Begraven in de gemeente Woudrichem

Transcriptie

1 Begraven in de gemeente Woudrichem Beleidsplan Auteur P. Mastwijk / J. van Roosmalen Datum aanmaak Datum laatst gewijzigd Datum afdruk Bestand B1044DA1 Rapportage doc

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding De begraafplaatsen en het begraafplaatsenbeleid Beschrijving begraafplaatsen Product lijkbezorging gemeente Woudrichem Lijkbezorging Ondersteuning bij uitvaarten Beheer en onderhoud van begraafplaatsen en onderhoud van gedenktekens Coalitieprogramma Ruimtebehoefte begraafplaatsen Algemeen Ruimtebehoefte begraafplaatsen Uitgangspunten Oppervlaktebehoefte Capaciteit Conclusies Woudrichem: Almkerk Rijswijk Andel Uitwijk Samengevat Asbestemmingen Beheer Grafrecht Grafbedekking Inrichting Historische graven Organisatie Bijzondere begraafplaatsen Begraven op eigen terrein Exploitatie Onderhoud door de gemeente Begraafplaatsadministratie Kosten uitbreiding Ruimen van graven Kostendekking Vervolgstappen Korte termijn ( ) Middellange termijn ( )

3 1 Inleiding Zolang er nationale regelgeving is voor begraven, bestaat het algemene voorschrift dat lijken moeten worden begraven op een begraafplaats die overeenkomstig de wet is aangelegd. De wet kent gemeentelijke begraafplaatsen en bijzondere begraafplaatsen. De gemeente dient ervoor te zorgen dat er van overheidswege gelegenheid tot begraven wordt gegeven. De gemeenteraad is het bestuursorgaan dat de grond aanwijst, die voor het aanleggen of uitbreiden van een begraafplaats mag worden gebruikt. Deze rapportage beschrijft het beleid voor het beheer van de gemeentelijke begraafplaatsen voor de komende jaren. In hoofdstuk 2 wordt de bestaande situatie beschreven. Hoofdstuk 3 gaat in op de ruimtelijke behoefte voor de gemeentelijke begraafplaatsen voor de komende jaren. Een aantal beheersaspecten heeft de komende jaren extra aandacht. Deze onderwerpen worden in hoofdstuk 4 besproken. In hoofdstuk 5 wordt bekeken wat het effect is van de verschillende maatregelen op de exploitatie van de gemeentelijke begraafplaatsen. Tot slot zijn de vervolgstappen die voortkomen uit dit beleidsplan in een overzicht op volgorde weergegeven

4 2 De begraafplaatsen en het begraafplaatsenbeleid 2.1 Beschrijving begraafplaatsen De gemeente Woudrichem kent vijf gemeentelijke begraafplaatsen: Woudrichem, Almkerk, Rijswijk, Andel en Uitwijk. Alle begraafplaatsen hebben een vrij open karakter, met een overzichtelijke rechtlijnige indeling. De grafvelden worden gemarkeerd door hagen. Veelal komen buitenom de begraafplaats grotere bomen en bosplantsoen voor. De begraafplaatsen hebben allen verharde paden. De gemeentelijke begraafplaats in Woudrichem heeft een oppervlakte van ca m2 en is gelegen aan de Burgemeester v.d. Lelystraat in de bebouwde kern van deze plaats. Op de begraafplaats komen twee gebouwen voor, waarvan één onlangs is ingericht als columbarium. Het andere gebouw wordt gebruikt voor opslag van materialen. Direct naast de begraafplaats ligt een uitvaartcentrum dat door een particuliere organisatie wordt beheerd. In Almkerk vinden de lijkbezorgingen plaats op de begraafplaats aan de Burgemeester H. Blokstraat aan de rand van de bebouwde kern. Deze begraafplaats heeft een oppervlakte van ca m2. Op deze begraafplaats is vrij recent een urnenmuur gebouwd. De beplanting bestaat behalve uit enkele hagen ook uit een groot aantal volwassen coniferen en de aanwezige grafbeplantingen. Op de begraafplaats is een gebouw aanwezig dat wordt gebruikt voor opslag van materialen. Daarnaast ligt in het buitengebied aan de Zoetelaarssteeg in Almkerk omgeven door akkers een oude begraafplaats van ca m2. Deze begraafplaats wordt gemarkeerd door enkele monumentale bomen en biedt onder meer plaats aan enkele historische graven. Op de begraafplaats is een gebouw aanwezig ten behoeve van opslag van materialen. Op deze begraafplaats vinden geen lijkbezorgingen meer plaats. In Rijswijk ligt de gemeentelijke begraafplaats aan de Veldweg, net buiten de kern van Rijswijk omringd door boomgaarden. De oppervlakte van deze begraafplaats is ca m2. Ook op deze begraafplaats is een gebouw aanwezig dat wordt gebruikt voor opslag van materialen. De begraafplaats in Andel ligt aan de Neerandelseweg, aan de rand van de bebouwde kern. De oppervlakte is ca m2. Behalve hagen komen er veel coniferen en enkele loofbomen voor. Op het ouder gedeelte is een markant gebouw aanwezig dat wordt gebruikt voor opslag van materialen. De begraafplaats in Uitwijk ligt aan de rand van deze kern in een overgangsgebied tussen bebouwing en akkerland. Het is is een kleine begraafplaats van ca m2 groot. Op de begraafplaats is geen gebouw aanwezig. 2.2 Product lijkbezorging gemeente Woudrichem Het product begraven van de gemeente Woudrichem bestaat uit: - verschillende vormen van lijkbezorging en asbestemmingen; - ondersteuning en begeleiding bij uitvaarten;

