Verslag. Project Uitzendbureaus Directie Arbeidsmarktfraude

Transcriptie

1 Verslag Project Uitzendbureaus Directie Arbeidsmarktfraude Contactpersoon : W.J.M. van Heijningen Telefoonnummer : Looptijd project : 1 januari december 2004 Projectnummers : W055, W056, W057, W058, W064, W073, W074, W376

2 Inhoudsopgave 0. Samenvatting 3 1. Aanleiding en doelstellingen project Aanleiding Doelstellingen project 7 2. Opzet/Uitvoering onderverdeling project selectie uitzendbureaus korte beschrijving deelprojecten 9 3. Resultaten resultaten deelproject Toezicht a. Toezicht b. Toezicht c. Toezicht resultaten deelproject Opsporing a. Opsporing b. Opsporing c. Opsporing resultaten deelproject Haagse regio resultaten deelproject Loonbedrijven rest van Nederland Conclusies 18 2

3 Samenvatting Eind jaren 90, begin 2000 is het aantal uitzendbureaus fors gestegen. Met deze toename, nam ook het aantal signalen over het bestaan van malafide uitzendbureaus toe. De Arbeidsinspectie (AI) ontving in dit kader regelmatig signalen van brancheorganisaties, UWV en Belastingdienst. Uit eigen onderzoeken kwamen eveneens signalen over malafide uitzendbureaus naar voren. Op grond van deze signalen is de AI, directie Arbeidsmarktfraude, in 2001 gestart met een landelijk project Uitzendbureaus. De AI heeft in het kader van dit project uitzendbureaus gecontroleerd op naleving van de Wet arbeid vreemdelingen (Wav). Daarnaast is onderzocht hoe vaak het voorkomt dat personen zich met valse dan wel vervalste identiteitsdocumenten en/of misbruik van sofi-nummers toegang verschaffen tot de Nederlandse arbeidsmarkt. Doelstellingen van het project De doelstellingen van het arbeidsmarktfraudeproject Uitzendbureaus zijn: Het terugdringen van illegale tewerkstelling c.q. het voorkomen van mogelijke groei van illegale tewerkstelling binnen de uitzendbranche; Vaststellen hoe vaak het voorkomt dat personen zich met valse dan wel vervalste identiteitsdocumenten en/of misbruik van sofi-nummers, toegang verschaffen tot de Nederlandse arbeidsmarkt; Het zelfregulerend vermogen van de branche met betrekking tot het voorkomen van het gebruik van falsificaties en misbruik van sofi-nummers helpen vergroten. Het project kent een looptijd van 2001 tot en met 2004 en bestaat uit vier deelprojecten: Toezicht, Opsporing, Loonbedrijven rest van Nederland en Haagse regio. De AI heeft voor het deelproject Toezicht een selectie gemaakt van vestigingen van uitzendbureaus. Deze selectie bestond uit uitzendbureaus die zich vermoedelijk houden aan de geldende wet- en regelgeving, waaronder de leden van de ABU en de NBBU. Uit dit bestand is elk jaar een steekproef van 5% getrokken, op basis waarvan de AI controles heeft verricht in de administratie van de uitzendbureaus. Ook voor het deelproject Opsporing is een bestand gemaakt waaruit elk jaar een aantal uitzendbureaus is geselecteerd voor onderzoek. Ten aanzien van deze uitzendbureaus had de AI het vermoeden dat zij de Wav niet naleefden. In het deelproject Haagse regio zijn handmatige agrarische loonbedrijven gecontroleerd. Omdat relatief veel loonbedrijven in de regio Den Haag zijn gevestigd, heeft de AI hier een aparte selectie gemaakt. In het deelproject Loonbedrijven rest van Nederland is voor de controles een selectie gemaakt van loonbedrijven die niet in de Haagse regio zijn gevestigd. Resultaten deelproject Toezicht Deze paragraaf geeft de resultaten weer van het deelproject Toezicht, opgeteld voor de jaren 2001, 2002 en In de tabel op bladzijde 4 worden deze resultaten naar jaar weergegeven. In 488 van de 636 gestarte inspecties (77%) heeft de AI daadwerkelijk administratieve controles verricht. In de overige gevallen bleek geen personeel 3

4 uitgeleend te worden, was het uitzendbureau inmiddels opgeheven, of vonden er geen activiteiten plaats op het moment van controle. In totaal heeft de AI 34 van de daadwerkelijk gecontroleerde uitzendbureaus (7%) een waarschuwing gegeven voor het ontbreken van een tewerkstellingsvergunning (artikel 2 Wav) dan wel het niet in orde hebben van de administratie (artikel 15 Wav). In twee gevallen is proces-verbaal opgemaakt. De inspecteurs hebben 175 kopieën van vermoedelijk valse dan wel vervalste identiteitsdocumenten in de administraties aangetroffen. Daarnaast hebben zij 39 afschriften van rijbewijzen aangetroffen als identiteitsdocument, hoewel dat in het kader van de Wav geen geldig identiteitsdocument is aangezien de nationaliteit van een persoon hierop niet staat vermeld. In 72 gevallen is geconstateerd dat door de uitzendkracht een onjuist of een sofinummer van een ander persoon werd gebruikt, of dat in het geheel geen sofinummer in de administratie was opgenomen. Deze gegevens zijn doorgegeven aan de Belastingdienst. De gegevens met betrekking tot de nationaliteit van de bij de onderzoeken betrokken uitzendkrachten zijn gesplitst in EER-onderdanen en niet-eeronderdanen. Als de groep Nederlanders buiten beschouwing wordt gelaten, vormen de Duitse Polen binnen de categorie EER-onderdanen verreweg de grootste groep, zowel in 2001, 2002 als Binnen de categorie niet-eer onderdanen zijn de meeste uitzendkrachten in alle drie de jaren afkomstig uit Marokko en Turkije. Resultaten deelproject Toezicht 2001 tot en met totaal Aantal inspecties Aantal administratieve controles Waarschuwing artikel 2 Wav Waarschuwing artikel 15 Wav Proces-verbaal artikel 2 Wav 2 2 Valse/vervalste identiteitsdocumenten Rijbewijs in administratie Geen/onjuist/van een ander sofi-nummer Resultaten deelproject Opsporing In deze paragraaf worden de resultaten weergegeven van het deelproject Opsporing, opgeteld voor de jaren 2001, 2002 en Er zijn 344 uitzendbureaus geselecteerd voor een opsporingsonderzoek. Bij 304 uitzendbureaus is daadwerkelijk een onderzoek in gang gezet. In de overige 40 zaken heeft de AI geen onderzoek kunnen uitvoeren, bijvoorbeeld omdat het bedrijf geen activiteiten of andere dan uitzendactiviteiten bleek te verrichten, of geen personeel (meer) in dienst had. 4

