Westland Interventie Team (WIT)

Transcriptie

1 Westland Interventie Team (WIT) Jaarverslag 2003

2 Inhoudsopgave 1. INLEIDING 4 2. HISTORIE WESTLAND INTERVENTIE TEAM RESULTATEN WIT Controles...5 Werkgevers...5 Werknemers Identiteitsfraude Valse documenten WID-administratie Processen-verbaal Identificatieplicht Conclusies resultaten WIT RESULTATEN UWV Fraudemeldingen...8 Werknemersfraude...8 Werkgeversfraude Opbrengsten...9 Msv-meldingen...9 Werknemers en werkgevers Conclusies resultaten UWV RESULTATEN BELASTINGDIENST Conclusies resultaten Belastingdienst RESULTATEN ARBEIDSINSPECTIE Controles Conclusies resultaten Arbeidsinspectie RESULTATEN VREEMDELINGENPOLITIE Controles Conclusies Vreemdelingenpolitie RESULTATEN DIENST SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID DEN HAAG Conclusies Dienst SZW Den Haag: RESULTATEN OPENBAAR MINISTERIE DEN HAAG Behandelde zaken Opbrengsten Conclusies OM-Den Haag EINDCONCLUSIES

3 Samenvatting WIT-jaarverslag 2003 Handhavingsactiviteiten: Het WIT heeft 573 controles uitgevoerd; dit is ruim 1,5 maal zoveel als in 2002 Er zijn ruim 2,5 maal zoveel A-controles uitgevoerd als in 2002 (87 tegen 32) Het percentage A-controles is gestegen van 8,5 % in 2002 naar 15 % in Het WIT heeft 872 ondernemingen onderzocht, waarvan 154 uitzendbureaus Het percentage uitzendbureaus dat tijdens WIT-controles is aangetroffen en het percentage dat bij Wav-onderzoeken was betrokken is gedaald t.o.v Tijdens de controles zijn 1602 werknemers aangetroffen, waarvan 64% met de Nederlandse nationaliteit, 8% EER-burgers 4% MOE-burgers 32 % van de EER-burgers waren zgn. Duitse Polen Het percentage werknemers dat de nationaliteit van een van de EER-landen bezat is gestegen van 60 % in 2002 naar 72 % in 2003 Het aantal niet of niet juist door werkgevers aangemelde werknemers (msvmeldingen) is gedaald van 61,5 % in 2002 naar 50,5 % in Er zijn 22 processen-verbaal voor een onvolledige WID-administratie (SUWIverbalen) opgemaakt. Dat is tweemaal zoveel als in 2002 Het aantal strafrechtverbalen voor identiteitsfraude is bijna verviervoudigd van 6 naar 23 Het aantal werknemers dat zich niet op de werkvloer kon identificeren met een officieel document is gestegen van 61% naar 68 % UWV heeft 452 fraudemeldingen onderzocht naar aanleiding van WIT-controles Het door UWV vastgestelde benadelingsbedrag, inclusief boetes, is De Belastingdienst heeft voor aan correcties en boetes opgelegd De Arbeidsinspectie heeft 97 processen-verbaal aan het OM verzonden, dat is 18% meer dan in 2002 Het percentage controles waarbij illegale tewerkstelling is geconstateerd is gestegen van 17 % naar 23 % De vreemdelingenpolitie heeft tijdens de A-controles 161 illegalen staande gehouden. Het percentage tijdens A-controles aangetroffen illegalen is gedaald van 38 % in 2002 naar 21% in 2003 Het OM-Den Haag heeft 122 zaken afgedaan van het WIT, dat is 1,8 maal zoveel als in Het aantal Wav-zaken dat is afgedaan met een transactie is gedaald van 75 % naar 56%; het aantal dagvaardingen is gestegen van 25 % naar 34 % Het totaalbedrag door OM-Den Haag en de politierechter opgelegde boetes is Conclusies: Het aantal WIT-controles, A-controles, processen-verbaal, afgehandelde vreemdelingen en afgehandelde onderzoeken is in 2003 fors gestegen Bij de WIT-controles zijn relatief minder werknemers, vreemdelingen, illegalen, ondernemingen, uitzendbureaus en loonbedrijven aangetroffen In de Westlandse tuinbouw lijkt meer gebruik gemaakt te worden van legaal arbeidsaanbod, waardoor er minder sprake is van verdringing 3

