FOCUS OP SCHOOLVEILIGHEID Rapport Halt-thermometer 2012-2013 RSG Magister Alvinus Sneek
Inleiding Een veilige omgeving is een noodzakelijke voorwaarde voor leren en ontwikkelen. Toch is niet altijd alles te voorkomen en krijgt vrijwel iedere school te maken met incidenten. Dit jaar wordt voor de zesde keer de Halt-thermometer afgenomen onder leerlingen in het VO in de drie noordelijke provincies. RSG Magister Alvinus heeft voor de vijfde keer meegedaan. De thermometer biedt scholen de mogelijkheid om binnen hun veiligheidssituatie initiatief te nemen en de regie te behouden. De cyclische afname van de thermometer en de bijbehorende resultaten kunnen helpen bij het analyseren van de veiligheidssituatie en het opstellen van realistische doelen. De gegevens kunnen door scholen gebruikt worden om in de verbetercyclus te blijven. Iedere veiligheidssituatie is uniek. Iedere school, iedere opleiding en iedere schoolbevolking heeft zijn eigen kenmerken. Omdat er allerlei factoren meespelen, is het belangrijk de situatie te beoordelen in samenwerking met betrokkenen als leerlingen, docenten en ouders. Schoolveiligheid is een verantwoordelijkheid van een ieder. Teamwork is de basis voor de aanpak van veiligheid! Wiebout Eldering, Geartsje Algra Projectleider Halt-thermometer Mei, 2013 2
Inhoudsopgave INLEIDING... 2 1. LEESWIJZER... 4 2. HALT-THERMOMETER 2012-2013... 5 2.1 RESPONS... 5 2.2 RESULTATEN HALT-THERMOMETER 2012-2013... 6 2.3 CONCLUSIE... 18 3. AANBEVELINGEN... 19 3
1. Leeswijzer De uitslagen van de eerdere meetmomenten, zullen daar waar mogelijk, met elkaar worden vergeleken; Bij een aantal vragen is niet bij elk jaartal een resultaat af te lezen. Dit heeft te maken met gewijzigde vraagstelling; In de grafieken worden de resultaten in percentages (%) weergegeven; Voor de leesbaarheid zijn de resultaten zowel in grafiek- als in tabelvorm weergegeven; Leerlingen hadden bij het invullen van de thermometer vijf keuzemogelijkheden. In dit verslag worden alleen de uitslagen vaak tot altijd weergegeven (zie bijlage voor totaaluitslag): Nooit Bijna nooit Soms Vaak Altijd 4
2. Halt-thermometer 2012-2013 2.1 Respons Begin 2013 is op RSG Magister Alvinus voor de vijfde keer de Halt-thermometer afgenomen. Zoals elk jaar, heeft de school ook dit keer gekozen om een selectie te maken uit de aanwezige klassen. Respons leerlingen Jongens Meiden Totaal 2005-2006 178 244 422 2006-2007 254 287 541 2008-2009 221 282 503 20-2011 170 215 385 2012-2013 191 218 409 Tabel 1 Totale respons Leerjaar 1 Leerjaar 2 Leerjaar 3 Leerjaar 4 Leerjaar 5 Leerjaar 6 Schooljaar 2005-2006 Schooljaar 2006-2007 Schooljaar 2008-2009 Schooljaar 20-2011 Schooljaar 2012-2013 67> 37 jongens en 30 188> 96 jongens en 92 4> 57 jongens en 47 93 > 47 jongens en 46 9 > 49 jongens en 60 79> 48 jongens en 31 130> 70 jongens en 60 136> 57 jongens en 79 4 > 57 jongens en 47 72 > 36 jongens en 36 92> 26 jongens en 66 77> 39 jongens en 38 111> 58 jongens en 53 2 > 48 jongens en 54 145 > 65 jongens en 80 73> 15 jongens en 58 6> 41 jongens en 65 92> 39 jongens en 53 62 > 15 jongens en 47 66 > 36 jongens en 30 60> 24 jongens en 36 23> 2 jongens en 21 38> 9 jongens en 29 24 > 3 jongens en 21 17 > 5 jongens en 12 41> 25 jongens en 16 17> 6 jongens en 11 22> 1 jongen en 21 - - Tabel 2 Respons per leerjaar 5