5 De AI heeft 24 van de 304 daadwerkelijk onderzochte uitzendbureaus (8%) een waarschuwing gegeven voor het niet hebben van de benodigde tewerkstellingsvergunning dan wel voor het niet in orde hebben van de administratie. Er zijn 73 processen-verbaal opgemaakt voor het illegaal tewerkstellen van vreemdelingen. Daarnaast heeft de AI 6 processen-verbaal opgemaakt voor valsheid in geschrifte en het tewerkstellen van illegaal in Nederland verblijvende personen. Dit betekent dat tegen 26 % van de onderzochte uitzendbureaus een proces-verbaal is opgemaakt. In totaal werden 565 personen illegaal tewerkgesteld, waarvan er 418 illegaal in Nederland verbleven. Van deze 418 personen waren er 152 afkomstig uit Midden- en Oost-Europese landen (Polen en Bulgarije) en 86 uit Turkije. Vier zaken zijn overgedragen aan de SIOD. Resultaten deelproject Haagse regio In het kader van de uitvoering van het deelproject Haagse regio heeft de AI geparticipeerd in een grootschalig multidisciplinair onderzoek van de FIOD en UWV, gericht op een bepaald loonbedrijf. Gelet op de capaciteit waarop dit onderzoek beslag heeft gelegd, heeft de AI in 2002 en 2003 binnen dit deelproject slechts enkele andere onderzoeken kunnen verrichten. De AI heeft 5 onderzoeken verricht binnen dit project. Er is 1 proces-verbaal opgemaakt wegens valsheid in geschrifte en het tewerkstellen van illegaal in Nederland verblijvende personen (art. 197b Wetboek van Strafrecht). Dit betrof het multidisciplinaire onderzoek. Daarnaast zijn er 3 processen-verbaal opgemaakt voor overtreding van artikel 2 Wav. De overtredingen hadden betrekking op 6 vreemdelingen die illegaal tewerkgesteld werden. Resultaten deelproject Loonbedrijven rest van Nederland Het deelproject Loonbedrijven rest van Nederland is in 2002 gestart. Aangezien bleek dat in het arbeidsmarktfraudeproject Land- en tuinbouw van de AI veel loonbedrijven werden aangetroffen, is het deelproject in 2003 hierin ondergebracht. De AI heeft binnen dit project 26 onderzoeken verricht bij handmatige agrarische loonbedrijven. Er zijn 9 processen-verbaal opgemaakt voor het ontbreken van een tewerkstellingsvergunning (artikel 2 Wav). Daarnaast is 1 proces-verbaal opgemaakt voor het niet hebben van de benodigde tewerkstellingsvergunning (artikel 2 Wav) én het niet in orde zijn van de administratie (artikel 15 Wav). Dit betekent dat tegen 38% van de onderzochte loonbedrijven een procesverbaal is opgemaakt. 6 bedrijven (23%) hebben een waarschuwing ontvangen voor vermoedelijke overtreding van artikel 2 en/of 15 van de Wav. 37 personen werden illegaal tewerkgesteld, waarvan er 31 illegaal in Nederland verbleven. Hiervan waren 16 personen afkomstig uit Polen en 13 uit Turkije. In de onderstaande tabel zijn de resultaten van de deelprojecten Opsporing, Loonbedrijven rest van Nederland en Haagse regio bij elkaar opgeteld, omdat binnen elk van deze projecten opsporingsonderzoeken zijn verricht. De resultaten worden uitgesplitst naar jaar weergegeven. 5

6 Resultaten deelproject Opsporing, Haagse regio en Loonbedrijven rest van Nederland 2001 tot en met totaal Aantal onderzoeken Waarschuwing artikel 2 Wav Waarschuwing artikel 15 Wav Proces-verbaal artikel 2 Wav Proces-verbaal artikel 2 en 15 Wav Proces-verbaal commune delicten De resultaten van de onderzoeken in het deelproject Toezicht laten zien dat het aantal kopieën van valse/vervalste documenten in de administratie van uitzendbureaus in de loop van drie jaar afneemt, evenals het aantal onjuiste sofi-nummers. Door de onderzoeken en de gegeven voorlichting van de AI is de uitzendbranche zelf meer aandacht gaan besteden aan fraude met identiteitsdocumenten. De AI zal haar project in 2004 voortzetten. Binnen het deelproject Opsporing heeft 25% van de onderzoeken geleid tot het opmaken van een proces-verbaal wegens overtreding van bepalingen uit de Wav of het Wetboek van Strafrecht (bijvoorbeeld valsheid in geschrifte). Er zijn veel uitzendbureaus geselecteerd waarbij achteraf is gebleken dat overtreding van de Wav niet kon worden aangetoond. De AI zal, met behulp van risicoanalyse, voor toekomstige projecten beter kunnen selecteren tussen zaken die thuishoren in een toezichtproject en zaken die thuishoren in een opsporingsproject. In een aantal onderzoeken is weliswaar geen overtreding van de Wav geconstateerd, maar werd wel vermoed dat er met identiteitsdocumenten werd gefraudeerd. Op dit moment is het voor de AI niet mogelijk om hier gestructureerd gegevens over op te nemen in het huidige gegevensverwerkingssysteem. Na in gebruikneming van een nieuw systeem (op 1 januari 2005) zal de AI ook over mogelijke identiteitsfraude gestructureerd kunnen rapporteren. 1 Commune delicten zijn delicten die zijn strafbaar gesteld in het Wetboek van Strafrecht, zoals het plegen van valsheid in geschrifte en het tewerkstellen van illegaal in Nederland verblijvende personen. 6