4 1. Inleiding Het Westland Interventie Team (WIT) heeft in 2003 voor het vierde achtereenvolgende jaar gezamenlijke controles uitgevoerd in de Westlandse glastuinbouw. Dit jaarverslag geeft een overzicht van de handhavingsactiviteiten van het WIT, de hieruit voortvloeiende acties van de verschillende samenwerkingspartners en de opbrengsten die hiermee zijn verkregen. Voorheen werd het jaarverslag steeds toegezonden aan de Tweede Kamer. Gelet op de gewijzigde structuur wordt dit verslag in eerste instantie aangeboden aan de Landelijke Stuurgroep Interventieteams. Na een korte schets van de achtergrond van het WIT worden achtereenvolgens de handhavingresultaten gepresenteerd van het WIT als geheel, UWV, Belastingdienst, Arbeidsinspectie, Vreemdelingenpolitie, Dienst SZW-Den Haag en het Openbaar Ministerie. In de eindconclusie wordt ingegaan op de effecten van de WIT-activiteiten. 2. Historie Westland Interventie Team Het WIT is opgericht naar aanleiding van het Rif-rapport Handmatige loonbedrijven uit juni Dit rapport over handmatige loonbedrijven in de Westlandse (glas)tuinbouw toonde aan dat er in deze sector een omvangrijk circuit bestond waar op grote schaal illegale tewerkstelling voorkwam en belasting, - premie- en bijstandsfraude werd gepleegd. De onderliggende kenmerken van de sector werden gekenschetst als: schaarste aan arbeid, geringe winstmarges, grote concurrentie en een geringe pakkans bij overtredingen. Naar aanleiding van dit rapport werd in de kabinetsnota Fraudebestrijding de oprichting van een multidisciplinair interventieteam aangekondigd. Naar analogie van de succesvolle aanpak van de Amsterdamse confectie-industrie, werd gekozen voor een multidisciplinaire benadering. Het WIT is sinds het najaar van 1999 operationeel met fysieke en administratieve controles. Deze zijn gericht op de naar schatting 3000 tuinbouwbedrijven die in het Westland actief zijn en op de uitzendondernemingen en loonbedrijven die hen voorzien van personeel. De samenwerkingspartners zijn de Belastingdienst, UWV, Arbeidsinspectie, Openbaar Ministerie en de Vreemdelingenpolitie Haaglanden en Rotterdam-Rijnmond en de dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Gemeente Den Haag. De doelstelling van het WIT is steeds geweest het voorkomen en terugdringen van belasting- en premiefraude, uitkeringsfraude, illegale tewerkstelling en daarmee samenhangende misstanden in de tuinbouw. De activiteiten van het WIT waren de afgelopen jaren gericht op voorlichting, gegevensuitwisseling, het uitoefenen van toezicht en het signaleren van knelpunten. Sinds het najaar van 2003 maakt het WIT deel uit van het landelijk dekkend netwerk van interventieteams. 4

5 3. Resultaten WIT 3.1 Controles Het WIT kent twee soorten controles, de zgn. A- en B-controles. Bij A-controles maakt de vreemdelingenpolitie deel uit van het WIT-controleteam. De Vreemdelingenpolitie speelt een essentiële rol bij de vaststelling van de identiteit van de aangetroffen werknemers en draagt mede zorg voor de veiligheid tijdens de controles. De B-controles worden uitgevoerd door de reguliere WIT-medewerkers, zonder aanwezigheid van de vreemdelingenpolitie. In 2003 heeft het WIT bij in totaal 573 tuinbouwbedrijven een controle uitgevoerd, dat is ruim anderhalf keer zoveel als in 2002 (376). De Vreemdelingenpolitie was aanwezig bij 87 van deze acties (A-controles). Het aantal B-controles bedroeg 486. Dit wil zeggen dat het WIT in 2003 voor 85 % B-controles heeft uitgevoerd en 15 % A-controles. In 2002 was deze verhouding 91,5 % tegen 8,5 %. Werkgevers Tijdens de 573 WIT-controles zijn in totaal 872 ondernemingen geregistreerd en gecontroleerd. Hierbij ging het in 180 gevallen om een uitzendbureau (20,5 %) en in 74 gevallen om een (agrarisch) loonbedrijf (8,5 %). In 563 gevallen ging het om een tuinbouwbedrijf (64,5 %). De restcategorie bestaat uit zzp-ers 1, huurders van een tuin en overige/onbekend (6,5 %). Werkgevers zijn verplicht om binnen 1 maand na indiensttreding opgave te doen van het dienstverband met de werknemer (msv-melding). Van elke werknemer die tijdens een WITcontrole of een daaropvolgend administratief onderzoek wordt aangetroffen, wordt opgave van het dienstverband bij UWV gecontroleerd. In 50,5 % van de gevallen bleek het dienstve r- band niet of niet juist aangemeld. In 2002 was dit nog 61,5 % Werknemers Het WIT heeft tijdens de controles in totaal 1602 werkzame personen aangetroffen en geregistreerd. Van deze personen hadden er 1021 de Nederlandse nationaliteit (64%), de overige 581 personen waren vreemdeling (36%). Van alle vreemdelingen hadden 127 personen een Europese nationaliteit (EER-onderdanen) (8 % van het totaal; 22% van de vreemdelingen) en 63 personen hadden de nationaliteit van één van de landen die per 1 mei 2004 zijn toegetreden tot de Europese Unie 2 (4 % van het totaal; 11 % van de vreemdelingen), ook wel de MOElanden genoemd 3. De overige 391 werknemers (24 % van het totaal, 67% van de vreemdelingen) waren afkomstig van landen buiten de EER en de MOE-landen. Dit percentage was in 2002 nog 36 %. Van alle aangetroffen EER-onderdanen had de overgrote meerderheid de Duitse nationaliteit (109 personen / 86%). Ruim éénderde van deze Duitse werknemers betroffen zogenaamde Duitse Polen 4 (41 personen / 37,5%).Van alle aangetroffen MOE-landers had veruit het grootste deel de Poolse nationaliteit (57 personen / 45%). Van alle overige werknemers (niet-eer en niet-moe) had het grootste deel de Turkse nationaliteit (198 personen / 55%) op afstand gevolgd door Marokkanen ( 48 personen / 13 %) en Bulgaren (31 personen / 8,5 %). 1 Zelfstandigen zonder personeel 2 Dit zijn Polen, Hongarije, Tsjechië, Slowakije, Slovenië, Estland, Letland, Litouwen, Cyprus en Malta. De burgers van de eerste 8 genoemde landen zijn wel vrij om in Nederland te verblijven, maar niet vrij zich op de Nederlandse arbeidsmarkt te begeven. De werkgever moet voor hen in het bezit zijn van een tewerkstellingsvergunning. 3 MOE staat voor Midden- en Oost-Europese landen (8 van de 10 nieuwe toetreders) 4 Dit zijn (voormalige) Polen die op grond van hun afkomst aanspraak kunnen maken op de Duitse nationaliteit. Als zij in het bezit zijn van een geldig Duits identiteitsbewijs, zijn zij vrij op de Nederlandse arbeidsmarkt. 5