2.2 Resultaten Halt-thermometer 2012-2013 Vraag 1: Ik kan op onze school 0 90 80 92 92 79 82 83 85 70 60 50 40 46 52 61 64 60 59 20-2011 2012-2013 30 20 0..mijzelf zijn..voor mijn geloof/ideeën uitkomen..mijn mening geven..doen wat ik wil..gaan/staan waar ik wil Ik ga graag naar school 2005-2006 2006-2007 2008-2009 20-2011 2012-2013..mijzelf zijn 85% 90% 91% 92% 92%..voor mijn geloof/ideeën uitkomen 70% 75% 80% 79% 82%..mijn mening geven 80% 82% 82% 83% 85%..doen wat ik wil 43% 45% 48% 46% 52%..gaan/staan waar ik wil 53% 51% 56% 61% 64% Ik ga graag naar school 47% 52% 53% 60% 59% 6
Vraag 2: Ik voel mij veilig 0 90 80 94 94 86 90 89 92 75 82 85 88 70 60 50 40 20-2011 2012-2013 30 20 0..in de klas..op school..in de kantine/aula/overblijfruimte..op het schoolplein..in de buurt van school 2005-2006 2006-2007 2008-2009 20-2011 2012-2013..in de klas 91% 92% 93% 94% 94%..op school 82% 85% 83% 86% 90%..in de kantine/aula/overblijfruimte 86% 88% 87% 89% 92%..op het schoolplein 76% 81% 76% 75% 82%,,in de buurt van school 84% 85% 86% 85% 88% 7
Vraag 3: Ik voel mij veilig omdat de school 0 90 80 70 69 69 78 69 70 74 60 50 51 60 59 62 61 56 40 20-2011 2012-2013 30 20 0 duidelijk en consequent let op het bewaken van schoolregels duidelijk en consequent optreedt tegen spijbelen duidelijk en consequent helpt als je hulp vraagt duidelijk en consequent optreedt tegen geweld duidelijk en consequent optreedt tegen discriminatie..docenten positief met mij omgaan 2005-2006 2006-2007 2008-2009 20-2011 2012-2013..duidelijk en consequent let op het 39% 44% 47% 51% 60% bewaken van schoolregels..duidelijk en consequent optreedt - 38% 44% 59% 62% tegen spijbelen..duidelijk en consequent helpt als je 50% 58% 61% 61% 69% hulp vraagt..duidelijk en consequent optreedt 49% 61% 62% 69% 78% tegen geweld..duidelijk en consequent optreedt 46% 53% 51% 56% 69% tegen discriminatie..docenten positief met mij omgaan 64% 64% 65% 70% 74% 8
Vraag 4: Ik voel mij onveilig op school door 0 90 80 70 60 50 40 20-2011 2012-2013 30 20 8 5 4 4 4 5 6 5 4 0..leerlingen..leraren..OOP..leerlingen van andere scholen..conciërge 2005-2006 2006-2007 2008-2009 20-2011 2012-2013.leerlingen 19% 13% 12% % 8%..leraren 9% 9% 11% 5% 4%..OOP 12% 8% % 4% 4%..leerlingen van andere scholen 7% 7% % 5% 6%..conciërge - - - 5% 4% 9
Vraag 5: Ik voel me onveilig op school door 0 90 80 70 60 50 40 20-2011 2012-2013 30 20 0 6 3..uitschelden 6 4..bedreiging met woorden 1 2..bedreiging met SMS/MSN 6 6 5 4 5 5..stuk maken en stelen van mijn spullen..uitsluiting..pesten lich. Geweld 7 6 6 8..bedreiging met een wapen 3 3 4..discriminatie 6..seksueel geweld 2005-2006 2006-2007 2008-2009 20-2011 2012-2013..uitschelden 7% 7% 7% 6% 3%..bedreiging met woorden 8% 7% 7% 6% 4%..bedreiging met SMS/MSN 4% 4% 6% 1% 2%..stuk maken en stelen van mijn 11% 9% 9% 6% 6% spullen..uitsluiting 5% 7% 7% 5% 4%..pesten 8% 6% 8% 5% 5%..lichamelijk geweld 9% 8% % 7% 6%..bedreiging met een wapen 11% 11% 14% 6% 8%..discriminatie 6% 5% 6% 3% 3%..seksueel geweld 7% 7% 9% 4% 6%