7 1. Aanleiding en doelstellingen project 1.1. Aanleiding Het aantal uitzendbureaus in Nederland is in de loop van de jaren enorm gestegen. In juni 1998 waren er ongeveer 750 geregistreerde vergunninghouders voor het ter beschikking stellen van arbeidskrachten. In 2001 werd het aantal uitzendbureaus geschat op 5.000, die samen ruim vestigingen hadden. In 2003 is het aantal uitzendbureaus afgenomen tot (hoofd- en nevenvestigingen). Daarnaast zijn bij de Kamer van Koophandel ruim loonbedrijven in de agrarische sector ingeschreven. Hoewel vanaf 2001 het aantal uitzenduren is gedaald, vervult de uitzendbranche in 2003 nog steeds 1,1 miljoen tijdelijke banen per jaar en zijn mensen werkzaam via een uitzendbureau 2. Met de toename van het aantal uitzendbureaus eind jaren 90 begin 2000, nam ook het aantal signalen over het bestaan van malafide uitzendbureaus toe. De AI ontving in dit kader regelmatig signalen van brancheorganisaties, UWV en Belastingdienst. Uit eigen onderzoeken kwamen eveneens signalen over malafide uitzendbureaus naar voren. De AI bestempelt uitzendbureaus als malafide als zij geen belasting afdragen, geen premies sociale zekerheid betalen en/of vreemdelingen illegaal tewerkstellen. Gelet op het bovenstaande is de AI in 2001 gestart met een landelijk arbeidsmarktsfraudeproject Uitzendbureaus dat een looptijd kent tot en met 2004, gericht op controle van de naleving van de Wet arbeid vreemdelingen. Daarnaast controleert de AI de administratie van uitzendbureaus op de aanwezigheid van kopieen van valse of vervalste identiteitsdocumenten. In dit verslag worden de resultaten over de jaren 2001, 2002 en 2003 weergegeven Doelstellingen van het project De doelstellingen van het project Uitzendbureaus zijn: Het terugdringen van illegale tewerkstelling c.q. het voorkomen van mogelijke groei van illegale tewerkstelling binnen de uitzendbranche; Vaststellen hoe vaak het voorkomt dat personen zich met valse dan wel vervalste identiteitsdocumenten en/of misbruik van sofi-nummers, toegang verschaffen tot de Nederlandse arbeidsmarkt; Het zelfregulerend vermogen van de branche met betrekking tot het voorkomen van het gebruik van falsificaties en misbruik van sofi-nummers helpen vergroten. 2 Bron: Abu 7

8 2. Opzet/uitvoering 2.1. Onderverdeling Project Het arbeidsmarktfraudeproject Uitzendbureaus is opgezet in vier deelprojecten: 1. Deelproject Toezicht: looptijden van 15 mei tot 15 oktober 2001, van 1 januari 2002 tot 1 juli 2002 en van 1 februari 2003 tot en met 31 maart De nadruk lag op het onderzoek doen in de administratie van uitzendbureaus naar valse en/of vervalste documenten en/of misbruik van sofi-nummers, waarmee de uitzendkracht zich toegang tot de Nederlandse arbeidsmarkt had verschaft. Bij vermoeden van overtreding hebben de inspecteurs geen werkplekonderzoek bij de inlener 3 verricht, gelet op het administratieve karakter van dit deelproject. De uitzendbureaus ontvingen in zo n geval een schriftelijke waarschuwing. Uit de betreffende uitzendbureaus is opnieuw geselecteerd voor vervolgcontroles en voor het deelproject Opsporing. 2. Deelproject Opsporing: looptijd van 1 oktober 2001 tot 31 december In dit deelproject worden uitzendbureaus onderzocht waarvan de AI een redelijk vermoeden heeft dat deze de Wav overtreden. 3. Deelproject Haagse regio: looptijd van 1 oktober 2001 tot 31 december In dit deelproject controleert de AI uitzendbureaus, uitleenbedrijven en loonbedrijven in de regio Den Haag, Rijswijk en Voorburg op naleving van de Wav. Omdat relatief veel loonbedrijven in de regio Den Haag zijn gevestigd, heeft de AI een apart deelproject opgezet. 4. Deelproject Loonbedrijven rest van Nederland: looptijd van 1 oktober 2001 tot 31 december In dit deelproject worden handmatige agrarische loonbedrijven gecontroleerd op naleving van de Wav, met uitzondering van de bedrijven in de regio Den Haag, Rijswijk en Voorburg. Ondernemingen gevestigd in deze plaatsen zijn opgenomen in deelproject Selectie uitzendbureaus De selectie van uitzendbureaus voor de deelprojecten Toezicht en Opsporing is als volgt tot stand gekomen: Uit het totale bestand van uitzendbureaus (circa ) zijn die uitzendbureaus geselecteerd die lid zijn van de ABU of de NBBU, of die getoetst zijn door de Stichting Financieel Toezicht of de Stichting Flexikeur (circa 500 hoofdvestigingen die samen ruim vestigingen hebben) Het overblijvende bestand is verdeeld over de AI-regio s op basis van de postcode van de uitzendbureauvestigingen. Regionaal is een selectie gemaakt van uitzendbureaus die thuis hoorden in het toezichtproject, omdat er geen aanwijzingen waren voor illegale tewerkstelling. Dit betrof veelal uitzendbureaus die slechts in één regio of in een bepaald deel van het land actief zijn. Deze twee selecties resulteerden in een groep van vestigingen van uitzendbureaus die voor een toezichtonderzoek in aanmerking zouden komen. 3 onder inlener wordt verstaan de werkgever die een uitzendkracht heeft ingehuurd om onder zijn leiding en toezicht werkzaamheden te verrichten 8

