Verlichting in de Cleanroom Joost van Rooij Cleanroom Systems International bv Nationaal Symposium Contamination Control 2019
even voorstellen... Joost van Rooij Commercieel Werktuigbouwkundige met passie voor cultuur, geschiedenis en technologie 1996 tot 2005 R&D - Hfd. BiDi Projecten Alcoa Inc. 2005 tot 2013 Sales Manager Europe 2013 tot heden DGA Cleanroom Systems International bv Bouwkundig (B): Design Engineer Build Care Preferred partners Werktuigbouwkundige- (W) en Elektrotechnische Installaties (E) 2
verlichting door Licht Wat is Licht? Elektromagnetische straling in frequentiebereik waarneembaar met menselijk oog Daglicht waarneembaar spectrum 380 tot 780nm < 400nm Ultra-Violet en > 780nm Infra-Rood Kunstlicht verleden: gloeilamp heden: fluorescentielamp (FL, TL, T8 T5) en LED toekomst: LED, OLED en SMART-LED en...? 3
basisbegrippen Lichtstroom [S] Lichtintensiteit [I] Verlichtingssterkte[E] Luminantie [L] lumen candela lux candela per m2 [lm] [cd] [lx] [cd/m2] S L I E 4
(H)erkenning verlichting Erkenning correcte verlichting start met herkenning slechte verlichting Onjuist ontwerp en materiaalgebruik (warmteafgifte) Verblinding (UGR) Slechte of foutieve kleurweergave-index (CRI) (effect dynamische lichtsturing) Maintenance Factor (MF) LLMF Lamp Lumen Maintenance Factor = x (L x )/100 LSF Lamp Survival Factor = 1 z (C z )/100 LMF Luminaire Maintenance Factor RMF Room Maintenance Factor (Dialux) Levensduurcriterium L-, B- en C-factoren gemeten levensduur [L x ] bij x branduren bezit x% oorspronkelijke lichtsterkte lichtstroom teruggang [B y ] bij x branduren bezit y% < 70% oorspronkelijke lichtsterkte totale uitval [C z ] bij x branduren z% uitgevallen 5
(H)erkenning verlichting Voorbeeld: 150lm/W L70B30C5 50.000h = 150*0.7*0.7*0.95 = 70lm/W bij 50.000 uur 150lm/W L90B10C1 50.000h = 150*0.9*0.9*0.99 = 120lm/W bij 50.000 uur Let op Levensduur (aanname) is géén gebruiksduur. Alle vermelde waarden worden door fabrikanten opgegeven bij een genormaliseerde omgevings-bedrijfstemperatuur van t=25oc tenzij anders vermeld. Bij LED-armaturen kan dit leiden tot extra uitval van 4% per 1oC stijging! 6 Incorrecte verlichting
Wetten Normen Aanbevelingen (1) Arbowet Arbeidsomstandighedenwet ArboNorm NEN 3087 ATEX 137 Bouwbesluit (2012) IEC 60598-1 Edition 8.0 (2014) Luminaires General requirements and tests IEC 62722-1-2 Edition 1.0 (2014) ISSO-79 publicatie Inspectie en Onderhoud Noodverlichtingsinstallaties ISSO-79.1 methodiek voor ontwerp en installatie Noodverlichtingsinstallaties NEN 1010:2015 Elektrische Installaties voor Laagspanning NEN-EN 1838:2013 Noodverlichting NEN 3011:2015 Veiligheidskleuren en tekens NEN-EN ISO 7010:2012 Vluchtwegaanduiding NEN-EN 12464-1:2011 Licht en Verlichting - Werkplekinrichting NEN-EN 50171 Centrale Voedingssystemen 7
Wetten Normen Aanbevelingen (2) NEN-EN 50172 Noodverlichtingssystemen voor vluchtwegen NEN-EN-IEC 60598-2-22:2014 Noodverlichtingsarmaturen Wet ECO-Design (2014) Labeling en verpakking armaturen WABO Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht Voorts - anno 2019 zijn lichtberekeningen en opleveringen conform NEN 1891 een wettelijke verplichting geworden (DIALUX-EVO) - daglichtaandeel (energiebesparing) dient te worden meegenomen In overleg met opdrachtgever kan in specifieke gevallen van wet- en regelgeving worden afgeweken. 8
NEN-EN 12464-1:2011 Licht en Verlichting - Werkplekinrichting Onderwerp en toepassingsgebied Normatieve verwijzingen Termen en definities Criteria voor het lichtontwerp * omgeving luminantieverdeling verlichtingssterkte verblinding verlichting in interieur kleuraspecten flikkering en stroboscopische effecten Tabellen met verlichtingseisen * 9
