VOORWOORD BIJ DE ZESDE DRUK

Transcriptie

1 VOORWOORD BIJ DE ZESDE DRUK Het Burgerlijk Wetboek is er niet alleen voor de generalist, maar even goed voor de specialist. Op verzoek van vele gebruikers van Tekst & Commentaar Burgerlijk Wetboek zijn daarom voor de specialist op enkele specifieke terreinen binnen het BW ook thematische delen verschenen, waaronder dit deel over het Personen- en familierecht. In het BW-deel vindt de generalist het volledige (nieuwe) Burgerlijk Wetboek, voorzien van commentaar; dit thematische deel bevat voor de specialist Boek 1 BW Personen- en familierecht, op ruime schaal aangevuld met aanverwante wet- en regelgeving en waar nodig voorzien van commentaar. In deze zesde druk van Tekst & Commentaar Personen- en familierecht zijn nieuwe wet- en regelgeving en de belangrijkste rechtspraak verwerkt. In de bijlagen zijn die aanverwante verdragen, wetten, richtlijnen en reglementen opgenomen, die voor de praktijk van het personen- en familierecht en het civiele jeugdrecht van essentieel belang zijn. Waar nodig zijn zij van commentaar voorzien. In deze druk zijn onder meer de nieuwe wetten Tot wijziging van enige bepalingen van Boek 1 met betrekking tot het geregistreerd partnerschap, de geslachtsnaam en het verkrijgen van gezamenlijk gezag (Stb. 2008, 410), Bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding (Stb. 2008, 500) en een geheel nieuwe wettelijke regeling over het tijdelijk huisverbod (Stb. 2008, 421 en 422), opgenomen in bijlagen 14a en 14b, van commentaar voorzien. Ook in deze druk is weer ruime aandacht besteed aan belangrijke internationaal privaatrechtelijke regelingen op het terrein van het personen- en familierecht. Deze IPRregels, die voor de praktijkjurist steeds belangrijker worden, zijn op een aantal punten geactualiseerd. Redactie, auteurs en uitgever houden zich aanbevolen voor opmerkingen en suggesties van gebruikers. Men kan schrijven naar de uitgever, Postbus 23, 7400 GA Deventer, maar ook mailen naar t&[email protected]. De wettekst is bijgewerkt tot 1 april Breda/Malden, april 2010 M.J.C. Koens A.P.M.J. Vonken V

2 INHOUD VOORWOORD AUTEURS LIJST VAN AFKORTINGEN V VII XVII BOEK 1. PERSONEN- EN FAMILIERECHT 1 Titel 1. Algemene bepalingen (art. 1-3) 1 Titel 2. Het recht op de naam (art. 4-9) 5 Titel 3. Woonplaats (art ) 19 Titel 4. Burgerlijke stand (art f) 25 Afdeling 1. De ambtenaar van de burgerlijke stand 26 Afdeling 2. De registers van de burgerlijke stand en de bewaring 29 daarvan Afdeling 3. Akten van de burgerlijke stand en partijen bij deze 30 akten Afdeling 4. De akten van geboorte en van overlijden 33 Afdeling 5. Latere vermeldingen 39 Afdeling 6. Akten van inschrijving van bepaalde rechterlijke uitspraken 44 Afdeling 7. De bewijskracht van akten van de burgerlijke stand 44 alsmede van afschriften en uittreksels Afdeling 8. De openbaarheid van de akten van de burgerlijke 45 stand Afdeling 9. De aanvulling van de registers van de burgerlijke 48 stand en de verbetering van de daarin voorkomende akten en latere vermeldingen Afdeling 10. Inschrijving van buitenlandse akten en de rechterlijke 50 last tot het opmaken van een vervangende akte van geboorte Afdeling 11. De verklaring voor recht omtrent de rechtsgeldigheid 57 in Nederland van een buitenlandse akte of uitspraak Afdeling 12. Voorziening tegen de weigering tot het opmaken van 61 een akte van de burgerlijke stand of tot een andere verrichting Afdeling 13. De rechterlijke last tot wijziging van de vermelding 62 van het geslacht in de akte van geboorte Afdeling 14. De Commissie van advies voor de zaken betreffende de burgerlijke staat en de nationaliteit 67 Titel 5. Het huwelijk (art ) 71 Afdeling 1. Vereisten tot het aangaan van een huwelijk 73 IX