5 - beheer en onderhoud van begraafplaatsen. Het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen zijn geregeld in een drietal verordeningen: de Beheersverordening begraafplaatsen, de Verordening rechten begraafplaatsen en de Verordening voorschriften begraafplaatsen (regels voor gedenktekens). 2.3 Lijkbezorging De gemeentelijke begraafplaatsen bieden de volgende mogelijkheden: - uitgifte van eigen graven voor bepaalde tijd (twintig jaar met onbeperkte verlengingsmogelijkheden voor telkens 10 jaar). De graven zijn niet alleen bestemd voor het begraven van lijken. Asbussen, met en zonder urnen, mogen op en in de graven worden bijgezet; - algemene graven (bij de gemeente in beheer). Naast begraven is het mogelijk om asbussen met en zonder urnen in het graf te plaatsen en as in het graf te verstrooien; - kindergraven (als eigen graf of als algemeen graf) met dezelfde mogelijkheden voor asbezorging; - bijzetten van een urn of asbus in een urnenmuur in Almkerk of in een columbarium in Woudrichem; - strooivelden voor de verstrooiing van as van overledenen. Alleen aanwezig op de begraafplaatsen te Almkerk en Woudrichem (wordt nog gerealiseerd); - eigen gedenkplaatsen, uitsluitend voor plaatsing van een gedenkteken (voor twintig jaar met onbeperkte verlengingsmogelijkheden voor telkens tien jaar) (wordt nog gerealiseerd). Naast begraven staat de Wet op de lijkbezorging nog drie andere bestemmingen toe, namelijk cremeren, het zeemansgraf en terbeschikkingstelling aan de wetenschap. In de toekomst zal bij een volgende herziening van de wet eventueel plaats moet worden ingeruimd voor nieuwe ontwikkelingen zoals vriesdrogen. De gemeente Woudrichem kent een sociaal gericht begraafplaatsenbeleid. De tarieven zijn gelet op de uitgifteduur relatief laag. 2.4 Ondersteuning bij uitvaarten De gemeente verricht ondersteunende werkzaamheden bij een begrafenis in de vorm van - het delven en sluiten van het graf; - het voor een begraving tijdelijk afnemen en na een begraving weer aanbrengen van de op een graf aanwezige grafbedekking (gedenkteken en/of grafbeplanting). 2.5 Beheer en onderhoud van begraafplaatsen en onderhoud van gedenktekens Rechthebbenden van een eigen graf en gebruikers van een algemeen graf wordt de mogelijkheid geboden om op het graf een gedenkteken te plaatsen en grafbeplanting aan te brengen. Voor het plaatsen van een gedenkteken dient een vergunning aangevraagd te worden. Tot op heden is het niet voorgekomen dat een vergunning geweigerd is. Onder het product begraven wordt ook verstaan het algemene beheer en onderhoud van de begraafplaatsen. Daarnaast komt het in de praktijk vaak voor dat de gemeente ook het onderhoud van de winterharde grafbeplantingen verzorgt, indien dit niet door de rechthebbenden zelf wordt verzorgd. Uit overleg met de begrafenisondernemers is gebleken dat zij zeer tevreden waren over de kwaliteit en uitstraling van de gemeentelijke begraafplaatsen

6 2.6 Coalitieprogramma In het coalitieprogramma van Burgemeester en Wethouders 2006 is met betrekking tot de gemeentelijke begraafplaatsen het onderstaande opgenomen. - De capaciteit van de begraafplaatsen wordt uitgebreid waarbij het mogelijk moet blijven om in de eigen kern begraven te worden. - De mogelijkheid tot het verlengen van de afkoopperiode voor een eigen graf onderzocht

7 3 Ruimtebehoefte begraafplaatsen 3.1 Algemeen Bij deze behoefte- en capaciteitsbepaling is uitgegaan van een begraafcyclus van 40 jaar. Bij een begraafcyclus van 40 jaar wordt uitgegaan van een actief ruimingsbeleid waarbij elk graf gemiddeld één keer per 40 jaar wordt geruimd en opnieuw wordt uitgegeven. Een indicator voor de ruimtelijke kwaliteit van de begraafplaats is het bruto grafoppervlak. Dit is de oppervlakte van de begraafplaats (exclusief een eventuele parkeerplaats en eventueel aanwezige gebouwen) gedeeld door het aantal graven. Naarmate op een begraafplaats meer ruimte is gereserveerd voor paden en groenvoorzieningen is het bruto grafoppervlak hoger. Een optimaal bruto grafoppervlak ligt globaal tussen 6 m 2 en 8 m 2. Bij een dergelijke oppervlakte is er voldoende ruimte voor paden en groen om een goede bereikbaarheid van de graven te realiseren en zijn de kosten in het algemeen beheersbaar. 3.2 Ruimtebehoefte begraafplaatsen Uitgangspunten Ook in de gemeente Woudrichem vergrijst en ontgroent de bevolking. Bijgevoegde bevolkingsprognoses laten zien dat deze ontwikkeling zich de komende jaren voortzet. Uit prognoses van de provincie Noord Brabant die worden gebruikt voor het volkshuisvestingsbeleid blijkt dat deze trend ook na 2015 doorzet Bevolkingsprognose totaal -14 jaar Bevolkingsprognose totaal jaar Bevolkingsprognose totaal jaar Bevolkingsprognose totaal 65+ jaar Bevolkingsprognose totaal In onderstaande tabel is het aantal lijkbezorgingen op de gemeentelijke begraafplaatsen in de gemeente Woudrichem weergegeven

8 Overzicht Behoefte Begraafplaats Woudrichem (Burg. Vd Lelystraat) Almkerk (Burg. H. Blokstraat) Uitgegeven graven in: Uitgifte Gemiddeld , ,4 Andel (Neerandelseweg) ,8 Rijswijk (Veldweg) ,4 Uitwijk (Hoefpad) , ,2 De vraag doet zich voor hoe in de toekomst omgegaan moet worden met het begraafplaatsenbeleid. Moeten we naar één centrale begraafplaats streven of moet iedere (grotere) kern over een eigen begraafplaats beschikken. Om een antwoord te kunnen geven op de vraag zal er allereerst nader worden ingegaan op de prognose per begraafplaats. Hierbij wordt uit gegaan van ongewijzigd beleid ten aanzien van grafrusttermijnen. Dat wil zeggen dat deze voor 20 jaar worden uitgegeven. Na het verstrijken van deze 20 jaar zal gemiddeld genomen elk graf nog twee maal worden verlengd met een periode van 10 jaar, waardoor wordt uitgegaan van een gemiddelde grafrusttermijn van 40 jaar. Omdat de bevolking vergrijst mag worden verwacht dat het aantal begravingen per jaar toe zal nemen. Ten behoeve van dit beleidsplan is een prognose opgesteld voor de behoefte aan nieuwe graven voor een periode van 40 jaar. De bovengenoemde begraafcijfers hebben als basis gediend voor deze prognose. Vervolgens is gebruik gemaakt van de landelijke CBS-prognose voor het sterftecijfer tot en met In onderstaande tabel is de behoefte aan nieuwe graven weergegeven voor de periode tot en met In een afzonderlijke bijlage (Rekentabellen behoefte gemeentelijke begraafplaatsen gemeente Woudrichem) zijn berekeningen per begraafplaats in tabelvorm weergegeven. Behoefte nieuwe graven tot en met 2045 Begraafplaats Gemiddelde uitgifte Prognose Jaarlijkse uitgifte 2015 Prognose Jaarlijkse uitgifte 2045 Totale behoefte tot en met 2045 Woudrichem 25, Almkerk 32, Andel 18, Rijswijk 14, Uitwijk 3, ,