NEN-EN 12464-1:2011 Tabel 5.18 Industriële activiteiten Metaalbewerking en verwerking Ref.nr. 5.18.14 Precisie en Micromechanica is conform NEN-EN 12464-1:2011 wettelijk vereist: Ē m = 1.000 Lux gemiddelde verlichtingssterkte UGR < 19 mate onbehaaglijke verblinding U o = 0.7 gelijkmatigheid Ra = 80 kleurweergave LET OP: rekening houden met MF (Maintenance Factor)!! geen specifieke eisen t.a.v. kleur (K), aanvullende verlichting, veiligheid, verlichtingsrichting, reflectie e.d. 10
11
Subsidieregelingen (1) Fiscaal voordeel voor onderneming, vereniging of stichting Energie-Investerings-Aftrek (EIA) voor investering in energiezuinige technieken en duurzame energie 45% investeringskosten aftrekbaar fiscale winst (bovenop gebruikelijke afschrijving) voordeel: gemiddeld 11% + lagere energierekening budget 2019 147M Besparingssysteem verlichting (W) / publ. 10.05.2019 - wijz. 10.052019 vermindering energieverbruik verlichting in/bij bestaande bedrijfsgebouwen middels regelinstallatie (licht- of bewegingssensoren, schakel- of regeleenheid, dimlichtregeling) max. investeringsbedrag 150,00/sensor LED-verlichtingssysteem / publ. 10.05.2019 - wijz. 10.052019 verlichting in/bij bestaande gebouwen middels LED-armaturen (anders dan LED-buizen) met specifieke lichtstroom > 100lm/W (conform LM-79-08, NEN-EN IEC 62722-2-1:2016 o.g. 12
Subsidieregelingen (2) Besparingssysteem LED-buis (W) / publ. 10.05.2019 - wijz. 10.052019 vermindering energieverbruik verlichting in/bij bestaande bedrijfsgebouwen middels systeem van LED-buis met externe LED-driver en specifieke lichtstroom > 130lm/W (conform LM-79-08, NEN-EN IEC 62722-2-1:2016 o.g. max. investeringsbedrag 20,00/LED-buis Energieprestatieverbetering / publ. 10.05.2019 - wijz. 10.052019 bestemd voor: verbeteren van energieprestatie bestaande bedrijfsgebouwen, bepaald volgens energie-indexberekening en vastgelegd in ISSO 75.1 bestaande uit: pakket van energie-investeringen gebaseerd op maatwerkadvies, zoals vastgelegd in ISSO 75.2 eis: bedrijfsgebouw dient door energiemaatregel minimaal label B te bezitten en met minimaal 3 labels te zijn verbeterd max. investeringsbedrag 75,00/m2 BVO per label-sprong 13
Subsidieregelingen (3) Voorbeeld 1 Investering 100 LED-armaturen 5.000lm en 42W per armatuur (119lm/W) Aantal lumen = 100x 5.000 = 500.000lm Gedane investeringskosten 35.000,00 Maximale bedrag EIA in aanmerking: 500.000/1.000 x 25,00 = 12.500,00 (35%) Voorbeeld 2 Investering 50 LED-armaturen 10.800lm en 71W per armatuur (152lm/W) Aantal lumen = 50x 10.800 = 540.000lm Gedane investeringskosten 30.000,00 Maximale bedrag EIA in aanmerking: 540.000/1.000 x 25,00 = 13.500,00 (45%) Conclusie: in voorbeeld zijn kwalitatief betere en duurdere armaturen uiteindelijk goedkoper, hebben een hogere lumen-output (rendement) en lager verbruik (3.55KW vs 4.2KW) (H)ERKENNING VERLICHTING 14
Overdracht en actualisatie informatie Ministerie voor Infrastructuur en Waterstaat Erkende Maatregelen Energiebesparing www.infomil.nl Rijksdienst voor Ondernemend Nederland diverse subsidieregelingen EIA / MIA / Vamil Informatieplicht Energiebesparing www.rvo.nl Meutzner Light Vision www.meutznerlightvision.nl NSVV Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde www.nsvv.nl NVFN Nederlandse Vereniging van Fabrikanten van Noodverlichting ArboNed Risico Inventarisatie en Evaluatie (werkplek- en omgevingsverlichting) Arbonormen www.arboned.nl 15
vragen - opmerkingen - aanvullingen 16