3 Afdeling 2. Formaliteiten die aan de voltrekking van het huwelijk 80 moeten voorafgaan Afdeling 3. Stuiting van het huwelijk 88 Afdeling 4. De voltrekking van het huwelijk 93 Afdeling 5. Nietigverklaring van een huwelijk 97 Afdeling 6. Bewijs van het bestaan van het huwelijk 104 Titel 5A. Het geregistreerd partnerschap (art. 80a-80g) 107 Titel 6. Rechten en verplichtingen van echtgenoten (art a) 119 Titel 7. De wettelijke gemeenschap van goederen (art ) 143 Afdeling 1. Algemene bepalingen 143 Afdeling 2. Het bestuur van de gemeenschap 150 Afdeling 3. Ontbinding van de gemeenschap 152 Afdeling 4. Opheffing van de gemeenschap bij beschikking 165 Titel 8. Huwelijkse voorwaarden (art ) 169 Afdeling 1. Huwelijkse voorwaarden in het algemeen 171 Afdeling 2. Verrekenbedingen Algemene regels voor verrekenbedingen Periodieke verrekenbedingen Finale verrekenbedingen 216 Titel 9. Ontbinding van het huwelijk (art ) 221 Afdeling 1. Ontbinding van het huwelijk in het algemeen 221 Afdeling 2. Echtscheiding 222 Titel 10. Scheiding van tafel en bed en ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel en bed (art ) 247 Afdeling 1. Scheiding van tafel en bed 247 Afdeling 2. Ontbinding van het huwelijk na scheiding van tafel 253 en bed Titel 11. Afstamming (art ) 257 Afdeling 1. Algemeen 260 Afdeling 2. Ontkenning van het door huwelijk ontstane vaderschap 263 Afdeling 3. Erkenning 272 Afdeling 4. Gerechtelijke vaststelling van het vaderschap 285 Afdeling 5. Inroeping of betwisting van staat 290 Afdeling 6. De bijzondere curator 292 Titel 12. Adoptie (art ) 295 X

4 Titel 13. Minderjarigheid (art ) 313 Afdeling 1. Algemene bepalingen 313 Afdeling 2. Handlichting 316 Afdeling 3. De raad voor de kinderbescherming 319 Afdeling 4. Registers betreffende het over minderjarigen uitgeoefende gezag 331 Titel 14. Het gezag over minderjarige kinderen (art. 377) 333 Afdeling 1. Algemeen 338 Afdeling 2. Ouderlijk gezag Het gezamenlijk gezag van ouders binnen en buiten 349 het huwelijk en het gezag van één ouder na scheiding 1a. Het gezamenlijk gezag van ouders binnen een geregistreerd 360 partnerschap 2. Het gezag van ouders anders dan na scheiding 362 2a. Gezag na meerderjarigverklaring Het bewind van de ouders 372 Afdeling 3. Gemeenschappelijke bepalingen betreffende de gezagsuitoefening 377 door de ouders en de gezagsuitoefe- ning door één van hen Afdeling 3A. Gezamenlijk gezag van een ouder tezamen met een 386 ander dan een ouder 1. Het gezamenlijk gezag van rechtswege van een ouder 387 tezamen met een ander dan een ouder 2. Het gezamenlijk gezag van een ouder tezamen met 389 een ander dan een ouder krachtens rechterlijke beslissing 3. Gemeenschappelijke bepalingen inzake het gezamenlijk 395 gezag van een ouder tezamen met een ander dan een ouder Afdeling 4. Ondertoezichtstelling van minderjarigen 398 Afdeling 5. Ontheffing en ontzetting van het ouderlijk gezag 435 Afdeling 6. Voogdij Voogdij in het algemeen Gezag door een der ouders opgedragen Voogdij door de rechter opgedragen Voogdij van rechtspersonen Ontslag van de voogdij Onbevoegdheid tot de voogdij Ondertoezichtstelling van onder voogdij staande 475 minderjarigen 8. Ontzetting van voogdij Het toezicht van de voogd over de persoon van de 484 minderjarige 10. Het bewind van de voogd De rekening en verantwoording bij het einde van de voogdij 509 Titel 15. Omgang en informatie (art. 377a-377h) 513 XI