Vraag 6: Ik word op school gepest 0 90 80 70 60 50 40 20-2011 2012-2013 30 20 0 4..om hoe ik eruit zie 3 1..om wat ik wel/niet goed kan 3 2 2 2 2..om mijn afkomst, geloof of cultuur..om de manier waarop ik spreek/schrijf 1 1 1 1..omdat ik een jongen/meisje ben..omdat ik homo/lesbo ben 2005-2006 2006-2007 2008-2009 20-2011 2012-2013..om hoe ik eruit zie 6% 5% 7% 4% 3%..om wat ik wel/niet goed kan 3% 4% 4% 1% 3%..om mijn afkomst, geloof of cultuur 3% 2% 3% 2% 2%..om de manier waarop ik 4% 2% 3% 2% 2% spreek/schrijf..omdat ik een jongen/meisje ben 1% 2% 1% 1% 1%..omdat ik homo/lesbo ben 1% 2% 2% 1% 1% 11
Vraag 7: Ik maak het voor anderen onveilig op school door 0 90 80 70 60 50 40 30 20-2011 2012-2013 20 0 0 2 1 1 0..uitschelden..bedreiging met woorden 2..bedreiging met SMS/MSN 0 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 2 1..stuk maken of stelen van spullen van anderen..uitsluiting..pesten..lichamelijk geweld..bedreiging met wapen..discriminatie..seksueel geweld 2005-2006 2006-2007 2008-2009 20-2011 2012-2013..uitschelden 4% 2% 1% 0% 2%..bedreiging met woorden 3% 1% 2% 1% 1%..bedreiging met SMS/MSN 2% 1% 1% 0% 2%..stuk maken en stelen van mijn 1% 1% 2% 0% 1% spullen..uitsluiting 2% 2% 3% 1% 1%..pesten 3% 2% 2% 1% 1%..lichamelijk geweld 3% 1% 2% 1% 1%..bedreiging met een wapen 2% 1% 2% 0% 1%..discriminatie 3% 3% 3% 1% 1%..seksueel geweld 3% 2% 2% 2% 1% 12
Vraag 8: Ik durf 0 90 80 70 73 71 83 83 69 60 50 40 49 53 50 53 46 56 44 48 61 47 54 20-2011 2012-2013 30 20 0..iemand aan te spreken op zijn gedrag..toe te geven dat ik een fout heb gemaakt..excuses aanbieden..te praten over problemen die ik heb..met mijn problemen naar de mentor/docent te gaan..met mijn problemen naar een 'echte' vertrouwenspersoon van school te gaan..te protesteren als ik word gepest..in te grijpen als iemand wordt gepest 2005-2006 2006-2007 2008-2009 20-2011 2012-2013..iemand aan te spreken op zijn gedrag 39% 53% 45% 49% 53%..toe te geven dat ik een fout heb gemaakt 60% 64% 70% 73% 71%..excuses aan te bieden 67% 74% 81% 83% 83%..te praten over problemen die ik heb 36% 41% 46% 50% 53%..met mijn probleem naar de mentor/docent te gaan - 42% 46% 46% 56%..met mijn problemen naar een echte 30% 34% 42% 44% 48% vertrouwenspersoon te gaan..te protesteren als ik word gepest 54% 59% 60% 61% 69%..in te grijpen als iemand wordt gepest 30% 42% 48% 47% 54% 13
Vraag 9: Ik heb respect voor 0 90 80 70 73 87 71 84 74 88 70 81 81 81 85 88 60 50 40 20-2011 2012-2013 30 20 0..secorleiding/directeur..kern/teamleider..mentor..docenten..medeleerlingen..conciërge 2005-2006 2006-2007 2008-2009 20-2011 2012-2013..de sectorleiding/directeur 61% 70% 68% 73% 87%..de kernteamleider - 75% 76% 71% 84%..mijn mentor - 73% 81% 74% 88%..docenten 65% 65% 63% 70% 81%..medeleerlingen 60% 73% 77% 81% 81%..conciërge - - - 85% 88% 14
Vraag : Wat vind je van je school? Bij schoolveiligheid worden doorgaans drie pijlers gehanteerd met betrekking tot het schoolveiligheidsbeleid. Het gaat om: De zorg voor sociale binding; Een goede sfeer op school en het leren omgaan met elkaar is van groot belang. Als kinderen met plezier naar school gaan, ontwikkelen ze zich beter. Ze moeten zich op school veilig en op hun gemak voelen. Niet alleen binnen de muren van het schoollokaal, maar ook in de rest van het schoolgebouw en op het schoolplein. Het planmatig en deskundig omgaan met calamiteiten; Grensoverschrijdend gedrag in het onderwijs vraagt om een specifieke aanpak, omdat het naast adequaat handelen op dat moment, ook