9 De overblijvende groep (circa 4.000) is ondergebracht in het deelproject Opsporing. Indien uit nadere toetsing is gebleken dat er onvoldoende indicatoren waren die een opsporingsonderzoek rechtvaardigden, is het uitzendbureau alsnog overgeheveld naar toezicht. Voor de deelprojecten Toezicht is elk jaar een steekproef van circa 5% getrokken uit de totale steekproefpopulatie van (vestigingen van) uitzendbureaus. Dit betekent dat jaarlijks ongeveer 300 bedrijven zijn geselecteerd. Uit deze selectie zijn uiteindelijk 636 bedrijven bezocht. 2.3.Korte beschrijving deelprojecten Het deelproject Toezicht is in drie achtereenvolgende jaren uitgevoerd. Hieronder is per jaar een korte beschrijving weergegeven. 2.3.a. Toezicht 2001 In 2001 zijn uitsluitend de uitzendbureaus gecontroleerd. Uit het bestand van circa (vestigingen van) uitzendbureaus die in dit deelproject zijn opgenomen, is een aselecte steekproef genomen van circa 5% (300 vestigingen). De AI-inspecteurs hebben deze vestigingen uitsluitend administratief gecontroleerd. De nadruk lag hierbij op het doen van onderzoek naar valse en/of vervalste documenten in de administratie, waarmee de uitzendkracht zich toegang tot de Nederlandse arbeidsmarkt had verschaft. Daarnaast is nagegaan of het uitzendbureau een kopie van het identiteitsdocument van een uitgeleende vreemdeling aan de inlener heeft verstrekt. Deze verplichting is opgenomen in artikel 15 van de Wav. 2.3.b. Toezicht 2002 In 2002 is een nieuwe steekproef genomen van 5% uit het totaalbestand van vestigingen van uitzendbureaus die voor een toezichtonderzoek in aanmerking kwamen. Deze uitzendbureaus zijn, net als in 2001, uitsluitend administratief gecontroleerd. Daarnaast zijn uitzendbureaus gecontroleerd waarvan tijdens de administratieve controle in 2001 is gebleken dat de administratie niet in orde was. 2.3.c. Toezicht 2003 De selectie van te controleren uitzendbureaus heeft wederom plaatsgevonden door uit de steekproefpopulatie van circa (vestigingen van) uitzendbureaus een aselecte steekproef van 5% te trekken. De vestigingen zijn administratief gecontroleerd; er heeft geen werkplekcontrole plaatsgevonden. In 2003 zijn geen bedrijven gecontroleerd waarvan in 2002 is gebleken dat de administratie niet in orde was. Deze hercontroles waren gepland voor de tweede helft van De hercontroles hebben niet plaatsgevonden vanwege gebrek aan capaciteit bij de AI. Een deel van de beschikbare capaciteit is namelijk ingezet voor de opvang van nieuw ingestroomde inspecteurs Deelproject Opsporing Op basis van administratieve controles in het deelproject Toezicht wordt vermoed dat een aantal uitzendbureaus de Wav niet naleven. Deze uitzendbureaus zijn opgenomen in het deelproject Opsporing. In dit project heeft de AI de inleners gecontroleerd, waarbij de gegevens van de uitzendkrachten op de werkplek zijn gecontroleerd. Indien een vermoeden van overtreding bestond, is ook het uitzendbureau gecontroleerd. De onderzoeken zijn door de AI in samenwerking met de Vreemdelingendienst uitgevoerd. 9

10 Tevens is bij een aantal onderzoeken samengewerkt met de Belastingdienst en UWV Deelproject Haagse regio In het deelproject Haagse regio zijn handmatige agrarische loonbedrijven gecontroleerd. Omdat relatief veel loonbedrijven in de regio Den Haag zijn gevestigd, heeft de AI hier een aparte selectie gemaakt, in overleg met UWV en de Belastingdienst/FIOD. In 2002 heeft de AI deelgenomen aan een door de FIOD en UWV gestart grootschalig multidisciplinair onderzoek naar een handmatig agrarisch loonbedrijf in de regio Den Haag. Gelet op de capaciteit waarop dit grote fraudeonderzoek beslag heeft gelegd, heeft de AI in 2002 en 2003 slechts enkele andere onderzoeken kunnen verrichten binnen dit deelproject Deelproject Loonbedrijven rest van Nederland In verband met de seizoensgebonden activiteiten van de loonbedrijven, is dit deelproject niet eind 2001, maar begin 2002 gestart. Aangezien bleek dat in het arbeidsmarktfraudeproject Land- en tuinbouw van de AI veel loonbedrijven werden aangetroffen, is het deelproject in 2003 hierin ondergebracht. 10

11 3. Resultaten In dit hoofdstuk worden de resultaten van de vier deelprojecten beschreven. Van elk deelproject worden de resultaten apart vermeld, verdeeld naar de jaren 2001 en 2002, en waar van toepassing De gegevens betreffen enerzijds de uitzendbureaus (werkgevers) en anderzijds de uitzendkrachten (werknemers) Resultaten deelproject Toezicht 3.1.a. Toezicht 2001 uitzendbureaus In 2001 heeft de AI uit de steekproef van circa 300 uitzendbureaus 186 vestigingen van uitzendbureaus onderzocht. Door een tekort aan capaciteit zijn niet alle 300 uitzendbureaus gecontroleerd. In 20 gevallen bleek het uitzendbureau niet meer te bestaan. In 5 gevallen is geen onderzoek uitgevoerd omdat op het moment van controle niemand aanwezig was. Dit betekent dat daadwerkelijk bij 161 ondernemingen administratieve controles zijn verricht. Aangezien de inspecteurs uitsluitend onderzoek in de administratie hebben verricht, en de gegevens niet op de werkplek hebben geverifieerd, zijn er geen processen-verbaal opgemaakt voor overtreding van de Wav. In één geval heeft het uitzendbureau een schriftelijke waarschuwing gekregen voor overtreding van de Wav; het uitzendbureau had een asielzoeker uitgeleend zonder dat een tewerkstellingsvergunning was verkregen. Uit het onderzoek blijkt dat bij circa 43% van het gecontroleerde aantal uitzendbureaus de administratie niet in orde was. Dit varieerde van het niet in de administratie hebben van een kopie van een geldig identiteitsdocument van de uitzendkrachten tot het in de administratie opgenomen hebben van kopieën van één of meerdere valse dan wel vervalste identiteitsdocumenten en/of onjuiste sofi-nummers. De uitzendbureaus bleken vaak niet op de hoogte van de administratieve bepalingen met betrekking tot identiteitsgegevens. De AIinspecteurs hebben na afloop van de controles de desbetreffende uitzendbureaus voorlichting gegeven over met name de bepalingen van artikel 15 Wav. Bij de controles zijn 48 kopieën van valse dan wel vervalste identiteitsdocumenten aangetroffen. Daarnaast had de inspecteur bij 33 kopieën van documenten twijfel aan de echtheid ervan. De uitzendbureaus zijn van deze resultaten op de hoogte gesteld. Tevens is door de inspecteurs medegedeeld dat de desbetreffende personen niet meer tewerkgesteld mochten worden. In 22 gevallen was een afschrift van een rijbewijs als identiteitsdocument in de administratie opgenomen. In het kader van de Wav is dit geen geldig identiteitsdocument, aangezien hierop niet de nationaliteit van betrokkene wordt vermeld. De inspecteurs hebben aan deze uitzendbureaus voorlichting gegeven over wat in het kader van de Wav geldige identiteitsdocumenten zijn. Van 15 uitzendkrachten was geen sofi-nummer geregistreerd. Door 34 uitzendkrachten was een onjuist sofi-nummer gebruikt en in 7 gevallen bleek het sofi-nummer van een ander persoon gebruikt te zijn. Deze gegevens zijn doorgegeven aan de Belastingdienst. In het deelproject Toezicht 2001 heeft de AI van elke in de administratie aangetroffen arbeidskracht de gegevens opgenomen. 11