5 Titel 16. Curatele (art ) 533 Titel 17. Levensonderhoud (art ) 553 Afdeling 1. Algemene bepalingen 554 Afdeling 2. Voorziening in de kosten van verzorging en opvoeding 574 van minderjarige kinderen en stiefkinderen Titel 18. Afwezigheid, vermissing en vaststelling van overlijden in bepaalde gevallen (art ) 583 Afdeling 1. Onderbewindstelling in geval van afwezigheid 584 Afdeling 2. Personen wier bestaan onzeker is 589 Afdeling 3. Vaststelling van overlijden in bepaalde gevallen 602 Titel 19. Onderbewindstelling ter bescherming van meerderjarigen (art ) 607 Titel 20. Mentorschap ten behoeve van meerderjarigen (art ) 637 BIJLAGEN (* met commentaar) 655 NAAM, ADELDOM, BURGERLIJKE STAND 661 B 1. Besluit geslachtsnaamswijziging 661 B 2. Regelen betreffende verzoeken tot naamswijziging 665 en tot naamsvaststelling B 3*. Wet op de adeldom 667 B 4. Besluit burgerlijke stand B 4a. Regeling papier en schrijfmiddelen voor de burgerlijke 691 stand 1994 B 4b. Centraal kantmeldingenregister 693 B 5. Besluit bijzondere akten van de burgerlijke stand 695 B 6. Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens 699 B 6a. Besluit gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens 745 HUWELIJK 771 B 7. Besluit huwelijksgoederenregister ALIMENTATIE EN PENSIOENVEREVENING 773 B 8. Rapport Werkgroep Alimentatienormen B 8a. Rapport Kosten van kinderen ten behoeve van vaststelling 837 kinderalimentatie B 9*. Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting 847 B 9a. Besluit donorgegevens kunstmatige bevruchting 865 B 9b*. Embryowet 867 B 10. Wet werk en bijstand 895 B 11*. Wet verevening pensioenrechten bij scheiding 941 XII

6 VOOGDIJ, BESCHERMING, HULPVERLENING 977 B 12. Besluit gezagsregisters 977 B 13. Organisatiebesluit raad voor de kinderbescherming B 13a. Besluit externe klachtencommissie raad voor de kinderbescherming 983 B 14*. Wet tijdelijk huisverbod 989 B 14a*. Besluit tijdelijk huisverbod 1007 B 15*. Wet op de jeugdzorg 1013 B 15a. Uitvoeringsbesluit Wet op de jeugdzorg 1149 B 15b. Regeling pleegzorg 1171 B 15c. Regeling bekostiging jeugdzorg 1177 B 15d. Regeling normbedragen jeugdzorg 1183 B 15e. Rijkssubsidieregeling jeugdzorg 1185 B15f. Tijdelijke subsidieregeling gesloten jeugdzorg B 15g. Regeling beleidsinformatie jeugdzorg 1201 B 15h. Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen 1203 B 15i. Reglement justitiële jeugdinrichtingen 1237 B 16. Pleegkinderenwet 1261 B 17. Besluit curateleregister 1265 B 18. Verklaring omtrent de goederen van minderjarigen 1267 B 19*. Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen 1269 B 19a. Besluit patiëntendossier Bopz 1425 B 19b. Besluit middelen en maatregelen Bopz 1427 B 19c. Besluit klachtenbehandeling Bopz 1429 B 20*. Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst 1431 FAMILIEPROCESRECHT 1467 B 21*. Familieprocesrecht 1467 Rechtspleging in andere zaken dan scheidingszaken 1475 (art Rv) Rechtspleging in scheidingszaken (art Rv) 1508 B 21a. Procesreglement scheiding 1541 B 21b. Procesreglement alimentatie 1555 B 21c. Procesreglement bijstandsverhaal 1565 B 21d. Procesreglement gezag en omgang 1573 B 21e. Procesreglement adoptie 1579 B 21f. Procesreglement Civiel Jeugdrecht 1589 B 21g. Procesreglement overige (Boek 1) zaken 1601 B 21h. Procesreglement verzoekschriftprocedures familiezaken gerechtshoven 1617 NEDERLANDERSCHAP 1629 B 22*. Rijkswet op het Nederlanderschap 1629 B 22a. Besluit bericht omtrent toelating 1685 B 22b. Besluit naturalisatietoets 1687 B 22c. Besluit verkrijging en verlies Nederlanderschap 1691 B 22d. Besluit optie- en naturalisatiegelden B 22e. Regeling verkrijging en verlies Nederlanderschap 1719 XIII

