Preventie van bekkenbodem gerelateerde klachten postpartum



Vergelijkbare documenten
Dr. Marijke C.Ph. Slieker-ten Hove. Bekkenfysiotherapeut

Voorkom bekkenbodemklachten: bekkenbodemspiertraining tijdens en na je zwangerschap

Incontinence Impact Questionnaire Short Form (IIQ-7)

Rapport Complicaties bij Zwangeren

patiënteninformatie 2 Wat is bekkenfysiotherapie?

Fysiotherapie voor kinderen met functionele obstipatie in de eerste lijn: resultaten van het BOKi onderzoek

NVFB-ZwangerFit actief, modern, wetenschappelijk onderbouwd Dé peripartum begeleiding. Folder voor verwijzers

Preventie van bekkenbodemproblematiek. Prof Mark Vierhout Urogynaecoloog RadboudUMC Nijmegen

De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug

Zwangerschap en bevallen; hoe is het nu met je bekkenbodem?

EPIDEMIOLOGIE VAN URINAIRE INCONTINENTIE TIJDENS DE ZWANGERSCHAP EN HET POSTPARTUM

Uw bekken beter belast bij zwangerschap

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2

Damsteun: zin en onzin. Marlene Reyns Vroedvrouw Vlaamse Organisatie van Vroedvrouwen VLOV vzw AZ Nikolaas St Niklaas

Bekkenbodemcentrum. Bekkenfysiotherapie

Module: Wat is de rol van tranexaminezuur in de preventieve en therapeutische setting van een HPP?

Risicofactoren.. waar preven2e kan beginnen

De bekkenfysiotherapeut. Helpt bij ongewild urineverlies, moeilijke stoelgang en pijn bij het vrijen

Fysiotherapie bij bekkenbodemproblemen

Protocol aanmeten en inbrengen pessarium bij prolaps

De bekkenfysiotherapeut helpt met diagnostiek en behandeling van klachten in het gebied van buik, bekken, bekkenbodem en lage rug

Bekkenfysiotherapie bij bekkenbodemklachten

Medewerkerinformatie. Bekkenfysiotherapie. Wat is bekkenfysiotherapie? terTER_

De behandelmogelijkheden zijn: Bekkenfysiotherapie

Gynaecologie. Bekkenbodemproblemen fysiotherapie. Afdeling: Onderwerp:

BETER ZELFMANAGEMENT BIJ HARTPATIENTEN: ROL VAN EHEALTH-TOEPASSINGEN

3 e Post EAUN Meeting

Bekkenbodemproblematiek in en na de zwangerschap

Probleemloos ontlasten

bekken(bodem) problematiek. bekken(bodem) problematiek. kenmerken. bekkenpijn peripartum. bekken(bodem) problematiek.

Medewerkerinformatie. Bekkenfysiotherapie. Wat is bekkenfysiotherapie? terTER_

Bekkenfysiotherapie. Gynaecologie

Nederlandse samenvatting

Functionele problematiek van de bekkenbodem:

Gynaecologie/Bekkenbodemcentrum

Bekkenfysiotherapie bij pijn in het bekkengebied

Bekkenfysiotherapie. bij bekkenbodemklachten. Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op

TABOES ROND URINE-INCONTINENTIE BIJ TURKSE VROUWEN

Kennismaking en presentatie in overleg gynaecologenverloskundigen-verpleegkundigen

Pijn in uw buik of bekkengebied?

Sacrale neurostimulatie voor incontinentie. Week van de urologie Dr. M. Abasbassi

PATIËNTEN INFORMATIE. Bekkenfysiotherapie

Huisarts of hometrainer?

Protocol Obesitas. 1.0 Definitie obesitas

Wie ben ik en wat doe ik hier?

Patiëntenvoorlichting Gynaecologie. Bekkenfysiotherapie

IN ZWANG PROTOCOL: Preventie recidief spontane vroeggeboorte

Fysiotherapie. Bekkenfysiotherapie. het voorkomen en behandelen van klachten in het bekkengebied

Medische indicatie: PIH + sectio in VG 16+3 AD

Baas over je blaas Stressincontinentie bij vrouwen

PROFOUND. Problemen met plassen, poepen of vrijen? Seksuologische problemen? Een zwaar gevoel in je onderbuik?