12 Van ruim door de AI geregistreerde arbeidskrachten waren op de vestiging van het desbetreffende uitzendbureau geen kopieën aanwezig van de identiteitsdocumenten. Dit is circa 12% van het totale aantal in het deelproject betrokken uitzendkrachten. Voor tenminste 500 uitzendkrachten heeft de vestiging van het uitzendbureau aangegeven dat de kopieën centraal worden opgeslagen. De kopieën dienen te worden gearchiveerd daar waar de loonadministratie aanwezig is. In de gevallen waarin het uitzendbureau aangegeven heeft dat er in het geheel geen kopieën zijn gemaakt, heeft de AI-inspecteur voorlichting gegeven over de administratieve verplichtingen van uitzendbureaus. In 2001 zijn 5 uitzendbureaus, waarvan de AI het vermoeden had dat zij strafbare feiten begingen, overgeheveld van dit deelproject naar het deelproject Opsporing. Uitzendkrachten In de onderzoeken zijn uitzendkrachten betrokken. De leeftijd van de uitzendkrachten varieerde van 14 jaar tot 74 jaar. Van de uitzendkrachten heeft 84% de Nederlandse en 16% een buitenlandse nationaliteit. Van de uitzendkrachten met een buitenlandse nationaliteit (1.340 personen) is 45% afkomstig uit de Europese Economische Ruimte (EER); de grootste groep betreft Polen met de Duitse nationaliteit (55%) 4. Er zijn 742 uitzendkrachten (55%) afkomstig van buiten de EER, waarvan 93 personen uit Marokko en 66 uit Turkije. In 2 gevallen betrof het asielzoekers waarvoor in 1 geval geen tewerkstellingsvergunning was afgegeven. Het uitzendbureau heeft in dit kader een waarschuwing ontvangen. 3.1.b Toezicht 2002 Uitzendbureaus In 2002 heeft de AI in het deelproject Toezicht administratieve onderzoeken op basis van eerdergenoemde steekproef verricht. Daarnaast heeft de AI hercontroles verricht bij uitzendbureaus waarvan in 2001 was gebleken dat zij een ondeugdelijke administratie voerden. De AI heeft 248 uitzendbureaus gecontroleerd. In 24 gevallen heeft de inspecteur het administratieve onderzoek niet kunnen uitvoeren (bijvoorbeeld doordat het bedrijf geen personeel (meer) in dienst had), in 47 gevallen bleek het uitzendbureau de activiteiten te hebben gestaakt. In 177 gevallen heeft de AI daadwerkelijk administratieve controles verricht. In 155 van de 177 verrichtte onderzoeken is geen overtreding geconstateerd (88%). Bij 13 uitzendbureaus (7%) bestond het vermoeden dat zij ten onrechte niet beschikten over een tewerkstellingsvergunning. De inspecteur heeft hen een waarschuwing gegeven voor vermoedelijke overtreding van artikel 2 Wav. In 2 van deze 13 gevallen betrof het de tewerkstelling van asielzoekers. 9 uitzendbureaus (5%) hebben een waarschuwing ontvangen in verband met het niet in de administratie aanwezig hebben van een identiteitsdocument van de uitzendkrachten (artikel 15 Wav). Er zijn geen processen-verbaal opgemaakt omdat de inspecteurs de identiteit van de uitzendkracht niet hebben kunnen vaststellen, omdat binnen dit project geen controles zijn uitgevoerd bij de inlenende bedrijven. 4 Duitse Polen zijn Polen die op grond van het feit dat zij afkomstig zijn uit een gebied dat voorheen tot Duitsland behoorde, een Duits paspoort kunnen verkrijgen. 12

