 50 1 0,65. 50 1000 m³ /h 1000 m³/h 2000 m³/h 5400 m³ 203

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen VII NBN EXIGENCE EIS Minimaal vereiste prestatieniveaus Debieten (BijlageVII- 7.2.) Luchtkwaliteit (BijlageVII- 7.1.) Luchttoevoer (BijlageVII- 7.3. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.11. - BijlageVII- 7.12. - BijlageVII- 7.13.) Luchtafvoer (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - BijlageVII- 7.9.) Doorstroomopeningen (BijlageVII- 7.1. - BijlageVII- 7.7. - BijlageVII- 7.8. - AnVII- 7.10.) Regeling (BijlageVII- 7.4.) Drukomstandigheden (BijlageVII- 7.5.) Energieverbruik ventilatoren (BijlageVII- 7.6.) 204

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Specifiek vermogen van de ventilatoren VII NBN EIS Specifiek vermogen van de ventilatoren Klasse SFP1 SFP2 SFP3 SFP4 Specifiek vermogen 500 W/(m³/s) Tussen 500 en 750 W/(m³/s) Tussen 750 en 1250 W/(m³/s) Tussen 1250 en 2000 W/(m³/s) Deels toegestaan SFP5 2000 Ws/m³ niet Het specifieke vermogen van de ventilatoren moet lager zijn dan 0,4 Wh/m³ (= 1440 W/(m³/s) (BijlageVII- 7.6) toegestaan 205

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Eisen Specifiek vermogen van de ventilatoren VII NBN EIS Specifiek vermogen van de ventilatoren = meting van het energierendement van het ventilatiesysteen Vermogen van de luchttoevoerventilator (kw) Vermogen van de luchtafvoerventilator (kw) SFP = P tf + P q f ff [ ] kws/m³ Totaal luchtdebiet (m³/s) 206

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Andere regelgeving Algemeen Reglement voor de ArbeidsBescherming (ARAB) Rokerszones en niet-rokerszones (K.B. 19/01/2005 + ) Ventilatie in de horeca (K.B. 09/01/1991) Brandpreventie (K.B. 07/07/1994 + ) Akoestisch comfort (NBN S 01-401 + ) 207

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Andere regelgeving ARAB Het ARAB verordent een aanvaardbare luchtkwaliteit: geen verontreinigde of gebruikte lucht geen overmatige tocht een aangepaste temperatuur een aangepaste vochtigheidsgraad Algemene regel: 30 m³/h per werknemer 208

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Andere regelgeving ARAB Bijvoorbeeld een kantoor ARAB 56 Bijlage VII bezetting vastgelegd in ontwerp 15 m²/persoon 30 m³/h per werknemer x 22 m³/h per persoon??? m³/h 209

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Andere regelgeving ARAB Oppervlakte Personen ARAB Bijlage VII volgens theoretische bezetting Bijlage VII volgens ontwerpbezetting 10 m² 1 werknemer 30 m³/h 22 m³/h 22 m³/h 20 m² 1 werknemer 30 m³/h 44 m³/h 22 m³/h 20 m² 2 werknemers 60 m³/h 44 m³/h 44 m³/h 20 m² 1 werknemer + 2 bezoekers 30 m³/h 44 m³/h 66 m³/h 210

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Andere regelgeving Rokerszones K.B. van 19/01/2005 Art. 5 1. De werknemer verbiedt het roken in de werkruimten en de sociale voorzieningen, evenals in het vervoermiddel dat voor gemeenschappelijk vervoer naar het werk door hem ter beschikking wordt gesteld van het personeel. Art. 5 2. In afwijking van het verbod bedoeld in 1, bestaat de mogelijkheid te voorzien in een rookkamer binnen de onderneming, na voorafgaand advies van het Comité. Deze rookkamer wordt afdoende verlucht. ( ) Art. 3 4. Rookkamer: lokaal waar gerookt mag worden en dat uitsluitend daartoe bestemd is. 211