6 Nationaliteitenverdeling 24,0% 4,0% 64,0% 8,0% Nederlandse EER-bugers MOE-landers Overig Tabel 1: Verdeling aangetroffen nationaliteiten tijdens WIT-controles Identiteitsfraude De aanpak van identiteitsfraude is een belangrijk aandachtspunt van het WIT. Tegen deze fraudevorm wordt in principe alleen reactief opgetreden. Dit betekent dat de inzet van het WIT primair gericht is op handhaving van de relevante wet- en regelgeving, maar dat er daarnaast repressief wordt opgetreden als identiteitsfraude of eventuele andere strafbare feiten (hennepteelt) op heterdaad worden geconstateerd. Meestal gaat het hierbij om werknemers met valse identiteitsdocumenten en werkgevers met een onvolledige WID-administratie Valse documenten Het vaststellen van de identiteit van de op de werkplek aangetroffen personen is een essentieel onderdeel van een WIT-controle. Dit gebeurt aan de hand van een officieel identiteitsbewijs (paspoort, vreemdelingendocument enz.) dat elke werknemer op het werk bij zich hoort te dragen. Tussen het WIT en het Openbaar Ministerie zijn afspraken gemaakt over de wijze waarop wordt opgetreden tegen werknemers die valse of vervalste documenten tonen. Het gaat hierbij om ernstige misdrijven, waarop maximaal 4 of 6 jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf staat (art. 225, resp. 231 Wetboek van Strafrecht). De werkwijze is dat elk origineel document dat wordt aangetroffen en vermoedelijk vals of vervalst is, door opsporingsambtenaren van het WIT in beslag genomen wordt. De verdachte (meestal een werknemer) wordt vervolgens na verhoor heengezonden met een dagvaarding (DIP). Zonodig wordt hierbij samengewerkt met de Politie. Als in de administratie van een werkgever een vermoedelijk falsificaat van een identiteitsdocument wordt aangetroffen, wordt contact opgenomen met de Officier van Justitie en wordt zo mogelijk overgegaan tot aanhouding buiten heterdaad. Het OM heeft capaciteit gereserveerd voor de afdoening van deze zaken en gaat in principe altijd over tot vervolging WID-administratie Tijdens WIT-controles wordt zo mogelijk de zogenaamde WID-administratie van de werkgever gecontroleerd. Elke werkgever moet van elke werknemer, van wie hij de formele werkgever is en van elke vreemdeling die hij heeft ingeleend, een kopie van het originele identiteits- 6