13 Bij 18% van de daadwerkelijk gecontroleerde uitzendbureaus was sprake van een ondeugdelijke administratie. Dit varieerde van het niet in de administratie hebben van een geldig identiteitsdocument van de uitzendkrachten tot het in de administratie opgenomen hebben van één of meerdere valse dan wel vervalste identiteitsdocumenten en/of onjuiste sofi-nummers. Bij de controles zijn 33 kopieën van valse dan wel vervalste identiteitsdocumenten aangetroffen. Bij nog eens 17 documenten had de inspecteur twijfel aan de echtheid ervan. In 1 geval was een afschrift van een rijbewijs als identiteitsdocument in de administratie opgenomen. In het kader van de Wav is dit geen geldig identiteitsdocument, aangezien hierop niet de nationaliteit van betrokkene wordt vermeld. De uitzendbureaus zijn door de controlerend inspecteur op de hoogte gebracht van de voor hen geldende identiteitsbepalingen. Van 2 uitzendkrachten was geen sofi-nummer geregistreerd. Door 10 uitzendkrachten was een onjuist sofi-nummer gebruikt. De Belastingdienst is van deze resultaten op de hoogte gesteld. Uitzendkrachten In de onderzoeken waren uitzendkrachten betrokken. In tegenstelling tot het deelproject Toezicht 2001 zijn, vanuit capaciteitsoverwegingen, in 2002 niet standaard de gegevens geregistreerd van uitzendkrachten waarvan op basis van het identiteitsdocument direct duidelijk was dat zij de Nederlandse nationaliteit bezaten. Van de personen waren er afkomstig uit landen binnen de EER (73%). De grootste groep hiervan, namelijk 44 %, vormden de 561 personen met de Nederlandse nationaliteit. Er waren 277 personen met de Duitse nationaliteit, van wie het grootste deel oorspronkelijk afkomstig was uit Polen (22%). Van de personen waren 457 personen (26%) afkomstig van landen buiten de EER. Hiervan was 32% afkomstig uit Turkije en 22% uit Marokko. Van 22 personen (1%) kon de nationaliteit niet worden vastgesteld, omdat hierover geen gegevens aanwezig waren in de administratie. In 2 gevallen bleken asielzoekers te worden uitgeleend zonder dat het uitzendbureau of de inlener voor hen over een tewerkstellingsvergunning beschikte. De AI heeft het uitzendbureau hiervoor een waarschuwing gegeven, en heeft aangegeven dat de tewerkstelling beëindigd diende te worden. 3.1.c. Toezicht 2003 Uitzendbureaus Uit het in 2001 samengestelde bestand van te bezoeken uitzendbureaus is een steekproef van 5% getrokken. Op basis hiervan heeft de AI in uitzendbureaus gecontroleerd. In 27 gevallen heeft de inspecteur geen onderzoek kunnen uitvoeren, bijvoorbeeld omdat het uitzendbureau niet meer bleek te bestaan. In 25 gevallen is het onderzoek stopgezet, bijvoorbeeld omdat het bedrijf op dat moment geen personeel in dienst bleek te hebben. Dit betekent dat in 150 zaken (75%) daadwerkelijk administratieve controles zijn verricht. Twee hiervan kenden een doorlooptijd tot in In twee gevallen heeft de inspecteur proces-verbaal opgemaakt voor overtreding van artikel 2 Wav. Bij deze overtredingen werden 16 personen illegaal tewerkgesteld. Bij 5 uitzendbureaus bestond het vermoeden dat zij de Wav overtreden hadden door niet in het bezit te zijn van de vereiste tewerkstellingsvergunningen. De AI heeft deze 13

14 uitzendbureaus een waarschuwing gegeven voor vermoedelijke overtreding van de Wav. Nog eens 6 uitzendbureaus hebben een waarschuwing ontvangen voor het niet in orde hebben van de administratie. Bij de controles hebben de inspecteurs 16 kopieën van valse dan wel vervalste identiteitsdocumenten aangetroffen. Ten aanzien van nog eens 13 kopieën hadden zijn twijfel aan de echtheid van het identiteitsdocument. Van 16 uitzendkrachten was een kopie van een rijbewijs in de administratie als identiteitsdocument opgenomen. In 2 gevallen was een onjuist sofi-nummer in de administratie opgenomen, en in 2 gevallen ontbrak het sofi-nummer. De AI heeft de Belastingdienst hierover ingelicht. De inspecteurs hebben de desbetreffende uitzendbureaus van de resultaten op de hoogte gesteld en hebben voorlichting gegeven over de administratieve verplichtingen van uitzendbureaus in het kader van de Wav. In 2003 heeft het ministerie van SZW aan elke onderneming in Nederland de voorlichtingsfolder gezonden: Wat u moet weten over vreemdelingen en werk. Uitzendkrachten Bij de onderzoeken zijn 593 uitzendkrachten betrokken. Evenals in 2002 zijn in 2003 geen gegevens geregistreerd van uitzendkrachten waarvan duidelijk was dat zij de Nederlandse nationaliteit bezitten. Van de 593 uitzendkrachten hebben 323 personen (54%) de nationaliteit van een land behorend tot de EER. Van deze 323 personen behoren er ruim 200 (62%) tot de categorie Duitse Polen. 5 Van de 593 personen hebben 264 (45%) personen de nationaliteit van een land buiten de EER. Hiervan zijn er 90 afkomstig uit Turkije en 51 uit Marokko. Van 6 personen (1%) kon de nationaliteit niet worden achterhaald omdat van hen geen kopie van een (geldig) identiteitsdocument in de administratie was opgenomen. Eén uitzendbureau had een asielzoeker uitgeleend zonder dat het uitzendbureau of de inlener voor deze persoon over een tewerkstellingsvergunning beschikte. De AI heeft het uitzendbureau hiervoor een waarschuwing gegeven, en heeft aangegeven dat de tewerkstelling beëindigd diende te worden Resultaten deelproject Opsporing 3.2.a. Opsporing 2001 Binnen dit deelproject zijn uitzendbureaus gecontroleerd waarvan bij de AI het vermoeden bestond dat zij strafbare feiten pleegden. Dit vermoeden kan zijn gebaseerd op tips van andere diensten zoals de Vreemdelingendienst en UWV. Daarnaast hebben ook resultaten van onderzoeken uitgevoerd in het deelproject Toezicht geleid tot vermoedens van gepleegde strafbare feiten. In oktober 2001 zijn 22 onderzoeken gestart. Al deze zaken kenden een doorlooptijd tot in 2002, 3 ervan zijn in 2003 afgesloten. 5 Idem voetnoot 2 14

