Opleiding als scheidslijn?

Transcriptie

1 Opleiding als scheidslijn? Mark Bovens

2 Begrippen Politieke wetenschap Cleavage (Lipset & Rokkan, 1971) Elementen (Bartolini & Mair 1990) sociale structuur attitudes institutioneel

3 Elementen Structuur: verschillende sociale groepen segmentatie segregatie stratificatie Attitudes: verschillende normen opvattingen preferenties Institutioneel: verschillende organisaties maatschappelijk politiek

4 Begrippen Deegan-Krause (2006) Tegenstelling: één element Scheidslijn: twee elementen parallel Breukvlak: drie elementen parallel

5 Attitudes Instituties Instituties Attitudes Instituties Attitudes Structuren Attitudes Structuren S c h e i d s l i j n Structuren S c h e i d s l i j n B r e u k v l a k Structuren Instituties Instituties Attitudes Structuren S c h e i d s l i j n

6 Instituties Attitudes Structuren B r e u k v l a k

7 Klassieke breukvlakken Religie katholieken, protestanten, openbaren confessioneel - seculier KVP, AR, CDA, SGP versus de rest Economie arbeiders versus ondernemers links rechts SDAP, PvdA, SP, VVD

8 Scheidslijnen Platteland-stad boeren versus stedelingen Groene Front, Boerenpartij Generaties Jongeren versus ouderen Ouderenpartijen, G500, 50+

9 Opleiding Hoog HBO/WO Middelbaar MBO/HAVO/VWO Laag LO/VMBO Q: Hoog versus laag: scheidslijn of breukvlak?

10 Onderzoeksvragen 1. Duidelijk te onderscheiden sociale groepen? segmentatie segregatie stratificatie 2. Verschillende attitudes? preferenties opvattingen 3. Verschillende organisaties? maatschappelijk politiek

11 Sociale segmentatie Q: Is er überhaupt sprake van substantiële groepen? Demografie: sterke groei aantal hoger opgeleiden Volkstelling 1960 (14 jaar<): Hoog: (1%) Middelbaar: (3%) Laag: (96%) CBS 2011 (15-64 jaar) Hoog: (27%) Middelbaar: (40%) Laag: (33%)

12 Segregatie Q: leven die groepen in gescheiden werelden? sociaal: vrienden, partners, scholen ruimtelijk: wonen

13 Vriendschappen (Bron: Van der Houwen, Kloosterman, Te Riele 2010: 191)

14 Sociale segregatie Vriendengroepen 60% in meerderheid zelfde opleidingsniveau L: 24% meer vrienden van andere niveaus H: 13% meer vrienden van andere niveaus Partnerkeuze 85% vrijwel gelijk opleidingsniveau WO met LO: 2 op de 1000 (0,02%) toename homogamie onder hoger opgeleiden Onderwijs segregatie naar opleidingsniveau ouders H: bijzondere signatuur, categorale scholen L: buurtscholen

15 Homogamie naar geboortecohort (bron: Te Riele et al 2012) % voor en later Vrouw hoger dan man Gelijk niveau Man hoger dan vrouw

16 Ruimtelijke segregatie Wonen H: 50-65% stedelijk, met name universiteitssteden, oude binnensteden, 19e eeuwse gordel, villawijken L: naoorlogse wijken, buitenring, groeigemeenten, krimpgebieden gentrificatie en Vinex: weinig sociale contacten H-L (vgl Blokland & Van Eijk, 2010) bakfietsen versus rolluiken

17

18 Stratificatie Q: verschillen in welvaart en welbevinden? Inkomen L: ; H: (CBS, 2009) lichte toename verschil (SCP 2011) Arbeidsmarkt arbeidsparticipatie: L: 47,2% ; H: 83,5% (CBS, 2010) werkloosheid: L: 8,7%; H: 3,7% (CBS, 2010) meritocratisering neemt af door diploma-inflatie?

19 Stratificatie Gezondheid L: meer chronische en psychische ziekten (VMBO 2x zoveel als WO) L: levensverwachting 7 jaar korter H: 20 jaar langer leven in goede gezondheid Welbevinden: leefsituatie-index SCP 1974: verschil 20 punten 2006: verschil 25 (H: 110; L: 85) 2010: verschil iets kleiner

20 Algemeen beeld: Sociale tegenstelling? enorme toename aantal hoger opgeleiden H en L ongeveer even groot H: homogener dan L (immigranten, ouderen) H: toename homogamie hoge mate van sociale en ruimtelijke segregatie forse verschillen in welvaart en welbevinden die verschillen lijken niet toe te nemen