Visual Analoge Scale (VAS)

Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014

Beschikbare klinimetrie

Anale klachten rondom de prenatale en postnatale periode en de rol van de verloskundige

Disclosure belangen spreker. (potentiële) Belangenverstrengeling

24 mei Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Thorax/buik/organen

Patiënteninformatie. Bekkenfysiotherapie. Bekkenfysiotherapie Bekkenfysiotherapie.indd 1

Mannen hebben ook een bekkenbodem

Wat is een diastase? Sterkher Fundamentals

Kennispoort conferentie 2016

VSV: Verloskundige kringen van: de Kempen-Eindhoven- Strabrecht Máxima Medisch Centrum

Bekkenfysiotherapie bij prostaatkanker. Vakgroep bekken, 4 juni 2019 Tinky de Veld, (bekken)fysiotherapeut

Bekkenfysiotherapie. multidisciplinair samenwerken

Inhoud. Deel I Inleiding. Deel II Onderzoek en diagnose

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap.

Management of preterm delivery in women with abnormal fetal presentation

Bekkenbodemklachten na de bevalling Informatie en oefenadviezen

Marlies Peters. Workshop Vermoeidheid

Plaats van bekkenfysiotherapie bij radicale prostatectomie. Jona Beckers Bekkenfysiotherapeut MUMC+ 2 november 2017

Bekkenbodemcentrum Máxima

Rode Vlaggen. Cursus. Directe Toegankelijkheid Oefentherapie

Serotiniteit. Versie November 17. Wens 41 weken inleiden. AD* (weken) Actie Beleid Informatie. Folder serotiniteit mee geven

Angst voor de pijn. Prof. dr. Arie Franx. Pre-eclampsia and cardiovascular disease. Kennispoort Verloskunde, 3 februari 2012

VERZAKKING EN INCONTINENTIE

Belangenverstrengeling. Inhoud. Bekkenbodem (1) Bekkenbodem (2) Achtergrondinformatie prolaps. Wat willen vrouwen? Wat doen gynaecologen?

Michel Wyndaele Uroloog UMC Utrecht. Bijscholingsdag Urotherapie 22 maart 2019

Houd een oogje op de bodem!

Verloskunde in beweging III: de kracht van de consensus Aanbevelingen voor het verloskundig handelen bij UTERUSRUPTUUR

Drs. Nathan Hutting Dr. Sarah Detaille

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Samenvatting. Samenvatting

COMPUTERWERK. Multidisciplinaire Richtlijn NVAB. Dr. Erwin. M. Speklé, Eur.Erg. Voorzitter Human Factors NL

Wij vragen u om mee te doen aan een medisch-wetenschappelijk onderzoek.

De waarde van bekkenfysiotherapeutische zorg: z[u]i[n]nige zorg

Hardlooponderzoek in Nederland nu en in de toekomst. Marienke van Middelkoop, Erasmus MC Sjouke Zijlstra, UMC Groningen

Een verzakking. Voorwand vagina, achterwand vagina, baarmoeder, vaginatop. mca.nl

Preventieprogramma ter voorkoming van bekkenpijn in de perinatale fase van de zwangerschap

Urine retentie of residu (PUR en PVRV) Protocol VSV-Samen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

PowerPoint presentatie

Seks, het moet wel leuk blijven!

Geautomatiseerde medicatiereviews bij polyfarmacie patiënten in de eerstelijn: een retrospectieve studie Eerstelijnsgeneeskunde (ELG) Radboudumc

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB

Gefeliciteerd! Aangifte doen Aanmelden bij de ziektekostenverzekeraar

Bezoek Op verpleegafdeling 1A gelden geen bezoektijden. Wel adviseren wij een rustperiode tussen uur. Maximaal 3 bezoekers per keer.

Bekkenfysiotherapie. Gynaecologie. Inclusief lijst bekkentherapeuten regio. Inhoud. 1. Wat is bekkenfysiotherapie?

Transcriptie:

Preventie van bekkenbodem gerelateerde klachten postpartum Achtergrondinformatie Vrouwen kunnen tijdens hun zwangerschap, direct na de bevalling of later te maken krijgen met bekkenklachten, zoals urine incontinentie, anale incontinentie, een prolaps en/of bekkengordelpijn. 1-4 Bekkenklachten beperken vrouwen in het uitvoeren van dagelijkse activiteiten, hebben grote impact op de kwaliteit van leven en brengen hoge maatschappelijke kosten met zich mee. De huidige pre- en postpartum zorg besteedt geen standaard aandacht aan preventie van bekkenklachten. 5 Bekkenbodemspiertraining, bekkenfysiotherapie en leefstijladviezen kunnen worden aanbevolen als preventie of behandeling van bekkenklachten, zowel tijdens de zwangerschap als na de 1-4, 6-8 bevalling. Preventie Inzicht in het ontstaan van bekkenklachten, signalering van verhoogde risico s en eventueel instellen van een behandeling zou kunnen leiden tot reductie van bekkenklachten. 1

