Kijk uit, daar komt de fiets!

Transcriptie

1 Kijk uit, daar komt de fiets! Fietsgebruik en veiligheid in Vlaanderen Horizon november 217 Johan Van Gompel, Senior Economist KBC

2 De eerste fiets Twijfels over de oorsprong en veel voorlopers Een uit de 13 e eeuw stammend glas-in-loodraam in een Engelse kerk laat een engelachtige figuur zien op een soort loopfiets De eerste loopfiets met besturing (uitgevonden door de Duitser Karl Drais in 1817) was volledig uit hout vervaardigd en woog 45 kg

3 De eerste fiets fietsveiligheid al vrij snel een aandachtspunt

4 Vlaanderen, fietsland Erg hoog fietsbezit 6% 5% 4% 3% 2% 1% Verdeling Vlaamse gezinnen volgens fiets- en autobezit Aantal of meer 79% van de Vlaamse gezinnen bezit minstens één fiets (72% in 1991), tegenover slechts 53% in Wallonië 79 fietsen en 51 auto s per 1 Vlamingen, 36 fietsen en 47 auto s per 1 Walen % Fietsen Auto's Bron: Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen, rapport 5 ( )

5 Vlaanderen, fietsland ook in internationaal perspectief Fietsbezit in Europa nb nb Na Nederland, dat meer fietsen telt dan inwoners, staat Vlaanderen samen met Denemarken en Duitsland op kop Jaarlijks worden er bijna 5 nieuwe fietsen per 1 Vlamingen verkocht (in Wallonië slechts 3); Nederland en vooral Denemarken zijn uitschieters met ruim 6 resp. 1 nieuwe fietsen per 1 inwoners Aantal fietsen per 1 inwoners (linkse as) Verkoop nieuwe fietsen per 1 inwoners (215, rechtse as) Bronnen: JBPI, BOVAG/RAI, eigen raming (Vlaanderen en Wallonië) nb: niet beschikbaar

6 Vlaanderen, fietsland maar vertaalt zich wel niet in een evenredig hoog fietsgebruik 6% 5% Verdeling Vlamingen volgens verplaatsingswijze Dagelijks Hoge verkoopcijfers hebben vnl. te maken met populariteit fietsen voor recreatieve verplaatsingen (cf. succes racefietsen, mountainbikes en elektrische fietsen) 4% 3% 2% 1% % Nooit Fiets Auto Bus,tram, Trein metro Bron: Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen, rapport 5 ( ) Niet dagelijks, maar toch minstens 1x per week Niet wekelijks, maar toch minstens 1x per maand niet maandelijks, maar toch minstens 1x per jaar Voor de functionele verplaatsingen (woon-werk/-school/-winkelverkeer) wint de fiets maar moeilijk marktaandeel Alles samen legt de Vlaming slechts 4% van zijn totale aantal reiskilometers af met de fiets; het aandeel van de fiets in het aantal verplaatsingen bedraagt 13% De helft van onze verplaatsingen blijft binnen een afstand van 5 km, toch gebruikt slechts een kwart daarvoor de fiets

7 Vlaanderen, fietsland Nog veel groeipotentieel vergeleken met Denemarken en Nederland 1 Fietsgebruik in Europa Hoewel Denemarken en Vlaanderen ongeveer evenveel fietsen tellen (per 1 inwoners), liggen het aantal gefietste km per persoon per jaar en het aandeel van de fiets in alle verplaatsingen in Denemarken beduidend hoger dan in Vlaanderen Nederland spant de kroon met een erg hoog fietsaandeel (27%) in alle verplaatsingen Aantal gefietste km per persoon per jaar (linkse as) Verplaatsingen met de fiets (in % totaal aantal verplaatsingen, rechtse as) Bronnen: Steunpunt Verkeersveiligheid, Fietsersbond, Frulanu & de Munck (27)

8 Hoe gevaarlijk is fietsen? Het aantal (vooral lichtgewonde) fietsslachtoffers neemt toe Aantal fietsslachtoffers in het Vlaamse verkeer (1995 = 1) Slechte registratie fietsongevallen (vooral die waar alleen de fietser is betrokken), dus opletten met ongevallenstatistieken Sinds de piek in 2 nam het aantal omgekomen fietsen af. Het aantal fietsdoden en zwaargewonden lijkt de jongste jaren evenwel te stagneren, terwijl het aantal lichtgewonden (veruit de grootste categorie) structureel toeneemt Sinds 25 zijn fietsers de enige weggebruikers die een stijging van het totaal aantal slachtoffers laten zien Doden (tot 3 dagen na ongeval) Lichtgewonden Zwaargewonden Totaal slachtoffers Bron: FOD Economie

