Better City, better life, less heritage.

Transcriptie

1 BetterCity,betterlife,lessheritage. DezoektochtnaareenverdwenenSjanghai. MasterthesisArchitectuurgeschiedenis&Monumentenzorg JorisRoovers Begeleider:WimDenslagen Tweedelezer:Marie ThérèsevanThoor Juni2011

2 2

3 3 LessthanacenturyagoShanghaiwaslittlemorethanananchorageforjunks,withafew villagesscatteredalongthelow,muddybanksoftheriver.whatitwillbeahundredyearsfrom nowisatestfortheimagination.principalgatewaytochina,servingahinterlandpopulationof morethan200,00,000,manycloseobserversbelieveitwillbecomethelargestcityintheworld. AllaboutShanghai.AStandardGuidebook 1934

4 4 Voorwoord DezethesisisgeschreventerafsluitingvandemasterArchitectuurgeschiedenisen MonumentenzorgaandeuniversiteitvanUtrechtenhoopteenbijdrageteleverenaande discussieomtrenthetbehoudvanhetcultureelerfgoedinsjanghai.in2010hebiknaeenmooie rondreisdoorchinaeenbezoekgebrachtaandewereldtentoonstellinginsjanghai.dit evenementwasvoorsjanghaieenuniekemogelijkheidomzichaandewereldtepresenteren. Datgrotedelenvandestadwerdengesloopttijdensdevoorbereidingvanditevenement,leek voordechineseregeringslechtseenbijzaak.dewereldtentoonstellingwerdgezienalseen hoogtepuntindemoderniseringvanchina,metinhetbijzonderdievansjanghai.inhetbegin vandejarennegentigvondenerindestadgrootschaligesloopactiesplaatsindeontwikkeling naareenmodernesamenleving.destedelijkemetamorfosediesjanghaiindetwintigsteeeuw heeftdoorgemaakt,heeftmegeïnspireerdomnadezereishiermijnafstudeerthesisaante wijden. IkwilindeeersteplaatsWimDenslagenbedankenvoorzijnleerzamebegeleidingen daarnaastmarie ThérèsevanThoordiealstweedelezerwildeoptreden.Tevenswilikmijn oudersbedankendiemealtijdhebbengesteundinmijnstudiekeuzesenmijnvriendinwaarmee ikdezereisdoorchinahebgemaakt.bovendienheeftzemetenalletijdengesteundtijdenshet schrijvenvanmijnthesis. JorisRoovers,juni2011.

5 5 Inhoudsopgave Lijstafbeeldingen 6 Lijstkaartmateriaal 8 Inleiding 9 1. HistorischkaderSjanghai( ) Sjanghaitot Deopeningvaneeninternationalehandelshaven( ) 1.3 DeBund 1.4 Sjanghai skapitalisme 1.5 Stedelijkeontwikkeling 1.6 CommunistischSjanghai( ) 2. Stedelijkebeschrijving DeBund 2.2 DeInternationaleconcessie 2.3 DeFranseconcessie 2.4 DeChinesestad 3. Haipai ReligieusSjanghai 4. Sjanghaiopentzichopnieuw( ) Alternatiefmodern 4.2 Sjanghaitheincomparable 4.3 Oudversusnieuw Pudong Puxi 4.4 Nostalgischverleden 5 Sjanghai scultureelerfgoed HistoricalProtectionZones 5.2 Sjanghaialsattractiepark 5.3 ICOMOSChina 6 Waardering KosmopolitischSjanghai 6.2 Verganeglorie 6.3 Sjanghaiinde21 e eeuw 7 Conclusie 64 8 Bibliografie 68 BijlageI: Afbeeldingen 70 BijlageII:Kaartmateriaal

6 6 Lijstafbeeldingen Hierondervolgteenoverzichtvandeafbeeldingen.Titelsdiedikgedruktzijn,zijnbijgevoegdin dethesis.zievooreenvolledigoverzichtvandeafbeeldingendebijgevoegdecd rom. HistorischkaderSjanghai( ) 1.1:DeBund,omstreeks :SintIgnatius,omstreeks :SintFrancoisXavieruskerk,omstreeks :Britsconsulaat,omstreeks :DeBund,omstreeks :OmwallingChinesestad, :StraatindeChinesestad,omstreeks :Chineesdouanegebouw(2 e gebouw),omstreeks Stedelijkebeschrijving 2.1:DeBundgezienvanafdescheepswerven,omstreeks :DeBund,omstreeks :HongKong&ShanghaiBank,omstreeks :Russisch ChineseBank,omstreeks :PalaceHotel, :ConcordiaClub,omstreeks :PublicGarden,omstreeks :DeGardenBridge,omstreeks :DeGardenBridge,omstreeks :AstorHouse,omstreeks :AstorHouse,omstreeks :DeBund,eindjarendertig. 2.13:DeBund, :FoochowRoad, :FoochowRoad,omstreeks :NankingRoad,omstreeks :SincereDepartmentstore, :SunSunDepartmentStore. 2.19:NankingRoad,omstreeks :PlattegrondRecreationground,omstreeks :CountryClubaandeBubblingWellRoad,omstreeks :ShanghaiRaceClub,omstreeks :BubblingWellRoad,omstreeks :ThibetRoadmetlinksdeRacetrack,omstreeks :RenminSquare,omstreeks :ZhangGardens,omstreeks :ArcadiaHall,omstreeks :VerandaArcadieHall,omstreeks :ToegangspoortHardoonPark,omstreeks :ShanghaiExhibtionCentre,omstreeks :BethAharonSynagogue. 2.32:ShanghaiBankersGuild, :Mixedcourt,omstreeks :Franseconsulaat,omstreeks :FranseBund,omstreeks :HotelColonies,omstreeks