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Andere regelgeving Horeca K.B. van 13/12/2005 Het is verboden te roken in voor het publiek toegankelijke ruimten van hotels en restaurants inrichting van rookkamers max. ¼ van de oppervlakte afgesloten lokaal enkel drankvoorzieningen verplichte luchtafvoer of luchtzuivering (het ministerieel besluit moet nog gepubliceerd worden) Het is nog steeds toegestaan om te roken in cafés en frituren maximaal de helft van de oppervlakte mag gereserveerd zijn voor rokers cafés en frituren kleiner dan 50 m² => de totale oppervlakte mag ingericht worden als rokersruimte nooit toegestaan voor drankgelegenheden in sportcentra, ziekenhuizen, verplichte luchtafvoer of luchtzuivering (het ministerieel besluit moet nog gepubliceerd worden) 212

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Andere regelgeving Horeca Ja Rokers? Neen M.B. 09/01/1991 (ventilatie horeca) 15 m³/h per m² bezetting vastgelegd in ontwerp Bijlage VII 1,5 m² per pers. berekende bezetting bezetting vastgelegd in ontwerp Bijlage VII 1,5 m² per pers. berekende bezetting max max x 43 m³/h per pers x 22 m³/h per pers > 28,7 m³/h per m² (restaurant) > 21,7 m³/h per m² (café) (> 14,7 m³/h per m²) 213

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Andere regelgeving Brandpreventie K.B. van 07/07/1994 + K.B. van 19/12/1997 + K.B. van 04/04/2003 Compartimentering/brandschotten - wanden met minimale Rf-waarde - branddeuren Geen enkel trappenhuis mag gebruikt worden voor de toevoer of de afvoer van lucht van en naar andere ruimten ( 6.7.1.2) http://www.normes.be/feu 214

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Andere regelgeving Akoestisch comfort Mogelijke bronnen van geluidshinder bij ventilatie: buitengeluid via RTO s geluid van de installatie - ventilatorlawaai - overdracht van trillingen - luchtstroming doorheen de leidingen overspraak tussen aangrenzende ruimten - via leidingen/kanalen - via doorstroomopeningen Opmerking: ook buiten het gebouw kan er geluidshinder optreden ten gevolge van ventilatie (koelgroepen op het dak, binnengeluid dat ontsnapt via de ventilatieinrichting) 215

Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Andere regelgeving Akoestisch comfort Codes van goede praktijk: NBN S 01-401:1987: geluidsniveaus in functie van: - het gebruik van de ruimte (kantoor, computerzaal, technische ruimte, ) - de buitenomgeving (stedelijk, landelijk, ) NBN S 01-400:1977: geluidsisolatie NBN EN 13779 6.6 http://www.normen.be/akoestiek 216

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Toepassing op een kantoorgebouw Verdieping 1: kantoren Verdieping 0: kantoren Verdieping -1: archief + stookruimte 217

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen sanitaire ruimten: mechanische afvoer gang: doorstroming kantoren: mechanische luchttoevoer 218

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen 15 m² 32 m² Theoretische bezetting Kantoor 15 m²/persoon 15 m² 1 persoon 24,3 m² 2 personen 32 m² 3 personen Ontwerpdebiet 30 m³/h per persoon (ARAB) 24,3 m² 24,3 m² 15 m² 1 persoon 30 m³/h 2 personen 60 m³/h 3 personen 90 m³/h 219

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Ontwerpdebiet: 15,8 m² en 2 wc s 25 m³/h per wc 50 m³/h 15,8 m² 220

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen 90 30 30 30 30 90 30 30 60 60 60 60 60 60 30 30 75 50 Totale toevoer: 780 m³/h Totale afvoer: 125 m³/h Zeer sterk onevenwicht! 221

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Oplossing (BijlageVII- 7.3) Lucht afvoeren van circulatieruimte naar archief kantoren 780 m³/h +1 125 m³/h +0-1 350 m³/h 780 m³/h 125 m³/h 350 m³/h 700 m³/h toiletten archief Totale toevoer: 1560 m³/h Totale afvoer: 950 m³/h Nog steeds onevenwicht! 222

3.4 Ventilatie Toepassing Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Controleren drukomstandigheden CP = sign(q - q +1,7 1560 950 v,supply v,extract ). abs(q v,supply V& 50 - q 1560 950 5376 v,extract ) 1 0,65. 50-5 Pa < +1,7 Pa < 10 Pa OK! 223