15 Resultaten: In 9 zaken heeft de AI geen overtreding kunnen constateren; In 1 zaak kon geen onderzoek worden verricht omdat op het moment van onderzoek niemand aanwezig was. In 6 zaken (27%) is een proces-verbaal voor overtreding van artikel 2 Wav (niet beschikken over tewerkstellingsvergunning) opgemaakt. In 1 zaak is proces-verbaal opgemaakt voor overtreding van artikel 2 en 15 Wav (onvolledige administratie). In 3 gevallen (14%) heeft het uitzendbureau een waarschuwing gekregen voor overtreding van de Wav. Twee zaken zijn gekoppeld aan een onderzoek dat binnen het deelproject Opsporing 2002 is verricht en waarbij tegen het uitzendbureau proces-verbaal is opgemaakt. Uitzendkrachten In totaal zijn 63 vreemdelingen aangetroffen die door de desbetreffende uitzendbureaus illegaal tewerkgesteld werden. Van deze 63 personen verbleven er 34 illegaal in Nederland (54%). Van deze 34 personen waren er 16 afkomstig uit Turkije. 3.2.b. Opsporing 2002 In 2002 zijn, naast de onderzoeken uit 2001 met een doorlooptijd in 2002, 100 nieuwe opsporingsonderzoeken gestart. Hiervan zijn er 36 afgerond in 2002 en 62 in Eén zaak is in 2004 afgesloten, en één zaak is in 2004 nog in onderzoek. Resultaten: In 17 zaken is geen zelfstandig onderzoek naar het desbetreffende uitzendbureau uitgevoerd. In een groot aantal gevallen bleek het desbetreffende uitzendbureau een link te hebben naar een ander uitzendbureau dat al in onderzoek was. Het eerstgenoemd uitzendbureau is in dergelijke gevallen meegenomen in het onderzoek naar het andere uitzendbureau. In 1 geval bleek het uitzendbureau al in onderzoek bij de FIOD en heeft de AI op verzoek van deze dienst geen nader onderzoek ingesteld. In 49 zaken (49%) heeft de AI geen overtreding kunnen constateren. In 22 van de 99 afgeronde zaken (22%) is een proces-verbaal tegen het uitzendbureau en/of de inlener opgemaakt voor overtreding van artikel 2 Wav (niet in het bezit zijn van een tewerkstellingsvergunning). In 6 van de 99 (6%) zaken is een proces-verbaal opgemaakt voor commune delicten zoals het plegen van valsheid in geschrifte. In 5 zaken (5%) heeft de AI het uitzendbureau en/of de inlener een waarschuwing gegeven voor (vermoedelijke) overtreding van artikel 2 en/of artikel 15 Wav. Uitzendkrachten In totaal zijn 252 vreemdelingen aangetroffen die door de desbetreffende uitzendbureaus illegaal tewerkgesteld werden. Van deze 252 personen verbleven er 198 illegaal in Nederland. Van deze 198 personen waren er 111 afkomstig uit Midden- en Oost-Europese landen (56%). 3.2.c. Opsporing 2003 Naast de 63 zaken uit 2002 die in 2003 zijn afgerond, zijn in onderzoeken gestart. 15

16 Hiervan zijn er 181 afgerond, en zijn 41 zaken in 2004 nog in onderzoek. Resultaten: In 22 zaken is geen onderzoek uitgevoerd, bijvoorbeeld omdat het bedrijf geen activiteiten of andere dan uitzendactiviteiten bleek te verrichten of geen personeel (meer) in dienst had. 4 zaken zijn overgedragen aan de SIOD. In 43 van de afgeronde 181 (24%) zaken is proces-verbaal opgemaakt tegen het uitzendbureau en/of de inlener voor het niet beschikken over de vereiste tewerkstellingsvergunningen. In 1 geval is proces-verbaal opgemaakt voor overtreding van zowel artikel 2 (ontbreken tewerkstellingsvergunning) als artikel 15 (ondeugdelijke administratie) Wav. In een ander geval is ten behoeve van de politie een proces-verbaal van bevindingen opgemaakt in verband met het aantreffen van valse dan wel vervalste documenten. In 16 zaken (9%) heeft de AI het uitzendbureau en/of de inlener een waarschuwing gegeven voor (vermoedelijke) overtreding van artikel 2 en/of 15 Wav. In 1 zaak is een rapport opgemaakt in verband met overtreding van de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs. In 93 zaken (51%) heeft de AI geen overtreding van artikel 2 van de Wav kunnen constateren. Uitzendkrachten In totaal zijn 250 vreemdelingen aangetroffen die door de desbetreffende uitzendbureaus illegaal tewerkgesteld werden. Van deze 250 personen verbleven er 186 illegaal in Nederland. Van deze 186 personen waren er 61 afkomstig uit Turkije (33%) en 43 uit Midden- en Oost-Europese landen (24%) deelproject Haagse regio Inclusief participatie in het eerdergenoemde multidisciplinair onderzoek heeft de AI binnen dit deelproject 5 onderzoeken verricht. Vier hiervan zijn in 2002 afgerond, één ervan in Resultaten Drie onderzoeken hebben tot resultaat gehad dat een proces-verbaal voor overtreding van artikel 2 Wav is opgemaakt. In één geval is een proces-verbaal opgemaakt wegens valsheid in geschrifte en het stelselmatig illegaal tewerkstellen van illegaal in Nederland verblijvende personen (artikel 197b Wetboek van Strafrecht). Dit betrof het multidisciplinaire onderzoek. Één onderzoek is verricht binnen het kader van een ander project. Hierbij is geen overtreding geconstateerd. Uitzendkrachten De overtredingen hebben betrekking op 6 illegaal tewerkgestelde vreemdelingen deelproject Loonbedrijven rest van Nederland Binnen dit deelproject heeft de AI 26 onderzoeken verricht met betrekking tot handmatige agrarische loonbedrijven. Hierbij zijn zowel controles verricht bij de loonbedrijven als bij de inlenende bedrijven. Van deze 26 onderzoeken zijn er 7 afgerond in 2002 en 19 in