Inzicht Definities, prevalentie, risicofactoren Urine-incontinentie (UI), de klacht van enig ongewild urineverlies, komt voor bij 50% van alle vrouwen tijdens de zwangerschap en bij 1/3 van de vrouwen postpartum en neemt toe met de leeftijd. 1-3, 9 Ten opzichte van één sectio in de voorgeschiedenis verhoogt één vaginale bevalling het risico op UI met 67% en stijgt het risico op het persisteren hiervan gedurende 10 jaar of langer met 275%. Factoren die de kans op UI verhogen: hogere maternale leeftijd, UI tijdens de zwangerschap, overgewicht vóór de zwangerschap en/of postpartum, pariteit meer dan 3 bevallingen, uitdrijvingsfase van > 1 uur, obstetrisch letsel, kindsgewicht > 4000 gram, zwakte van de bekkenbodem Prolaps (Pelvic Organ Prolapse, POP), een verzakking van voor-, achterwand en/of uterus, kan 50% van de vrouwen na een vaginale partus treffen. Een vaginale partus geeft een 4 tot 11-voudig verhoogd risico op POP vergeleken met nulliparae. 10 De volgende drie factoren geven samen een 46% verhoogde kans op POP: 11-15 1. het voelen en/of zien van een vaginale uitstulping ( balgevoel ) tijdens de zwangerschap (17.8%) 2. het hebben van een moeder met een urogenitale prolaps (19.7%) 3. het verrichten van zwaar lichamelijk werk (8.5%) Anale incontinentie (AI), ongewild verlies van feces en/of flatus, komt minder vaak voor dan UI, maar het is bijzonder belastend, zowel fysiek als psychisch. Fecesverlies en de combinatie van feces en flatusverlies komt postpartum bij primiparae voor bij respectievelijk 2-6% en 13-27%. Risicofactoren AI: obstetrisch letsel is een factor die algemeen gerelateerd wordt aan het ontstaan van AI direct postpartum of later. Van alle vrouwen met een totaalruptuur krijgt 30-60% te maken met een al dan niet tijdelijke mate van AI. 1, 7, 15-20 Overige risicofactoren AI: overgewicht, AI tijdens de zwangerschap. Zwangerschaps Gerelateerde Bekkengordel Pijn (ZGBP), een muskeloskeletaal type persisterende pijn rondom de bekkengordel, met mogelijke uitstraling naar de heupen en bovenbenen, komt voor bij 1 op de 5 vrouwen tijdens de zwangerschap. 4 De pijn kan geleidelijk of acuut ontstaan, wisselt in hevigheid en locatie, en brengt aanzienlijke beperkingen bij Activiteiten in het Dagelijks Leven (ADL) met zich mee. Symptomen kunnen vroeg in de zwangerschap, tijdens de partus of ook in de eerste maand postpartum ontstaan. In de overgrote meerderheid (93%) verdwijnen de klachten spontaan binnen 6 maanden na de bevalling. De rest neemt een chronisch karakter aan. Tot 2 jaar postpartum bedraagt de incidentie van persisterende ZGBP 5% tot 8.5%. De oorzaak van ZGBP lijkt zowel tijdens de zwangerschap als postpartum multifactorieel bepaald. Vast staat dat veranderingen in de hormoonspiegels relaxine en progesteron een rol spelen. Belangrijkste risicofactoren voor ZGBP: 1. zwaar werk (draaien en bukken met de rug meerdere malen/uur) 2. een voorgeschiedenis van lage rugklachten, bekkengordelpijn en/of trauma van het benig bekken 2

