Van Neerslag tot Schade Risicoperceptie van overstromingen 18 februari 2010, 15.00 16.00 uur dr. ir. T. Terpstra, HKV lijn in water / Universiteit Twente t.terpstra@hkv.nl
Toekomstig risicomanagement: Veranderende rollen waterbeheerder Wat wordt er van mij verwacht? rampenbestrijding Wat vind ik daarvan?
Afhankelijkheden Individueel handelingsperspectief van Mw Vloet en haar buren Fysische Randvoorwaarden Collectief Handelingsperspectief Omgevings Randvoorwaarden Wat wordt er van mij verwacht? Risico Communicatie Wat vind ik daarvan?
Interactieve sessie! Wil de Nederlandse burger zich voorbereiden op overstromingen? De perceptie van mevrouw Vloet (onderzoeksresultaten) Discussie aan de hand van dilemma s Wat vindt u daarvan?
Centraal Europa
Cumbria, UK
9 miljoen mensen 65% nationaal inkomen
Oosterschelde Kering
Overstromingskans in mensenleven (100 jaar) Hollandse kust 1% Rivieren gebied 8%
Enquetes Nederland leeft met Water: 74% Nederlanders is trots op het NL-waterbeheer UT-onderzoek: veel vertrouwen in kennis & kunde heel veel tamelijk veel niet weinig, niet veel tamelijk weinig heel weinig expertise onderhoud financiën openheid
Nationaal Waterplan 2009-2015 Steun voor water onvoldoende in praktisch denken en handelen omgezet. Burgers maar ook bestuurders en professionals uit andere domeinen, zoals de ruimtelijke ordening en de crisisbeheersing, hebben nog te weinig oog voor water. Vergroten waterbewustzijn en handelingsperspectief bij (dreigende) overstroming
Nationaal Waterplan Meerlaagse veiligheid 1. preventie tegen overstromingen 2. een duurzame ruimtelijke inrichting 3. rampenbestrijding en communicatie (zit de burger hierop te wachten?)
Primaire waterkeringen getoetst Landelijke Rapportage Toetsing 2006
Dilemma A. Geen rampenplannen maken. De overheid kan het beste al het geld investeren in waterkeringen. B. Wel rampenplannen maken en daarover communiceren; maar de overheid moet daarin pas investeren als alle waterkeringen voldoen aan de wettelijke veiligheidseisen. C. Wel rampenplannen maken en daarover communiceren; ook als enkele waterkeringen nog niet voldoen aan de wettelijke veiligheidseisen.
Dilemma A. Geen rampenplannen maken. De overheid kan het beste al het geld investeren in waterkeringen. 5% B. Wel rampenplannen maken en daarover communiceren; maar de overheid moet daarin pas investeren als alle waterkeringen voldoen aan de wettelijke veiligheidseisen. 24% C. Wel rampenplannen maken en daarover communiceren; ook als enkele waterkeringen nog niet voldoen aan de wettelijke veiligheidseisen. 71%
Nationaal Waterplan 2009-2015 Voorlichting en (risico-)communicatie over mogelijke waterrisico s zijn niet weg te denken uit de huidige Nederlandse samenleving. Inmiddels is duidelijk dat met dit soort activiteiten nog te weinig resultaat wordt geboekt. Bijlage 2: Kennis & Innovatieagenda Wat is de meest effectieve communicatievorm op het gebied van waterveiligheid die aansluit bij de beleving van de burger, inclusief communicatie over onzekerheden? Mogelijkheden voor vergroten waterbewustzijn met aandacht voor de effecten van campagnes en events (rampen)
Goedendag! Ik ben mevrouw Vloet, en ik sta vandaag symbool voor de Nederlandse burger. Helpt dit vloedschot? Of moet ik iets anders doen om mij voor te bereiden op een overstroming? Ik heb een probleem. En ik kan er al de hele week niet van slapen. Ik droom ieder nacht over de volgende vraag
Voorbereiden, Ik moet erover nadenken (1), en dan beslissingen nemen (2).
Risicoperceptie Onderzoek Filter: Risico Perceptie Risicobewust Geen handelingsopties Ontkenning Risico? Communicatie Voorbereid! Emotiegestuurd Probleemgestuurd Risicobewust Waardevolle handelingsopties Voorbereiden
Onderzoeks gebieden VNTS (1648) dijkring 7 dijkring 8 dijkring 14 dijkring 16 PROMO (1457) dijkring 22 dijkring 28-31 dijkring 36
Voorbereiden
Publieksvraag A. Ik weet hoe ik me in veiligheid kan brengen bij een dreigende overstroming. B. Ik weet niet hoe ik me in veiligheid kan brengen bij een dreigende overstroming; ik ga dat zelf uitzoeken. C. Ik weet niet hoe ik me in veiligheid kan brengen bij een dreigende overstroming; ik verwacht van de overheid dat zij mij vertelt hoe ik me het beste kan voorbereiden op een overstroming.