17 Resultaten In 1 geval is proces-verbaal opgemaakt voor overtreding van zowel artikel 2 als artikel 15 Wav. 9 onderzoeken hebben geresulteerd in een proces-verbaal voor overtreding van artikel 2 Wav. In 8 zaken is geen overtreding geconstateerd. In 6 zaken heeft de AI het loonbedrijf en/of het inlenende bedrijf een waarschuwing gegeven voor overtreding (vermoedelijke) overtreding van artikel 2 en/of 15 Wav. Bij twee van de geselecteerde ondernemingen heeft geen onderzoek plaatsgevonden. Bij 1 onderneming waren op het moment van onderzoek nauwelijks activiteiten. De andere onderneming was failliet. Uitzendkrachten In totaal zijn 37 vreemdelingen aangetroffen die door de desbetreffende uitzendbureaus illegaal tewerkgesteld werden. Van deze 37 personen verbleven er 31 illegaal in Nederland. Van deze 31 personen waren er 13 afkomstig uit Turkije en 17 uit Midden- en Oost- Europese landen. 17

18 4. Conclusies In het projectplan Uitzendbureaus, opgesteld in 2001, is aangegeven welke misstanden de AI verwacht. Dit betrof de illegale tewerkstelling van vreemdelingen, het gebruik van falsificaties van identiteitsdocumenten en misbruik van sofi-nummers. Aan deze verwachte misstanden zijn de doelstellingen van het arbeidsmarktfraudeproject Uitzendbureaus gekoppeld. Eén van de doelstellingen is het terugdringen van illegale tewerkstelling en het voorkomen van mogelijke groei ervan. Een andere doelstelling is het vergroten van de kennis van de branche van identificatieverplichtingen en identiteitsdocumenten om het gebruik van valse of vervalste documenten te voorkomen. Hieronder wordt weergegeven of de verwachte misstanden zijn aangetroffen en of de gestelde doelen zijn behaald. Illegale tewerkstelling In het deelproject Toezicht zijn nauwelijks overtredingen van de Wav geconstateerd. Dit komt omdat de AI ervoor gekozen heeft om in deze deelprojecten alleen administratieve controles te verrichten bij uitzendbureaus die gerangschikt kunnen worden onder het segment bonafide uitzendbureaus (zoals de ABU en de NBBU-leden). Er zijn geen werkplekcontroles uitgevoerd. Door deze keuze was er meer capaciteit beschikbaar om uitzendbureaus te controleren op de naleving van administratieve verplichtingen en om hierover voorlichting te geven. In de deelprojecten Opsporing (inclusief Haagse regio en Loonbedrijven rest van Nederland) heeft een kwart van de onderzoeken geleid tot het opmaken van een procesverbaal voor illegale tewerkstelling. Daarnaast heeft 8% van de onderzochte uitzendbureaus een waarschuwing ontvangen voor vermoedelijke overtreding van de Wav. Dat de opsporingsonderzoeken niet tot een hoger percentage processen-verbaal hebben geleid, heeft onder meer te maken met de selectie van de uitzendbureaus waarbij een opsporingsonderzoek is ingesteld. Er zijn veel uitzendbureaus geselecteerd waarbij achteraf is gebleken dat de vermoedens van overtreding van de Wav niet terecht waren. De AI zal, met behulp van risicoanalyse, voor toekomstige projecten beter kunnen selecteren tussen zaken die thuishoren in een toezichtproject en zaken die thuishoren in een opsporingsproject. In een aantal onderzoeken is weliswaar geen overtreding van de Wav geconstateerd, maar is wel geconstateerd dat er geknoeid werd met identiteitsdocumenten. Op dit moment is het niet mogelijk om hier gestructureerd gegevens over te verkrijgen. Na in gebruikneming van een nieuw gegevensverwerkingssysteem (op 1 januari 2005) zal de AI ook over mogelijke identiteitsfraude gestructureerd kunnen rapporteren. Bekendheid met identificatieverplichtingen Uit de deelprojecten Toezicht en Opsporing blijkt dat veel uitzendbureaus op het moment van controle niet op hoogte waren van de voor hen geldende (administratieve) verplichtingen met betrekking tot het vaststellen van de identiteit van de door hen uitgeleende werknemers. Het is waarschijnlijk dat dit gebrek aan kennis bij een aantal uitzendbureaus heeft geleid tot het opnemen in de administratie van valse dan wel vervalste identiteitsdocumenten en het niet registreren van sofi-nummers dan wel van verkeerde sofinummers. De AI heeft de uitzendbureaus voorlichting gegeven over hun verplichtingen op het gebied 18

19 van identiteitsvaststelling. Gelet op het aantal aangetroffen falsificaties in de administratie van de uitzendbureaus, is het zinvol dat de AI haar administratieve controles, met daaropvolgend het geven van voorlichting, in 2004 voortzet. In het toezichtproject 2004 worden, net als in 2001, alle uitzendkrachten genoteerd, die op het controlemoment aan het werk zijn. Door gebrek aan capaciteit is in 2002 en 2003 besloten niet meer de gegevens van alle uitzendkrachten te noteren. In 2004 is de beschikbare capaciteit toegenomen, waardoor het oorspronkelijke uitgangspunt (gegevens van alle uitzendkrachten noteren) weer gevolgd kan worden. Hierbij worden uitdrukkelijk ook de uitzendkrachten met een kennelijk Nederlandse nationaliteit betrokken, omdat de meeste identiteitsfraude waarschijnlijk wordt gepleegd op basis van een Nederlands identiteitsdocument. Door zoveel mogelijk uitzendkrachten over heel Nederland op te nemen, kan mogelijk vastgesteld worden dat bepaalde identiteitsgegevens (naam, paspoortnummer, sofi-nummer, etc.) op meerdere plaatsen tegelijkertijd vóórkomen. De resultaten van 2001, 2002 en 2003 laten een afname zien van het aantal valse/vervalste identiteitsdocumenten dat in de administratie van uitzendbureaus is aangetroffen. Het aantal aangetroffen onjuiste sofinummers is drastisch afgenomen. Deze afnemende aantallen kunnen worden verklaard door de toegenomen aandacht van de branche zelf voor het herkennen van valse of vervalste documenten. De onderzoeken van de AI, zowel in het deelproject Toezicht en het deelproject Opsporing en de gegeven voorlichting hierbij, hebben aan deze bewustwording van de branche bijgedragen. Gelet op de grootte van de doelgroep, en het aantal daarvan dat geen lid is van een brancheorganisatie, zal de AI in 2004 doorgaan met het project Uitzendbureaus. 19