Signalering van verhoogd risicoprofiel postpartum Op basis van het best beschikbare wetenschappelijk bewijs en consensus van de werkgroep volgt hier een risicoprofiel en adviezen ter preventie van bekkenklachten postpartum. Multidisciplinaire kennis van dit risicoprofiel beoogt te leiden tot een tijdige signalering van deze vrouwen en preventie van bekkenbodemgerelateerde klachten door advisering m.b.t. 1-4, 6, 7 bekkenbodemspiertraining, bekkenfysiotherapie en leefstijladviezen. Vrouwen met een verhoogd risico op bekkenbodemgerelateerde klachten postpartum zijn te vinden in het volgende profiel: Alle vrouwen in het kraambed met ernstige pijn in de bekkengordel met ADL beperkingen totaalruptuur Alle vrouwen bij de 6 weken postpartum nacontrole met hoge maternale leeftijd pariteit meer dan 3 bevallingen overgewicht vóór de zwangerschap en/of postpartum UI tijdens en/of na de zwangerschap het voelen en/of zien van een vaginale uitstulping ( balgevoel ) tijdens de zwangerschap een moeder met een urogenitale prolaps zwaar lichamelijk werk (draaien en bukken met de rug meerdere malen/uur) AI tijdens de zwangerschap obstetrisch letsel totaalruptuur uitdrijvingsfase van > 1 uur kindsgewicht > 4000 gram zwakte van de bekkenbodem (deels aangeboren, of veroorzaakt of verergerd door zwangerschap en/of vaginale bevalling) een voorgeschiedenis van lage rugklachten, bekkengordelpijn, trauma van het benig bekken 3

Preventie bekkenbodemgerelateerde klachten: implicaties voor de praktijk Bekkenbodemspiertraining, bekkenfysiotherapie en leefstijladviezen kunnen worden aanbevolen als preventie of behandeling van bekkenklachten, zowel tijdens de zwangerschap als na de 1-4, 6-8 bevalling. Motivatie van alle betrokkenen en therapietrouw zijn belangrijke voorspellers voor succes. 20-22 De volgende algemene preventie adviezen worden erkend en uitgedragen: Bekkenbodemspiertraining: vrouwen worden ten zeerste geadviseerd de bekkenbodemspieren te trainen zowel tijdens de zwangerschap als na hun bevalling (zie folder) verwijs naar de bekkenfysiotherapeut voor intensieve begeleiding en bekkenbodemspiertraining op maat als behandeling van UI, POP, AI, ernstige en/of persisterende bekkenpijn en na totaalruptuur 22 (volg flow chart, interventie protocol) Leefstijl adviezen: vrouwen worden ontraden te roken voor of tijdens hun zwangerschap vrouwen dienen te streven naar een gezond lichaamsgewicht voor hun zwangerschap en streven naar terugkomen op hun lichaamsgewicht van voor de zwangerschap regelmatige training met lage intensiteit wordt ten zeerste geadviseerd obstipatie moet worden vermeden zowel tijdens als na de zwangerschap Werkwijze tijdens zwangerschap en postpartum Bijlage 1 Het interventie protocol beschrijft het proces van de interventie door de verloskundige/gynaecoloog (tijdspad acties en afkappunten voor besluitvorming) Bijlage 2 Folder met algemene advisering voor leefstijl en bekkenbodemspiertraining voor de zwangere/pas bevallen vrouw Bijlage 3 Screeningslijst door de vrouw voor 6 weken postpartum controle in te vullen (gevalideerde vragen 14, 21, 23, 24 naar UI, POP, AI en ZGBP). Dit protocol is in 2013 opgesteld door een regionale werkgroep: Drs. Joggem Veen, urogynaecoloog Máxima Medisch Centrum, Veldhoven/Eindhoven Carlijn van der Heijden, verloskundige, Ortus Verloskunde & Echoscopie, Bladel Dr. Pytha Albers-Heitner, bekkenfysiotherapeut, epidemioloog/gezondheidswetenschapper, Basaal, Waalre Thea van Delft-de Moor, bekkenfysiotherapeut, Andromeda Gezondheidscentrum, Veldhoven Marieke Meeuwis, bekkenfysiotherapeut, Fysiotherapie Marieke Meeuwis, Oirschot 4