7 B 22f. Regeling naturalisatietoets Nederland 1725 B 22g. Regeling naturalisatietoets Aruba 1733 B 22h. Regeling naturalisatietoets Nederlandse Antillen 1735 B 22i. Besluit DNA-onderzoek vaderschap 1737 MENSENRECHTEN 1739 B 23*. Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens 1739 en de fundamentele vrijheden (EVRM) B 23a. Eerste Protocol bij het Verdrag tot bescherming van 1805 de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden B 23b. Vierde Protocol bij het Verdrag tot bescherming van 1807 de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden B 23c. Zevende Protocol bij het Verdrag tot bescherming 1809 van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden B 23d. Twaalfde Protocol bij het Verdrag tot bescherming 1813 van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden B 23e. Veertiende Protocol bij het Verdrag tot bescherming 1815 van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden B 24. European Court of Human Rights, Rules of Court, 1821 Registry of the Court, Strasbourg B 24a*. Verdrag inzake de rechten van het kind (IVRK) 1855 IPR PERSONEN- EN FAMILIERECHT 1903 Naam 1903 B 25*. Overeenkomst inzake de verandering van geslachtsnamen 1905 en voornamen, Istanbul 1958 B 26*. Wet conflictenrecht namen 1909 B 26a. Overeenkomst inzake het recht dat van toepassing is 1925 op geslachtsnamen en voornamen B 27*. Overeenkomst betreffende de afgifte van een verklaring van verscheidenheid van familienaam 1927 Huwelijk 1933 B 28*. Wet conflictenrecht huwelijk 1933 B 28a. Verdrag inzake de voltrekking en de erkenning van de geldigheid van huwelijken 1955 Persoonlijke gevolgen van het huwelijk 1961 B 29*. Wet conflictenrecht huwelijksbetrekkingen 1961 B 29a*. Wet conflictenrecht geregistreerd partnerschap 1971 Huwelijksvermogensrecht 1985 B 30*. Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op het huwelijksvermogensregime 1985 XIV

8 B 30a. Goedkeuringsrijkswet Verdrag inzake het recht dat 2009 van toepassing is op het huwelijksvermogensregime B 30b. Lijst met nationaliteits- en woonplaatslanden 2011 B 31*. Wet conflictenrecht huwelijksvermogensregime 2013 B 32*. Verdrag betreffende de wetsconflicten met betrekking 2023 tot de gevolgen van het huwelijk ten opzichte van de rechten en verplichtingen der echtgenoten in hunne persoonlijke betrekkingen en ten opzichte van hunne goederen B 33. Het ongeschreven IPR inzake huwelijksvermogensrecht 2025 Huwelijksontbinding 2027 B 34*. Verordening (EG) nr. 2201/2003 betreffende de bevoegdheid 2027 en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid, en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1347/2000 B 34a*. Uitvoeringswet internationale kinderbescherming 2119 B 35*. Huwelijksontbinding 2129 B 35a*. Wet conflictenrecht ontbinding huwelijk en scheiding van tafel en bed 2133 Afstamming 2145 B 36*. Wet conflictenrecht afstamming 2145 B 37*. Overeenkomst inzake wettiging door huwelijk 2177 Opneming buitenlandse kinderen ter adoptie 2187 B 38*. Wet opneming buitenlandse pleegkinderen ter adoptie 2187 B 39*. Vaststellingsbesluit Besluit opneming buitenlandse 2225 kinderen ter adoptie B 40*. Besluit inzake het onderzoek naar buitenlandse contacten 2233 van aspirant-adoptiefouders B 41*. Richtlijnen opneming buiteniandse kinderen ter 2237 adoptie 2000 B 41a*. Besluit klachtencommissie vergunninghouders interlandelijke adoptie 2243 Adoptie 2247 B 42*. Rechtsmacht 2249 B 43*. Wet conflictenrecht adoptie 2251 B 44*. Verdrag inzake de bescherming van kinderen en de 2263 samenwerking op het gebied van de interlandelijke adoptie B 44a. Uitvoeringswet verdrag inzake de bescherming van kinderen en de samenwerking op het gebied van de interlandelijke adoptie 2293 XV

9 Minderjarigheid handelingsbekwaamheid 2297 B 45*. Het ongeschreven IPR inzake minderjarigheid en handelingsbekwaamheid 2297 Kinderbescherming en gezagsvoorziening 2303 B 46*. Verdrag betreffende de bevoegdheid der autoriteiten 2303 en de toepasselijke wet inzake de bescherming van minderjarigen B 46a*. Verdrag inzake de bevoegdheid, het toepasselijke 2321 recht, de erkenning, de tenuitvoerlegging en de samenwerking op het gebied van ouderlijke verantwoordelijkheid en maatregelen ter bescherming van kinderen [Vertaling] B 47*. Het commune IPR inzake ouderlijke verantwoordelijkheid 2339 Kinderontvoering 2345 B 48*. Verdrag betreffende de burgerrechtelijke aspecten 2347 van internationale ontvoering van kinderen B 49*. Europees verdrag betreffende de erkenning en tenuitvoerlegging 2383 van beslissingen inzake het gezag over kinderen en betreffende het herstel van het gezag over kinderen B 50*. Uitvoeringswet verdragen inzake internationale ontvoering van kinderen 2405 Alimentatie 2417 B 50a*. Verordening (EG) nr. 4/2009 betreffende de bevoegdheid, 2419 het toepasselijke recht, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen, en de samenwerking op het gebied van onderhoudsverplichtingen B 51*. Rechtsmacht inzake alimentatie 2457 B 52*. Verdrag nopens de wet welke op alimentatieverplichtingen 2463 jegens kinderen toepasselijk is B 53*. Verdrag inzake de wet die van toepassing is op onderhoudsverplichtingen 2469 B 54*. Erkenning en tenuitvoerlegging 2483 B 55*. Verdrag nopens de erkenning en de tenuitvoerlegging 2487 van beslissingen over onderhoudsverplichtingen jegens kinderen B 56*. Verdrag inzake de erkenning en de tenuitvoerlegging 2497 van beslissingen over onderhoudsverplichtingen B 57*. Verdrag inzake het verhaal in het buitenland van uitkeringen 2517 tot onderhoud B 58*. Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten van Amerika inzake de geldendmaking van verplichtingen tot levensonderhoud 2531 REGISTER Reg XVI

