Preek Job 18 juni 2017

Transcriptie

1 Lieve Gemeente, Waarschijnlijk is Job één van de figuren in de Bijbel waarmee we ons het beste kunnen identificeren. Allemaal kennen we Job en allemaal kunnen we ons af en toe als Job voelen. Want het verhaal van Job gaat over het lijden. Waarom moet een mens lijden, geliefden verliezen, ziek worden. Hebben we dat verdiend, omdat we iets niet goed hebben gedaan, niet goed geleefd of ons niet goed gedragen? Hebben we het aan onszelf te danken of is het puur toeval dat ons iets treft? Is dat het lot, of het leven. Waar kunnen we heen met onze vragen en onze klachten? Kunnen we die bij God neerleggen? En waarom helpt God ons niet wanneer we diep in de put zitten? In het verhaal over Job gaat het over deze vragen. De schrijver, de verteller van het verhaal, gaat in tegen de gangbare mening dat je het wel verdiend zult hebben wanneer het kwaad je treft. Hij zet daar zijn vraagtekens bij. En daarmee gaat hij ook in tegen de schrijver van het boek Spreuken, de optimist, die meent dat het met de mensen die goed doen goed zal gaan en slecht met de boosdoeners. Als jij maar Gods wegen gaat, dan zal jou niets overkomen. Is dat zo? heeft men toen gedacht. Het zou zo moeten zijn. Maar als het zo is, waarom zien we dan onschuldigen lijden, waarom sterven sommigen ver voor hun tijd? Als God ons al het goede geeft, komt dan ook niet al het kwade van Hem? 1

2 Als alles wegvalt, hoe is God daar dan in betrokken? Hoe zit het met God als we in de diepte zitten? Daarom vertelt de schrijver van Job dit verhaal dat klinkt als een sprookje en zelfs een soort happy end heeft. Maar het is een verhaal vol vraagtekens: hoe zit het nou? Hoe kan het dat het ook met mensen die goed zijn toch slecht gaat? Het begint met een vreemde weddenschap in de hemel, waarbij 1 van de engelen, Satan, vragen gaat stellen over het geloof en de onkreukbaarheid van Job. We denken vaak dat deze Satan dezelfde is als de duivel uit het Nieuwe Testament, de verpersoonlijking van het kwaad, maar dat hoeft niet zo te zijn. Deze Satan was 1 van de engelen, hij behoorde tot de hemelse hofhouding en hij wantrouwt de mensen en daarom komt hij met dit voorstel bij God. Is Job wel zo goed en oprecht als het lijkt. Blijft hij ook zo trouw wanneer alles hem wordt ontnomen, behalve dan zijn leven. Deze afspraak tussen God en Satan is een manier om oorzaak en doel van het menselijk lijden aan de orde te stellen. Want alle mogelijkheden en onmogelijkheden komen aan de orde. En er zijn nog een aantal figuren die meedoen in dit verhaal: De vrienden van Job. Omdat we de afloop al kennen weten we dat die vrienden niet deugen en allemaal verkeerde dingen tegen Job zeggen. Maar de schrijver wil het probleem van de onschuldig lijdende mens bespreken en ook welke verklaringen en oplossingen daarvoor zoal worden aangedragen. Verklaringen en oplossingen die ons bekend voorkomen. 2

3 Denken wij ook niet vaak: wat heb ik fout gedaan? Of: had ik het anders moeten doen? Had ik maar niet.. Of had ik maar wel. Als we zo denken dan lijken we op die vrienden. De één weet het nog beter dan de ander: - Het ligt aan jezelf - God is rechtvaardig dus klaag God niet aan - Het is je eigen schuld De pijn en ellende van Job worden weggepoetst Wat Job ook tegen hen inbrengt: - Hij heeft niets fout gedaan - Hij is onschuldig - God is onrechtvaardig De vrienden zijn niet te overtuigen en gaan op dezelfde manier door: de ene toespraak na de andere: - je kent Gods plannen niet - God straft mensen om ze iets te leren - mensen die lijden zijn slecht - een slecht mens verliest alles - beken nu maar dat je slecht bent en zeg dat het je spijt En zo gaat het maar door. Allemaal argumenten om te zoeken naar een reden en een antwoord op de grote waarom - vraag. Wij willen graag net als die vrienden van Job, alles op zijn plaats zetten, de boel wegverklaren. Zij proberen om Job te troosten door hem inzicht te geven hoe het zover heeft kunnen komen en door hem zich ermee te laten verzoenen. Job zal wel iets gedaan hebben dat hij dit heeft verdiend. 3