9 3.2.2 Oppervlaktebehoefte In onderstaande tabel is per begraafplaats de behoefte aan nieuwe graven tot en met 2045 aangegeven. In eerste instantie is hierbij uitgegaan van het begraven in één laag (enkel diep). In de tabel is tevens aangegeven wat de benodigde oppervlakte is bij een bruto grafoppervlak (BGO) van 7 m 2 (zie par. 3.1, optimaal bruto grafoppervlak 6 8 m 2 ). Oppervlakte huidig (m2) graven (aantal) enkel diep oppervlakte (m2) BGO 7 m 2, enkel diep Woudrichem Almkerk Andel Rijswijk Uitwijk Totaal Capaciteit In onderstaande tabel is per begraafplaats de behoefte tot en met 2045 vergeleken met de beschikbare capaciteit van de begraafplaatsen (per 1 januari 2005). In de tabel (kolom Ruimte tot ) is de periode aangegeven waarvoor nog ruimte beschikbaar is zonder te ruimen. In de kolom is met + aangegeven of door ruimen de beschikbare begraafcapaciteit kan worden vergroot. Oppervlakte Behoefte tm 2045 huidig (m 2 ) (graven, enkel diep) Capaciteit Totaal (graven) Beschikbaar (graven, enkel diep) Ruimte tot Ruimen Woudrichem Almkerk 1 ) ) Nvt Andel Rijswijk Uitwijk Totaal ) Om de beschikbare capaciteit op de begraafplaats in Almkerk op korte termijn te vergroten heeft in 2006 een inbreiding plaatsgevonden, waarbij 42 extra graven zijn gerealiseerd. In de tabel is deze extra capaciteit niet opgenomen, omdat deze de situatie per 1 januari 2005 weergeeft. Door deze aanvulling is voor ruim één jaar extra capaciteit op de begraafplaats in Almkerk beschikbaar, waardoor er ruimte beschikbaar is tot Uit bovengenoemd overzicht blijkt dat de begraafplaatsen in Woudrichem en Almkerk binnen afzienbare tijd de volledige capaciteit hebben bereikt. Gelet op de slechte bodemgesteldheid is ruimen in Almkerk geen optie

10 3.4 Conclusies Woudrichem: De totale behoefte voor de komende 40 jaar is ca graven. Het totaal aantal graven is Dit aantal is in principe voldoende om in een cyclus van 40 jaar te begraven. Gezien de huidige krappe beschikbare capaciteit is het van belang dat op korte termijn met de ruiming wordt begonnen. Om de behoefte voor de periode tot na de eerstkomende ruiming op te vangen wordt overwogen om een beperkte inbreiding toe te passen, waarbij groenvoorziening gedeeltelijk wordt omgevormd tot grafruimte. Deze maatregel gaat ten koste van de ruimtelijke kwaliteit en zal derhalve tot een minimum worden beperkt. Op de begraafplaats is een aantal graven uitgegeven voor onbepaalde tijd. Deze graven kunnen in principe niet opnieuw worden uitgegeven en vormen daarmee een beperkende factor in een actief ruimingsproces. Het is van belang om dit duidelijk in beeld te brengen. Daarbij dient te worden onderzocht in welke mate er nog belangstelling is voor deze graven. Aan de hand van de resultaten hiervan kan worden bepaald welk deel van het totaal aantal graven daadwerkelijk in aanmerking komt voor de eerder genoemde begraafcyclus. Op dat moment kan concreet worden bepaald of een uitbreiding op de langere termijn noodzakelijk is. In directe nabijheid van de begraafplaats zijn geen uitbreidingsmogelijkheden Almkerk Burgemeester H. Blokstraat Op deze begraafplaats is nog maar beperkt begraafcapaciteit beschikbaar. Al op korte termijn is een vergroting van de beschikbare capaciteit noodzakelijk. Het ruimen van graven is vanwege een slechte lijkvertering op deze begraafplaats niet mogelijk. Daarnaast zijn er geen inbreidingsmogelijkheden. Ook zijn er in de direct aansluitende omgeving van de begraafplaats geen uitbreidingsmogelijkheden. Om in een cyclus van 40 jaar te kunnen begraven is er een capaciteit nodig van ca graven (afgerond), bij enkel diep begraven. Wanneer de thans nog beschikbare capaciteit als reservecapaciteit wordt beschouwd is er een behoefte aan een uitbreiding van de capaciteit van ca nieuwe graven. Bij een bruto grafoppervlak van 7 m 2 is dat m 2 (exclusief parkeerplaats en gebouwen), uitgaande van enkel diepe graven. Wanneer bij een uitbreiding kan worden uitgegaan van begraven in twee lagen (dubbel diep) zal de ruimtelijke behoefte afnemen. Als wordt aangenomen dat in een dergelijk geval in 75% van de graven ook daadwerkelijk twee lijken worden begraven, neemt de behoefte aan nieuwe graven tot 2045 af tot ca nieuwe graven. Bij een bruto grafoppervlak van 7 m 2 is dat ca m 2 (exclusief parkeerplaats en gebouwen). Zoetelaarssteeg Op deze begraafplaats is geen begraafcapaciteit meer beschikbaar. Het ruimen van graven is op de begraafplaats technisch gezien waarschijnlijk goed uitvoerbaar. Vanwege de profielopbouw en de gemiddelde grondwaterstand is er op deze begraafplaats naar verwachting sprake van een goede lijkvertering. In welke mate ruiming mogelijk is op basis van verlopen grafrechten is nog niet in beeld gebracht. Op voorhand kan echter worden geconcludeerd dat op deze begraafplaats het capaciteitsgebrek van de begraafplaats aan de Burgemeester H. Blokstraat niet kan worden opvangen. In directe nabijheid van de begraafplaats aan de Zoetelaarssteeg zijn uitbreidingsmogelijkheden