10 BOEK 1 PERSONEN- EN FAMILIERECHT TITEL 1 Algemene bepalingen [Inleidende opmerkingen] Inhoud. Deze titel bevat enige regels met betrekking tot de persoonlijke vrijheid en rechtsbevoegdheid (art. 1:1), het begin van de rechtsbevoegdheid (art. 1:2) en de graad van bloed- en aanverwantschap (art. 1:3). [Persoonlijke vrijheid en rechtsbevoegdheid] Artikel Allen die zich in Nederland bevinden, zijn vrij en bevoegd tot het genot van de burgerlijke rechten. 2. Persoonlijke dienstbaarheden, van welke aard of onder welke benaming ook, worden niet geduld. 1. In Nederland (lid 1). Met Nederland wordt in het Burgerlijk Wetboek het geografisch begrip bedoeld. Heeft de wet de rechtspersoon op het oog, dan wordt de term Staat gebruikt. Zie bijvoorbeeld art. 2:1. Nederlands (lucht-)vaartuig. Het adagium schip is territoir moet met de nodige voorzichtigheid worden gehanteerd. Hiermee is niet meer gezegd dan dat voor bepaalde in de Nederlandse wet omschreven rechtsgevolgen het grondgebied van Nederland en het Nederlandse schip gelijkgesteld mogen worden (MvA II, Parl. Gesch. 1, p. 12). 2. Persoonlijke dienstbaarheden (lid 2). Hiermee wordt gedoeld op toestanden die leiden tot het verlies van de rechtsbevoegdheid, zoals slavernij, lijfeigenschap en horigheid. De ondergeschiktheid als gevolg van een arbeidsovereenkomst is niet begrepen onder het verbod van persoonlijke dienstbaarheden. Ook verplichtingen die uit het publieke recht voortvloeien worden niet getroffen door het tweede lid van art. 1:1. Zie voor de vraag in hoeverre art. 45 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zich verzet tegen het systeem van transfer-vergoedingen: Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen 15 december 1995, NJ 1996, 637. [Begin van rechtsbevoegdheid] Artikel 2. Het kind waarvan een vrouw zwanger is wordt als reeds geboren aangemerkt, zo dikwijls zijn belang dit vordert. Komt het dood ter wereld, dan wordt het geacht nooit te hebben bestaan. 1. Algemeen. Dit artikel beschermt de belangen van reeds verwekte, maar nog niet geboren kinderen. Hiertoe wordt gebruik gemaakt van twee ficties. In de eerste plaats wordt het ongeboren kind als reeds geboren aangemerkt. In de tweede plaats wordt het kind geacht nooit te hebben bestaan indien het dood ter wereld komt. 2. Het kind waarvan een vrouw zwanger is. Indien namens het kind een beroep wordt gedaan op dit artikel, moet vaststaan dat het reeds verwekt was toen het rechtsfeit Nieuwenhuis 1