7 bewijs (WID-document) opnemen in zijn administratie. Als hij dit niet of niet volledig doet is de werkgever in overtreding. Hiervoor kan proces-verbaal worden opgemaakt o.a. in het kader van de wet SUWI. Het niet of niet juist registreren van werknemers in de administratie is overigens meer dan slechts een administratieve omissie. Het is vaak een opstap om vervolgens zwart werk en illegale tewerkstelling mogelijk te maken en belasting- en premiefraude te plegen Processen-verbaal In 2003 zijn door het WIT in totaal 56 processen-verbaal opgemaakt en verzonden aan het OM of aan andere diensten. Hiervan zijn 23 processen-verbaal opgemaakt voor overtredingen en misdrijven die te maken hebben met het tonen van valse identiteitsdocumenten en zijn 22 processen-verbaal opgemaakt in het kader van de wet-suwi. De overige processen-verbaal betreffen verdachten- en getuigenverhoren in het kader van bovengenoemde strafbare feiten, één verbaal voor vermoedelijke uitkeringsfraude en één proces-verbaal naar aanleiding van het aantreffen van een aantal hennepplanten Identificatieplicht Tijdens WIT-controles wordt aan alle op de werkplek aangetroffen werknemers verzocht zich te identificeren met een officieel identiteitsdocument zoals genoemd in de WID. In 2003 kon 67,8 % van de aangetroffen personen zich tijdens WIT-controles niet identificeren met een officieel document. Dit percentage is aanzienlijk hoger dan voorgaande jaren. In 2002 was het nog gezakt van 61 % (2001) naar 56 %. Nu is het fors gestegen naar bijna 68 %. 3.3 Conclusies resultaten WIT In 2003 zijn 573 WIT-controles uitgevoerd, dat is ruim anderhalf keer zoveel als in Het aantal aangetroffen personen is gestegen van 1501 naar 1602; het aantal ondernemingen van 640 naar 872. Hoewel er in absolute termen sprake is van een stijging, is het gemiddeld aantal aangetroffen personen en ondernemingen per controle gedaald. Een reden hiervoor is dat er relatief meer kleinschalige controles zijn gehouden. Het aantal A-controles is met een factor 2,7 gestegen. Deze toename is toe te schrijven aan een forse verhoging van de inzet van beide in het WIT participerende vreemdelingendiensten. Het aantal aangetroffen uitzendbureaus en loonbedrijven als percentage van het totaal aantal aangetroffen ondernemingen is met bijna een kwart gedaald van 38 % in 2002 naar 29 % in Dit is waarschijnlijk een gevolg van de bovengenoemde kleinschaliger controles. Een andere reden kan zijn dat de tuinders hun bedrijfsprocessen hebben aangepast, mogelijk onder invloed van diverse voorlichtings- en handhavingsactiviteiten. In vergelijking met 2002 is opvallend dat tijdens de WIT-controles in 2003 relatief meer Nederlanders en overige EER-burgers zijn aangetroffen (van 60 % naar 72 %). De stijging van het aantal overige EER-burgers van 5 % naar 8% hangt samen met het feit dat bijna éénderde van de aangetroffen overige EER-burgers een Duitse Pool was, ruim 4,5 keer zoveel als in 2002 (8%). Het percentage MOE-landers (4 %) gelijk is gebleven ten opzichte van De daling van het aantal niet of niet juist bij UWV aangemelde werknemers van 61,5 % naar 50,5 % is een indicatie dat werkgevers de wet- en regelgeving beter naleven. De zeer sterke toename van het aantal Nederlanders, EER-burgers en Duitse Polen impliceert dat een aanzienlijk groter percentage van de aangetroffen werknemers vrij is op de Nederlandse arbeidsmarkt. Dit kan gezien worden als een belangrijke indicatie dat er in de Westlandse tuinbouw minder sprake is van verdringing van legale arbeidskrachten. Het aantal processen-verbaal tegen werkgevers met een onjuiste of onvolledige WIDadministratie is in 2003 verdubbeld ten opzichte van 2002 (van 11 naar 22). Het aantal processen-verbaal voor het tonen van een vals of vervalst identiteitsdocument (art. 225 en 231 7

8 Wetboek van Strafrecht) is ten opzichte van 2002 bijna verviervoudigd van 6 naar 23. Hiermee is binnen het WIT een belangrijke invulling gegeven aan de bestrijding van identiteitsfraude De aanzienlijke toename van het percentage werknemers dat zich niet op de werkplek kon identificeren van 56% naar 68 % is een ongewenste ontwikkeling, alleen al omdat alle samenwerkingspartners in het WIT voor de handhaving van wet- en regelgeving in meerdere of mindere mate afhankelijk zijn van de vaststelling van de juiste identiteit van werknemers. Dit onderstreept het belang van samenwerking met de Vreemdelingenpolitie in Interventieteams. 4. Resultaten UWV 4.1 Fraudemeldingen Als tijdens een WIT-controle blijkt dat de feitelijke situatie op de werkplek niet in overeenstemming is met de administratieve situatie zoals die bij UWV bekend is, wordt een fraudemelding aangemaakt. Deze me lding wordt nader beoordeeld en bij geconstateerde onregelmatigheden uitgezet bij UWV. In 2003 zijn naar aanleiding van WIT-controles 452 dergelijke fraudemeldingen gedaan. Hiervan hadden er 429 betrekking op werkgevers (95 %) en 23 op werknemers (5 %). Werknemersfraude Bij de 23 werknemersmeldingen bleek na onderzoek dat er in 6 gevallen sprake was van fraude, in 12 zaken bleek dat niet het geval. Thans zijn nog 5 zaken in onderzoek. Werkgeversfraude Van de 429 werkgeversfraudemeldingen hadden 423 meldingen (99%) betrekking op een onjuiste opgave van het dienstverband door de werkgever. Deze onjuiste opgave betreft de zogenaamde Melding Sociale Verzekeringen (msv-melding), op grond waarvan door de werkgever premies ingehouden en afgedragen worden. In 237 van deze 423 gevallen (56%) is het dienstverband achteraf alsnog (juist) aangemeld. Bij 101 fraudemeldingen (24%) bleek de melding na nader onderzoek niet onderzoekswaardig. In 64 gevallen (15%) was er aanleiding het dienstverband aan of af te melden (correctie msv). Thans zijn nog 18 meldingen in onderzoek (4%). Drie meldingen (1%) zijn overgedragen aan de opsporingsdienst van UWV. De overige 6 meldingen van werkgeversfraude betreffen over het algemeen meer omvangrijke zaken, waarbij sprake is van vermoedens van premiefraude. Drie zaken zijn thans nog in onderzoek en drie zaken zijn in 2003 afgerond. 8