11 De gemeente heeft inmiddels reeds een perceel aangekocht ten behoeve van de uitbreiding van de begraafcapaciteit in Almkerk. In de verdere planuitwerking voor de uitbreiding van de begraafcapaciteit voor Almkerk zal aansluiting worden gezocht bij de bestaande begraafplaats aan de Zoetelaarssteeg, waarbij zal worden nagegaan in welke mate door het ruimen van graven op deze begraafplaats extra beschikbare capaciteit kan worden gegenereerd Rijswijk Op deze begraafplaats is voorlopig nog capaciteit beschikbaar zonder te ruimen (tot 2019). Op de middellange termijn is ook op deze begraafplaats ruiming van graven noodzakelijk om in de behoefte te kunnen voorzien. De totale capaciteit (globaal geschat op ca. 780 graven) is in principe voldoende om in een cyclus van 40 jaar te kunnen begraven, mits er tijdig geruimd kan worden. De extra marge tussen de berekende behoefte en de totale capaciteit is echter beperkt (ca. 45 graven hetgeen overeenkomt met ca. 6% over capaciteit). De graven voor onbepaalde tijd kunnen daarbij een beperkende factor vormen. Het totaal aantal graven voor onbepaalde tijd is nog niet in beeld gebracht, maar naar verwachting zal hierdoor de totale capaciteit van de begraafplaats lager zijn dan de berekende behoefte voor de periode tot Net als op de begraafplaats in Woudrichem is het van belang om dit duidelijk in beeld te brengen in welke mate er nog belangstelling is voor de graven voor onbepaalde tijd. Aan de hand van de resultaten hiervan kan worden bepaald welk deel van het totaal aantal graven daadwerkelijk in aanmerking komt voor de eerder genoemde begraafcyclus. Op dat moment kan concreet worden bepaald of een uitbreiding op de langere termijn noodzakelijk is. In directe nabijheid van de begraafplaats zijn uitbreidingsmogelijkheden Andel De begraafplaats in Andel heeft voorlopig voldoende capaciteit beschikbaar zonder te ruimen (tot 2023). Op termijn is ruimen van graven noodzakelijk om in de behoefte op langere termijn te kunnen voldoen. De totale capaciteit (globaal geschat op ca graven) is in principe ruim voldoende om in een cyclus van 40 jaar te kunnen begraven, mits er tijdig geruimd kan worden. Ook op deze begraafplaats kunnen de graven voor onbepaalde tijd kunnen beperkende factor vormen, waardoor het van belang is de belangstelling voor deze graven nader te onderzoeken om te kunnen bepalen of op langere termijn een uitbreiding van de begraafplaats noodzakelijk is. In directe nabijheid van de begraafplaats zijn uitbreidingsmogelijkheden Uitwijk Op de begraafplaats in Uitwijk is voor de middellange termijn voldoende capaciteit beschikbaar zonder te ruimen (tot 2023). Op termijn is ruimen van graven noodzakelijk om in de behoefte op langere termijn te kunnen voldoen. De totale capaciteit (geschat op ca. 174 graven) komt globaal overeen met de behoefte voor de komende 40 jaar (ca. 173 graven), waardoor er in principe voldoende is om in een cyclus van 40 jaar te kunnen begraven, mits er tijdig geruimd kan worden. Er is echter geen extra marge tussen de berekende behoefte en de totale capaciteit Ook op deze begraafplaats kunnen de graven voor onbepaalde tijd een beperkende factor vormen, waardoor het van belang is de belangstelling voor deze graven nader te onderzoeken om te kunnen bepalen of op langere termijn een uitbreiding van de begraafplaats noodzakelijk is. In directe nabijheid van de begraafplaats zijn uitbreidingsmogelijkheden

12 3.4.6 Samengevat - De capaciteitsproblemen voor de korte termijn richten zich voornamelijk op de begraafplaatsen in Woudrichem en Almkerk. In Woudrichem is op korte termijn (2007) ruimen noodzakelijk om zo snel mogelijk capaciteit beschikbaar te maken. In Almkerk is een uitbreiding van de begraafcapaciteit voor deze kern noodzakelijk. - Om versnippering van functies te voorkomen en een efficiënt ruimtegebruik na te streven worden in de planuitwerking voor de uitbreiding in Almkerk de mogelijkheden onderzocht voor een gecombineerd gebruik van bestaande begraafplaats aan de Zoetelaarssteeg en de uitbreiding. - Actief ruimingsbeleid in Woudrichem, Rijswijk, Andel en Uitwijk is noodzakelijk om ook op langere termijn over voldoende begraafcapaciteit te beschikken. - Op begraafplaatsen Woudrichem, Rijswijk en Uitwijk is geen buffercapaciteit bij een cyclus van 40 jaar. - Op een aantal begraafplaatsen is geen extra buffercapaciteit beschikbaar in geval van calamiteiten. In geval door een ramp of andere noodzaak per direct behoefte is aan begraafruimte zal op dat moment gebruik worden gemaakt van de dan beschikbare capaciteit. Dit kan eventueel op de langere termijn leiden tot een tekort in begraafcapaciteit. Op dat moment zal worden bezien in welke mate en op welke wijze maatregelen worden getroffen om een eventueel tekort aan te vullen. - De belangstelling voor graven voor onbepaalde tijd wordt geïnventariseerd. Wanneer er geen belangstelling meer is voor een dergelijk graf, kan het graf worden geruimd en opnieuw worden uitgegeven. Dit leidt tot een efficiënt gebruik van de begraafcapaciteit, hetgeen vooral noodzakelijk is op de begraafplaatsen in Woudrichem, Rijswijk en Uitwijk. - De doelstelling van het coalitieprogramma om per kern over een begraafplaats te beschikken is voor de middellange termijn realiseerbaar, doordat tijdig een uitbreiding van de begraafcapaciteit in Almkerk wordt gerealiseerd en een efficiënt ruimtegebruik op de overige begraafplaatsen wordt toegepast. 3.5 Asbestemmingen Op verschillende begraafplaatsen in de gemeente Woudrichem wordt de mogelijkheid tot asbestemming geboden. Tot op heden is de belangstelling niet zo groot. Op termijn zal er ruimte nodig zijn voor het verstrooien van de as afkomstig uit asbussen, die beschikbaar komen doordat het grafrecht van het urnennis of graf is beëindigd. Ten aanzien van de behoefte aan asbestemmingen zal een monitoring plaatsvinden zodat tijdig op de behoefte kan worden ingespeeld. Eventuele aanvullende voorzieningen zijn relatief snel realiseerbaar en hebben in het algemeen een lage ruimtebehoefte

