Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Huidparasieten bij schapen Dierenartsen Guido Bertels & Eva Van Mael
Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Wolschurft Psoroptes ovis
Wolschurft Komt in de meeste schapenlanden voor met uitzondering van Canada, Australië, Nieuw Zeeland en de USA Ernstige economische verliezen door: ondervoeding conditieverlies bloedarmoede soms sterfte 3
Cyclus van Psoroptes ovis Zowel lammeren als volwassen schapen Warmte en vocht zijn noodzakelijk Licht ontstoken huid met wondvocht is ideaal Voldoende lange wol Mijten kunnen 1 maand buiten het schaap overleven planken afsluiting, struiken veetransportwagen 4
Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Cyclus 10 tot 20 dagen - Alle stadia leven op de huid van het schaap - Levensduur van volwassen mijt 40 dagen en legt 1 à 2 eitjes per dag
Erge jeuk en woluitval De wolmijten raspen over de huid en voeden zich met wondvocht Het zijn niet de mijten zelf die jeuk veroorzaken maar de uitwerpselen van de mijt als ze op de huid vallen De schapenhuid reageert allergisch op deze uitwerpselen met enorme jeuk als gevolg 6
Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw
Klinisch verloop Op de rug, flanken en nek kleine rode vlekjes met wondvocht Het wondvocht droogt uit tot korsten die aan de wol kleven De aangetaste huiddelen worden groter tot de volledige rug en flanken aangetast zijn Geleidelijke valt de wol uit kale plekken Schapen hebben zeer erge jeuk!!! Door de onrust nemen ze de tijd niet meer om te eten vermageren Sommige schapen reageren weinig op de mijten uitwerpselen Verborgen dragers! 8
Klinisch verloop Na verloop van tijd bouwt de huid immuniteit op en is er onvoldoende voeding voor de mijten op de kale verdikte huid Dan trekken de mijten zich terug in huidplooien en oorgangen. Op deze plekken dringen behandelproducten moeilijk door Van hieruit ontstaat een herbesmetting als de wol terug is aangegroeid We spreken dan van chronisch wolschurft 9
Klinisch verloop Een nieuwe besmetting ontwikkelt langzaam Zeker in voorjaar en zomer blijft het aantal mijten beperkt en zijn er niet veel symptomen te zien Korte wol is een ongeschikte leefomgeving voor wolmijten In najaar en winter neemt het aantal mijten snel toe en worden de symptomen zeer uitgesproken Wolschurft is vooral een winterziekte maar kan ontstaan zijn in de zomer 12
Overdracht Aankoop van een besmet schaap is de belangrijkste reden Dekrammen Zeker omdat op moment dat rammen gekocht worden de besmetting meestal nog niet erg zichtbaar is Vervoermiddelen De mijt kan een maand buiten het schaap overleven Scheerder Belang van 2-3 weken quarantaine ontwormen en ziekte controle 13
Diagnose Korsten op de rug Huidafkrabsel aan de rand van de letsels Meerdere schapen bemonsteren Microscopisch laten bevestigen Het lukt niet steeds om mijten aan te tonen, zeker als ze recent met een inspuitbaar ontwormingsmiddel zijn behandeld 14
Behandeling Inspuitbare ontwormingsmiddelen Ivermectine, Dectomac, Cydectin Alle schapen zonder uitzondering behandelen Insecticide oplossingen Taktic, Sarnacuran Dipbad :1 minuut in het bad en kop 2x onderduwen Dipbad na 5 schapen aanvullen met oplossing Reken op 3 liter per schaap Sprayen, schapen dicht opeen en goed natsproeien Lost korsten op waardoor jeuk sneller weg Elke behandeling herhalen na 10-14 dagen!!! 15
Behandeling Bij een recente besmetting kunnen de inspuitbare producten volstaan Bij chronisch wolschurft (vereelte huid) moet de inspuitbare behandeling aangevuld worden met lokale behandeling (Taktic, Sarnacuran ) De doorbloeding van de vereelte huidlaag is onvoldoende om het product tot bij de mijten te brengen 16
Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Luizen Bovicola (Damalinia) ovis bijtende luis
Luizen In ons land vooral bijtende luizen Zuigende luizen nog niet vastgesteld De luis houdt van warmte en leeft daarom dicht bij de huid( diep in de wol) Als het warm is in de omgeving dan komen de luizen naar de buitenkant van de vacht en kunnen dan gemakkelijk naar andere schapen overgaan warme zomerdag in schaduw dicht bevolkte stallen De neten (eitjes) worden onderaan de wolharen vastgekleefd 18
