STANDAARD MONDGEZONDHEID

Transcriptie

1 STANDAARD MONDGEZONDHEID Inhoudstafel 1. DE NORMALE ANATOMIE EN ONTWIKKELING VAN MOND & GEBIT 1 2. PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN BIJ KINDEREN EN ADOLESCENTEN PREVENTIE THUIS EN IN HET TANDARTSKABINET MONDZORG BIJ MENSEN MET EEN MENTALE EN/OF FYSIEKE BEPERKING MONDZORG IN BELGIË EN ANDERE EUROPESE LANDEN STANDAARDISERING VAN HET MONDONDERZOEK IN HET CLB AANBEVELINGEN PROMOTIEMATERIAAL MONDGEZONDHEID VERKLARENDE WOORDENLIJST 334 VWVJ Standaard Mondgezondheid Inleiding maart 2009

2 1 DE NORMALE ANATOMIE EN ONTWIKKELING VAN MOND & GEBIT Inhoudstafel De normale anatomie van de mond Het verhemelte De tong De omslagplooi en het tandvlees De speekselklieren De tanden Het melkgebit en definitief gebit Vergelijking tussen melkmolaren en premolaren Nomenclatuur van het gebit Gebitsontwikkeling Het melkgebit De doorbraak van melktanden een lastige bevalling? Lastige tanddoorbraak en dan? De eerste wisselfase: de doorbraak van de eerste blijvende molaren en de wisseling van het front De intertransitionele periode De tweede wisselfase: wisseling van de zijdelingse delen en de doorbraak van de tweede blijvende molaren Variatie in doorbraaktijden Doorbraak van tanden en algemene maturiteit Doorbraak van definitieve tanden en algemene groei Periode tussen verloren gaan van melktanden en doorbraak van definitieve opvolgers Positie van de kiemen van de definitieve tanden t.o.v. de wortels van de voorgangers Referentielijst 29 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID DEEL I: NORMALE ANATOMIE EN ONTWIKKELING - MAART

3 2 PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN BIJ KINDEREN EN ADOLESCENTEN 2 INHOUDSTAFEL VARIATIES IN HET AANTAL TANDEN AFWEZIGHEID VAN GEBITSELEMENTEN - AGENESIE Terminologie Melkgebit versus definitief gebit Prevalentie Etiologie Diagnostiek Behandeling SCHIJNBARE HYPODONTIE Impactie Retentie HYPER(O)DONTIE - BOVENTALLIGE TANDEN VARIATIES IN VOLUME EN VORM VAN TANDEN MICRODONTIE Kegeltand of Peg shaped tooth MACRODONTIE DUBBELTANDEN DENS INVAGINATUS DENS EVAGINATUS ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN VAN DE HARDE TANDWEEFSELS HYPOPLASIE EN HYPOMINERALISATIE ETIOLOGIE KAASMOLAREN MOLAR-INCISOR HYPOMINERALISATION SCHISIS VORMEN PREVALENTIE ETIOLOGIE THERAPIE SCHISIS EN CARIËS 53 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART

4 2.4.6 SCHISIS EN GEHOOR- EN SPRAAKPROBLEMEN PATIËNTENVERENIGING FUNCTIONELE AFWIJKINGEN NORMALE OCCLUSIEVERHOUDING MALOCCLUSIE Disto-occlusie Mesio-occlusie Open beet Diepe beet Punt-op-punt beet of randbeet Kruisbeet Dwangbeet Prevalentie van malocclusie MONDADEMHALING Obstructieve versus habituele mondademhaling Etiologie van mondademhaling Consequenties van habituele mondademhaling ZUIGEN OP FOPSPEEN, DUIM, VINGER(S) OF ANDERE VOORWERPEN TANDBEDERF OF CARIËS INLEIDING EN DEFINITIE ETIOLOGIE EN PATHOGENESE VAN CARIËS Cariës (tandbederf): een multifactoriële en complexe aandoening Tandplaque: plaats van gebeuren Microbiële component Soorten en aantallen micro-organismen Tandplaque als biofilm Oorsprong van micro-organismen Suiker als trigger Frequentie versus hoeveelheid zuurvorming DE ONTWIKKELING VAN EEN CARIËSLAESIE CARIËSRISICOPROFIEL CARIËSACTIVITEIT EN PROGRESSIE EPIDEMIOLOGIE Begripsomschrijving Mondgezondheid van Vlaamse kinderen 90 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART

5 Mondgezondheid van Europese kinderen EARLY CHILDHOODCARIES (OOK WEL ZUIGFLESCARIËS GENOEMD) Omschrijving en definities Determinanten van ECC Gevolgen en behandeling van ECC RISICOFACTOREN EN RISICO-INDICATOREN VOOR CARIËS BIJ KINDEREN & ADOLESCENTEN Socio-demografische factoren Voedingsfactoren Factoren met betrekking tot mondhygiënegewoonten Mondgezondheid van de ouders Medische factoren IMPACT VAN TANDBEDERF Levenskwaliteit Algemene gezondheid DE ROL VAN FLUORIDEN Fluorosis EROSIE, TANDBESCHADIGING DOOR CHEMISCHE AANTASTING VORMEN VAN TANDSCHADE ETIOLOGIE VAN EROSIE EROSIE VERSUS CARIËS KLINISCHE KENMERKEN VAN EROSIE PROGRESSIE VAN EROSIE PREVALENTIE VAN EROSIE VERBAND TUSSEN CARIËS EN EROSIE? PREVENTIE & BEHANDELING VAN EROSIE GINGIVITIS EN PARODONTALE PROBLEMEN INLEIDING 131 NOOT: VAN TANDPLAQUE NAAR TANDSTEEN GINGIVITIS Klinische tekenen van gingivitis Microbiële veranderingen in tandplaque bij gingivitis Het effect van mondhygiëne op de gingivale gezondheid Prevalentie van gingivitis Tanddoorbraak en gingivale gezondheid 137 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART

6 Behandeling van gingivitis Necrotiserende gingivitis Risicofactoren voor necrotiserende gingivitis De behandeling van necrotiserende gingivitis PARODONTITIS Van gingivitis naar parodontitis Prevalentie van parodontitis Prepuberteitsparodontitis Klinische kenmerken van prepuberteitsparodontitis Vormen van prepuberteitsparodontitis Behandeling van prepuberteitsparodontitis Juveniele parodontitis (JP) Vormen van juveniele parodontitis Prevalentie van juveniele parodontitis Verband tussen prepuberteitparodontitis en juveniele parodontitis Parodontale aandoeningen bij kinderen met systemische afwijkingen Microbiële veranderingen bij parodontitis Pathogenese en progressie van parodontitis Determinanten van parodontitis Leeftijd Geslacht Socio-economische situatie Genetische factoren Risicofactoren voor parodontitis Plaque, microbiota en mondhygiëne Tabak Diabetes Mellitus Obesitas Osteopenie/osteoporose HIV-infectie Psychosociale factoren Preventie en behandeling van parodontitis Parodontale aandoeningen en algemene gezondheid 152 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART

7 Gingivale overgroei door medicatie Fenytoine Ciclosporine Nifedipine De behandeling van medicamenteus geïnduceerde overgroei IMPLANTOLOGIE AFWIJKINGEN VAN HET MONDSLIJMVLIES EN AANVERWANTE STRUCTUREN NIET-INFECTIEUZE AFWIJKINGEN VAN DE MUCOSA Aften Epidemiologie Locatie Pathogenese Klinische aspecten Therapie Differentiaal diagnose Lichen planus Definitie en epidemiologie van lichen planus Etiologie en pathogenese van lichen planus Klinische kenmerken van lichen planus Diagnose van lichen planus Behandeling van lichen planus Premaligniteit van lichen planus? Lingua geographica of landkaarttong Epidemiologie van een landkaarttong Klinische aspecten van een landkaarttong Behandeling van een landkaarttong Mucocele Klinische aspecten van een mucocele Behandeling van een mucocele INFECTIEUZE AFWIJKINGEN VAN DE MUCOSA Schimmelinfecties in de mond Epidemiologie van schimmelinfecties in de mond Pathogenese van schimmelinfecties in de mond Klinische aspecten van schimmelinfecties in de mond Behandeling van schimmelinfecties in de mond 164 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART

8 Herpes simplex Epidemiologie Pathogenese Klinische aspecten Behandeling Mucositis Omschrijving Etiologie Verloop Preventie Behandeling ANATOMISCHE VARIANTEN Ankyloglossie Epidemiologie Behandeling Hypertrofie van het frenulum van boven- of onderlip Klinische aspecten Behandeling Situatie in de onderkaak Beenderige botuitstulpingen Torus mandibularis en palatinus Exostose Behandeling MONDDROOGHEID DEFINITIE ETIOLOGIE KLINISCHE SYMPTOMEN BEHANDELING HALITOSIS OF FOETOR EX ORE ETIOLOGIE PATHOGENESE BEHANDELING TRAUMA IN HET MELK- EN DEFINITIEF GEBIT TERMINOLOGIE BIJ TRAUMATISCHE GEBITSBESCHADIGINGEN TRAUMA IN HET MELKGEBIT 181 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART

9 TRAUMA IN HET DEFINITIEF GEBIT Prevalentie Risicofactoren COMPLICATIES TEN GEVOLGE VAN TRAUMATISCHE BESCHADIGING IN HET GEBIT EHBA: EERSTE HULP BIJ AVULSIE (UITSLAAN VAN EEN GEBITSELEMENT) FYSIEK GEWELD VERKLEURINGEN VAN TANDEN VERKLEURINGEN VAN EXOGENE OORSPRONG Pellikelverkleuring Etiologie Verband tussen pellikelverkleuring en cariës? Behandeling Differentiaal diagnose met zuigflescariës Pellikelverkleuring te wijten aan cola? BLEKEN VAN TANDEN ATTITUDES EN GEWOONTEN BIJ JONGEREN MET EEN NADELIGE INVLOED OP DE MONDGEZONDHEID ALCOHOLCONSUMPTIE TABAKCONSUMPTIE GEBRUIK VAN ILLEGALE DRUGS PIERCINGS TER HOOGTE VAN DE MOND REFERENTIELIJST 196 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL II: PATHOLOGIE VAN MOND EN TANDEN - MAART

10 3 PREVENTIE THUIS EN IN DE TANDARTSPRAKTIJK INHOUDSTAFEL PREVENTIE THUIS MONDHYGIËNE PREVENTIE VAN CARIËS EN PARODONTALE AANTASTING Frequentie van mondhygiëne Wanneer starten met tandenpoetsen? Tijdstip voor mondhygiëne MECHANISCHE PLAQUEVERWIJDERING Tandenborstel Eigenschappen van een goede tandenborstel Poetsmethoden Onderhoud van een tandenborstel Vervanging van een tandenborstel Tandenborstels voor personen met vaste orthodontische apparatuur Elektrisch versus manueel poetsen Interdentale reiniging Tandzijde (floss, tape en superfloss) Tandenstokers Interdentaal borsteltjes of ragertjes Soloborstel CHEMISCHE PLAQUEBESTRIJDING Tandpasta Samenstelling van tandpasta s Hoeveel tandpasta gebruiken bij een poetsbeurt? Welke tandpasta gebruiken bij kinderen? Tandpasta s met extra therapeutische werkingen Mondspoelmiddelen Desinfecterende mondspoelmiddelen 231 VWVJ - Standaard mondgezondheid - Deel III: Preventie - maart

11 Mondspoelmiddelen voor mensen met halitosis Mondspoelmiddelen met fluoride ANDERE HULPMIDDELEN BIJ MONDHYGIËNE Tongschraper of tongrasp Monddouches FLUORIDEN Tandpasta Fluoridesupplementen Fluoridemondspoelmiddelen KAUWGUM MET XYLITOL PROBIOTICA GEZONDE VOEDING FLUORIDERING VAN DRINKWATER PREVENTIE VAN ORTHODONTISCHE AFWIJKINGEN PREVENTIE VAN TANDTRAUMATA PREVENTIE VAN TANDVERKLEURINGEN PREVENTIE BIJ DE TANDARTS EERSTE BEZOEK AAN DE TANDARTS FREQUENTIE VAN PREVENTIEVE MONDONDERZOEKEN PREVENTIEF MONDONDERZOEK BIJ DE TANDARTS Anamnese Klinisch onderzoek Radiologisch onderzoek Bitewing opname Peri-apikale opname Panoramische opname Röntgen-schedelprofielfoto (RSP) Bespreking en opstellen van een behandelplan PREVENTIEVE HANDELINGEN VAN DE TANDARTS Professionele gebitsreiniging Applicatie van fluoride Verzegeling van putten en groeven (put- en fissuursealings) 249 VWVJ - Standaard mondgezondheid - Deel III: Preventie - maart

12 Applicatie van chloorhexidinevernissen REFERENTIELIJST 251 VWVJ - Standaard mondgezondheid - Deel III: Preventie - maart