13 4 Beheer 4.1 Grafrecht Het beleid is er op gericht om de grafbedekking van een graf te verwijderen als het grafrecht is beëindigd (eigen graven) of de gebruikstermijn is verstreken (algemene graven). Hierdoor ontstaat een duidelijk onderscheid tussen enerzijds lopend grafrecht of gebruikstermijnen en anderzijds beëindigd grafrecht of verstreken gebruikstermijn. Een rechtlijnige toepassing van dit beleid zal voor rechthebbenden een stimulans zijn om een grafrecht te verlengen. Dit in vergelijking met de situatie tot nu toe, waarbij rechthebbenden geen verschil ervaren als zij het grafrecht niet verlengen. Dit zal een positief effect hebben op de exploitatie van de begraafplaatsen. Vervolgens zullen de graven waarvan het grafrecht is verlopen of waarvan de gebruikstermijn is verstreken worden geruimd. Afhankelijk van de behoefte op dat moment en de technische uitvoerbaarheid zal het ruimen van deze graven incidenteel (ruimen van een enkel graf) of grootschalig (waarbij een groot aantal graven tegelijk wordt geruimd) plaatsvinden. Een uitzondering wordt gemaakt op de begraafplaats aan de Burgemeester H. Blokstraat in Almkerk. Hier zullen vanwege een slechte lijkvertering geen graven worden geruimd. Voordat graven worden geruimd zal nabestaanden van overledenen die zijn begraven in een algemeen graf de mogelijkheid worden geboden om de stoffelijke resten opnieuw te begraven in een eigen graf. De kosten voor de herbegraving zullen bij de nabestaanden in rekening worden gebracht. De gemeente heeft het voornemen om alleen eigen graven uit te geven voor bepaalde tijd. Wel blijft het voor rechthebbenden mogelijk om het grafrecht telkens met 10 jaar te verlengen, zodat men een graf in stand kan houden zolang men dat wil. Wanneer er geen behoefte meer is, kan de gemeente het graf ruimen en opnieuw uitgeven. Behalve een efficiënt gebruik van de begraafcapaciteit heeft dit ook een positief effect op de exploitatie van de begraafplaats, omdat het graf opnieuw inkomsten genereert. In het coalitieprogramma wordt voorgesteld te bezien in hoeverre de uitgiftetermijn voor eigen graven kan worden verlengd Op talloze begraafplaatsen is gebleken dat de uitgifte van graven voor langere perioden of voor onbepaalde tijd op de langere termijn leidt tot een onbeheersbare situatie. Omdat de grafrechten tussentijds niet worden verlengd verliest de gemeente het contact met de rechthebbenden. Adreswijzigingen worden veelal niet doorgegeven. Op de langere termijn is het voor de gemeente moeilijk te achterhalen in welke mate er nog belangstelling voor deze graven is. Rechthebbenden zijn vaak niet meer te achterhalen. Op een groot aantal begraafplaatsen heeft een en ander geleid tot een inefficiënt gebruik van de begraafcapaciteit, doordat graven in gebruik blijven terwijl er in feite geen belangstelling meer voor het graf is (zie ook par ). Een afnemende interesse voor het graf leidt er toe dat graven niet meer worden onderhouden. Wanneer de rechthebbende niet meer kan worden aangesproken op zijn onderhoudsplicht kan dit leiden tot risicovolle situaties, waarbij bijvoorbeeld gedenktekens omvallen en schade veroorzaken. Om voorgenoemde redenen wordt voorgesteld om het huidige beleid ten aanzien van de uitgiftetermijn voor eigen graven niet te wijzigen