9 452 fraudemeldingen 429 fraudemeldingen werkgevers (95 %) 23 fraudemeldingen werknemers 423 msv-meldingen (99%) 6 meldingen premiefraude (1 %) fraude (6 x) geen fraude (12 x) (5 %) in onderzoek (5 x) 237 Achteraf aangemeld (56 %) 101 niet onderzoekswaardig (24 %) 64 correctie msv (15 %) 18 in onderzoek (4 %) 3 overgedragen bijzonder onderzoek (1 %) 3 afgerond (50 %) 3 in onderzoek (50 %) Tabel 2: fraudemeldingen aan UWV Opbrengsten Msv-meldingen De opbrengsten van de 423 onderzoeken werkgeversfraude die betrekking hebben op de msvmelding zijn moeilijk te kwantificeren. Uit bovenstaande cijfers blijkt dat in ruim de helft van de gevallen (56%) een dienstverband achteraf alsnog wordt aangemeld. Het is denkbaar dat de werkgever, die immers 1 maand de tijd heeft om de msv-melding bij UWV te doen, dit zonder de WIT-controle ook gedaan zou hebben. Desondanks is het aannemelijk dat de WITcontroles tot hogere premie-inkomsten leiden en dat er een preventieve werking van uitgaat. Werknemers en werkgevers De werknemersonderzoeken die door UWV in 2003 zijn afgerond naar aanleiding van WITcontroles hebben een benadelingsbedrag, inclusief boetes opgeleverd van De werkgeversonderzoeken hebben een totaalbedrag aan benadeling opgeleverd van Het totale in 2003 vastgestelde benadelingsbedrag, inclusief boetes, bedraagt

10 4.3 Conclusies resultaten UWV Het aantal fraudemeldingen aan UWV wijkt in 2003 nauwelijks af van Wel is het relatieve aantal meldingen van werkgeversfraude licht gestegen en het aantal meldingen van werknemersfraude gedaald. Het aantal dienstverbanden dat na een WIT-controle alsnog werd aangemeld is ten opzichte van 2002 gestegen van 50 % naar 56 %. Het door UWV berekende benadelingsbedrag ( ) is aanzienlijk minder dan het benadelingsbedrag in De reden hiervoor is dat in 2002 eenmalig een groot onderzoek is afgerond met een hoge opbrengst waardoor de opbrengsten in 2002 fors hoger waren dan in enig ander jaar waarin het WIT actief was. Een andere reden voor achterblijvende opbrengsten is dat het WIT is in 2002 en 2003 vanwege capaciteitsproblemen niet in staat is geweest om zogenaamde Mega-acties te organiseren waarbij grote bedrijven met tientallen werknemers worden gecontroleerd. Deze acties genereren meestal grote onderzoeken met veel opbrengsten. 5. Resultaten Belastingdienst De Belastingdienst heeft in 2003 in totaal 4 onderzoeken tegen ondernemingen afgerond waaruit correcties zijn voortgekomen. Deze onderzoeken zijn ingesteld naar aanleiding van informatie die verkregen is uit WIT-controles. Hierbij is voor aan correcties en boetes opgelegd. 5.1 Conclusies resultaten Belastingdienst Het totaal door de Belastingdienst vastgestelde benadelingsbedrag is Deze opbrengsten blijven achter bij In 2002 is een groot aantal omvangrijke langlopende (fraude)onderzoeken met hoge opbrengsten afgerond, hetgeen een verklaring is voor het grote verschil in opgelegde correcties. Daarnaast zijn in 2003 slechts een beperkt aantal nieuwe onderzoeken gestart, mede door het ontbreken van Mega-acties van het WIT. 6. Resultaten Arbeidsinspectie 6.1 Controles In 2003 heeft de Arbeidsinspectie actief deelgenomen aan 376 werkplekcontroles van het WIT. Bij 86 van deze 376 WIT-controles (23 %) is een overtreding van de Wet arbeid vreemdelingen geconstateerd. Dit resulteerde in 142 onderzoeken bij net zoveel werkgevers. Van deze onderzoeken hadden er 86 betrekking op een tuinbouwbedrijf. In bijna tweederde van deze 86 gevallen was tevens een uitzendbureau (31 x) of een agrarisch loonbedrijf (25 x) betrokken. In 2002 was dit zelfs in ruim 75% van de gevallen. Bij deze 142 onderzoeken waren 249 vreemdelingen betrokken en werden 428 overtredingen opgevoerd 5. Het gemiddeld aantal vreemdelingen per onderzoek komt hiermee op 1,8. Het gemiddeld aantal overtredingen per onderzoek is 3,0. Van de 142 onderzoeken naar overtreding van de Wet arbeid vreemdelingen, zijn er 94 gestart naar aanleiding van een A-controle (66 %) en 48 naar aanleiding van een B-controle (34 %). Deze verhouding is nog veel scherper als in aanmerking wordt genomen dat er veel meer B-, dan A-controles zijn uitgevoerd. De 87 uitgevoerde A-controles hebben 94 Wav-onderzoeken gegenereerd (108 %) en de 289 B-controles waar de Arbeidsinspectie aan deelgenomen heeft, 5 Vanwege het brede werkgeversbegrip dat voortvloeit uit de Wav, kan een illegaal tewerkgestelde vreemdeling tegelijkertijd voor meerdere werkgevers werkzaam zijn, bijvoorbeeld voor een tuinder én een uitzendbureau. Beide werkgevers overtreden dan de Wav voor dezelfde vreemdeling. 10