pedagogisch handelen vereist; het is een onderdeel van een groter geheel. Elke situatie is uniek en vraagt om een op maat gesneden aanpak. De zorg voor veilige voorzieningen. Goede afspraken over het gebruik van het schoolgebouw en diens omgeving, maar ook met het netwerk rond de school (politie, leerplicht, Jeugdzorg, GGD etc.) zijn van invloed op het veiligheidsgevoel onder leerlingen. Wat vind je van je school? Gemiddeld cijfer 2008-2009: Gemiddeld cijfer 20-2011: Gemiddeld cijfer 2012-2013: De sfeer op school 7,4 7,4 7,5 Het omgaan met grensoverschrijdend 6,5 6,8 6,9 gedrag Veilige voorzieningen 7,0 7,2 7,5 De door leerlingen gegeven uitslagen (feedback) kunnen worden gebruikt voor het bijstellen van het schoolveiligheidsbeleid. 15
Vraag 11: Gebruik van genotmiddelen (per week) Schooljaar 20-2011 Andere drugs Gokken XTC en/of speed Hasj/wiet Alcohol Tabak 99 1 98 2 1 99 1 98 1 2 83 8 8 1 1 91 11 6 nooit 1x > 1x, weekend > 1x, week elke dag 0% % 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 0% Schooljaar 2012-2013 Andere drugs Gokken XTC en/of speed Hasj/wiet Alcohol Tabak 99 1 98 1 98 1 97 3 84 6 8 2 88 2 9 nooit 1x > 1x, weekend > 1x, week elke dag 0% % 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 0% 16
Vraag 12: Waarom gebruik je deze middelen? Motief: Percentage 20-2011: Percentage 2012-2013: Nieuwsgierigheid 9,9% 9% Ontspanning 24,7% 18,6% Meedoen met anderen 3,6% 3,2% Uit verveling 6,2% 7,3% NB: antwoorden was bij deze vraag niet verplicht, daarom geen 0%. 17
2.3 Conclusie Over het algemeen voelen leerlingen zich veilig in- en rond school. Het meest veilig voelen leerlingen zich in eigen klas (94%); Leerlingen beoordelen school door de jaren heen als daadkrachtiger; In de daadkracht vraag scoort de 1 e klas opvallend positief; 5% van de leerlingen geeft aan zich vaak tot altijd onveilig te voelen door pesten. Leerlingen worden het meest gepest om hoe ze eruit zien en om wat ze wel of niet goed kunnen; Leerlingen uit het eerste leerjaar voelen zich het meest onveilig door de genoemde items bij vraag 5 (slachtoffervraag). Leerlingen uit het tweede leerjaar geven aan het het meest onveilig voor anderen te maken (vraag 7); Bij vraag 8 komt naar voren dat leerlingen in grote mate hun excuses durven te maken (83%). Echter iemand aan te spreken op gedrag blijkt lastig (53%); Met volwassenen over hun problemen praten blijft, ondanks een positieve ontwikkeling, lastig voor leerlingen; De respectvraag scoort opvallend positief. Het meest respect hebben leerlingen voor de mentor en conciërge; 9% van de leerlingen geeft aan dagelijks te roken, 16% geeft aan wekelijks alcohol te nuttigen. 18
3. Aanbevelingen Uit onderzoeken van de inspectie komt naar voren dat steeds meer scholen veiligheidsbeleid hebben ontwikkeld. Echter, het ontwikkelen en vastleggen van veiligheidsbeleid alleen blijkt niet voldoende. Beleid dat op papier staat is geen garantie voor doorwerking daarvan naar personeel, ouders en vooral leerlingen. Essentieel binnen veiligheidsbeleving is de vertaling van het beleid naar de praktijk en het creëren van betrokkenheid en medeverantwoordelijkheid. Beleid vs. praktijk Veiligheidsbeleid begint bij een gezamenlijk gedragen visie op het thema veiligheid. Dit beleid wordt pas effectief als het