14 4.2 Grafbedekking In de praktijk is tot op heden gebleken dat nog nooit een vergunning voor het plaatsen van een gedenkteken is geweigerd. In het kader van deregulering vervalt de vergunningsplicht. In de beheersverordening van de begraafplaatsen wordt duidelijk beschreven binnen welke maatvoering gedenktekens dienen te blijven, waarbij deze geen aantasting van de openbare orde en zedelijkheid mogen zijn, noch kwetsend of discriminerend mogen overkomen. Een en ander te beoordelen door het college van burgemeester en wethouders, die daarbij het recht hebben om in voorkomende gevallen het monument te verwijderen. De huidige regelgeving voor grafbedekking is ontoereikend ten aanzien van de fundering van de gedenktekens. De nadere regels voor de grafbedekking zullen worden aangepast, waarbij duidelijke voorwaarden zullen worden opgesteld op basis van praktijkervaringen. De beeldkwaliteit op de begraafplaatsen wordt voor een belangrijk deel bepaald door het onderhoudsniveau van de grafbedekkingen. Om een gewenst beeldkwaliteit op de begraafplaats te kunnen waarborgen wordt het onderhoud van de winterharde beplanting op graven door de gemeente verzorgd. In de beheersverordening zal duidelijk worden omschreven welke werkzaamheden hierbij door de gemeente zullen worden uitgevoerd. Het onderhoud van een eventueel aanwezig gedenkteken wordt door de rechthebbenden uitgevoerd. 4.3 Inrichting Op de gemeentelijke begraafplaatsen in de gemeente Woudrichem zal niet langer de mogelijkheid worden geboden om grafkelders aan te leggen. In de praktijk blijkt hiervoor weinig belangstelling. Voor grafkelders is vaak meer ruimte nodig dan voor een gewoon graf. Het reserveren van ruimte ten behoeve van grafkelders gaat ten koste van de begraafcapaciteit. Ook het openen en sluiten van de grafkelders ten behoeve van bijzetting is een zware fysieke inspanning (incl. geuroverlast) met een risico tot beschadiging van de afdekplaat. 4.4 Historische graven De gemeente houdt een lijst bij van graven die van historische betekenis zijn voor de betreffende kern of de gemeente Woudrichem in het algemeen of waarvan de grafbedekking een opvallende kwaliteit heeft. Alvorens tot ruiming van graven wordt overgegaan, onderzoekt het college van burgemeester en wethouders of er graven zijn, die in aanmerking komen om op de lijst te worden bijgeschreven. Het college van burgemeester en wethouders beslist over het ruimen van graven en het verwijderen van grafbedekkingen van de graven op deze lijst. 4.5 Organisatie Uit de gesprekken met de begrafenisondernemers is gebleken dat de organisatie rondom begraafplaatsen vanuit de gemeente doorgaans goed verzorgd is. Zij gaven wel aan dat het prettig zou zijn als een medewerker van de gemeente (buitendienst) standaard de begrafenisstoet zou ontvangen en niet in werkkleding de bescheiden (vergunningen e.d.) in ontvangst zouden kunnen nemen. Daarnaast werd aangegeven door de begrafenisondernemers dat zij het prettig zouden vinden als de gemeentelijke medewerker de stoet vervolgens mee naar het graf zou leiden. Het voorlopen bij een begrafenis wordt opgenomen als standaarddienst bij een begrafenis. De kosten hiervoor zullen in rekening worden gebracht bij de rechthebbenden. In het Doelmatigheidsonderzoek Burgerzaken is het proces van het Product Begraafplaatsen beschreven. Deze beschrijving richt zich op de werkzaamheden van de medewerkers van Burgerzaken. Aanvullend is het raadzaam om een duidelijk beschrijving van de taken en

15 verantwoordelijkheden op te stellen van de overige betrokken ambtenaren bij dit proces, met name de medewerkers van de buitendienst. Hiermee kan worden voorkomen dat wettelijke verplichtingen niet of onvoldoende plaatsvinden. In de praktijk lopen de zaken over het algemeen naar tevredenheid van de rechthebbenden en nabestaanden maar de werkwijze is erg kwetsbaar, bijvoorbeeld bij ziekte of afwezigheid van betreffende medewerkers. Het proces van melding van overlijden tot en met het sluiten van het graf zal verder worden uitgewerkt. Tegelijkertijd zal nader onderzoek worden verricht naar mogelijke verbeteringen van de efficiëntie en doeltreffendheid in dit proces. 4.6 Bijzondere begraafplaatsen In de gemeente Woudrichem ligt een aantal bijzondere begraafplaatsen. Het beheer van deze begraafplaatsen is in handen van de betreffende kerkbesturen. De ontwikkelingen op een bijzondere begraafplaats kunnen van invloed zijn op het beheer van de gemeentelijke begraafplaatsen. In de Gemeentewet is bepaald dat het de taak is van burgemeester en wethouders om toezicht te houden op het begraven en de begraafplaatsen in hun gemeente. Dit toezicht strekt zich ook uit over de bijzondere begraafplaatsen. Het geeft de gemeente als lokale overheid de mogelijkheid om ongewenste situaties (bijvoorbeeld situaties die in strijd zijn met wet- en regelgeving) te voorkomen of te beëindigen. Ook bijvoorbeeld in een situatie waarin het kerkbestuur eventueel de verantwoordelijkheid van een begraafplaats aan de gemeente overdraagt, kan de gemeente dit niet weigeren. Om tijdig in te kunnen spelen op mogelijke ontwikkelingen op de bijzondere begraafplaatsen heeft de gemeente het voornemen om met het besturen van de bijzondere begraafplaatsen in overleg te treden en dit overleg eventueel een regulier karakter te geven. 4.7 Begraven op eigen terrein Tegenwoordig komt er bij steeds meer gemeenten in Nederland het verzoek binnen om op eigen terrein begraven te mogen worden. De Wet op de Lijkbezorging sluit dit niet uit. Door hier tijdig op in te spelen wordt voorkomen dat de gemeente voor verrassingen komt te staan en ontstaan er geen ongewenste situaties. Door het opstellen van beleidsregels is het mogelijk hieraan sturing te geven indien zo'n verzoek gedaan wordt. De gemeente Woudrichem wil hierop tijdig anticiperen en zal initiatief nemen om hiervoor een beleid op te stellen