11 Algemene bepalingen waarop zijn aanspraak berust (het openvallen van een nalatenschap bijvoorbeeld) plaatsvond. 3. Het belang van het kind. Hierbij zal het vooral gaan om vermogensrechtelijke aanspraken, zoals erfgenaamschap en schadevergoeding wegens het derven van levensonderhoud indien het kind postuum wordt geboren en een derde aansprakelijk is voor de dood van de overleden ouder (art. 6:108 lid 1 onder a). Een enkele maal werd ook een niet zuiver vermogensrechtelijk belang gehonoreerd, zoals het belang bij een voorspoedige geboorte (President Rb. Haarlem 14 oktober 1966, NJ 1967, 266). Ook het medisch en opvoedkundig belang van het ongeboren kind kan op de voet van art. 1:2 BW meebrengen dat de voorlopige voogdij wordt toegewezen aan de Stichting Bureau Jeugdzorg (Rb. Haarlem 26 juni 2009, LJN BJ0664). In HR 18 maart 2005, NJ 2006, 606; Kelly gewaagt de Hoge Raad van een op de verloskundige rustende zorgplicht die meebrengt dat zij ook jegens het nog ongeboren kind ertoe is gehouden de vereiste prenatale diagnostiek te (doen) verrichten teneinde de vrouw in staat te stellen een goed geïnformeerde keuze te maken ten aanzien van de vraag of zij mede met het oog op de belangen van het kind voortzetting of afbreking van haar zwangerschap wenst. Meestal wordt aangenomen dat art. 1:2 geen deugdelijke grondslag biedt om namens het ongeboren kind een abortus provocatus in rechte te doen verbieden (Asser/De Boer 2006, nr. 26 met vermelding van afwijkende meningen). Belangen van derden niet beschermd. Een derde die belang heeft bij vervulling van de voorwaarde dat hij of een ander op zeker tijdstip een kind heeft, kan niet op grond van de omstandigheid dat op dat tijdstip het kind reeds was verwekt, zich beroepen op de vervulling van de voorwaarde. Zie echter ook Rb. Roermond, 21 oktober 2009, LJN BK2848: adoptie door de vrouwelijke partner van de moeder kan vóór de geboorte van het te adopteren kind worden verzocht en, gelet op art. 1:2 BW, na diens geboorte worden uitgesproken, ook als de verzoekster intussen zou zijn overleden. 4. Het kind komt dood ter wereld. Komt het kind dood ter wereld, dan wordt het geacht nooit te hebben bestaan. Voor de vraag of het kind levend, dan wel dood ter wereld is gekomen wordt veelal beslissend geacht of het al dan niet heeft geademd. Hoe lang het kind heeft geleefd, doet voor de toepassing van art. 1:2 niet ter zake. Asser/De Boer 2006, nr. 23 wijst erop dat bij de verfijnder wordende methoden om ook zeer prematuur geborenen in leven te houden, (zelfstandige) ademhaling in afnemende mate als criterium van leven zal kunnen dienen. Het geval waarin een kind niet levend ter wereld komt, kan niet op één lijn worden gesteld met de situatie waarin iemand als gevolg van een fout van een ander overlijdt, zoals aan de orde was in HR 22 februari 2002, NJ 2002, 240; Taxibus (Rb. Maastricht 18 oktober 2006, LJN AZ0717). [Graad van bloed- en aanverwantschap] Artikel De graad van bloedverwantschap wordt bepaald door het getal der geboorten, die de bloedverwantschap hebben veroorzaakt. Hierbij telt een erkenning, een gerechtelijke vaststelling van het vaderschap of een adoptie als een geboorte. 2. Door huwelijk of door geregistreerd partnerschap ontstaat tussen de ene echtgenoot dan wel de ene geregistreerde partner en een bloedverwant van de andere echtgenoot dan wel de andere geregistreerde partner aanverwantschap in dezelfde graad als er bloedverwantschap bestaat tussen de andere echtgenoot dan wel de andere geregistreerde partner en diens bloedverwant. 2 Nieuwenhuis

12 Boek 1, Titel 1, Art Door ontbinding van het huwelijk wordt de aanverwantschap niet opgeheven. 1. Algemeen. Dit artikel bepaalt hoe de graad van bloed- en aanverwantschap moet worden berekend. Het artikel is aangepast aan de invoering op 1 januari 1998 van het geregistreerd partnerschap (titel 5A) en de op 1 april 1998 van kracht geworden mogelijkheid van gerechtelijke vaststelling van het vaderschap (art. 1:207). Biologische vader (zaaddonor) dient te worden beschouwd als bloedverwant van de minderjarige in de zin van art. 1:329 BW en kan worden ontvangen in zijn verzoek tot ontzetting uit de voogdij van de pleegmoeder (Rb. Utrecht 24 oktober 2007, LJN BB6360). 2. Graad van bloedverwantschap (lid 1 eerste zin). Het getal der geboorten, die de bloedverwantschap hebben veroorzaakt, bepaalt de graad van bloedverwantschap. Tussen ouders en kinderen bestaat dus bloedverwantschap in de eerste graad; tussen grootouders en kleinkinderen bloedverwantschap in de tweede graad. Voor het berekenen van de graad van bloedverwantschap in de zijlinie moet men eerst opklimmen tot de gemeenschappelijke stamvader (-moeder) en vervolgens neerdalen tot de verwant. Broers en zusters zijn derhalve bloedverwanten in de tweede graad; tussen ooms en tantes enerzijds en hun neven en nichten anderzijds bestaat bloedverwantschap in de derde graad. 3. Erkenning, gerechtelijke vaststelling van het vaderschap of adoptie (lid 1 tweede zin). Voor het bestaan van bloedverwantschap in de zin van de wet is een biologische relatie niet vereist. Ook tussen adoptief-ouders en hun geadopteerde kinderen bestaat bloedverwantschap. Erkenning, gerechtelijke vaststelling van het vaderschap en adoptie tellen als een geboorte. Bij gerechtelijke vaststelling van het vaderschap is wel sprake van een biologische relatie. Daarmee gelijkgesteld wordt echter het geval dat de man met een daad van verwekking heeft ingestemd (art. 1:207, aant. 1). 4. Graad van aanverwantschap (lid 2). De graad van aanverwantschap is gelijk aan de graad van bloedverwantschap tussen de andere echtgenoot of geregistreerde partner en diens bloedverwant. Tussen de vrouw en de broer van haar man bestaat derhalve aanverwantschap in de tweede graad. 5. Gevolgen van de ontbinding van het huwelijk (lid 3). Het antwoord op de vraag of aanverwantschap bestaat tussen de ene echtgenoot en bloedverwanten van de andere echtgenoot die na de ontbinding van het huwelijk worden geboren, moet worden gezocht in de verkeersopvattingen en de redelijkheid (HR 20 februari 1957, NJ 1958, 418). Nieuwenhuis 3

