Vruchtbaarheidsindex 2008 voor schapen

Transcriptie

1 Vruchtbaarheidsindex 008 voor schapen S. Janssens, 0/0/009 Onderzoeksgroep Huisdierengenetica, departement Biosystemen, K.U.Leuven Inleiding De index voor vruchtbaarheid, afgekort als, wordt berekend na het aflammer seizoen (meestal in juni) en vervolgens wordt in het najaar een tweede berekening doorgevoerd. Van deze tweede berekening vindt u hier de resultaten. De vruchtbaarheids-index () is gebaseerd op het totaal aantal geboren lammeren per worp. Dus zowel levende als dood geboren lammeren tellen mee. De is een cijfer dat een inschatting maakt van de erfelijke aanleg van zowel ooien als rammen voor het aantal lammeren per worp. Door dieren te kiezen met hoge -cijfers kan het aantal geboren lammeren verhogen in de volgende generaties of kan de worpgrootte op eenzelfde niveau gehouden worden. De berekening werd in 008 uitgebreid voor de rassen Rouge de l Ouest, Swifter en Zwartbles. Voor deze rassen werd in juli 008 een eerste berekening uitgevoerd. Momenteel worden dus vruchtbaarheidsindexen berekend voor 8 rassen van schapen in Vlaanderen. Beschikbare gegevens Bij de decemberberekening (geboortejaar 008) werden er 4 58 worpen toegevoegd aan de bestaande databank. In onderstaande figuur is af te leiden waar rassen zich situeren qua gemiddelde worpgrootte (totaal geboren lammeren) en qua procentuele sterfte (dood geboren). Merk op dat het hier enkel gaat over de gegevens van geboortejaar 008. Deze rasgemiddelden laten u toe om uzelf te situeren ten opzichte van de rest. Haalde u een hogere worpgrootte en hoe was de sterfte? / 8

2 RougeDLOuest % Dood geboren lammeren Hampshire Texel Suffolk BleuDM Zwartbles Swifter Totaal geboren lammeren/worp Figuur : Plot van het totaal aantal geboren lammeren per worp ten opzichte van het % sterfte per worp (gegevens voor het geboortejaar 008 voor 7 rassen) Worpen worden opgenomen in de berekening vanaf het jaar 994 voor Texel en Suffolk, vanaf 99 voor Hampshire, Bleu du Maine en Ile de France en vanaf 006 voor Rouge de l Ouest, Swifter en Zwartbles. De index zelf wordt sinds 997, jaarlijks, berekend. In totaal werden in de berekening worpen gebruikt om indexen te berekenen. Het overgrote aandeel van de worpen zijn worpen van Texelaars, gevolgd door Suffolk en Bleu du Maine. In een laatste stap van de berekening worden ook indexen berekend voor dieren zonder eigen prestaties (jonge rammen of niet gelamde ooien). Hierdoor neemt het aantal dieren waarvoor een index beschikbaar is toe en in totaal werden nieuwe indexen aangemaakt voor dieren in de databank van KHV. Merk op dat deze indexen pas gepubliceerd worden vanaf een betrouwbaarheid van 35%. / 8

3 Tabel : Het aantal dieren, het aantal worpen en de gemiddelde worpgrootte per ras in de indexberekening van 008 (berekening december) DIEREN AANTAL WORPEN WORPGROOTTE NATUURLIJK HORMONAAL NATUURLIJK HORMONAAL TEXEL SUFFOLK HAMPSHIRE BLEU DU MAINE 9 78 ILE DE FRANCE 57 ROUGE DE L OUEST SWIFTER ZWARTBLES Bij Texel en Suffolk wordt er in de vruchtbaarheidsberekening onderscheid gemaakt tussen de worpen die volgen op een natuurlijke bronst en de worpen na een bronst waarbij de ooi hormonaal werd behandeld. Door een behandeling met hormonen brengen ooien ofwel grotere (vijfling) of soms ook net kleine worpen (éénling). De variatie neemt toe en hiermee wordt rekening gehouden in de indexberekening. Dit gebeurt niet in bv. de Nederlandse indexen. Bij alle andere rassen worden er veel minder of geen hormoonbehandelingen gebruikt waardoor er niet voldoende gegevens zijn van worpen na geïnduceerde bronst. Bij deze rassen wordt er enkel naar worpgrootte na natuurlijke bronst gekeken. Deze manier van werken is de reden waarom fokkers gevraagd wordt om door te geven of een ooi gedekt werd na natuurlijke of na geïnduceerde bronst. Het aantal geboren lammeren is een erfelijke eigenschap maar met lage erfelijkheidsgraad. Dit wil zeggen dat verschillen in worpgrootte voor een heel groot gedeelte te maken hebben met niet-erfelijke factoren. Voor worpgrootte is de erfelijkheidsgraad ongeveer 0%. Met andere woorden, verschillen tussen dieren qua aantal geboren lammeren zijn slechts voor 0% terug te voeren tot erfelijke verschillen. Er zijn heel wat niet-erfelijke factoren die een rol spelen. Dit zijn voor de vruchtbaarheidsindex de periode waarin een ooi aflamt (eigenlijk de periode van dekken), de leeftijd van de ooi en het bedrijfs-effect binnen elk geboortejaar. Voor leeftijd van de ooi worden 6 klassen gebruikt (ooi van, 3, 4, 5 of 6 jaar en ouder). Bij het schatten van de erfelijke aanleg tellen niet alleen alle worpen van de ooi maar ook de worpen van moeder, zusters of dochters mee. Ook de rammen worden opgenomen in de berekening en krijgen via de vrouwelijke verwanten een index. Het opnemen van alle pedigreeinformatie is heel belangrijk, zeker omdat worpgrootte een lage erfelijkheidsgraad heeft. Er zijn grote verschillen tussen de rassen qua hoeveelheid afstammingsinformatie. Bij Ile de France zijn er gemiddeld 5,3 voorouders gekend voor iedere werpende ooi, bij Swifter gemiddeld 0. 3 / 8