7 7 2.37:SintJozef,omstreeks :ToegangspoortNingboGilde,omstreeks :PlekwaardeeersteChineseCommunistischePartijisopgericht. 2.40:Sun Yatsen shuis,omstreeks :StandbeeldLuXun,HongkouPark,omstreeks :VillaMoller, :ChineseBund,omstreeks :Noordelijkepoort,omstreeks :WooSingDing, :YuYuantuinen,1982. Haipai 3.1:Canidrome,omstreeks :Canidrome,omstreeks :DeGreatWorld,omstreeks :DeGreatWorld,omstreeks :HolyTrinityChurch,omstreeks :JadeBuddaTemple. 3.7:XujiahuiObservatory,omstreeks Sjanghaiopentzichopnieuw( ) 4.1:LocatievanPudongtenopzichtvanSjanghai. 4.2:Pudong,nieuwestedelijkeontwikkeling. 4.3:ZichtopindustrieelPudongvanafdeBund,omstreeks :SkylinePudong. 4.5Pudong. 4.6:Pudong, :Lupubrug, :lilongwijk. 4.9:Plattegrondstandaardlilongwijk. 4.10:Zichtoplilongwijk, :Zichtoplilongwijk, :NanjingRoad. 4.13:Nagebouwdelilongstrateninhethistorischmuseum. Sjanghai scultureelerfgoed 5.1:Herkenbaaralsmonument. 5.2:ShanghaiHistoricalProtectionZones. 5.3:poortNingboGilde, :VillaMoller, :SintIgnatiusKathedraalZikawei,omstreeks :SintIgnatiusKathedraalZikawei,omstreeks :Nanshi. 5.8:DeBund2010,fotovanafhetrestaurantophetdak. 5.9:Xintiandi,2007.

8 8 lijstkaarten Hetkaartmateriaalisopgenomenineenapartebijlage.Hierondervolgteenoverzichtvan bijgevoegdekaarten. I Shanghai1840. II Shanghaiin1855. III AmapoftheForeignSettlementsofSjanghai,1904 IV Centraaldistrict&Franseconcessie,uitvergrotingkaart1904. V Noordelijkdistrict,uitvergrotingkaart1904. VI DeBund1857. VII DeBund1939. VIII OverzichtstratenSjanghai,uitvergrotingkaart1904. IX Centraaldistrict. X Chineseommuurdestad,1929. XI Sjanghai1937. XII Sjanghaitouristmap1982. XIII BeschermdegebouwenaandeBund,1991. XIV Shanghai2007,tennoordenvandeHuangpurivier. XV Shanghai2007,ommuurdestadenPudong. XVI Shanghai2007,voormaligFranseconcessieenXujiahui. XVII Nanshi,saneringsproject