21 Attitudes Q: verschillen in opvattingen en preferenties? Niet wat betreft issues op oude breuklijnen religie links-rechts Wel wat betreft sociaal-culturele issues immigratie integratie EU criminaliteit

22 Andere preferenties Opvattingen over politieke strijdpunten Opleiding Laag Middel Hoog L-H Minderheden volledig aanpassen (7) behoud cultuur (1) Europese eenwording te ver (7) nog verder (1) Asielzoekers terug sturen (7) meer toelaten (1) Criminaliteit te licht bestraft (7) te zwaar bestraft (1) Kerncentrales niet bouwen (7) snel meer bouwen (1) Inkomensverschillen kleiner (7) groter (1) Euthanasie toegestaan (7) verboden (1) Bron: NKO 2010

23 Andere opvattingen Opleiding belangrijkste voorspeller voor: (Dekker/SCP 2009): sociaal vertrouwen pro multiculturele samenleving pro Europa (De Koster et al 2010): etnocentrisme autoritarisme etnische (in)tolerantie Maar vooral onder onkerkelijken

24 Normatieve tegenstelling? Algemeen beeld geen tegenstelling H-L bij klassieke issues wel flinke tegenstellingen bij culturele issues H: libertair, permissief, kosmopolitisch L: autoritair, repressief, nationalistisch scheidslijn vooral onder onkerkelijken

25 Institutionele tegenstellingen Q: verschillen in organisaties? Maatschappelijke organisaties H veel meer lid dan L weinig verschil bij traditionele breuklijnen grote verschillen: milieu, 3e wereld, mensenrechten

26 Lidmaatschap maatschappelijke organisaties en opleiding Bron NKO 2006 Laag Middel Hoog Ratio Kerk of levensbeschouwelijke organisatie Buurt-, wijk of gezelligheidsvereniging Vakbond Sportvereniging Milieu- en natuurorganisatie Organisatie gericht op de derde wereld, mensenrechten of vrede Beroepsorganisatie of beroepsvereniging

27 Institutionele tegenstellingen Politieke organisaties opkomst sociaal-liberale en groene partijen (jaren zeventig) D66, GroenLinks pro: multiculti, EU, 3e wereld, milieu; permissief electoraat: hoog opgeleid opkomst nationalistische partijen (vanaf 2002) SP, LPF, TON, PVV sceptisch: multiculti, EU, klimaatverandering; repressief electoraat: laag opgeleid

28 Stemgedrag & opleiding Europese verkiezingen juni 2009 (bron: TNS NIPO) % gediplomeerden die stemmen op: PVV SP PvdA D66 GL Opleidingsniveau: LBO MBO 33% 10% 16% 5% 2% 25% 11% 10% 8% 4% HBO 11% 8% 11% 11% 14% WO 3% 4% 14% 23% 21%

29 Stemgedrag & opleiding Europese verkiezingen juni 2009 (Bron: TNS NIPO) LBO MBO HBO WO 5 0 PVV SP PvdA D66 GL

30 Stemgedrag & opleiding Tweede Kamerverkiezingen juni 2010 (bron NKO 2010) CDA PvdA VVD PVV SP D66 Groen Links CU SGP Laagopgeleiden Middelbaar opgeleiden Hoogopgeleiden

31 Green & left liberal parties and education (%, source ESS, 2008) Low 0 Groen! Ecolo Green Party Green Liberals Green Party Danish Social Liberal Party New Alliance Les Verts Liberal Democrats Green Party Groen Links D66 The Green League Socialist Left Green party Estonia Greens Middle High BE CH DE DK FR GB NL FI NO SE EE

32 Populist parties and education (%, source ESS, 2008) Low Middle High 5 0 Vlaams Belang Swiss People's Party Danish Peoples Party Front National PVV LPF True Finns Progress Party BE CH DK FR NL FI NO

33 Institutionele tegenstellingen? Algemeen beeld: geen verschillen traditionele organisaties grote verschillen sociaal-culturele organisaties culturele tegenstelling in partijlandschap na 2002 scheidslijn naar opleidingsniveau maar: geen expliciete verwijzingen geen Partij vd Academici of Partij Voor VMBO

34 Attitudes Instituties Instituties Attitudes Instituties Attitudes Structuren Attitudes Structuren S c h e i d s l i j n Structuren S c h e i d s l i j n B r e u k v l a k Structuren Instituties Instituties Attitudes Structuren S c h e i d s l i j n

35 Scheidslijnen: Conclusie sociaal + attitude: bij culturele issues & onkerkelijken sociaal + instutioneel: niet de jure, wel de facto attitude + instutioneel: D66, GL versus SP, TON, PVV Breukvlak: vooral onder onkerkelijken langs sociaal culturele scheidslijn sinds 2002 maar niet expliciet