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Bibliotheek Onderdelen van de ventilatie Zie slides deel woongebouwen 224

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Berekening debieten 0. Gegevens invoeren in bibliotheek 1. Voor iedere EPB-eenheid: ventilatiezones 2. Voor iedere ventilatiezone: energiesectoren 225

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Berekening debieten 3. Voor iedere energiesector: ruimten 226

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Berekening debieten 4. Voor iedere ruimte: eigenschappen van de ruimte Categorie ruimte Type ruimte > vloeroppervlakte per persoon > theoretische bezetting (aantal personen) Onwerpbezetting (aantal personen) rokersruimte? 227

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Berekening debieten 4. Voor iedere ruimte: eigenschappen van de ruimte 228

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Berekening debieten 5. Voor iedere ruimte: toevoeropeningen 229

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Berekening debieten 6. Voor iedere ruimte: afvoeropeningen 230

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Bij systeem D 231

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Hulpenergie ventilatoren 232

3.4 Ventilatie Software Ventilatie in niet-residenti residentiële gebouwen Hulpenergie ventilatoren 233

3.4 Ventilatie - inhout Samenhang met EPB Technische grondslagen, toepassingen en software Waarom ventileren? De principes van ventilatie Ventilatiesystemen Ventilatie in woongebouwen Ventilatie in niet-residentiële gebouwen Ventilatie en energie Andere eisen met betrekking tot de ventilatie-installatie Samenvatting 234

Ventilatie en energie Invloed op het E-peil Niet-residentieel gebouw Gemiddeld E-peil van 100 Verlichting 37% Overdracht 29% Pompen 1% Ventilatoren 7% Koeling 6% In/exfiltratie 8% Vrijwillige ventilatie 12% Ventilatie: 12 + 8 + 7 = 27 % van het E-peil 235

Ventilatie en energie Invloed op het E-peil Woongebouw Gemiddeld E-peil van 100 Pompen 5% Overdracht 39% Ventilatoren 6% Koeling 3% In/exfiltratie 13% Vrijwillige ventilatie 19% Ventilatie: 19 + 13 + 6 = 38 % van het E-peil 236

Ventilatie en energie Invloed op het E-peil E-peil 100 95 90 85 80 75 70 65 60 55 50 A C D ventilatiesysteem ontstentenisberekening v 50 =12 η=85% detailberekening v 50 =12 η=85% detailberekening v 50 =2 η=85% Beïnvloedingsfactoren: type ventilatiesysteem kwaliteit inregeling luchtdichtheid 237

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil waarborgen Rookverbod Debieten regelen in functie van de behoeften Efficiënte ventilatie ontwerpen Luchtdichtheid van de kanalen waarborgen Zuinige en regelbare ventilatoren kiezen Warmterecuperatie afgevoerde lucht Installatie onderhouden 238

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil Het gebouw moet luchtdicht zijn om warmteverliezen door in-/exfiltratie te verminderen om de goede werking van het ventilatiesysteem te garanderen om tochtproblemen (door grote lekken) te vermijden De dampwerende laag moet aan de binnenzijde van de wand (warme kant) aangebracht worden om te vermijden dat vocht door de muren naar buiten stroomt (schade aan het gebouw) 239

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil Kwantitatieve meting: pressurisatietest of blowerdoor -test n 50 = V& V 50 int m³/h per m³ of h -1 A t V int.. V 50 Bij 50 Pa n 50 = het aantal keer per uur dat de volledige luchtinhoud van het gebouw ververst wordt bij een drukverschil van 50 Pa (in h -1 ) 240

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil v& 50 = V& A 50 m³/h per m² t aanpalend gebouw A t V int. V 50 bij 50 Pa AOR. v 50 = lekdebiet bij 50 Pa per m² gebouwschil (in m³/h per m²). Ontstenteniswaarde: v 50 = 12 241

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil Kwalitatieve meting Rookstokje Thermografie Luchtsnelheidsmeter 242

