Historische wandeling Yde In Yde zijn we trots op ons dorp en dat willen we graag met u delen. Yde is een karakteristiek Drents esdorp met brinken en boerderijen, esakkers, beekdalen, gras- en hooilanden, heide en zandwegen. Het oudste document, waarin voor het eerst sprake is van Yde, stamt uit 1207. Maar door bodemvondsten weten we dat er al nederzettingen waren ten tijde van de Hunebedbouwers. Aan de basis ligt een mooie dorpswandeling, want Yde kent heel veel leuke plekjes. We geven u op deze site een eerste indruk en een globale routebeschrijving. U kunt de route dus geheel zelfstandig lopen met de verstrekte informatie. Veel leuker is het echter om met een van onze dorpsgidsen mee te lopen, omdat zij veel achtergrondinformatie verstrekken en de historie van Yde plaatsen in de context van de vaderlandse geschiedenis. De wandelingen worden gehouden over de winterperiode (oktober t/m april) op de 1 e zondag van de maand. We vertrekken om 13.00 uur bij MFA Yde-De Punt, Betmersweg 2, 9494RR Yde. Na uitleg over de ontstaansgeschiedenis (geologie en archeologie) van het dorp en de naam Yde, lopen we via de Betmersweg naar de Norgerweg. Op de Norgerweg slaan we linksaf (let op het verkeer) en passeren de Pelikaanstraat. Kort na de Pelikaanstraat steken we de Norgerweg over en gaan het Evenveen in. Draaien we ons nog even om, dan zien we aan de Norgerweg installatiebedrijf Scheepstra, waar vroeger de steenfabriek stond. De boerderij links daarvan is opgetrokken met dit zandsteen. Deze boerderij deed begin vorige eeuw dienst als paardenstalling voor de paarden die gebruikt werden voor het transport van het zand naar De Punt.
Via Evenveen en (rechtsaf) Kampstukkenweg komen we bij de Brink. Als er tijd genoeg is lopen we ca. 100 meter de Homsteeg in om uitleg te geven over de Zuides met zijn mooie glooiingen, het verdwenen hunebed, de veenplassen, gevonden potscherven en Homanshoeve. Terug op een van de grootste brinken van Drenthe (3,5 ha) zien we aangeplante eiken. Vroeger was er ook een dobbe, voor dagelijks gebruik, en voor bluswater bij branden. Branden die veelvuldig voorkwamen in de houten boerderijen met hun stro- of rietgedekte daken. Als we geluk hebben zien we de schaapskudde, die vandaag de dag het gras op de brink kort moet houden. De Brink vervulde in vroegere tijden een belangrijke functie in het dagelijkse leven. Het was eigendom van de Boermarke en de plek om samen te komen. Als de boerhoorn werd geblazen spoedde iedereen zich naar de brink om naar de berichtgeving te luisteren. De ene keer ging het om een uitslaande brand en werd hulp gevraagd, de andere keer ging het om
verdeling van het boerwaark, d.i. de werkzaamheden aan de gezamenlijke wegen en gronden. U krijgt uitleg over het ontstaan en functioneren van de boermarke, een internationaal fenomeen, maar in Nederland uniek in Drenthe. Op de brink staat ook het informatiepaneel met daarop de geografische kaart van 1811 (Napoleon) en met aan de achterzijde enkele foto s van oud Yde. We steken de Norgerweg over en nemen een kijkje bij Breukenweg 1, waar de zgn. Breukenbomen staan. Het gebruik in Yde stamt uit begin van de 19 e eeuw en mensen die wanhopig waren als lijder aan een breuk, geloofden in de heilzame werking van de bomen. De plaatselijke smid sprak een toverspreuk uit en sloeg drie nagels in de boom. Als de bast over de nagels was gegroeid, was de patiënt genezen van zijn breuk.