Literatuur 1. Boyle R, Hay-Smith EJC, Cody JD, Mørkved S. Pelvic floor muscle training for prevention and treatment of urinary and faecal incontinence in antenatal and postnatal women. Cochrane Database of Systematic Reviews 2012, Issue 10. Art. No.: CD007471. DOI: 10.1002/14651858.CD007471.pub2.; (10). 2. Abrams P, Cardozo L, Khoury S, Wein A. 5th International Consultation on Incontinence, Paris February, 2012, France. Paris, France Health Publication Ltd; 2012. 3. Wesnes S, Lose G. Preventing urinary incontinence during pregnancy and postpartum: a review. International Urogynecology Journal. 2013;24(6):889-99. 4. Kanakaris N, Roberts C, Giannoudis P. Pregnancy-related pelvic girdle pain: an update. BMC Medicine. 2011;9(1):15. 5. Spelten E, Klomp T, Manniën J. Deliver-studie 2008-2011 Nationale studie naar de eerstelijns verloskunde2011. 6. Morkved S, Bo K. Effect of pelvic floor muscle training during pregnancy and after childbirth on prevention and treatment of urinary incontinence: a systematic review. Br J Sports Med. 2013 January 30, 2013. 7. NVOG. Richtlijn totaalruptuur. 2013 31-05-2013. 8. NVU, NVOG. Richtlijn urine-incontinentie voor de tweede en derde lijns zorg. 2013. 9. Gyhagen M, Bullarbo M, Nielsen TF, Milsom I. The prevalence of urinary incontinence 20 years after childbirth: a national cohort study in singleton primiparae after vaginal or caesarean delivery. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology. 2013;120(2):144-51. 10. Mant J, Painter R, Vessey M. Epidemiology of genital prolapse: observations from the Oxford Family Planning Association study. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology. 1997;104(5):579-85. 11. Jelovsek J, Maher C, Barber M. Pelvic organ prolapse. The Lancet. 2007. 12. Gyhagen M, Bullarbo M, Nielsen TF, Milsom I. Prevalence and risk factors for pelvic organ prolapse 20 years after childbirth: a national cohort study in singleton primiparae after vaginal or caesarean delivery. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology. 2013;120(2):152-60. 13. Slieker-ten Hove M, Pool-Goudzwaard A, Eijkemans M, Steegers-Theunissen R, Burger C, Vierhout M. The prevalence of pelvic organ prolapse symptoms and signs and their relation with bladder and bowel disorders in a general female population. Int Urogynecol J. 2009;20(9):1037-45. 14. Slieker-ten Hove MCP, Pool-Goudzwaard AL, Eijkemans MJC, Steegers-Theunissen RPM, Burger CW, Vierhout ME. Symptomatic pelvic organ prolapse and possible risk factors in a general population. Am J Obstet Gynecol. 2009;200(2):184.e1-.e7. 15. Slieker-ten Hove MCP, Pool-Goudzwaard AL, Eijkemans MJC, Steegers-Theunissen RPM, Burger CW, Vierhout ME. Prevalence of double incontinence, risks and influence on quality of life in a general female population. Neurourol Urodynam. 2010;29(4):545-50. 16. Johanson J, Lafferty J. Epidemiology of fecal incontinence: the silent affliction. The American Journal of Gastroenterology. 1996;91(1):33. 17. Eason E, Labrecque M, Marcoux S, Mondor M. Anal incontinence after childbirth. Can Med Assoc J. 2002 February 5, 2002;166(3):326-30. 18. Bols EMJ, Hendriks EJM, Berghmans BCM, Baeten CGMI, Nijhuis JG, De Bie RA. A systematic review of etiological factors for postpartum fecal incontinence. Acta Obstet Gynecol Scand. 2010;89(3):302-14. 19. Sultan AH, Kamm MA, Hudson CN, Thomas JM, Bartram CI. Anal-Sphincter Disruption during Vaginal Delivery. N Engl J Med. 1993 December 23, 1993;329(26):1905-11. 20. Bols EJ, Groot J, Heeswijk-Faase vi, Hendriks E, Berghmans B. KNGF. Evidence based statement anale incontinentie. 2013. 21. Bastiaenen C, Hendriks E, Pool-Goudswaard A, Bernards N, Engelenburg-van Lonkhuyzen M, Albers-Heitner C, et al. KNGF richtlijn zwangerschapsgerelateerde bekkenpijn. Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie. 2009;119(1). 22. Bernards AM, Berghmans BM, Slieker-ten Hove MP, Staal JB, Bie R, Hendriks EM. Dutch guidelines for physiotherapy in patients with stress urinary incontinence: an update. International Urogynecology Journal. 2013:1-9. 23. Avery K, Donovan J, Peters T, Shaw C, Gotoh M, Abrams P. ICI-Q: a brief and robust measure for evaluating the symptoms and impact of urinary incontinence. Neurourol Urodynam. 2004;23(4):322-30. 24. Bols EMJ, Hendriks HJM, Berghmans LCM, Baeten CGMI, Bie RA. Responsiveness and interpretability of incontinence severity scores and FIQL in patients with fecal incontinence: a secondary analysis from a randomized controlled trial. International Urogynecology Journal. 2013;24(3):469-78. 5