Levenscyclus Totale cyclus van ei tot ei 3 tot 5 weken Luizen overleven 3 weken in de omgeving (oa op kleding van de scheerder) Als het zeer warm is komen de luizen naar de buitenkant van de vacht en besmetten zo de andere schapen 19
Symptomen Schapen met luizen hebben jeuk schuren vaker schuren is een belangrijke eerst indicatie in de wol bijten (waar de luizen bijten) losse slierten wol De huid zelf is vrij normaal, geen korsten Een besmetting bouwt zich zeer langzaam op in maanden tot een jaar Luizen aantasting is vooral tijdens de stalperiode zichtbaar (lange wol en warmte) 20
Diagnose Met een zaklamp zijn de luizen met het blote oog te zien Wol openleggen en op de huid kijken Uit de neet komt na 1 à 2 weken een nymfe vrij Behandelproducten dringen niet in de neet door 22
Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw
Behandeling Aangezien bijtende luizen geen bloed opnemen, zijn ze niet te behandelen met inspuitbare producten Geschoren schapen kunnen eenvoudig behandeld worden met een insecticide pour-on Butox Protect heeft een lange nawerking, om zeker te zijn is een herhaling na 3 weken aan te bevelen Dippen of sprayen met Taktic of Sarnacuran is ook geschikt. Na 1 tot 2 weken komt de nymfe vrij uit het eitje. Behandelproducten dringen niet door in de neet Behandeling te herhalen na 10 dagen! 24
Behandeling Om succes te hebben is het van het grootste belang dat ELK schaap gelijktijdig behandeld wordt Ook alle lammeren en rammen 25
Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Pootschurft Chorioptes ovis
De mijt Kan voorkomen bij schapen en runderen Waarschijnlijk frequenter dan wolschurft Omdat de symptomen soms erg beperkt zijn wordt het niet steeds opgemerkt Pootschurft is te vinden op de huiddelen zonder wol Poten, balzak Voedt zich met huidschilfers Monddelen kunnen de huid niet doorsteken 27
Levenscyclus Totale cyclus van ei tot ei is ongeveer 3 weken De cyclus is vergelijkbaar met deze van de wolschurft mijt 28
Klinische tekenen Stampen en bijten naar de onderpoten Geel bruine korstjes rond de bij-klauwtjes Korsten en ontsteking op balzak van de ram Kan de sperma kwaliteit aantasten (ontsteking huid) Ook hier is het een allergische huidreactie op de uitwerpselen van de mijt die de oorzaak is van de jeuk 29
Klinische tekenen Tijdens de weideperiode is er dikwijls heel weinig te zien van pootschurft Tijdens de stalstand worden de letsels uitgebreider en is er meer jeuk 30
Diagnose De typische plaatsen met korsten Bevestigen door microscopisch onderzoek van huidafkrabsel met korsten 33
Behandeling Inspuitbare producten werken ONVOLDOENDE omdat de mijten geen bloed opnemen Locale insecticide oplossingen Taktic, Sarnacuran Dipbad of sprayen of nat sponsen Behandeling te herhalen na 10 dagen!!! Eventueel aanvullen met Butox protect pour-on Preventief quarantaine bij aankoop en eventueel behandelen 34
Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Luisvliegen Melophagus ovinus
Vleugelloze vlieg van 5 7 mm Ganse cyclus op het schaap Kan niet overleven buiten het schaap Overdracht door direct contact van schaap op schaap Zuigen 2 x per dag bloed Aantal neemt toe in herfst en winter 36
Klinische tekenen Schuren en stampen, in de wol bijten als de luisvliegen steken om bloed te zuigen Geen blijvende jeuk Schade is eerder beperkt Bijten ook de mens; vervelend maar niet gevaarlijk 38
Behandeling Omdat ze bloed zuigen kunnen ze met inspuitbare ontwormingsproducten behandeld worden Ivermectine, Cydectin, Dectomax Sinds het frequent gebruik van inspuitbare ontwormingsmiddelen komen luisvliegen veel minder voor 39
Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Myiasis Huidmaden ziekte
Is veruit de belangrijkste huidaandoening bij schapen 80 % van de bedrijven heeft ooit gevallen gehad 41
De groene vleesvlieg Lucilia sericata De vlieg wordt aangetrokken door ammoniakgeur In de schapenvacht kunnen huidschilfers en wolvet rotten bij vochtig en warm weer ammoniakgeur komt vrij De eerste vlieg legt een 100 tal eitjes Hieruit komen na een 3 tal dagen de tweede generatie larven die de huid aanvreten De huidwonde verspreid een sterke geur die meer vliegen aantrekt om hun eitjes af te leggen Finaal een massa larven die een grote huidwonde veroorzaken 42