9 9 Inleiding Sjanghaiheeftindetwintigsteeeuweenenormestedelijkeontwikkelingondergaanen magzichmeteeninwonertalvanbijnatwintigmiljoenmensennurekenentoteenvande grootsteenmodernemetropoolsvandewereld.dewereldtentoonstellingvan2010moest Sjanghaidefinitiefopdewereldkaartzetten. 1 Methetthema Bettercity,betterlife wildede expoaandachtvragenvooreenbetereleefomgevingintoekomstigestedelijkegebieden.het themareflecteerdevolgensdeorganisatiedenatuurlijkebehoeftevandemensomindestadte wonenendeactueleaandachtdiedeinternationalegemeenschapbesteedaandetoekomsten duurzameontwikkelingvandestad. 2 HoewelderegeringvanChinaenvooralSjanghaide tentoonstellingzagalseenkansomzichzelftepromoten,wasnietiedereenblijmetdestedelijke transformatiealsgevolgvanditevenement.zo n18.000huizenaandeoeversvandehuangpu rivierwerdengesloopttijdensdevoorbereidingvandeexpo.debestaandebebouwingmoest plaatsmakenvooreenmoderneinfrastructuur.hetverwachtebezoekersaantalvanzeventig miljoenmensenvroegomeengrootschaligeherstructureringvandestad.dekritiekopdesloop vandebestaandebebouwingkreegnauwelijkspubliciteitensjanghaiwerdtotaandeopening ontdaanvanallenegatieveconnotatiesomzichoptimaaltepresenterenaanderestvande wereld.zomochternietmeeropstraatgespuugdworden,mochtenchinezennietinpyjamade straatop eendagelijksgebruikindetraditionelevolkswijken endiendemenbeleefdtezijn tegenbuitenlandsebezoekers. Dewereldtentoonstellingvormtslechtseenkleineschakelindestedelijketransformatie diesjanghaiindetwintigsteeeuwheeftdoorgemaakt.destadkendeindejarentwintigen dertigeeneconomischebloeidiedestadberoemdheeftgemaaktoverdehelewereld.sjanghai waseenmodernestadwaareuropeanenenchinezensamenleefdenendecombinatievan verschillendeculturenmaaktevansjanghaieenwereldstad.sjanghaiondervondnadeglorieuze periodeechtereengroteterugvaldoorveranderingenindenationalepolitiekenpassindsde jarennegentigvandetwintigsteeeuwkwamhierveranderingin.chinahadzichsinds1949 zowelpolitiekalseconomischafgeslotenvoorhetwestenenwerdin1978weeropengesteld voorwesterseinvloeden.chinawildezichontwikkelentoteenmodernenatieensjanghaiwerd hetgrotevoorbeeldvoordemoderniseringvanderestvanchina.menverlangdeterugnaarde oudegrandeurvansjanghai.sjanghaigroeideineenpogingomhaaroudereputatieteevenaren indelaatstedecenniauitvaneenslapendeindustriestadtoteenbloeiendemetropool.deze transformatiehadechtergrotegevolgenvoordebestaandestedelijkestructuurenhetbehoud 1BrookLarmer, ShanghaiDreams,inNationalGeopgraphic,vol.217,Nr.3(2010),p Expo2010ShanghaiEditorialOffice,AnOverviewoftheWorldExpositionShanghaiChina2010,Sjanghai 2010,p.10.

10 10 vanhetcultureelerfgoed. Stedelijketransformatiesvormengeennieuwissueinhetdebatoverhetbehouden conserveringvanhetcultureelerfgoed.historischestedenzijnaleeuwenlangverwoestdoor gewapendeconflicten,nieuwetechnologischeontwikkelingenengrootschaligeevenementen. ArchitectuurcriticusAnthonyMaxTungbeschreefin2001inPreservingtheWorld sgreatcities detwintigsteeeuwalseeneeuwvandestructie.historischecentrawerdeningeslotendoor nieuwestedelijkegebiedendietegenstrijdigwarenmethettraditionelekaraktervandestad.de hieruitvoortvloeiendearchitectuurbrakmetdeherkenbareesthetiekencreëerdeeennieuwe visieopdestedenbouwenarchitectuur. 3 Devoortdurendeglobaliseringvandestedenzorgt tevensvooreennieuwedreigingvoorhetbehoudvanhethistorischerfgoed,eenontwikkeling dieduidelijkzichtbaarisinhethuidigesjanghai.dehistorischestadstaatindeschaduwvan duizendennieuwewolkenkrabbersensjanghaiisbinnendelaatstetwintigjaarveranderdin eeninternationalegeoriënteerdestad,vergelijkbaarmetsingapore,hongkongofnewyork.de doorgevoerdeglobaliseringheeftechtergevolgenvoordeoorspronkelijkeidentiteitvandestad. Dieidentiteitwordtvooreengrootgedeeltebepaalddoorhetcultureelerfgoed,maardatlijktin deglobalistischestedenvanondergeschiktbelangtezijn. DezethesisrichtzichopdetransformatiesdiehebbenplaatsgevondeninSjanghaiinde twintigsteeeuwensteltdaaromdevolgendeonderzoeksvraag:welkeinvloedhebbende stedelijkeveranderingenopdehistorischecontinuïteitvansjanghaiendeomgangmethaar cultureelerfgoed? Ineenpogingomdezevraagtebeantwoordenishetnoodzakelijkomeerstde ontstaansgeschiedenisvansjanghaiinkaarttebrengen.sjanghaibeschiktovereeninteressante geschiedenisdiegrofwegindrieepisodesisonderteverdelen;deopeningvansjanghaials internationalehandelshaven,sjanghaionderhetcommunistischbewindvanchineespoliticus MaoZedong( )enSjanghainadeOpendoorPolicyvandejarenzeventiginde twintigsteeeuw.elkeperiodeheefthaareigenstempelgedruktopdearchitectuurende stadsontwikkeling.hethuidigestadsbeeldiseenzichtbareoptelsomvandiegeschiedenis.om eenbeterbeeldtekrijgenvandestedelijkemorfologievansjanghaiishetnoodzakelijkomde ontwikkelingvandestadeerstineenhistorischkaderteplaatsen.metnamehetpolitieke klimaatheeftgroteinvloedgehadopdearchitectuurendestedenbouwkundigeontwikkeling. DeleidraadvoorhethistorischekaderbestaatuithetrecentestandaardwerkvanMarie Claire Bergère:Shanghai.China sgatewaytomodernityuit2002.bergèreisprofessorchinese hedendaagsegeschiedenisenheeftmeerdereartikelengepubliceerdoverhetkapitalismein 3AnthonyMaxTung,Preservingtheworld sgreatcities:thedestructionandrenewalofthehistoric metropolis,newyork2001,pp