16 5 Exploitatie 5.1 Onderhoud door de gemeente In het Groenstructuurplan van de gemeente Woudrichem (november 2001) is aangegeven dat in het Beheerplan Groen dat wordt toegepast een onderscheid wordt gemaakt in drie beheerniveaus. Voor de begraafplaatsen wordt uitgegaan van Beheerniveau 1, hetgeen overeenkomt met een zeer intensieve verzorging. Het onderhoud van de begraafplaatsen is de grootste kostenfactor in de exploitatie. Bij het streven naar een kostendekkende exploitatie is gekeken naar de mogelijkheden tot verlaging van de onderhoudskosten. Behalve een effect op de exploitatie van de begraafplaats heeft dit ook een effect op de beeldkwaliteit van de begraafplaats. Gebleken is dat een verlaging van het onderhoudsniveau voor de gemeente niet aanvaardbaar is. Ruimen van gedenktekens direct na beëindiging grafrecht of gebruikstermijn (al dan niet gevolgd door ruimen van stoffelijke resten) resulteert in een beeld met open plekken op de grafvelden (bijv. in Rijswijk nu duidelijk zichtbaar, op termijn ook het beeld in Almkerk) Op de begraafplaats aan de Burgemeester H. Blokstraat worden geen graven geruimd. Na het verstrijken van het grafrecht of de gebruikstermijn verzorgt de gemeente verzorgt het onderhoud van deze graven. Dit leidt tot extra onderhoudskosten, waar geen directe inkomsten tegenover staan. De onderhoudskosten zullen daardoor steeds toenemen. In de exploitatie zal rekening worden gehouden met een dergelijke toename van onderhoudskosten. Vanwege de toename van kosten zal een onderhoudsrecht worden ingevoerd voor alle nieuw uit te geven graven en de te verlengen grafrechten. Het onderhoudsrecht is een vergoeding voor de kosten van het algemeen onderhoud van de begraafplaats en het onderhoud aan de aanwezige grafbeplantingen (zie par. 4.2). Na het delven van een graf wordt volgens de huidige werkmethode de vrijkomende grond tijdelijk opgeslagen op een zeil op het graf ernaast. De situatie die hierdoor ontstaat kan tijdens het ter aarde bestellen van de kist door nabestaanden als storend worden ervaren. Hierover zijn in het verleden klachten ontvangen. De begraafplaatsbeheerders koesteren al lang de wens om een gemotoriseerde kruiwagen aan te schaffen. Dit om de grond die uit het graf komt waarin begraven wordt weg te kruien naar een tijdelijke opslagplaats op de begraafplaat, welke minder in het oog ligt. Om aan deze wens tegemoet te komen zullen twee gemotoriseerde kruiwagens worden aangeschaft. De kapitaalasten van deze investering (afschrijvingstermijn 7 jaar, rente 5%) zullen in de exploitatie van de begraafplaats worden meegenomen. 5.2 Begraafplaatsadministratie Er is nog een aanzienlijke achterstand in de begraafplaatsadministratie. Voor 2007 is een extra formatieplaats beschikbaar om de achterstand weg te werken. Deze extra kosten komen ten laste van de exploitatie van de gemeentelijke begraafplaatsen. De doelstelling is dat deze extra kosten worden gecompenseerd door de extra inkomsten die worden gegenereerd door deze inhaalslag. Nadat de achterstand is bijgewerkt beschikt de gemeente over een actuele begraafplaatsadministratie. Vanaf dat moment zal een actief administratief beheer worden toegepast, waarbij rechthebbenden tijdig worden aangeschreven met betrekking tot het

17 verlengen en innen van de grafrechten, het afstand doen van een grafrecht (met afstandsverklaring) en het verwijderen van het gedenkteken Kosten uitbreiding Uitbreiding van de begraafcapaciteit in Almkerk door de aanleg van een nieuwe begraafplaats leidt tot extra kapitaallasten. Een toename van de oppervlakte leidt tevens tot een toename van de onderhoudskosten. De extra jaarlijkse kosten zijn afhankelijk van de keuzes die worden gemaakt bij de inrichting van de uitbreiding met betrekking tot de ruimtelijke kwaliteit, het niveau van de voorzieningen (gebouw, parkeerplaats) en het aantal begraaflagen (enkeldiep of dubbeldiep). In bijlage 5.1 is een indicatieve kostenberekening gemaakt. De uitgangspunten van deze berekening zijn gebaseerd op de berekende behoefte (zie par. 3.2). Uit deze berekeningen volgt voor de komende 40 jaar een behoefte aan ca nieuwe graven. In deze kostenberekening is aangenomen dat de nieuwe begraafplaats wordt opgehoogd, zodat dubbeldiep kan worden begraven. De totale behoefte aan graven neemt daardoor af. In deze berekening is aangenomen dat op de nieuwe begraafplaats in 75% van de gevallen daadwerkelijk twee lijken in één graf worden begraven. Hierdoor is er een behoefte van nieuwe graven (zie onderstaande tabel). Aantal graven uitbreiding Almkerk bij dubbeldiep begraven Behoefte tot en met lijkbezorgingen Indien 75% dubbeldiep: 75 % van lijken per graf: aantal graven % van lijk per graf 413 Benodigd aantal graven In deze kostenberekening is dit aantal afgerond op nieuwe graven. Ten aanzien van de ruimtelijke behoefte is uitgegaan van een optimaal bruto grafoppervlak van 7 m 2. In de berekening is verder uitgegaan van een parkeerplaats van m 2 en een eenvoudig gebouw (aula/bergruimte). De totale ruimtebehoefte is daarmee ca m 2. Deze is als volgt opgebouwd: Benodigde oppervlakte BGO 7 m 2 Graven (afgerond, dubbeldiep) st m 2 Parkeren m 2 Gebouw(en) 200 m 2 Totaal benodigde oppervlakte m 2 De totale kosten zijn globaal geraamd op ,-- (excl. BTW, prijspeil 2006). In de kostenberekening zijn de verwervingskosten opgenomen. Voor de bepaling van de jaarlijkse kosten voor wat betreft de grond zijn alleen de rentekosten bepaald. Voor de overige investeringen is uitgegaan van een gemiddelde afschrijvingstermijn van 40 jaar en een rentepercentage van 5%. De kapitaallasten van de overige investeringen zijn bepaald op basis van annuïteit. De jaarlijkse kapitaallasten van deze investering bedragen ca ,-- (grond: 5.344,-- + overig: ,--). De toename van de jaarlijkse onderhoudskosten bedraagt ca ,