4 Omdat de gecorrigeerd wordt voor omgevingsfactoren (leeftijd, bedrijf, periode) en omdat alle mogelijke informatie meegenomen wordt in de berekening is selectie via de index veel efficiënter dan selectie op het zicht. Fokkers gebruiken nog al eens de strategie om ooitjes uit tweelingen aan te houden. Aangetoond is dat dit nauwelijks vooruitgang oplevert voor vruchtbaarheid.. Zin van selectie op een hoge worpgrootte? Vaak wordt gezegd dat vruchtbaarheid bij de typische vleesrassen niet belangrijk is. Maar zelfs voor de rassen gebruikt als slachtlamvaderdier (bv. Texel) is vruchtbaarheid niet onbelangrijk. Een goede vruchtbaarheid binnen het ras zorgt er immers voor dat er voldoende lammeren zijn waaruit de fokker kan selecteren en hierdoor is het mogelijk van een snellere selectie te realiseren voor andere eigenschappen dan vruchtbaarheid. Bovendien moeten de meeste fokkers, en zeker de professionele schapenhouders, een inkomen halen uit de verkoop van lammeren voor de slacht. Het is aangetoond dat de worpgrootte (het aantal lammeren per ooi) de belangrijkste factor is voor het inkomen. Vandaar dat selectie op worpgrootte vrijwel altijd nuttig is. De selectie dient vooral te gebeuren via de ram. Om vooruitgang te maken moet men een ram gebruiken die beter is dan het gemiddelde van het ras. Binnen elk ras is de gemiddelde =. Een dier met een index van is dus gemiddeld qua erfelijke aanleg voor vruchtbaarheid. Het is ook mogelijk dat in een ras waar de selectie zorgt voor vooruitgang de recente dieren (geboren in 006) een hogere index hebben. Dit is te zien bij bv. Texelaar. De ooien die aflammeren in 008 (geboren 006) hebben een gemiddelde index van 03, bij Suffolk is dit, bij Hampshire 97 en bij Bleu du Maine 0. Swifter- en Zwartbles-ooien geboren in 006 zitten rond de, Rouge de l Ouest rond de. Indien een hogere worpgrootte gewenst is in de volgende generatie dan moet een fokram gekozen worden met een index die ten minste 0 punten boven het gemiddelde zit van de ooien, dus een van 3 tot 8. De toekomstige dochters zullen dan genetisch de aanlag hebben om iets meer lammeren te brengen. Rammen met hoge indexen kunnen opgezocht worden in de online databank van KHV. Even belangrijk is ook van bepaalde rammen met heel lage 4 / 8

5 vruchtbaarheidsindexen niet of beperkt te gebruiken. Deze rammen halen de (toekomstige) worpgrootte naar beneden. Verloop van de worpgrootte In onderstaande figuren wordt de genetische trend (zwarte stippellijn) uitgezet ten opzichte van de gemiddelde worpgrootte van ooien op de leeftijd van jaar (rode lijn). De gemiddelde worpgrootte in deze figuren is dus geen rasgemiddelde maar de gemiddelde worpgrootte van de ooien op -jarige leeftijd. Meestal is dit de eerste worp van de ooi. De genetische trend wordt gevormd door de gemiddelde index () te nemen volgens het jaar van geboorte. Vruchtbaarheidsindex () op jaar Figuur : Texel: gemiddelde worpgrootte van ooien op leeftijd van jaar (rood) en de gemiddelde (zwarte stippellijn) van deze ooien, volgens het jaar van werpen (=geboortejaar+) 5 / 8

6 Vruchtbaarheidsindex () op jaar Figuur 3 : Suffolk: gemiddelde worpgrootte van ooien op leeftijd van jaar (rood) en de gemiddelde (zwarte stippellijn) van deze ooien, volgens het jaar van werpen (=geboortejaar+) Vruchtbaarheidsindex () op jaar Figuur 4 : Hampshire Down: gemiddelde worpgrootte van ooien op leeftijd van jaar (rood) en de gemiddelde (zwarte stippellijn) van deze ooien, volgens het jaar van werpen (=geboortejaar+) 6 / 8

7 Vruchtbaarheidsindex () op jaar Figuur 5 : Bleu du Maine: gemiddelde worpgrootte van ooien op leeftijd van jaar (rood) en de gemiddelde (zwarte stippellijn) van deze ooien, volgens het jaar van werpen (=geboortejaar+) Vruchtbaarheidsindex () op jaar Figuur 6 : Rouge de l Ouest: gemiddelde worpgrootte van ooien op leeftijd van jaar (rood) en de gemiddelde (zwarte stippellijn) van deze ooien, volgens het jaar van werpen (=geboortejaar+) 7 / 8

8 3 Vruchtbaarheidsindex () op jaar Figuur 7 : Swifter : gemiddelde worpgrootte van ooien op leeftijd van jaar (rood) en de gemiddelde (zwarte stippellijn) van deze ooien, volgens het jaar van werpen (=geboortejaar+).5 Vruchtbaarheidsindex () op jaar Figuur 8 : Zwartbles: gemiddelde worpgrootte van ooien op leeftijd van jaar (rood) en de gemiddelde (zwarte stippellijn) van deze ooien, volgens het jaar van werpen (=geboortejaar+) 8 / 8