11 11 China.HetoorspronkelijkFransewerkisin2009inhetEngelsvertaalddoorJanetLloyd. 4 VoorafgaandaandeuiteenzettingvanSjanghaialsinternationalehandelshavenbeschrijfikeerst beknoptdestadvoor1842. Inhoofdstuktweevolgteenbeschrijvingvandefysiekestadaandehandvan reisbeschrijvingenenhandboekendieindetwintigsteeeuwzijnuitgegeven.sjanghaiwerdna deopenstellingvandehaveneentoevluchtsoordvoorreizigersengelukszoekersvanoverde helewereld.dezenieuwebezoekershaddenbehoefteaaneenhandleidingomdestadte bezoeken.degepubliceerdereisbeschrijvingengeveneenbeeldvandeberoemdestadindein deloopvandetwintigsteeeuw.inhoofdstuktweebeschrijfikaandehanddiversegidsende belangrijkstebezienswaardighedenendeveranderingendiedestadindeloopvandeeeuw heeftondergaan. Hoofdstukdrieisgewijdaanhetniet tastbarekaraktervandeberoemdestad,de zogenaamdehaipai.ditbegripstondvoorhetkosmopolitischekaraktervandestaduitdejaren twintigendertigvandetwintigsteeeuw.haipaiuittezichonderandereindelevensstijlvande inwonersenwaszichtbaarinallerleiaspectenvansjanghaizoalseenbruisendnachtleven,een internationalekeukeneneendiversiteitaangebouwenenmensen.hetwasjuistdezehaipaidie wellichtnogeenveelbelangrijkererolinnamdandeimposantefysiekestadeneenbeschrijving vanhetoudesjanghaiisnietcompleetzonderditaspectvansjanghainadertoetelichten. HoofdstukviergaatinopdegroteommekeerdieinSjanghaiheeftplaatsgevonden. Onderhetcommunistischregimegedurende vervuldeSjanghaieensecundairerol ophetnationaletoneelenwerddestadalsindustrieenarbeidersstadbestempeld.najarende belangrijkstestadvanchinatezijngeweest,werdzijondergeschiktaandeontwikkelingvan anderegebiedeninchina.metdeopeningvanchinain1978onderleidingvandengxiaoping werdsjanghaiopnieuwdevoorlopervanchina.dithadgrotestedelijkeveranderingentot gevolgendithoofdstuktoontdestadsontwikkelingindejarennegentig. HoofdstukvijfgaatinophetbehoudvanhetcultureelerfgoedvanSjanghaiende omgangmetconservatie.indithoofdstukzienwedatgrotedelenvandestadzijnverwoestten behoevevandemoderniseringzonderoogtehebbenvoorhetcultureelerfgoed.indithoofdstuk beschrijfikdeaandachtvoorconserveringsprincipesenenkelepraktijkvoorbeeldenvan restauratie. Hetlaatstehoofdstukgeefteenbeeldvandewaarderingvandestaddoorauteursinde twintigsteeeuw.deauteursvanreisgidsenenreisbeschrijvingengavenimplicietofexpliciethun meningoverhetdagelijkselevenindestad.dezemeningenkunnenwordengezienalseen 4Oorspronkelijketitel:Marie ClaireBergère,HistoiredeShanghai,Parijs2002.

12 12 weerspiegelingvanhetpolitiekeklimaatencreëreneenbepaaldebeeldvormingdierelevantis voordeconserveringsprincipesdiezijntoegepastinsjanghai.deconclusiegeeftnaasteen resumévanhetonderzoekeenantwoordopdegesteldeprobleemstellingenprobeert bovendieneentoekomstbeeldteschetsenvansjanghai. Binnenditonderzoekhebikmemoetenbeperkentotdewesterseliteratuurofwesterse vertalingenvanchineseliteratuur.ikhadmegraagbeziggehoudenmetdeverschilleninkritiek vanuitwestersenchineesoogpuntbetreffendedeconserveringvanhetcultureelerfgoed,maar hetgebrekaanvertalingenheeftmebeperktindemogelijkheidombeidestandpuntente vergelijken.detoegenomenliteraireaandachtnadeopenstellingvanchinain1978maakthet hopelijkmogelijkomindetoekomstdezekritiekenalsnognaderteonderzoeken.