18 5.4 Ruimen van graven Uitgaande van een begraafcyclus van 40 jaar is het aantal ruimingen voor een periode van 40 jaar gelijk aan het aantal begravingen in dezelfde periode. Voor de komende 40 jaar is voor alle begraafplaatsen samen een behoefte berekend van ca graven (zie par. 3.1). De graven op de begraafplaats in Almkerk zullen (voorlopig) niet worden geruimd. Het aantal te ruimen graven neemt daardoor af met (zie par. 3.1). Het aantal te ruimen graven de komende 40 jaar is daarmee ca Een indicatie van de totale kosten van het ruimen van een dergelijk aantal graven is ca ,-- (prijspeil 2006). Wanneer deze kosten worden omgerekend naar kosten per jaar, bedragen de gemiddelde jaarlijkse kosten (bij een periode van 40 jaar) ca , Kostendekking Het algemene beleid is dat de exploitatie van de begraafplaatsen kostendekkend moet zijn. Onderstaand is een samenvatting gegeven van de Productrekening Begraafplaatsen. In bijlage 5.1 is deze productrekening in een overzicht weergegeven. Uit de rekening van 2005 blijkt dat er in dat jaar een positief resultaat is van 2.846,--. Productrekening Begraafplaatsen Rekening 2005 Lasten ,-- Baten ,-- Saldo 2.846,-- In deze rekening zijn niet meegenomen de kapitaallasten van de urnenmuur, de baarhuisjes en de inbreiding begraafplaats Almkerk. Deze kapitaallasten bedragen ,-- en zullen wel in de exploitatierekeningen van 2006 worden opgenomen. In de begroting voor 2006 is een onttrekking uit de egalisatiereserve begraafplaatsen opgenomen ( ,--). De hoogte van de reserve begraafplaatsen is op dit moment (december 2006) ,--. De komende jaren zullen de jaarlijkse kosten toenemen door de periodieke ruimingen (zie par. 5.4), de investeringen in een nieuwe begraafplaats in Almkerk, het onderhoud van deze nieuwe begraafplaats (par. 5.3) en de aanschaf van de gemotoriseerde kruiwagens (zie par. 5.1). Uit een eerste globale berekening volgt een toename van de jaarlijkse lasten van ca ,--, zoals in onderstaande tabel is aangegeven. Toename jaarlijkse kosten Kapitaallasten uitbreiding Onderhoud uitbreiding Ruiming (jaarlijkse kosten) Kapitaallasten gemotoriseerde kruiwagens Totale toename jaarlijkse kosten In bijlage 5.2 is de aangepaste begroting nogmaals weergegeven, waarbij de bovenstaande kosten zijn verwerkt. Uit het overzicht volgt dat de totale lasten toenemen tot ,-- Naar verwachting zullen na actualisering van de begraafplaatsadministratie de jaarlijkse opbrengsten uit grafrechten toenemen. Deze toename is moeilijk in te schatten

19 Wanneer wordt aangenomen dat de opbrengsten hierdoor met 10% toenemen bedragen de baten ,--. Er is in dat geval sprake van een kostendekking van ca. 64% (zie bijlage 5.2). Om in een dergelijke situatie te komen tot een algehele dekking van kosten is een verhoging van de begraaftarieven noodzakelijk met ca. 56% (100/64). De verhoging van de begraaftarieven zal gefaseerd plaatsvinden. In eerste instantie zal dit geschieden door de invoer van een onderhoudsrecht (zie par. 5.1). Vervolgens zullen de tarieven jaarlijks worden bijgesteld, rekening houdend met de ontwikkelingen van het verloop van de kosten en de baten. Daarbij zullen ook de ontwikkelingen van de begraaftarieven in de regio in de gaten worden gehouden

20 6 Vervolgstappen Korte termijn ( ) - Ruiming Woudrichem: Opstellen ruimingsplan Opstellen ruimingsbestek Uitvoering ruiming - Actualiseren begraafplaatsadministratie - Uitbreiding begraafcapaciteit Almkerk: Nader onderzoek cultuurtechnische situatie uitbreidingslocatie Planologische uitwerking (bestemmingsplan, vergunningen, etc) Opstellen programma van eisen Planuitwerking (cultuurtechnische voorzieningen, inrichtingsplan, beplantingsplan, etc); Opstellen bestek Uitvoering - Wijziging diverse beheersonderwerpen: Vervallen vergunningplicht grafbedekking Geen uitgifte grafkelders; Verwijdering grafbedekking na beëindiging grafrecht Voorlopen bij begrafenis als volwaardige dienst aanbieden tegen vergoeding Onderhoud winterharde grafbeplanting structureel door gemeente Invoeren onderhoudsrecht - Aanpassen beheersverordening - Onderzoek belangstelling graven onbepaalde tijd - Opstellen procesbeschrijving Middellange termijn ( ) - Monitoring behoefte asbestemming - Ruimingsplan Rijswijk, Andel, Uitwijk - Beleid bijzondere begraafplaatsen - Beleid begraven op eigen terrein

21 Bijlagen

22 Bijlage 5.1 Uitbreiding / nieuwe begraafplaats Almkerk Uitgangspunten benodigde oppervlakte Bruto grafoppervlak (BGO) 7 m 2 Graven m 2 Parkeren m 2 Gebouwen 200 m 2 Totaal m 2 Indicatie kosten uitbreiding begraafplaats Grondverwerving Totaal Voorbereidende kosten Drainage Ophogen Inrichting Eenvoudig voorzieningengebouw Parkeerplaats Onvoorzien Subtotaal Algemene kosten, uitvoeringskosten, winst en risico Voorbereidingskosten Totaal (aanleg) Eindtotaal

23 Bijlage 5.2 Exploitatie huidige situatie Rekening 2005 Totaal Lasten Lasten stroomlevering 539,88 Baten onroerend zaakbelasting - waterschapslasten 2,01 ruilverkavelingrente 29,99 bijdragen derden 5.872,60 algemene kosten 149,00 grafdelven 9.436,00 klokluiden 558,75 onderhoud algemeen 4.326,48 onderhoud maaiwerk 6.713,50 waterverbruik 1.530,03 kapitaallasten ,04 kpl buitendienst ,00 kpl organisatie ,50 automatiseringskosten (structureel) 669,38 kpl verv invest tm kpl belastingen algemeen 1.287,55 Totaal ,71 Baten Bijdragen derden 2.743,50 Begrafenisrechten ,41 Totaal ,91 Aanvulling 2006 Kap. lasten urnenmuur Kap. lasten baarhuisjes Kapitaallasten inbreiding Almkerk Tekort 8.344,14 Totaal , ,

24 Effect maatregelen beleidsplan op exploitatiebegroting Huidige exploitatie , ,91 Beleidsplan Kapitaallasten uitbreiding Onderhoud uitbreiding Ruiming (jaarlijkse kosten) Kapitaallasten gemotoriseerde kruiwagens Totale toename jaarlijkse kosten Toename baten 10% ,19 Tekort ,45 Totaal , ,55 Kostendekking 63,8%