9 Hoe gevaarlijk is fietsen? Ook het aandeel fietsers in totaal verkeersslachtoffers neemt toe 35% 3% 25% 2% Aandeel fietsslachtoffers in totaal aantal verkeerslachtoffers in Vlaanderen Fietsslachtoffers (vooral die in de categorie zwaargewonden) maken een toenemend aandeel van het totaal aantal verkeersslachtoffers uit Het risico voor fietsers om in het verkeer om te komen of (zwaar)gewond te geraken per afgelegde km ligt vier tot zes keer hoger dan voor automobilisten 15% 1% Doden (tot 3 dagen na ongeval) Zwaargewonden Doordat jongeren vaker fietsen, vallen bij hen de meeste slachtoffers. Enkel bij deze groep was er evenwel een afname. Vanaf 25 jaar steeg het aantal slachtoffers voor alle leeftijdscategorieën, maar vooral bij 7- plussers Lichtgewonden Totaal slachtoffers Bron: FOD Economie

10 Hoe gevaarlijk is fietsen? Vlaanderen scoort internationaal niet zo goed 25 Aantal fietsdoden per miljoen inwoners op leeftijd 6-8 In de landen waar het meest wordt gefietst is het aantal fietsdoden het grootst. Dat is logisch maar binnen die groep scoort Vlaanderen niet goed. Hoewel Nederlanders en Denen meer fietsen, zijn er onder Vlamingen verhoudingsgewijs meer fietsongevallen met dodelijke afloop Bronnen: Eurostat (CARE database), FOD Economie

11 Hoe drukker hoe veiliger ( wet van Smeed ) Vlaanderen wijkt enigszins af van deze wetmatigheid 1 Verband tussen fietsgebruik en fietsonveiligheid Aantal gefietste km per persoon per jaar (linkse as) Aantal fietsdoden per miljard gefietste km (rechtse as) Bronnen: Eurostat (CARE database), FOD Economie, Frulanu & de Munck (27) Landen waar het meest wordt gefietst slagen er toch in om het ongevallenrisico (gemeten als het aantal fietsdoden per hoeveelheid afgelegde kilometers) het laagst te houden Dat komt omdat er daar veel interacties zijn tussen fietsers en automobilisten en dat die zo hebben geleerd waar/wanneer ze elkaar kunnen verwachten in het verkeer en welk gedrag ze van de andere kunnen verwachten Bij een verdubbeling van het aantal fietsers neemt het ongevalrisico per gefietste km af met 34% (studie Jacobsen, 23) Vlaanderen wijkt enigszins af van de wetmatigheid dat landen met een grote fietsparticipatie ook veiliger zijn voor fietsers

12 Belang van meer/veiliger fietsinfrastructuur De ene provincie is de andere niet 1.9 Aantal fietsongevallen per jarigen Aantal km fietspaden (her)aangelegd tussen 1999 en 215 (per jarigen) Antwerpen Vlaams-Brabant Limburg Oost-Vlaanderen West-Vlaanderen Bron: FOD Economie Bron: Agentschap Wegen en Verkeer

13 Fietsen is gezond én goed voor het milieu Evenveel fietsen als de Nederlanders levert Vlaanderen 1,7 mia op 1 Verband fietsgebruik en prevalentie obesitas Aantal gefietste km per persoon per jaar Obesitas (% van volwassen bevolking) Bronnen: International Obesity Taskforce, Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg Meer fietsen komt niet alleen de veiligheid ten goede, maar heeft ook positieve effecten voor het milieu, de leefbaarheid van steden en de gezondheid van de bevolking Uit studies blijkt dat elke overstap van auto naar fiets de samenleving 5 cent (buiten de bebouwde kom) tot 4 cent (binnen de bebouwde kom) zou opleveren per km Een snelle berekening leert dat een toename van het aandeel fietskm in het verkeer (4%) naar het Nederlandse cijfer (8%) ten koste van de auto, Vlaanderen een maatschappelijke baat oplevert van 1,7 mia euro (bijna 1% van het bruto regionaal product)

14 Samengevat 1. Dat de Vlaming veel fietst, heeft vooral te maken met de populariteit van fietsen voor recreatieve verplaatsingen. Voor de functionele verplaatsingen wint de fiets maar moeilijk marktaandeel. 2. Ondanks het dalend aantal fietsdoden en hun geringer aandeel bij de fietsongevallen, blijven fietsers een relatief groot deel van het jaarlijks aantal verkeersdoden in Vlaanderen uitmaken. 3. Het totale aantal dode, zwaar- en lichtgewonde fietsslachtoffers neemt overigens toe, wat ingaat tegen de algemene tendens van een dalend globaal aantal slachtoffers in het Vlaamse verkeer. 4. Landen waar veel wordt gefietst (Nederland, Denemarken) slagen er doorgaans toch in om het ongevallenrisico het laagst te houden. Vlaanderen wijkt enigszins van die trend af. 5. Een toename van het aandeel fietskilometers in het Vlaamse verkeer naar het Nederlandse cijfer ten koste van de auto kan een maatschappelijke baat tot 1,7 miljard euro opleveren.

15 Bedankt voor uw aandacht! HORIZON 25