Welke voorbereiding vindt u aantrekkelijk?
I = Informatie zoeken N = Noodpakket V = Verzekering Z = Zandzakken Zeker wel Personen BESCHERMING Bezittingen Andere Risico s GEDRAG Intentie Waarschijnlijk wel Misschien wel / mischien niet Waarschijnlijk niet I N V Z Zeker niet Kosten Tijd & Moeite Kennis & Vaardigheden Hulp Middelen
Filter: Risico Perceptie Communicatie Waarom niet Voorbereiden? Geen handelingsperspectief? Probleemgestuurd
I = Informatie zoeken N = Noodpakket V = Verzekering Z = Zandzakken Veel Personen BESCHERMING Bezittingen Andere Risico s GEDRAG Intentie Tamelijk veel Niet weinig / Niet veel Tamelijk weinig I N V Z V I N Z N I V Z V Z N I Z V I N Z V I N Z I V N I N V Z Weinig Kosten Tijd & Moeite Kennis & Vaardigheden Hulp Middelen
I = Informatie zoeken N = Noodpakket V = Verzekering Z = Zandzakken Veel Personen BESCHERMING Bezittingen Andere Risico s GEDRAG Intentie Tamelijk veel Informatie Niet weinig / Niet veel Noodpakket Verzekeren Zandzakken Tamelijk weinig Weinig Kosten Tijd & Moeite Kennis & Vaardigheden Hulp Middelen
Ontkenning Risico Perceptie stimuleren Communicatie Voorbereiden? Emotiegestuurd Verantwoordelijkheid? handelingsperspectief? probleemgestuurd
Dilemma: Verantwoordelijkheid Welke rolverdeling tussen burger en overheid is wenselijk? A. Voorbereiden op een overstroming is ingewikkeld; de overheid moet rampenplannen hebben, maar de burger daarmee niet belasten. B. De burger heeft een eigen verantwoordelijkheid; de overheid moet de burger meer stimuleren om zich voor te bereiden op overstromingen.
Verantwoordelijkheid voorbereiden Wie vindt u ervoor verantwoordelijk dat burgers goed zijn voorbereid op een noodsituatie / evacuatie? A. De overheid B. De overheid en de burger C. De burger
Verantwoordelijkheid voorbereiden Wie vindt u ervoor verantwoordelijk dat burgers goed zijn voorbereid op een noodsituatie / evacuatie? A. De overheid: 22% B. De overheid en de burger evenveel: 60% C. De burger: 18%
Verantwoordelijkheid voor schade Nu: Wet Tegemoetkoming Schade bij rampen en ongevallen (WTS). Bezwaren: besluit WTS wordt genomen na de ramp burgerlijk recht: ieder draagt zijn eigen schade voordelen verzekeren: Door polisvoorwaarden is de verzekerde schade vooraf helder Eigen verantwoordelijkheid: Individueel beslissen om mee te doen aan spreiding van schade (alleen bij vrijwillig verzekeren; risicobewustzijn) nadelen verzekeren: Overstromingrisico in Nederland onvrijwillig. Overheid is meest effectieve risicomanager. Burger kan weinig doen. Iedereen verplicht verzekeren: verkapte belastingheffing. Alleen blootgestelden: gaat ten koste van solidariteit. Alle Nederlanders hebben baat bij goed waterbeheer.
Verantwoordelijkheid voor schade Stel dat de overheid het risico op overstromingen vrijwillig verzekerbaar maakt. Met andere woorden: schade wordt niet vergoed door de overheid uit belastinggeld. Zou u zich in dat geval verzekeren tegen overstromingsschade? A. Nee, ik sluit geen verzekering af. Ik ben er tegen dat schade door overstromingen verzekerbaar wordt gemaakt: schade moet worden vergoed door de overheid uit belastinggeld. B. Ja, ik ga zelf de premie betalen. Ik ben er voor dat schade door overstromingen verzekerbaar wordt gemaakt: mensen zijn zelf mede verantwoordelijk voor de schade aan hun bezittingen door een overstroming.