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil Luchtdichtheid per type woning 10 9 8 7 8.3 9.5 n 50 (h -1 ) 6 5 4 4.1 5.3 3 2 1 0 appartement woning met 2 buitengevels woning met 3 buitengevels vrijstaande woning 243

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil Gemiddelde luchtdichtheid van Belgische woningen Waarde n50 Gemiddelde waarde n 50 = 7,8 h -1 Jaar bezetting Bron: VLIET Vlaams Impulsprogramma Energietechnologie: SENVIVV Studie van de Energieaspecten van Nieuwbouwwoningen in Vlaanderen: Isolatie, Ventilatie, Verwarming, Gent, 1998. 244

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil Blowerdoor -test in het kader van de EPB-regelgeving De norm NBN EN 13829:2001 is van toepassing voor het meten van het lekdebiet van de buitenschil bij 50 Pa (V 50 ). In aanvulling, hebben de 3 gewesten gezamenlijk bijkomende specificaties vastgelegd voor de uitvoering van luchtdichtheidsmetingen in het kader van de EPB-regelgeving. 245

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil Blowerdoor -test in het kader van de EPB-regelgeving Te meten zone: De te meten zone moet minstens het hele beschouwde EPW- of EPU-volume bevatten en mag geen ruimten bevatten die buiten het beschermd volume vallen, zoals aangrenzende onverwarmde ruimten. 246

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil Blowerdoor -test in het kader van de EPB-regelgeving Bewuste openingen: De bewuste openingen in de gebouwschil van de te meten zone moeten worden gesloten. Deze openingen mogen dus niet worden afgedicht. Wanneer er geen sluitingsinrichting voorzien is, mag geen enkele maatregel worden genomen om de dichtheid van de opening te verhogen. Uitzondering voor mechanische ventilatieopeningen: deze moeten afgedicht worden. 247

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil Componenten Openingen in de te meten zone Deuren van ingemaakte kasten en toiletten Toestand Gesloten Voorbeelden, bij wijze van illustratie Andere openingen Openingen in de gebouwschil van de te meten zone Mechanische ventilatieopening Andere openingen met sluitingsinrichting Andere openingen zonder sluitingsinrichting Geopend Afgedicht Gesloten (1) Open Binnendeur, luik of opening, te openen zonder gereedschap Interne ventilatiemonden of kanalen of externe ventilatiemonden (1, 2 of 3 in Figuur 3) Buitendeur en buitenvenster Deur en luik naar een ruimte buiten de gemeten zone: naar een kelder, een garage, een zolder, een geventileerde kruipruimte, een onbewoonbare zolderruimte Regelbare ventilatieopening: RTO, RAO Brievenbus, kattenluik Afvalwaterafvoerbuizen (2) Luchtafvoeropening met sluitingsinrichting, voor een droogkast, een dampkap (3) Schoorsteen met sluitingsinrichting (open haard), stookketel, kachel, enz.) (3) (4) Niet-afsluitbare luchtinlaat voor een open verbrandingstoestel, enz. Ontluchting van afvalwaterafvoerbuizen Sleutelgaten, openingen voor rolluiklint Andere luchtafvoeropening en schoorsteen zonder sluitingsinrichting (3) (4) Enz. (1) Door middel van de voorziene sluiting(en), maar niet afdichten. (2) Gevulde sifon = gesloten. (3) Indien er geen sluiting voorhanden is op de opening zelf, maar er een toestel is aangesloten op de opening, is het toegestaan om het toestel te sluiten (bijvoorbeeld: klep van een dampkap, deur van een droogkast, deur van een kachel, enz.) (4) Alle betrokken verbrandingstoestellen dienen vóór elke interventie absoluut uitgeschakeld te worden. Let wel dat voor toestellen met een gesloten verbrandingscircuit geen maatregelen moeten worden getroffen. 248

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil Aanbevelingen Woongebouwen (NBN D50-001 - 4.3.3.5.) Bij mechanische luchttoevoer of luchtafvoer (systeem B-C-D) n 50 3 h -1 Bij warmterecuperatie (systeem D) n 50 1 h -1 Niet-residentiële gebouwen (NBN 13779) Gebouwen met 3 verdiepingen of minder n 50 2 h -1 Gebouwen met meer dan 3 verdiepingen n 50 1 h -1 STRENG! Zorgvuldige uitvoering, bijzondere aandacht voor de verbindigen en de doorvoeren van kanalen en leidingen, 249