13 13 1.HistorischKaderSjanghai 1.1Sjanghaitot1842 Sjanghaibestonduiteenaaneenschakelingvanvijfverschillendedorpjesengroeideuit toteenhandelsstadindeloopvandevijftiendeeeuw.degroeivandestadkwamvoortuitde velelandbouwactiviteiteninhetachterlandendeproductievankatoen.alvroegbegonsjanghai metdeexportvangewevenstoffen,katoenenzijdenaarachterliggendeprovinciesen importeerdezijrijstenthee. 5 In1684werdhetheersendeverbodophandelviadescheepvaart opgeheven.ditverboddateerdeuitdemingdynastie( )enbeperktedeeconomische bloeivansjanghai,zodatpekingdebelangrijkstestadvanchinableef.dekangxikeizervande Qingdynastie( )beslootechterdehavensopnieuwteopenenvoordescheepvaarten daaropontwikkeldesjanghaizichalsbelangrijkehavenstad,metnamevoorjapanenandere landeninzuidoostazië.deqingdynastieprobeerdetevensdeheersendecorruptietebeperken doordeinvoeringvanhandelsbelasting. 6 TotaanhetmiddenvandenegentiendeeeuwdreefSjanghaivoornamelijkhandelmet hetaziatischeachterlandenwarenderelatiestussenchinaeneuropabeperkt.sindsheteinde vandeachttiendeeeuwvonderalhandelplaatstussengroot BrittanniëenChina,maarzonder detussenkomstvanofficiëleregeringenofinstituties.hoeweldehavenvancantontoegankelijk wasvoorinternationalehandel,slaagdedeeuropeanenernietinomzichbinnenhetchinese handelssysteemtemengen.vanwegedebeperktehandelsmogelijkhedenindefabriekenende moeizamerelatiemetcantonprobeerdenbritsekoopmannennieuweafzetmogelijkhedente vinden. 7 In1832vaardeeenschipvandeOostIndischeCompagnie,onderleidingvankapitein Mr.HughHamiltonLindsay( ),langsdekustvanChinaomtoegangtekrijgentoteen vandehavens.naweigeringbijamoy,foochowenningporeisdehijdoortotsjanghai.hoewel hemhierookdirectdetoegangontzegdwerd,dronghijaanopeengesprekmetdetaotai,de officiëletoezichthouderopdehandel.alsnelwerdlindsayduidelijkgemaaktdathandelmet SjanghaionmogelijkwasenhemwerdgeadviseerdterugtereizennaarCanton,vooralsnogde enigehavenwaaruitheemsekoopmannenbeperktehandelmochtenbedrijven. 8 Deenorme technischevooruitgangenindustriëleproductiezorgdeechtervooreenommekeerinde handelsrelaties.westersevolkerenpleittevooreenopeningvanchinavoorinternationale 5Marie ClaireBergère,Shanghai.China sgatewaytomodernity,stanford2009,p.24. 6LindaCookeJohnson,CitiesofJiangnaninlaterimperialChina,NewYork1993,p Bergère2009,p.16. 8FrancisListerHawksPott,AshorthistoryofShanghai,Sjanghai1928p.27.

14 14 handel,eendiehenlangetijdgeweigerdwerden.dezeonstabielesituatieleiddeuiteindelijktot hetuitbrekenvandeeersteopiumoorlogin DezeoorloghadhetdoelChinatedwingentoterkenningvandenieuwekapitalistische ordeindewereldendeopenstellingvanhandelspostenvoorinternationalehandelmethet westen.deoorsprongvanhetconflictlagineenongelijkehandelsbalanstussenchinaenhet BritseKoninkrijk.DeBrittenimporteerdenopgroteschaalproductenuitChina,zoalsporselein enthee.daarentegenkochtendechinezen,metuitzonderingvanenkelespecerijen,nauwelijks goederenuithetbritsekoninkrijk.dehandelsbalansvoordebrittenwasdaarmeezeernegatief. AlsgevolgdaarvanexporteerdendeBrittengrotehoeveelhedenIndiaseopiumenbemachtigde zijdaarmeeeenzeerlucratievehandelspositie.degrootschaligeinvoervanopiumresulteerde inovervloedigopiumgebruikonderdechinesebevolkingenhetgebrekaanchineeszilver omdatditalsbetaalmiddelwerdgebruikt.voordechineseoverheidrestteergeenandere maatregeldandeinvoervanopiumaanbandenteleggen.chinaverbooddeinvoervanopium endebeslagleggingopeenjaarvoorraadopiumwasvoorhetbritsekoninkrijkdedirecte aanleidingomeenoorlogaftekondigen.dezeoorlogwerdsuccesvoldoordebrittengewonnen enleiddeuiteindelijktothetnanjingakkoord. 1.2Deopeningvaneeninternationalehandelshaven( ) Op29augustus1842aanboordvandeCornwalliswerdhetNanjingakkoordgetekend. DitverdragbetekendedeopeningvandehavenstedenvanCanton,Amoy,Foochow,Ningpoen SjanghaivoorBritsekoopmannen.DeBrittenmochtennietlangerongelijkbehandeldwordenin hunhandelsactiviteitentenopzichtevandechinezen.bovendieneistendebrittenlage invoerrechtenenzorgdeditakkoordvoorvrijheidvanhandeltussendewesterseenchinese mogendheden.hetnanjingakkoordwasvoorhetbritsekoninkrijkhetbeginvaneenbloeiende handelopchineesgrondgebied. Op8november1843arriveerdeGeorgeBalfour( ),eenIndiaselegerofficierin Sjanghai.Hijkwamnaardestadomzijnpositiealsconsulintenemenendegeslotenhandelin destadopentebrekenvoorbuitenlanders.debritsedelegatiewerdzonderfeestelijke ceremoniesontvangen.op17novemberkondigdebalfourdeofficiëleopeningaanvandehaven enwerderbegonnenmetdeonderhandelingenoverstukkengrondwaarbritsekoopliedenzich kondenvestigen.deplaatsingvandenieuwkomersinconcessiesbuitendechinesestadwashet resultaatvanonderlingeafsprakentussenbalfoureneengezaghebbervandetaotai.deze afsprakenpastenbinnendeoudetraditiesvanchinaenhaaromgangsvormenmetandere bevolkingsgroepen: inhismanagementofforeignaffairs,taotaigongthusadoptedtheclassic 9Bergère2009,p.23.

