INTERNATIONALE POLITIESAMENWERKING Onderzoek naar de modaliteiten voor Belgische participatie in internationale politiesamenwerkingsprojecten van regionale omvang Onderzoekers Serge BRAMMERTZ Stefan DE VREESE Jef THYS Promotoren Prof. Dr. Lode VAN OUTRIVE Prof. Dr. Francoise TULKENS Co-promotoren Dan KAMINSKY Patricia KLINCKHAMERS Ministerie van Binnenlandse Zaken Algemene Rijkspolitie Uitgeverij POLITEIA vzw
INHOUD INHOUDSOPGAVE I SITUERING VAN HET ONDERZOEK 1 IILITERATUURANALYSE 3 1. De afschaffing van de grenscontroles 4 2. De praktijk van de internationale politiesamenwerking 6 3. Beantwoorden de compenserende maatregelen voorzien door de Akkoorden van Schengen aan de politiele verwachtingen? 7 4. Het uitwisselen en opslaan van informatie 8 5. Grensoverschrijdende observatie en -achtervolging 10 6. Besluit 12 m HET VOORONDERZOEK: DE BEVOORRECHTE GETUIGEN 15 1. Doel 15 2. Methode 15 2.1. Thematische interviews 15 2.2. De controlelijst 16 3. De geinterviewden 17 4. De resultaten 18 4.1. De samenwerkingspraktij k 18 4.1.1. Grensoverschrijdende achtervolging 18 4.1.2. Grensoverschrijdende observatie 20 4.1.2.1. Grensoverschrijdende observatie: een speciaal geval 21 4.1.3. Informatie-uitwisseling 22 4.1.4. Technische Problemen 26 4.1.5. Uitwisseling van functionarissen 26 4.1.6. Organisatie 27 4.1.6.1. De verbindingsdienst 27 4.1.6.2. Nebedeacpol 28 4.1.7. Positieve en negatieve aspecten 29 4.2. Wat is geoorloofd en wat niet? 31 4.2.1. (On)geoorloofdheid van de samenwerking 31 en reglementerende teksten 4.2.2. De Belgische souvereiniteit 32 4.2.3. Toestemmingen en contacten met de autoriteiten 33 4.2.4. Internationale rogatoire commissies 33 4.3. Waarover wordt samengewerkt? 35 4.4. Welke kennis is noodzakelijk bij de grensoverschrijdende samenwerking? 35
n 1NH0UD 5. Bilan 36 5.1. Het onderscheid administratieve- en gerechtelijke politie 37 5.2. De samenwerking tussen de Belgische politiediensten 37 5.3. Onvoldoende wettelijke harmonisering 38 5.4. Onvoldoende harmonisering van de onderzoekstechnieken 38 5.5. Het verschallende criminele beleid 38 5.6. Het gebruik van kunstgrepen 39 5.7. Taalkundige verschillen 40 6. Besluit 40 IV HET HOOFDONDERZOEK: DE INTERVIEWS 42 1. Inleiding 42 1.1. De doelstelling en de methode 42 1.2. De analyse van de gegevens 43 1.3. De respondenten 43 1.4. De weergave van de resultaten 44 2. Algemene gegevens 45 2.1. De grenzen en de landen waarmee het meest samengewerkt wordt 45 2.2. De politiedienst waarmee het meest samengewerkt wordt 45 2.3. De frequentie van samenwerken 46 3. Het overwicht van de gerechtelijke taken 47 3.1. Taken en organisatie van de grensoverschrijdende samenwerking 47 3.1.1. De taken bij de grensoverschrijdende samenwerking 47 3.1.1.1. Het overwicht van gerechtelijke taken 47 3.1.1.2. Openbare ordehandhaving 50 3.1.1.3. Taken in verband met vreemdelingen 51 3.1.1.4. En de preventie? 52 3.1.2. Organisatie en infrastructuur 52 3.1.2.1. Verbindingsambtenaren 53 3.1.2.2. Het werken met gemengde equipes 54 3.1.3. De lacunes 57 3.2. Het wegvallen van de (controle aan) de grenzen 58 3.3. Besluit 58 4. Het overwicht van de informatie-uitwisseling 59 4.1. Informatie-uitwisseling, grensoverschrijdende observatie en -achtervolging 59 4.1.1. Grensoverschrijdende informatie-uitwisseling 60 4.1.1.1. De noodzaak van het vragen van toestemming 60 4.1.1.2. De impact van Nederlandse en/of Duitse wetgeving 64 4.1.1.3. De regelgeving 65 4.1.1.4. De bescherming van de persoonlijke levenssfeer 67 4.1.1.5. Het management van de verworven informatie 68
BMHOUD iii 4.1.1.6. Het liaisonbureau 69 4.1.2. Grensoverschrijdende achtervolging en -observatie 73 4.1.2.1. De praktijk 73 4.1.2.2. De hinderpalen 75 4.1.2.3. De incidenten 77 4.1.2.4. Kennis van de regelgeving 77 4.1.2.5. De toestemming 78 4.2. Besluit 79 4.2.1. De informatie-uiwisseling 79 4.2.2. Grensoverschrijdende achtervolging en observatie 80 5. De band tussen de nationale en de internationale samenwerking 81 5.1. Samenwerking, taakverdeling en reorganisatie 81 5.1.1. Nationale en internationale samenwerking 82 5.1.1.1. De afhankelijkheid voor het verkrijgen van informatie 84 5.1.1.2. Het vervullen van andere taken 84 5.1.2. Taakverdeling bij de internationale samenwerking 85 5.1.2.1. Het verschil tussen de landsgedeelten 85 5.1.2.2. De bestaande taakverdeling 86 5.1.2.3. De gewenste taakverdelingen 88 5.1.3. Een eventuele reorganisatie van het Belgisch politiebestel! 88 5.1.4. Besluit 90 6. Hinderpalen bij de grensoverschrijdende samenwerking 91 6.1. De juridische Problemen 91 6.1.1. De juridische leemten en tegenstellingen tussen de verschillende landen 92 6.1.2. De "nieuwe" onderzoekstechnieken 94 6.2. Problemen verbunden aan de samenwerking met niet-politiele instanties 95 6.2.1. De parketten 96 6.2.2. De administratieve autoriteiten 97 6.2.3. Het Ministerie van Financieen 97 6.2.4. De staatsveiligheid 98 6.2.5. Interpol 98 6.2.6. De informanten 98 6.2.7. De private veiligheidsdiensten 99 6.3. De technische problemen 99 6.4. De taalkundige en culturele problemen 100 6.5. Besluit 101 V CONCLUSIES 104 1. Inleiding 104 2. De organisatie 104 3. De regelgeving 106
iv INHOUD 4. De informatie-uitwisseling 107 5. De wisselwerking tussen nationale- en internationale politiele samenwerking 109 6. De hinderpalen 110 VILITERATUUR 112 BULAGEN Bijlage 1: Checklist thema's vooronderzoek Bijlage 2: Hypotesen met vragen Bijlage 3: Diensten waaruit respondenten werden gerecruteerd Bijlage 4: Lijst van rangen van gerechtelijke politie, rijkswacht en gemeentepolitie Bijlage 5: Functies van rijkswacht, gemeentepolitie en gerechtelijke politie Bijlage 6: Codelijst Bijlage 7: Lijst van tabellen