3.4 Ventilatie Software Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil 250

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil waarborgen Rookverbod Debieten regelen in functie van de behoeften Efficiënte ventilatie ontwerpen Luchtdichtheid van de kanalen waarborgen Zuinige en regelbare ventilatoren kiezen Warmterecuperatie afgevoerde lucht Installatie onderhouden 251

3.4 Ventilatie Software Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Rookverbod Bij ontstentenis uitgaan van een rookverbod (tenzij roken expliciet wordt toegestaan) 252

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil waarborgen Rookverbod Debieten regelen in functie van de behoeften Efficiënte ventilatie ontwerpen Luchtdichtheid van de kanalen waarborgen Zuinige en regelbare ventilatoren kiezen Warterecuperatie afgevoerde lucht Installatie onderhouden 253

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Debieten regelen in functie van de behoeften Een verhoging van het ventilatiedebiet zorgt voor een daling in de concentratie van vervuilende stoffen een stijging van het energieverbruik > belang van de regelgeving Kostenverdeling ventilator energieverbruik concentratie vervuilende stoffen ventilatiedebiet 254

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Debieten regelen in functie van de behoeften Type regelsysteem natuurlijke ventilatie Zelfregelende toevoerroosters in functie van de weersomstandigheden Manuele regeling van de ventilatieopeningen Automatische regeling van de ventilatieopeningen 255

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Debieten regelen in functie van de behoeften Type regelsysteem mechanische ventilatie niet toegestaan Manuale schakelaar bediend door bewoner in nietresidentiële Timermodule theoretische bezetting Infraroodsensor aanwezigheidsdetectie gebouwen CO 2 -sensor aantal personen (CO 2 goede indicator vervuilingsgraad maar delicaat in onderhoud) COV-sensor luchtkwaliteit Vochtsensor luchtvochtigheid Uur 1: 1 persoon die 2 sigaretten rookt Uur 2: ruimte leeg Uur 3: 6 personen die niet roken Uur 4: ruimte leeg 256

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Debieten regelen in functie van de behoeften Type regelsysteem mechanische ventilatie (debietregeling) Geen regeling Smoorregeling (regeling door afdichting) het plaatsen van een smoorklep in een kanaal verhoogt of verlaagt het drukverlies van de installatie Regeling door bewegende ventilatorbladen een reeks met behulp van een servomotor verstelbare schoepen laat toe de stroomhoek van de lucht te regelen voor deze de ventilator bereikt Regeling van de schoepen (enkel bij axiale ventilatoren) wijzigen van de bladhoek van het schoepenwiel van de ventilator Variabele draaisnelheid 257

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil waarborgen Rookverbod Debieten regelen in functie van de behoeften Efficiënte ventilatie ontwerpen Luchtdichtheid van de kanalen waarborgen Zuinige en regelbare ventilatoren kiezen Warmterecuperatie afgevoerde lucht Installatie onderhouden 258

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Efficiënte ventilatie ontwerpen Vereist een uitgekiend ontwerp Plaats van de vervuilingsbronnen Type en locatie van luchttoevoer- en luchtafvoeropeningen Luchtsnelheid? recirculatie verplaatsing 259

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbuik Efficiënte ventilatie ontwerpen Drukverliezen beperken (NBN EN 13799- A12.2) zo eenvoudig en zo kort mogelijk netwerk goede dimensionering van kanalennet gladde en bij voorkeur ronde kanalen scherpe bochten en bruuske overgangen vermijden beperken flexibele aansluitingen filterkeuze met vervuilingsindicatie slechte slechte goed slechte goed goed slechte 260

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil waarborgen Rookverbod Debieten regelen in functie van de behoeften Efficiënte ventilatie ontwerpen Luchtdichtheid van de kanalen waarborgen Zuinige en regelbare ventilatoren kiezen Warmterecuperatie afgevoerde lucht Installatie onderhouden 261