Nu gaat het terug naar de Norgerweg en passeren De Barkhof. In vroegere tijden heette deze boerderij Aerdinge-Erve en het was een zogenaamde kloosterboerderij, behorende tot het klooster Maria in Campis in Assen. Het verhaal gaat dat deze boerderij verwoest in door de plunderende troepen van Bommen Berend als zij, teleurgesteld door het verzet van Groningen, na een maand de aftocht aanvaarden. Het volgende markante punt is een wit gebouw aan de linkerhand. Het pand kent een bewogen geschiedenis. Gebouwd als school in 1866 doet het vanaf midden vorige eeuw, en na enkele uitbreidingen en verbouwingen, dienst als gymlokaal en kleuteropvang met als laatste functie die van dorpshuis. Met de komst van de MFA in 2013 zijn alle functies vervallen en staat het pand nu te koop.
Naast het pand staat nog steeds de voormalige schoolmeesterswoning. We lopen door en slaan de Kerkweg in. De Kerkweg was vroeger een van de belangrijkste wegen in Yde, want deze vormde de noord-zuid verbinding. Voor aanleg van de Groningerstraat in 1830 trok al het verkeer tussen Assen en Groningen door Yde. De mensen uit Yde gingen in Vries naar de kerk over de Kerkweg. De Kerkweg werd ook wel Coevorderweg genoemd omdat Yde in oudere tijden een ganzenmarkt kende en de ganzen kwamen uit Coevorden. De benaming Werdenseweg houdt verband met de monniken uit Werden (bij Essen, BRD), die eens per jaar over deze weg trokken om hun tienden (belastingen) te innen. En tot slot vond Napoleon de weg van strategisch belang en behoorde de Kerkweg tot de Route Imperiale. Met grote zekerheid weten we ook nog dat Bommen Berend ons dorp over deze weg is gepasseerd.
We slaan de eerste weg aan de rechterhand in (Luutkampenweg), en zien nu aan onze rechterhand de Oude Hof met daarop een boerderij die vroeger werd aangeduid met Wrentinghe-goet. Voorts nemen we aan dat op of nabij deze hof de Gruijterij heeft gestaan. In een oorkonde uit 1323 is sprake van Folquinus fermentator te Yde. Yde was voor de brouwerijen in de stad Groningen een belangrijke leverancier van het gruijt, d.i. een kruidenmengsel, bestaande uit: gagel, laurierbes, duizendblad, salie en rozemarijn. Deze kruiden werden geplukt op de heidevelden in en om Yde. We vervolgen onze wandeling en passeren nu de voormalige woning van Hendrik Timmer, die daar ter plekke in 1955 de zilverschat van Yde vond; twee zilveren armbanden en 111 dinarii (Karolingische periode). Men neemt aan dat de toenmalige bewoners (ca. 865 na Chr.) hals over kop moesten vluchten voor invallen (raids) van de Noormannen.
Voor de vierde en laatste keer steken we de Norgerweg weer over, gaan 100 meter naar rechts en slaan vervolgens de Moespot in. We lopen richting radar en vliegveld Eelde en lopen daarmee over de Noordes van Yde. Halverwege Norgerweg en vliegveld ligt aan onze rechterhand een bosje met daarin een pingo-ruine, ontstaan in de laatste ijstijd (70.000 10.000) v. Chr. Bij de radar gaan we de zandweg op en komen daarna bij twee waterplassen. De eerste is de zwemplas, ook wel aangeduid met zandgat of Bolhuisgat. Hier zwemt en schaatst het hele
dorp. De tweede plas, aan de linkerhand, wordt aangeduid als Visplas. Beide plassen zijn eigendom van de Yder dorpsgemeenschap en bedoeld voor recreatie. De ontstaansgeschiedenis gaat terug tot op de vorming van het dekzand in de laatste ijstijd. In Yde vormden zich grote duinen tot wel 4,5 meter hoog, die begin 20 e eeuw zijn afgegraven. Veel zand is in Groningen gebruikt voor de stadsuitbreidingen en voor de bouw van het (oude) Academisch Ziekenhuis. Nog twee keer rechts afslaan en we zijn de terug op de plaats van vertrek. Met een beetje geluk is het YderHoes geopend. U bent daar van harte welkom.