aansluit op, en is ingebed in een helder pedagogisch klimaat. Uiteindelijk gaat het binnen veiligheidsbeleid om de consequente en duidelijke vertaling van dit beleid naar de praktijk. Zolang deze doorwerking in de praktijk tekortschiet, is niet te verwachten dat een veiligheidsbeleid een structureel karakter krijgt binnen de school en zal bijdragen aan een gunstigere veiligheidsbeleving en meer veiligheid Betrokkenheid Het creëren van betrokkenheid binnen het thema schoolveiligheid is de sleutel tot het creëren van een grotere veiligheidsbeleving. Aandacht voor het individu, op zowel sociaal als cognitief niveau, is hierbij van groot belang. Wanneer iemand zich gekend en erkend voelt is een grotere betrokkenheid (en dus inzet) te verwachten. Ook is het belangrijk betrokkenen, op verschillende niveaus, bij beleid te betrekken. Formuleer in gezamenlijkheid (directie, medewerkers, leerlingen) (gedrags)regels. Investeer in de gezamenlijke controle hierop (aanspreekcultuur). Daarnaast kan ook in gezamenlijkheid worden besproken welke maatregelen vanuit school worden genomen bij ongewenst gedrag. Zoek de samenwerking met ketenpartners (politie, gemeenten en andere relevante partijen) binnen het thema schoolveiligheid. Ieder kan binnen zijn eigen verantwoordelijkheid bijdragen aan de veiligheid in- en rond school. Medeverantwoordelijkheid Veiligheid is en blijft een noodzakelijke voorwaarde voor kwalitatief goed onderwijs. Dit vraagt inzet van een ieder. Leerlingen en medewerkers zijn medeverantwoordelijk voor de gang van zaken op school. Participatie binnen het thema veiligheid draagt bij aan het bevorderen van het verantwoordelijkheidsgevoel. Wanneer op betrokkenheid wordt geïnvesteerd door het gezamenlijk maken van beleid, kan op medeverantwoordelijkheid worden geïnvesteerd door leerlingen ook een rol te geven binnen de naleving en handhaving van de regels. Het invoeren van pleinwacht en/of Peermediation zijn vormen van participatie waarin leerlingen een directe verantwoordelijkheid krijgen. Het thema veiligheid cyclisch terug laten keren op de agenda (team/mentorles), maakt gekozen beleid minder kwetsbaar. Uiteindelijk zal regelmatig evalueren met betrokkenen de mate van verantwoordelijkheid bepalen. Veiligheidsbeleid binnen een schoolorganisatie wordt minder kwetsbaar wanneer het personeel als team optreedt en het aanspreken van elkaar (zowel op docent-leerling niveau als op docent- en leerlingniveau) als vanzelfsprekend wordt gezien. 19
Specifieke aanbevelingen - Gebruik de uitslag van de thermometer om met leerlingen en medewerkers in gesprek te raken over het thema veiligheid en betrek hen in de totstandkoming van beleid en de sanctionering hiervan; - Stem verantwoordelijkheden binnen het thema veiligheid af. Wees eenduidig in de handhaving en sanctionering van gezamenlijk afgesproken beleid en investeer in medeverantwoordelijkheid, ook onder leerlingen (aanspreekcultuur). Gezien de uitslag lijkt de mentor de aangewezen persoon om hierover met leerlingen in gesprek te geraken. - De positieve uitslag vraagt naar een analyse van succesfactoren. Wees als school trots en zuinig op de positieve ontwikkeling binnen schoolveiligheid. Laat veiligheid een actueel thema blijven, met een cyclische terugkeer op ieders agenda. 20