15 15 Chinesestrategiesforcontrollingbarbarians:segregation,collectiveresponsibility,andpartial integrationintothechineseadministrativestructures. 10 DeBrittenkregenvolgensdeplaatselijkewettendemogelijkheidomeenstuklandte bebouwen.hetlandbleefechtereigendomvandechinezenendenieuweinwonersmoestenhet stuklandpachten.alsnelwerderdoorproblemenmetdetaalenadministratieeenplaatselijke consulaangewezenvooronderhandelingenmetdechineseautoriteiten.deregelsmeldden explicietdatgeenenkelechineseinwonerzichbinnendebritseconcessiekonvestigen,hoewel aandatzelfdeverbodvoornieuwkomersdienietbritswarengeengehoorwerdgegeven.het wasnietdeeerstekeerdaterbuitenlandersinsjanghaikwamen,maarintegenstellingtotde reizigersofsoldatendietijdendeopiumoorloginsjanghaigelegerdwaren,haddendereizigers vannudeintentieomzichvooreenlangeretijdtevestigen.deeerstebritsenederzetting inspireerdeookanderelandenomaftereizennaarsjanghai. VierjaarnadeaankomstvandeeersteBrittenarriveerdendeFransenonderleidingvan defransediplomaatcharlesdemontigny( ).Zijntaakwashetopenenvaneen consulaatinsjanghaienzoeenblijvendefransestempelopdestadtedrukken.bijaankomst vestigdehijzichopeenstuktussendeoorspronkelijkechineseommuurdestadendebritse concessie.vanwegeeengebrekaanfranseinwonersenkoopliedenrichttemontignyzichin eersteinstantieopdeverspreidingvanhetkatholiekegeloof.hetgebiedwaarmontignyde Fransevlagheesin1848behoordetoetotaankatholiekemissionarissen,maarnadatdeeerste FransekoopmanerzichwildevestigenwerdalsnelaanvraaggedaanomeeneigenFranse concessietestichten. Indedaaropvolgendeperiodeontwikkeldedestadzichmetdeverschillendeconcessies tennoordenvandestad.denieuwontstanegebiedenmeteenregelmatigstratenpatroonineen noord zuidenoost westoriëntatieverschildenenormvandekleinesteegjesdiekriskrasdoor deoudestadliepen.erbestondgeenalgemeenuitbreidingsplanvoordestad.elkgebied respecteerdedeoorspronkelijkewaterwegenenbreiddezichafzonderlijkvanelkaaruit.de Franseconcessiebleefechterlangetijdeenleegstukgrond,deenigecontributiediezijaan architectuurgeleverdhebbenindeperiodetussen1840en1850wasdekathedraalvansint FranciscusXavierusinbarokkestijlendeSintIgnatiuskerk,gebouwdindevormvaneen GrieksetempelmeteenChineselantaarnerop.BeidegebouwenwarenbuitendeFranse concessiegesitueerd Bergère2009,p Bergère2009,pp