11 hebben 48 onderzoeken opgeleverd (16,5 %). Deze cijfers bevestigen het bestaande beeld dat de medewerking van de Vreemdelingenpolitie in Interventieteams een belangrijke voorwaarde is voor een effectieve aanpak van illegale tewerkstelling. De Arbeidsinspectie heeft vanuit het WIT 97 processen-verbaal voor overtreding van de Wet arbeid vreemdelingen toegezonden aan het Openbaar Ministerie. Hierbij waren 249 illegaal tewerkgestelde vreemdelingen betrokken. Dat is een gemiddelde van ruim 2,5 illegaal tewerkgestelden per proces-verbaal. 6.2 Conclusies resultaten Arbeidsinspectie Het aantal aan het Openbaar Ministerie verzonden processen-verbaal is, bij een gelijk blijvend aantal controles van 376, gestegen van 82 in 2002 naar 97 in Dit is een toename van 18 %. Het aantal controles waarbij overtreding van de Wet Arbeid Vreemdelingen Wav) is geconstateerd, is in 2003 gestegen van 17 % naar 23%. Dit is een toename met ruim éénderde. Dit kan verklaard worden uit de toename van het percentage A-controles van 8,5 % in 2002 naar 23 % in Elke A-controle heeft gemiddeld meer dan 1 Wav-onderzoek tot gevolg gehad, terwijl er uit gemiddeld elke 6 B-controles een Wav-onderzoek is voortgekomen (108 % vs.16,5 %). De pakkans voor illegale tewerkstelling bij A-controles was in 2003 dus ongeveer 6,5 keer zo groot als bij B-controles. Dit kan ten dele verklaard worden uit een betere risicoanalyse die voorafgaat aan de A-controles. De belangrijkste reden is echter de deelname van de vreemdelingenpolitie aan de A-controles, waardoor de identiteit van de aangetroffen vreemdelingen in bijna alle gevallen kan worden vastgesteld. 7. Resultaten Vreemdelingenpolitie 7.1 Controles In 2003 heeft de vreemdelingenpolitie samen met het WIT tijdens 37 controledagen in totaal 91 tuinbouwondernemingen gecontroleerd (A-controles). Per controledag is daarmee gemiddeld bijna 2,5 onderneming gecontroleerd. Hierbij zijn naar schatting 760 werkzame personen aangetroffen. 6 In 2002 waren tijdens 18 controledagen 58 verschillende bedrijven gecontroleerd waarbij 297 personen zijn aangetroffen. Het aantal bezochte bedrijven per controledag is gedaald van 3,2 in 2002 naar 2,5 in Van alle tijdens A-controles aangetroffen personen zijn 190 personen door de vreemdelingenpolitie staande gehouden op grond van de Vreemdelingenwet. Dit is een kwart van het totale aantal aangetroffen personen. Hiervan bleken er 161 werkelijk illegaal te zijn (21 % van het totaal); de overige 29 bleken bij nader onderzoek niet illegaal te verblijven. De illegalen wo r- den in de regel door de Vreemdelingenpolitie in bewaring gesteld, waarbij het doel is deze vreemdelingen Nederland te doen verlaten (uitzetting). In totaal 132 van de 161 illegalen is daadwerkelijk uitgezet (82 %), er zijn 26 personen heengezonden (16 %) en 3 personen verbleven begin 2004 nog in vreemdelingenbewaring (2%). In 2002 is 52 % van de tijdens A-controles aangetroffen personen staande gehouden en bleek 38 % van alle aangetroffen personen illegaal te zijn. 7.2 Conclusies vreemdelingenpolitie Het aantal A-controles is in 2003 bijna verdrievoudigd ten opzichte van In samenhang daarmee is het aantal controledagen ruim verdubbeld, het aantal gecontroleerde ondernemin- 6 Omdat alleen het aantal door de politie Haaglanden aangetroffen personen bekend is, is bij deze schatting de aanname gedaan dat bij elke door de politie Rotterdam-Rijnmond gecontroleerde onderneming gemiddeld evenveel werkzame personen aanwezig waren. 11