De groene vleesvlieg Lucilia sericata Vliegenpoppen overwinteren in de bodem Bij 10 C komen ze uit; april mei De eerste generatie larven (1 dag) kan niet bijten De tweede en derde generatie bijten wel(3d) 43
Verloop van een besmetting Verborgen in de wol ontstaat een stinkende huidwonde. Primaire besmetting Er rond wordt de wol bruin en vochtig Dit trekt verschillende soorten bromvliegen aan Secundaire besmetting Huid en spier wordt weggevreten Wol wordt bruin en komt in plukken los Zonder behandeling sterft het schaap binnen na een week Uit de wonde worden ammoniak en toxische producten opgenomen in de bloedbaan; het schaap kan hierdoor sterven tgv toxische shock 44
Symptomen Aangetaste schapen zijn onrustig bijten op de aangetaste plek op de rug en plukken wol stampen met de achterpoten kwispelen met de staart heftig schudden met de achterhand Na een week is het dier suf en lusteloos en staat met de kop omlaag 45
Primaire besmettingshaard Typische houding
Vocht: een bepalende factor De vliegen larven hebben minimaal 65 % vocht nodig bij pas geschoren schapen is het vochtgehalte 30 % in lange wol is het vochtgehalte 65 % na regen is het vochtgehalte in wol 100 % en het duurt een week om terug tot 65 % te dalen Plots droog weer tijdens een besmetting kan de larven doden. De schapen kunnen dan spontaan genezen. 47
Behandeling Van april tot oktober dagelijkse controle van de schapen op gedrag en bruine plekjes in de wol vooral bij warm en vochtig weer Rond de aangetaste plek wol ruim wegscheren Wassen met insectendodende oplossing Taktic, Sarancuran Larven en poppen die uit de wonde vallen vernietingen om verdere toename van vliegen te voorkomen 48
Preventie Scheren is een belangrijke preventie eventueel achterhand en rug extra scheren lammeren scheren Lang werkende pour-on Click: 4 md bescherming met drench pistool ½ van nek tot staart ½ op achterhand Neocidol 4 tot 6 weken bescherming Dippen of sprayen 49
Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Bedrijfsbezoeken & Enquête 2012 ivm huidparasieten Dierenartsen Guido Bertels & Eva van Mael
Voor het ADLO project werden 16 schapenbedrijven bezocht die zich aangemeld hadden met een huidprobleem De bezoeken zijn afgelegd tijdens het najaar 2012 en voorjaar 2013 Om het overzichtelijk te houden bespreken we de resultaten per parasiet In 2012 is er een schriftelijke enquête gehouden 87 schapenhouders hebben ze beantwoord 51
Bedrijfsbezoeken Enquête 2012 (n:87) Aantal % aantal % Wolschurft 7 44 15 17 Luizen 5 31 11 13 Pootschurft 4 25 Luisvlieg 1 6 52
16 bedrijfsbezoeken: insleep Wolschurft: aankoop van besmette dieren was bijna steeds de oorzaak Pas maanden later werd de besmetting zichtbaar bij de eigen dieren Luizen: op 1 bedrijf na is de herkomst van de besmettingen niet bekend Pootschurft: herkomst van de infestatie niet bekend 53
Bedrijfsbezoeken: diagnose Wolschurft en pootschurft: waar recent niet behandeld werd hebben we de parasiet in een huidafkrabsel microscopische kunnen aantonen Luizen: ter plaatse tussen de wol dicht op de huid gezien 54
Bedrijfsbezoeken: behandelingen Wolschurft: veel behandeld met teleurstellende resultaten Te weinig product, geen herhaling of interval te lang, dieren overgeslagen Luizen: er werden geen behandelingen uitgevoerd Pootschurft: geen specifieke behandelingen uitgevoerd 55
Behandel-advies: resultaten Wolschurft: 5 bedrijven hebben het advies correct opgevolgd en zijn een half jaar later nog symptoomloos Luizen: slechts 1 bedrijf behandeld volgens advies. De andere hebben de behandeling uitgesteld of niet uitgevoerd. Pootschurft: geen enkel bedrijf heeft een gerichte behandeling uitgevoerd 56
Besluit 30 % van de schapenhouders die de enquête beantwoorden heeft op ooit met huidparasieten te maken gehad. Wolschurft en luizen zijn de voornaamste Behandelingen geven teleurstellende resultaten omdat ze niet correct uitgevoerd worden 57
Onze missie DGZ is dé betrouwbare partner van de Vlaamse veehouder om met gezonde dieren op duurzame wijze veilig voedsel te produceren DGZ realiseert dit door: hoogkwalitatieve diensten en producten aan de veehouder te leveren de brugfunctie te verzorgen tussen de veehouder en de overheid betrokkenheid in de samenwerking tussen de veehouder, de dierenartsen en de medewerkers
Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Dank u 59