13

14 TITEL 2 Het recht op de naam [Inleidende opmerkingen] 1. Inhoud. Deze titel behelst het naamrecht. De art. 1:4-7 regelen de verwerving en verandering van verplichte namen, de art. 1:8 en 1:9 het gebruik van de naam in het rechtsverkeer. 2. Strijd met art. 26 IVBPR; reactie wetgever. Het EHRM heeft uitgemaakt dat het niet inachtnemen van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen in het naamrecht een schending van het EVRM kan opleveren (EHRM 22 februari 1994, NJ 1996, 12; Burghartz). Ook voornamen vallen onder het privé- en gezinsleven als bedoeld in art. 8 EVRM (EHRM 24 oktober 1996, NJ 1997, 324; Guillot). Op 1 januari 1998 is het thans geldende namenrecht van kracht geworden (Wet van 10 april 1997, Stb. 161 en Wet van 5 juli 1997, Stb. 324). Zie over de totstandkoming uitvoeriger: Asser/De Boer 2006, nr. 41. Door de op 1 april 1998 in werking getreden Wet van 24 december 1997, Stb. 772, betreffende de herziening van het afstammingsrecht en de regeling van adoptie, is de tekst van art. 5 opnieuw veranderd. In zijn uitspraak van 27 april 2000 heeft het Europese Hof te Straatsburg geoordeeld dat het nieuwe namenrecht niet in strijd is met art. 14 jo. 8 EVRM (Bijleveld v. Nederland, appl. no /98, verkort in NJB 2000, p e.v.). Art. 1:5 is nog weer veranderd bij de wetten van 13 december 2000 (Stb. 2001, 11) en 21 december 2000 (Stb. 2001, 10). Bij wet van 7 oktober 2008, Stb. 2008, 410, in werking getreden op 28 februari 2009, is art. 5 wederom gewijzigd. Bij die wetswijziging is de inhoud van het derde lid van art. 1:253sa (oud) verplaatst naar de leden 2, 4, 5 en 8 van art. 1:5. Daarbij geldt tevens een overgangsregeling (zie aant. 15 bij art. 1:5). 3. Procesrecht. Het familieprocesrecht wordt becommentarieerd in Bijlage Internationaal privaatrecht. Kwesties van IPR betreffende de in deze titel te behandelen onderwerpen worden besproken in de Bijlagen [Verkrijging en wijziging van voornamen] Artikel Een ieder heeft de voornamen die hem in zijn geboorteakte zijn gegeven. 2. De ambtenaar van de burgerlijke stand weigert in de geboorteakte voornamen op te nemen die ongepast zijn, of overeenstemmen met bestaande geslachtsnamen tenzij deze tevens gebruikelijke voornamen zijn. 3. Geeft de aangever geen voornamen op, of worden deze alle geweigerd zonder dat de aangever ze door een of meer andere vervangt, dan geeft de ambtenaar ambtshalve het kind een of meer voornamen, en vermeldt hij uitdrukkelijk in de akte dat die voornamen ambtshalve zijn gegeven. 4. Wijziging van de voornamen kan op verzoek van de betrokken persoon of zijn wettelijke vertegenwoordiger worden gelast door de rechtbank. De wijziging geschiedt doordat van de beschikking een latere vermelding aan de akte van geboorte wordt toegevoegd, overeenkomstig artikel 20a, eerste lid. In geval van wijziging van de voornamen van een buiten Nederland geboren persoon geeft de rechtbank die de beschikking geeft, voor zoveel nodig ambtshalve hetzij een last tot inschrijving van de akte van geboorte dan wel van de Koens 5