Verzekeren van schade Stel dat er een overstroming heeft plaatsgevonden. > We gaan er hierbij vanuit dat de waterkeringen voldoen aan de normen. Wie vindt u verantwoordelijk voor de schade aan huizen en bezittingen van mensen? A. De overheid B. De overheid en de burger evenveel C. De burger
Verantwoordelijkheid schade Stel dat er een overstroming plaatsvindt. > We gaan er hierbij vanuit dat de waterkeringen voldoen aan de normen. Wie vindt u verantwoordelijk voor de schade aan huizen en bezittingen van mensen? A. De overheid: 73% B. De overheid en de burger evenveel: 24% C. De burger: 3%
I = Informatie zoeken N = Noodpakket V = Verzekering Z = Zandzakken Burger volledig Verantwoordelijkheid Schade mitigatie Evacuatie GEDRAG Intentie Burger voornamelijk Evenveel Overheid voornamelijk S E I N V Z Overheid volledig
Voorbereiden? Risico Perceptie 1. Handelings perspectief 2. Een gedeelde verantwoordelijk heid Probleemgestuurd
risicoperceptie Heel waarschijnlijk Tamelijk waarschijnlijk Gevolgen Heel onwaarschijnlijk Schade openbare voorzieningen Schade aan huis & bezittingen Levensbedreigende situatie Dagelijkse leven ontregeld Heel waarschijnlijk Kans Tamelijk onwaarschijnlijk Heel onwaarschijnlijk
Waar maakt de burger zich het vaakst zorgen over? Geluidshinder (verkeer) Griep-epidemie Klimaatverandering Kosten levensonderhoud Overstromingen Onveiligheid op straat Terrorisme
Overtromingen vs de rest Maakt u zich wel eens zorgen over NOP 7 FLEV 8 DELF 14 ALBLAS 16 nog al eens / vaak DORD 22 ZEE 28-31 LHM 36 af en toe niet / nauwelijks Stijgende kosten levensonderhoud Criminaliteit / onveiligheid op straat Klimaatverandering Terrorisme Geluidshinder van het verkeer Grote overstroming in uw regio Griep-epidemie of ziektegolf
I = Informatie zoeken N = Noodpakket V = Verzekering Z = Zandzakken Heel groot RISICOPERCEPTIE Kans Gevolg Affect GEDRAG Intentie Tamelijk groot G Niet klein / groot I N Tamelijk klein K A V Z Heel klein
Het dempende effect van vertrouwen Risicoperceptie lijkt preventie georiënteerd. VNTS: PROMO: NOP 7 FLEV 8 DELF 14 ALBLAS 16 DORD 22 ZEE 28-31 LHM 36 Heel waarschijnlijk Kans-perceptie Heel onwaarschijnlijk Heel veel vertrouwen Heel weinig vertrouwen Vertrouwen in risicomanagers (waterbeheer)
Wat kunnen we hieraan doen? 3. Risico Perceptie 1. Handelings perspectief? Niet Voorbereiden Communicatie 2. Een gedeelde verantwoordelijkheid Probleemgestuurd
En hoe voorkomen we dit? Risico Perceptie Geen handelingsopties Afschuiven verantwoordelijkheid Ontkenning Risico? Communicatie Emotiegestuurd Probleemgestuurd Handelingsperspectief Gedeelde verantwoordelijkheid Voorbereiden
Resultaten communicatieexperiment Kievik & Gutteling (UT) PROMO
Risicoperceptie Hoog Text Plaatje Laag Text Plaatje
Effectiviteit Lage effectiviteit Krantenartikel gebaseerd op denk vooruit campagne Hoge effectiviteit Zelfde artikel, maar met extra argumenten en nadruk op de werkzaamheid van voorbereidingen
Design Risicoperceptie laag Effectiviteit laag N = 156 Risicoperceptie hoog Effectiviteit laag N= 158 Risicoperceptie laag Effectiviteit hoog N = 174 Risicoperceptie hoog Effectiviteit hoog N = 238 Verwachting: Zowel risicoperceptie als effectiviteit dragen bij aan informatie zoeken en voorbereiden op overstromingen
GEDRAG NU GEDRAGINTENTIE 100% van deelnemers Informatie zoeken via website links Risicoperceptie & Handelingsperspectief Informatie zoeken Voorbereiden Hoog 75% Risicopercetie Handelingsperspectief Tamelijk hoog 50% Geen manipulatie Niet hoog / laag 25% Tamelijk laag 0% Laag
Ethische aspecten communicatie De overheid dient transparant te zijn over risico s Communicatie kan angst aanjagen en dat is onwenselijk
Dilemma De meeste Nederlanders hebben geen ervaring met overstromingen en zijn goed beschermd. Doordat de overheid nauwelijks over het risico op overstromingen communiceert en de overstromingskans klein is, is het bewustzijn momenteel laag. A. Communicatie over overstromingen jaagt onnodig angst aan. Het is daarom onwenselijk om uitgebreid te communiceren over overstromingen. B. Overstromingrisico s horen bij de natuurlijke ligging van ons land. De overheid moet een actief beleid voeren en de burgers veel beter informeren over het overstromingsrisico.
Dank voor uw aandacht!
Risico-communicatie: One size fits all? Match? Bron: www.denkvooruit.nl verschillende gebieden verschillende collectieve handelingsperspectieven verschillende individuele handelingsperspectieven verschillende mensen & risicopercepties & zelfde risico & crisiscommunicatie?
Doel van risico-communicatie (Renn, 1998) Informeren, overtuigen, en consulteren om... kennis te versterken (waterbewustzijn)... effectieve randvoorwaarden te creeren voor dialoog en het oplossen van conflicten (eigen verantwoordelijkheid / draagvlak)... attituden en gedrag te veranderen (zelfredzaamheid)... in de samenleving