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de kanalen waarborgen Waarom? (NBN EN 13799- A8) Onnuttig debiet = energieverlies (debiet +20% verbruik +73%) (vermogen verschilt naargelang ventilatiedebiet) Ongewenste diffusie 262

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de kanalen waarborgen Lekdebiet van 100 Pa (m³/h) Luchtdichtheid van de ventilatiekanalen in het PROBEgebouw van het WTCB: 1. Beginsituatie (rechthoekige kanalen) 2 tot 5. Meerdere afdichtingslagen met plakband 6. Vervangen rechthoekige kanalen door ronde leidingen met dubbele koppeling aan de aansluitingen Klasse A Klasse B Klasse C 263

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil waarborgen Rookverbod Debieten regelen in functie van de behoeften Efficiënte ventilatie ontwerpen Luchtdichtheid van de kanalen waarborgen Zuinige en regelbare ventilatoren kiezen Warmterecuperatie afgevoerde lucht Installatie onderhouden 264

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Zuinige en regelbare ventilatoren kiezen Criteria voor zuinige ventilatoren Continue elektrische werking Specifiek vermogen (Wh/m³) Drukverliezen en vereiste debieten 265

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil waarborgen Rookverbod Debieten regelen in functie van de behoeften Efficiënte ventilatie ontwerpen Luchtdichtheid van de kanalen waarborgen Zuinige en regelbare ventilatoren kiezen Warmterecuperatie afgevoerde lucht Installatie onderhouden 266

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Warmterecuperatie afgevoerde lucht Belangrijk besparingspotentieel! Opgelet, voorzien van kanaalisolatie bypass 267

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Warmterecuperatie afgevoerde lucht Afgevoerde lucht Platenwarmtewisselaar (50-90%) Afvoerlucht hetelucht Heatpipe (warmtepijp) (50-70%) hetelucht Afgevoerde lucht Frisse lucht Afgevoerde lucht hetelucht Frisse lucht Warmtewisselaar met glycolwatermengsel (40-60%) Recupereerde lucht Recupereerde lucht Warmtewisselaar met koude-warmteopslag (60-95%) 268

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Luchtdichtheid van de gebouwschil waarborgen Rookverbod Debieten regelen in functie van de behoeften Efficiënte ventilatie ontwerpen Luchtdichtheid van de kanalen waarborgen Zuinige en regelbare ventilatoren kiezen Warmterecuperatie afgevoerde lucht Installatie onderhouden 269

Ventilatie en energie Beheersen van het energieverbruik Installatie onderhouden Ventilatieopeningen reinigen Filters vervangen 270

3.4 Ventilatie - inhout Samenhang met EPB Technische grondslagen, toepassingen en software Waarom ventileren? De principes van ventilatie Ventilatiesystemen Ventilatie in woongebouwen Ventilatie in niet-residentiële gebouwen Ventilatie en energie Andere eisen met betrekking tot de ventilatie-installatie Samenvatting 271

3.4 Ventilatie Andere eisen Eis 8 EIS 8 Thermische isolatie van kanalen en accessoires Thermische isolatie van verseluchtkanalen > Alle verseluchtkanalen > Thermische isolatie: R 0,5 W/m²K e = 2 cm als λ = 0,04 mk/w 272

3.4 Ventilatie Andere eisen Eis 8 Thermische isolatie van koude-luchtkanalen > Alle kanalen met luchttemperatuur lager of gelijk aan 30 C > Thermische isolatie: Luchtklasse Locatie binnen het beschermde volume Locatie buiten het beschermde volume Toevoerlucht R 0,8 m².k/w R 1,7 m².k/w Circulatielucht - R 1,7 m².k/w Gemengde lucht - R 1,7 m².k/w Afvoerlucht - - Retourlucht bij hergebruik en/of warmteterugwinning verder stroomafwaarts R 0,8 m².k/w R 1,7 m².k/w e = 3,2 cm als λ = 0,04 mk/w e = 6,8 cm als λ = 0,04 mk/w 273