15 Het recht op de naam akte of de uitspraak, bedoeld in artikel 25g, eerste lid, hetzij de in artikel 25c bedoelde beschikking. 1. Geboorteakte beslissend (lid 1). Voor de voornaam of voornamen is, anders dan voor de geslachtsnaam (art. 1:5), de geboorteakte beslissend. De keuze van de voornamen is vrij, behoudens de beperkingen van het tweede lid. Kind komt levenloos ter wereld. Als het kind levenloos ter wereld is gekomen of als een pasgeboren kind is overleden voordat aangifte van de geboorte is geschied, wordt geen geboorteakte opgemaakt, maar een akte in de zin van art. 1:19i (zie aldaar). Geen geboorteakte. Heeft iemand geen geboorteakte, dan kan hij de Koning verzoeken voor hem een voornaam vast te stellen (art. 1:7 lid 2). 2. Weigering door de ambtenaar (lid 2). De keuze van de voornamen is vrij. Ook fantasienamen mogen vrijelijk worden gegeven (aldus De Groot (Personen- en familierecht), art. 4, aant. 2. Alleen voornamen die ongepast zijn of die overeenstemmen met bestaande geslachtsnamen die niet tevens gebruikelijke voornamen zijn, moet de ambtenaar van de burgerlijke stand weigeren. Ongepaste voornamen. Men denke bij ongepast niet alleen aan onwelgevoeglijke namen, maar ook aan geestige namen, waarvan de drager in zijn leven alleen maar last kan ondervinden (Asser/De Boer 2006, nr. 37). Ongepast is ook, aldus dezelfden, een absurd groot aantal namen. Bestaande geslachtsnaam. Met deze tweede uitzondering wordt onder meer voorkomen dat een kind een zogenaamde dubbele naam krijgt. Een bestaande geslachtsnaam mag weer wél, als die naam tevens een gebruikelijke voornaam is. Het is niet geheel duidelijk wat onder gebruikelijke voornamen moet worden verstaan. Volgens de minister is het criterium min of meer algemeen gebruikelijk (MO II, Parl. Gesch. InvW 1, p. 1053). Het is ook niet nodig dat er nog lévende dragers van de voornaam zijn (idem). Voorbeelden. Zie voor enige voorbeelden van voornamen die in de rechtspraak al dan niet werden toegelaten: Asser/De Boer 2006, nr Ambtshalve geven van namen (lid 3). De aangever van het kind is niet verplicht om een voornaam te geven. In dat geval, én in het geval de ambtenaar de voornaam heeft geweigerd, geeft de ambtenaar het kind ambtshalve een of meer voornamen. Hij vermeldt dat uitdrukkelijk in de geboorteakte. Geen beroep tegen weigering. Tegen een weigering staat geen beroep open. Wel kan de aangever op grond van lid 4 de rechtbank verzoeken een wijziging van de voornaam te gelasten. Uit deze uitspraak blijkt dan tevens of de ambtenaar mogelijkerwijs ten onrechte de voornaam heeft geweigerd. 4. Wijziging door de rechter (lid 4). Op verzoek van de betrokken persoon of van zijn wettelijk vertegenwoordiger kan een wijziging van de voornaam worden gelast. Zo n wijziging kan zowel het schrappen als het toevoegen van een naam inhouden. Voor de wijziging dient voldoende zwaarwichtig belang te bestaan. Bovendien moet de rechter nagaan of de gevraagde naam geoorloofd is naar de maatstaven van lid 2. Voorbeelden. Voorbeelden van rechtspraak inzake wijziging van voornamen zijn te vinden in De Groot (Personen- en familierecht), titel 1, art. 4, aant. 8. Transseksualiteit. In geval van een verandering van het geslacht is een wijziging van de voornaam mogelijk (art. 1:28-28c jo. 1:29c lid 2). Adoptiefouders. Adoptiefouders kunnen wijziging van de voornamen van het kind krijgen. Zo n wijziging zal veelal worden gedaan in combinatie met het adoptieverzoek. Procedurele regels. Het lid kent nog een aantal regels van procedurele aard. De artikelen uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering betreffen het horen van minderjarigen (art. 809 Rv). Van de beschikking van de rechter staat hoger beroep open. Ingang wijziging. De wijziging van de voornamen komt niet tot stand door de 6 Koens