4 Uiteindelijk zal hij er met de hulp van zijn geloof wel vrede mee vinden. Maar dan moet hij wel eerst toegeven dat hij schuldig is, anders werkt het niet. En daarmee gaat hun troost over in een aanklacht. Het worden verhoren en oproepen tot bekentenissen, waar je bijna niet meer onderuit kunt. Maar Job vertikt het. Hij heeft niks gedaan, hij is niet schuldig. Hij houdt op zijn beurt de ene lange toespraak na de andere tegen zijn vrienden en hun argumenten in: - God is boos op mij - Jullie denken dat jullie beter zijn - Met slechte mensen gaat het juist goed Hij blijft klagen en zich op God beroepen: God kent mij en weet dat ik altijd goed geleefd heb. Wij willen het liefst aan het lijden een betekenis geven: het moet ergens goed voor zijn. Het leven en alles wat daarin gebeurt stelt ons voor vragen. En het boek Job is één groot pleidooi voor het stellen van al die vragen. Vragen horen bij het menszijn. Van vragen word je wijs. En in de vragen over het lijden komt het erop aan. Dan komen de levensvragen aan bod. Waarom? Waarom ik? Is lijden een straf op de zonde? Is het noodzaak, om vooruit te komen? Wil God ons opvoeden op deze manier of ons straffen? 4

5 In de verhalen over Jezus lezen we dat hij zich hiertegen ten stelligste heeft verzet. Lijden is geen straf voor de zonde van wie dan ook. Job zoekt een adres voor zijn klacht. Hij is ervan overtuigd dit niet verdiend te hebben, hij volhardt en uiteindelijk krijgt hij het gelijk aan zijn kant. Want ook God gaat zich in de discussie mengen. Lezen: Job 38 en volgende Waar was jij toen ik alles maakte? Vraagt God aan Job. En dan volgt er een opsomming van alles wat God gemaakt heeft met de vraag erbij waar Job (of de mens in het algemeen) op dat moment was. Het lijkt alsof Job met zijn klachten in 1 keer terzijde wordt geschoven. Alsof God zegt: Wie denk je wel niet dat je bent dat je mij om verantwoording wilt vragen? Het is geen mooi antwoord. Echte antwoorden hadden we willen horen. En in plaats daarvan krijgen we een lofzang op wat God geschapen heeft. Eerlijk gezegd komt God hier niet zo sympathiek over in dit verhaal. Hier is geen sprake van een God die mensen helpt en troost, of die bij hen is in het verdriet. Integendeel, hier wordt de nietigheid van een mens benadrukt: wie ben jij nu helemaal? Er komen geen antwoorden want er zijn geen antwoorden. 5

6 De Bijbel en de Bijbelschrijvers zeggen hier: Als wij God zeggen, dan bedoelen we niet en nooit een opperwezen dat leven of dood, gezondheid of ziekte, voorspoed of tegenspoed, naar believen uitdeelt om zijn macht te tonen. Of om mensen te belonen of te straffen. Wij geloven niet in zo n oppermacht die dat doet. En om dat nadrukkelijk te zeggen is dit verhaal over Job geschreven. Een verhaal over een man die overeind bleef, ook toen hij onderuit gehaald was. God gaat niet in op alle argumenten voor en tegen die aan de orde geweest zijn. God geeft geen antwoorden en komt niet met verklaringen. Wat doet Hij dan wel? God zingt een lied voor Job. Besef dat er geheimen bestaan. Accepteer dat je slechts van het bestaan van die geheimen afweet. En dit lied van God over de vreemde en ondoelmatige schepping opent Jobs hart. Job heeft God recht gedaan en nu doet God aan Job recht. Hij is staande gebleven tegen de vroomheid en de zogenaamde rechtzinnigheid van zijn gesprekspartners in. In zijn denken is hij vrij gebleven. Hij buigt het hoofd en zegt: Ik zwijg wel. Ik zwijg liever, want vroeger kende ik u uit verhalen, maar nu heb ik u zelf gezien. Hij legt zich erbij neer. En dan aan het eind krijgt Job nog een nieuw mooi leven terug en de vrienden niet, die krijgen op hun kop. Want Job heeft juist gesproken en de vrienden niet. 6

7 En is het nu eind goed al goed? Dat kan natuurlijk ook niet. Want Job heeft veel verloren en dat kan niet teruggedraaid worden. Zijn eerste 10 kinderen was hij kwijt en die komen niet terug. Die wonden zal hij mee blijven dragen. Maar het leven wordt weer leefbaar voor hem. Het verhaal vertelt dit door hem weer heel rijk te laten worden en op hoge leeftijd, met kinderen en kleinkinderen. Hij kan verder leven. En wat kan dan uiteindelijk de boodschap van dit verhaal voor ons zijn? Hoe moeilijk en hoe lastig het leven voor ons ook kan zijn, we mogen geloven dat het niet van God komt, maar dat integendeel God een bondgenoot in het lot is en zo tot een lotgenoot van ons wordt. God is erbij, hoe ons leven ook verloopt. En God steunt ons in de mensen om ons heen, in de troost die we vinden en in de kracht die we krijgen. Amen 7