16 16 1.3DeBund Aanderivierwerdendoordeuitheemsenieuwelingendeeerstehuizengebouwd.Deze huizenindezogenaamdecompradorofanglicaansindiasestijl,kendeeeneenvoudigegrandeur. Doorhetgebrekaanarchitectentekendenkoopliedenzelfhunbouwtekeningen.Dehuizen,vaak bestaandeuitslechtséénverdieping,werdenomringddooreenverandamettuin,geschiktvoor beplantinguithunoorspronkelijkeland.aandevoorzijdekeekhethuisuitoverderivierenaan deachterzijdebevondenzichdedienstvertrekken,opslagplaatsenenstallen.dechinese landafsprakenvan1845gavenhetrechttoteenwegvanderivierhuizentotaanderivieren daarmeekwamdeontwikkelingvandebund,toennogeendrassigemodderbank,ingang.het comitévanwegenbouw,ontstaanin1846zagdaaropdenoodzaakomderivierbankenvande Huangputeverhogenendewegenaanzienlijkteverbeteren. 12 In1852verkreeghetBritseConsulaateenstukgrondaandeuiterstenoordzijdevande BundvanwaarzijdebelangenvandekoopmannenenhetBritseRijkkondenbehartigen. DaarnaastbouwdenzijeenAnglicaansekerkeneenrenbaanindeBritseconcessie.Deze gebouwenwarennietzozeerbedoeldomkolonialegrandeuruittestralen,maarwerdeneerder gezienalsnoodzakelijkevoorzieningenomdeinwonersinhunbehoeftetevoorzien. Inslechts tienjaarwasdestadaanzienlijkveranderdmettallozevoorzieningenvoordeuitheemse inwoners,hoewelerslechtseenhandjevolmensenwoonden.inmiddelswasereensterk contrastontstaantussendeoudechinesestadmetzo n200,000chinezenendestaddiewas gecreëerddoorhaarnieuweinwoners.bergèrespreektvantweeapartesteden: Thevast Europeanresidences,setintheirflower filledgardens,andtheregularnetworkofthestreetsin theconcessionscontrastedstronglywiththecrampedbuildingsofthetownandthehiggledypiggledyconfusionofitsalleyways. [..]TherewerenowtwotownsinShanghai,linkedby commercialinterestsbutlivingapart. 13 IndedaaropvolgendejarengingSjanghaigebuktondergeweldtijdensde burgeroorlogenmetdetaipingrebellen.inchinavondlangzaameenpolitiekehervorming plaatsinderichtingvaneenmodernesamenleving.dezogehetensmallswords,eenpolitiekeen militaireorganisatie,namin1853dechineseommuurdestadinhandenenzorgdevooreen instabielesituatieinsjanghai.derebellenhaddenhetdoelhetregimevandeheersende dynastieomvertewerpen.insjanghaiontstondeengecompliceerdesituatiedoordevele westerseinwonersdiehuneigenbelangenwildenverdedigen.deconcessiesblevenechter onaangetastdoorderebellenmetalsresultaatdatduizendenchinezenindebuitenlandse 12Bergère2009,p Bergère2009,p.35.

17 17 concessiesvluchtten.in1860werdereeneindegemaaktaandezeoorlognadatfranseenbritse troepenpekinghaddenbezetendekeizerdwongentotaftreden Sjanghai skapitalisme Sjanghaigroeidetotinhetbeginvandetwintigsteeeuwuittoteenmoderne samenleving.erwasgeeneenduidigeleiderdiedeontwikkelingencoördineerde,de industrialisatievandejarentwintigkwamvoortuitprivé initiatieven.uitheemseenchinese inwonerscreëerdentezameneenbloeiendehandelsrelatiediezorgdevooreconomische voorspoed.tussen1920en1940reguleerdesjanghaizo nveertigàvijftigprocentvande internationalehandelvanchina. 15 Chineseproducten,bestemdvoordeexport,kwamenvanuit hethelelandinsjanghaiterecht.sjanghaiwashetbruisendecentrumvannieuwe productiemethodenmetkatoenalsbelangrijksteexportproduct.laterwerddegraanindustrie, deolie industrieendeproductievansigarettenbelangrijk.debloeivandejarentwintig creëerdeeenhoopvoleconomischbeeldvoordetoekomst.desondankswarenermeerdere factorendiedetransformatienaareeneconomischegrootmachtnauwelijksmogelijkmaakten. DeChinesefinanciëlemarktkwammoeilijkopgangendeinternationaleinvloedwasafgezwakt doordeuitbraakvandeeerstewereldoorlog.dezeonzekerhedenendegefragmenteerdemarkt zorgdenvooreeninstabielhandelsklimaat. Ondernemerswildeninplaatsvanrendementoplangeretermijnzosnelmogelijkeen kapitaalvergaren,vooraldoorspeculaties.geldwerdgefinancierdinbedrijvenofdeaankoop vanlandenhuizenindeconcessiesennietlangerinlandbouwgrond.ditiseengroteommekeer indeklassediesjanghaidomineerdeaanheteindvanhetkeizerlijkrijk.ondernemershadden gebrokenmethuneeuwenoudetraditiesenwettenvanhetouderegime.denieuwebourgeoisie omarmdemethodesuithetwestenenpastendietoebinnendechinesemaatschappij.de rationelemaniervanzakendoenwonsterkterreinentechnologischeinnovatiespeeldedaarbij eenbelangrijkerol.hetimagovandechineseondernemerwasveranderdvolgensbergère: The Shanghaientrepeneursofthegoldenagehadatastefortechnologicalinnovationandaknackof exploitingit,whereascantonesebusinessmenweremoredrawntotradingormanaging money. 16 In1923brakereengrotecrisisuitdiedriejaarduurde.Dezecrisisdieinhetwesten begon,maakteduidelijkdatdemodernesectorsterkafhankelijkwasvandewereldhandelende crisishadookgrotegevolgenvoordechineseeconomie.derevolutionairebewegingkreeg daardoormeervoetaandegrondenhetpolitiekeklimaatwasonderhevigaanverandering.met 14Ibidem. 15Bergère2009,p Bergère2009,p.157.