3.4 Ventilatie Andere eisen Eis 8 Thermische isolatie van warme-luchtkanalen > Alle kanalen met luchttemperatuur hoger dan 30 C > Themische isolatie: Luchtklasse Locatie binnen het beschermde volume Locatie buiten het beschermde volume Toevoerlucht R 1,7 m².k/w R 3,6 m².k/w Circulatielucht - R 3,6 m².k/w Gemengde lucht - R 3,6 m².k/w Afvoerlucht - - Retourlucht bij hergebruik en/of warmteterugwinning verder stroomafwaarts R 1,7 m².k/w R 3,6 m².k/w e = 6,8 cm als λ = 0,04 mk/w e = 14,4 cm als λ = 0,04 mk/w 274

3.4 Ventilatie Andere eisen Eis 9 EIS 9 Afbakening van de verspreiding van warmte, koude en lucht > De toevoerlucht- en afvoerluchtkanalen moeten ter hoogte van de zoneinstroom- en zone-uitstroompunten uitgerust zijn met gemotoriseerde afsluitvoorzieningen. 275

3.4 Ventilatie Andere eisen Eis 11 EIS 11 Energiemetingen > Wanneer het nominaal debiet van een ventilator 10 000 m³/h of meer bedraagt, voorziet de reglementering in de plaatsing van een meter op de elektrische voeding. > Eén meter kan het verbruik meten van meerdere ventilatoren met een ontwerpdebiet van 10.000 m³/h of meer. > Ventilatoren die uitsluitend dienen voor rookafvoer bij brand behoren niet tot het toepassingsgebied van deze eis. 276

3.4 Ventilatie Andere eisen Eis 12 EIS 12 Installatie voor de toevoer van verse lucht Warmteterugwinning > Voor dubbelstroomsystemen waarvan het debiet aan verse lucht groter is dan 5.000 m³/h en die een werkingsduur van meer dan of gelijk aan 2.500 uur/jaar hebben, verplicht de reglementering de installatie van een warmteterugwinningsvoorziening op het afvoerkanaal met het oog op een voorverwarming van de aangevoerde verse lucht. > De warmteterugwinningsinstallatie moet voorzien zijn van een volledige bypass. > Het type warmteterugwinningssysteem en het rendement worden niet gespecificeerd. 277

3.4 Ventilatie Andere eisen Eis 12 Plaatselijk regelsysteem voor de toevoer van verse lucht > Voor elke ruimte die door haar bestemming een variabel menselijk gebruik kent en die een nominaal debiet aan aangevoerde verse lucht van meer dan of gelijk aan 5.000 m³/h heeft, legt de regelgeving een regelsysteem op waarmee dit debiet in functie van het daadwerkelijk aantal aanwezige personen geregeld kan worden. > Er wordt geen regelprincipe opgelegd, maar een variatie van het luchtdebiet door middel van smoor- of bypasssystemen is niettemin verboden. 278

3.4 Ventilatie - inhout Samenhang met EPB Technische grondslagen, toepassingen en software Waarom ventileren? De principes van ventilatie Ventilatiesystemen Ventilatie in woongebouwen Ventilatie in niet-residentiële gebouwen Ventilatie en energie Andere eisen met betrekking tot de ventilatie-installatie Samenvatting 279

3.4 Ventilatie Samenvatting 3 soorten ventilatie Basisventilatie (= hygiënische ventilatie) Eis voor woongebouwen en niet-residentiële gebouwen Intensieve ventilatie Eis voor woongebouwen Ventilatie van speciale ruimten Niet van toepassing voor EPB 280

3.4 Ventilatie Samenvatting 4 systemen voor basisventilatie LUCHTTOEVOER Natuurlijk Mechanisch LUCHTAFVOER Natuurlijk Mechanisch SYSTEEM A SYSTEEM C SYSTEEM B SYSTEEM D 281

3.4 Ventilatie Samenvatting Dimensionering en eisen Ventilatie van woongebouwen Norm NBN D 50-001 en Bijlage VI van het Uitvoeringsbesluit EPB Ventilatie van niet-residentiële gebouwen Norm NBN EN 13779 en Bijlage VII van het Uitvoeringsbesluit EPB 282

Bedankt voor uw aandacht 283