13 4 MONDZORG BIJ MENSEN MET EEN MENTALE EN/OF FYSIEKE BEPERKING INHOUDSTAFEL INLEIDING MONDPROBLEMEN BIJ MENSEN MET EEN BEPERKING MEER PLAQUEACCUMULATIE HALITOSIS OF FOETOR EX ORE AFWIJKENDE MONDGEWOONTEN KWIJLEN (ENG: DROOLING) GEBITSBESCHADIGING DOOR VALLEN OF STOTEN MONDHYGIËNE BIJ PERSONEN MET EEN BEPERKING SYNDROOMSPECIFIEKE AFWIJKINGEN VAN DE TANDEN EN DE MOND BIJ MENSEN MET HET SYNDROOM VAN DOWN ANATOMISCHE AFWIJKINGEN VAN DE MOND AFWIJKINGEN VAN DE TANDEN CARIËSGEVOELIGHEID PARODONTALE PROBLEMATIEK EXTRA AANDACHT VOOR PREVENTIE BEVORDER GOEDE MONDGEWOONTEN REFERENTIELIJST 271 VWVJ - Standaard mondgezondheid - Deel IV: Mensen met een beperking maart

14 5 MONDZORG IN BELGIË EN ANDERE EUROPESE LANDEN INHOUDSTAFEL MONDZORG IN BELGIË MONDZORG IN EUROPA 280 Denemarken 280 Duitsland 281 Finland 281 Frankrijk 282 Griekenland 282 Ierland 283 Ijsland 283 Italië 283 Luxemburg 284 Nederland 284 Noorwegen 284 Oostenrijk 285 Portugal 285 Spanje 286 Verenigd Koninkrijk 287 Zweden REFERENTIELIJST 288 VWVJ - Standaard mondgezondheid - Deel V: Mondzorg in België en Europa - maart

15 6 ZORG VOOR MONDGEZONDHEID IN HET CLB AANBEVELINGEN INHOUDSTAFEL 6.1 INLEIDING PROMOTIE VAN MONDGEZONDHEID EEN INTEGRAAL DEEL VAN HET GEZONDHEIDSBELEID VAN DE SCHOOL ZORG VOOR MONDGEZONDHEID IN HET CLB HUIDIGE PRAKTIJK SCREENING VOOR MONDPATHOLOGIE IN EEN CLB-SETTING OF OP SCHOOL WAT IS DE WETENSCHAPPELIJKE EVIDENTIE? Wat is de doeltreffendheid van een mondonderzoek op school? Wat is de nauwkeurigheid van een mondonderzoek uitgevoerd door een arts? ZORG VOOR MONDGEZONDHEID IN HET CLB CONCRETE ACTIES Ondersteuning van het gezondheidsbeleid van de school Consulten Primaire en secundaire doelstellingen Bespreking van de doelstellingen Het mondonderzoek Het mondonderzoek bij wie? Gewoon onderwijs KO1 & KO Kansengroepen Buitengewoon onderwijs Andere indicaties voor mondonderzoeken Gewoon onderwijs - LO1 tem SO3: geen systematisch mondonderzoek Het mondonderzoek Wat nakijken? Het mondonderzoek Door wie? Het mondonderzoek - Materiaal Het mondonderzoek Positie van onderzoeker en kind/jongere Het mondonderzoek Methodiek Zorg voor mondgezondheid in het CLB communicatie Vragen in het kader van de standaard mondgezondheid die standaard opgenomen worden in de vragenlijsten in te vullen door de ouders Aspecten van de standaard mondgezondheid die opgenomen worden in de resultaatsbrief voor de ouders Resultaatsbrief voor alle kinderen Resultaatsbrief voor kinderen waarbij een klinisch mondonderzoek wordt uitgevoerd Wanneer verwijzen naar de tandarts? REFERENTIELIJST 325 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL VI: MONDONDERZOEK IN CLB S - MAART

16 7 PROMOTIEMATERIAAL MONDGEZONDHEID INHOUDSTAFEL INLEIDING BROCHURES PATIËNTENFOLDERS BOEKJES VOOR KINDEREN VIDEO S/DVD S EDUCATIEF EN SPELMATERIAAL 332 VWVJ - STANDAARD MONDGEZONDHEID - DEEL VII: PROMOTIEMATERIAAL MONDGEZONDHEID MAART