12 gen is ruim 1,5 maal zo groot. Het aantal aangetroffen personen is ruim 2,5 maal zo groot. De reden hiervoor is een verhoogde inzet van de Vreemdelingenpolitie. Per controledag zijn in 2003 gemiddeld minder ondernemingen gecontroleerd (van 3,2 naar 2,5) en per controle zijn gemiddeld minder personen aangetroffen dan in Het aantal tijdens A-controles staande gehouden personen is in 2003 ruim gehalveerd ten opzichte van 2002 (van 52 % naar 25 %). Ook het percentage illegalen is fors gedaald van 38 % naar 21 %. De oorzaak hiervoor ligt in eerder geformuleerde conclusies, namelijk dat de uitgevoerde controles betrekking hadden op kleinere bedrijven en dat er daardoor minder personen en ondernemingen zijn aangetroffen en ook minder illegalen. De terugval in het percentage illegalen hangt waarschijnlijk samen met het feit dat er in 2003 relatief veel meer EER-burgers, inclusief Nederlanders, zijn aangetroffen tijdens de controles. Immers, hoe meer personen werkzaam zijn die vrij zijn op de Nederlandse arbeidsmarkt, hoe minder ruimte er is voor illegalen om aan het werk te komen. Dit is een bevestiging van de eerder genoemde conclusie dat er in de Westlandse tuinbouw in 2003 sprake is van een afname van de verdringing van legale arbeidskrachten. 8. Resultaten Dienst SZW Den Haag Het WIT stuurt van elke werknemer die tijdens een WIT-controle wordt aangetroffen een meldingsbericht naar de desbetreffende Gemeentelijke Sociale Dienst. Hier wordt gecontroleerd of er sprake is van bijstandsfraude. Als de WIT-controle concrete aanwijzingen oplevert van een uitkeringsrelatie, wordt een speciaal fraudemeldingsformulier door het WIT toegestuurd. De Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Den Haag heeft 8 fraudemeldingen ontvangen in In vier gevallen bleek uit nader onderzoek dat er geen sprake was van fraude. In twee gevallen is de uitkering beëindigd en een terugvordering met boete opgelegd. De overige twee zaken zijn nog in onderzoek. Deze opbrengsten zijn niet exact kwantificeerbaar. 8.1 Conclusies Dienst SZW Den Haag: Het aantal fraudemeldingen is in 2003 met éénderde gedaald ten opzichte van Het aantal onderzoeken dat tot terugvordering of beëindiging van de uitkering heeft geleid ligt in dezelfde orde of mogelijk hoger dan in 2002 toen dit éénderde bedroeg. Op grond van de huidige cijfers ligt dit aantal in 2003 op minimaal 25 %, oplopend tot 50 % afhankelijk van de uitkomst van de twee zaken die nog in onderzoek zijn. 9. Resultaten OM Den Haag 9.1 Behandelde zaken Het Openbaar Ministerie Den Haag heeft in 2003 in totaal 122 zaken afgedaan die afkomstig zijn van het WIT 7. Hiervan hebben er 93 betrekking op overtreding van de Wet arbeid vreemdelingen (76 %) en 29 op een strafbaar feit uit het Wetboek van Strafrecht (art. 225 en 231) of de wet-suwi (24 %). Van deze 122 zaken zijn er 65 afgedaan met een transactie (53%), 47 zaken hebben geresulteerd in een dagvaarding (39 %), 7 zaken zijn geseponeerd (5,5 %) en 3 zaken zijn overgedragen aan een ander arrondissementsparket (2,5%). Dit sepotpercentage wordt vertekend door 7 Hoewel veruit de meeste WIT-zaken worden afgedaan door het OM te Den Haag, zijn deze cijfers niet direct te relateren aan het aantal in 2003 opgemaakte processen-verbaal, of aantal Wav-onderzoeken. Dit komt o.a. omdat een aantal afgedane zaken dateren van 2002 en omdat een beperkt gedeelte van de via het WIT ingezonden zaken door andere parketten afgedaan wordt. Daar worden de WIT-zaken niet apart geregistreerd, zodat er geen cijfers van beschikbaar zijn. 12

13 een aantal zaken waarbij sprake is van een technisch sepot. Dit houdt bijvoorbeeld in dat een andere verdachte wordt vervolgd dan degene die in het proces-verbaal is opgevoerd. Van de 93 Wav-zaken zijn er 52 afgedaan met een transactie (56%), 32 met een dagvaarding (34%), 6 zaken zijn geseponeerd (6,5%) en 3 (3%) zijn overgedragen aan een ander parket. Van de overige 29 strafrechtelijke en SUWI-zaken zijn er 13 getransigeerd (45%), hebben 15 geleid tot een dagvaarding (52%) en is er 1 geseponeerd (3%). Van de 32 zaken bij de politierechter aangebrachte zaken hadden er 20 betrekking op illegale tewerkstelling (Wav) en 12 op geconstateerde identiteitsfraude (art. 225 / 231 Wetboek van Strafrecht). De strafoplegging bij deze 12 zaken was in 11 gevallen 3 maanden onherroepelijke gevangenisstraf en in 1 geval 2 maanden onherroepelijk. De overige 20 Wav-zaken hebben in 17 gevallen tot een veroordeling geleid (85%). In twee zaken is de verdachte vrijgesproken en in 1 zaak is de dagvaarding nietig verklaard. 9.2 Opbrengsten De 13 SUWI-verbalen die in 2003 door het Openbaar Ministerie zijn afgedaan met een transactie hebben een bedrag van aan boetes opgeleverd. Dit is gemiddeld 1439 per zaak. Het totale boetebedrag van de 52 getransigeerde Wav-zaken bedraagt ; dit is gemiddeld 2103 per zaak. Het totale bedrag dat door de politierechter aan boetes is opgelegd in 17 zaken is , dat is gemiddeld 1200 per zaak. 8 Het totaalbedrag dat het Openbaar Ministerie Den Haag en de politierechter in 2003 aan transacties en boetes hebben opgelegd naar aanleiding van uit het WIT afkomstige processenverbaal bedraagt Conclusies Openbaar Ministerie Den Haag In 2003 heeft het OM Den Haag heeft 1,8 maal zoveel WIT-zaken afgedaan als in 2002 (122 vs. 68). Dit komt door een forse toename van zowel het aantal aangeboden Wav-zaken als strafrechtelijke en SUWI-zaken. 9 Het percentage Wav-zaken dat is afgedaan met een transactie is tussen 2002 en 2003 gedaald van 75 % naar 56 %. Het aantal dagvaardingen is navenant gestegen van 25 % naar 34 %. Het sepotpercentage voor alle zaken is licht gestegen van 3 % naar 5,5 %, inclusief de technische sepots. In de 12 zaken waarin een veroordeling wegens identiteitsfraude is uitgesproken, zijn steeds onherroepelijke gevangenisstraffen opgelegd, meestal van 3 maanden. Het bedrag dat door OM Den Haag en de politierechter gezamenlijk aan transacties en boetes is opgelegd bedraagt Dit is een fractie hoger dan het totaalbedrag in 2002 toen het bedroeg. 8 het is niet bekend hoeveel illegaal tewerkgestelde vreemdeling per zaak betrokken zijn, zodat de boete die per illegaal tewerkgestelde is opgelegd niet te berekenen is. 9 Het WIT-jaarverslag 2002 maakt geen melding van het aantal door het OM ontvangen strafrechtelijke en SU- WI-zaken. Gelet op de grote toename van het aantal ingezonden strafrechtelijke en SUWI-zaken, is deze conclusie te rechtvaardigen. 13

14 10. Eindconclusies Op vrijwel alle fronten en bij vrijwel alle samenwerkingspartners is een forse toename te zien in het aantal handhavingsactiviteiten binnen het WIT in Dit blijkt o.a. uit het aantal WIT-controles, het aantal opgemaakte processen-verbaal in het kader van identiteitsfraude en Wav, het aantal A-controles, het aantal controles waarbij illegale tewerkstelling is geconstateerd en het aantal zaken dat door het OM is behandeld. De resultaten van deze controles laten zien dat er relatief minder werknemers, vreemdelingen, illegalen, ondernemingen en uitzendbureaus zijn aangetroffen. Hieruit kan worden afgeleid dat de in 2003 door het WIT gecontroleerde tuinbouwondernemingen gemiddeld minder werknemers in dienst hadden, dat een groter gedeelte van deze werknemers de Nederlandse of een EER-nationaliteit had, dat tijdens A-controles relatief minder illegalen zijn aangetroffen en dat de tuinbouwondernemingen voor hun personeelsvoorziening minder gebruik hebben gemaakt van uitzendondernemingen. Een gedeeltelijke verklaring hiervoor is dat in 2003 relatief kleinere ondernemingen zijn gecontroleerd die dus gemiddeld minder werknemers hadden en minder van uitzendbureaus gebruik maakten. Dit kan echter niet de volledige verklaring zijn, omdat er in de samenstelling van de aangetroffen werknemerspopulatie een significante verschuiving is te zien ten opzichte van Het percentage Nederlanders, overige EER-burgers en vooral Duitse Polen blijkt te zijn toegenomen, terwijl het percentage tijdens A-controles aangetroffen illegalen is afgenomen. Dit is een belangrijke indicatie dat werkgevers in de Westlandse glastuinbouw in toenemende mate gebruik maken van het legale arbeidsaanbod en dat er een afname is van de verdringing van dit aanbod. Er zijn dus aanwijzingen dat werkgevers meer dan voorheen bereid zijn om de wet- en regelgeving na te leven. Dit wordt bevestigd door de daling van het percentage niet of onjuist bij UWV aangemelde werknemers (msv-melding) en de stijging van het aantal dienstverbanden dat achteraf is aangemeld. Anderzijds is nog steeds een stijging te zien in het aantal overtredingen van de Wav, al hangt dit laatste nauw samen met een toename in het aantal A-acties. Uit de stijging van het aantal processen-verbaal in relatie tot identiteitsfraude en uit de stijging van het aantal personen dat zich niet kon of wilde identificeren kan geconcludeerd worden dat identiteitsvaststelling en identiteitsfraude nog steeds een groot probleem is. 14