18 18 denationalistischeregeringdiedoordepoliticuschiangkai Shek( )in1927was ShekzagSjanghaialsdemodelstadvoorhetmoderneChina Stedelijkeontwikkeling DestadkendeinhetbeginvandetwintigsteeeuweengrootverschiltussendeChinese wijkenendebuitenlandseconcessies.hoeweldeconcessiesgenotenvandenieuwste ontwikkelingenophetgebiedvanhygiëne,straatverlichtingenstedenbouw,blevendechinese wijkennogveronderontwikkeld.in1912werdendemurenvandeoudechinesestad afgebrokenenvervangendooreenrondlopendeboulevard.in1914werdhetkanaaltussende FranseconcessieendeInternationaleconcessieopgevuld.Debeoogdescheidingtussende industrieenhetcommerciëlelevenkwamnogniettotstandendefabriekenwerdenbinnenhet stedelijkeweefselgeïntegreerd. Doornieuweconstructietechniekenendetoepassingvannieuwematerialenzoalsstaal, betonenglaswerdenanderegebouwtypenontwikkelddiemetnamedehoogteingingen.in 1916vondmeneengeschiktefunderingvoorhoogbouwindevormvaneenbetonnen geïnstalleerd,kwamermeeraandachtvoordefysiekeontwikkelingvandestad.chiangkai bodemplaattervervangingvandevoorheenmoerassigegrond.daaropontstondtussen deconstructievandeBundmethaarneoklassiekeaanzicht.Vanaf1925zienwehetvroeg modernismehaarintrededoenmetverticale,purelijnen,rijkversierdmetartdecoornamenten. VolgensBergèrepastedezestijlgoedbijhetlevendigekaraktervanSjanghaiendeverandering vanhetstedelijkelandschap: Thisdynamicstyle,inspiredbytheNewWorld,wasnicelyin keepingwithshanghai svitality.thenewcustomshousemarkedthetransition. 18 Hetnieuwe douanegebouwbezateendorischegevel,maarwerdgeflankeerddooreenklokkentorenvan85 meterhoog. Hoeweldenieuwegebouwendoordeuitheemsebevolkingmetluidgejuichwerden ontvangen,warendechinezengematigdenthousiast.dehogegebouwenschotenals paddenstoelenuitdegrond,temiddenvandetraditionelechineselagehuizenvanmaximaal tweeverdiepingenhoog.hoeweldehogegebouwenmetbewonderingwerdenbekeken ondervondendenieuwestructurenineenreisgidsookdenodigekritiek: Allthesemodern buildingssprangupinthemidstofchinesehousesbuiltofwoodandbricks,nomorethanone ortwostorieshigh.the greatmagicbuildingssoaringskywards (motiandalou)fascinatedthe Chinese.Butsomemockedthe greattowersbuiltsoastowithstandtherisingwatersofthe Guangpu, whileothersremainedindifferent: ThoseplaceshavenothingtodowithusChinese, 17Bergère2009,p Bergère2009,p.246.

19 19 aguidebookofthetimestates. 19 VolgensveelChinezenhaddendenieuwegebouwennietste makenmetdechinesestadenhetchineseleven. DenieuweregeringonderleidingvanChiangKai Shekhadalsdoeldezeverschillen tussendechinesewijkenendebuitenlandseconcessiesteverkleinen.menwildedechinese wijkenverbeteren,eenvoorsteldatdoorderoerige,gewelddadigetijdenlangzaamvande agendawasverdwenen.dekleinestraatjesenhetgebrekaaneenstructureelstedelijkplanhad totslechteleefconditiesgeleid.bovendienlietookdebereikbaarheidenhetopenbaarvervoer binnendechinesewijkentewensenover.voorheteerstwerdereengemeentelijkorgaan opgerichtdatzichbezighieldmethetgroteresjanghaienzichnietalleenbeperktetotdeoude ommuurdestadofdeopzichzelfstaandeconcessies, TheSpecialMunicpalityofShanghai.De Chinesewijkenwerdendoorhaartoedoenaanzienlijkverbeterd.Hetwegennetwerkwerd uitgebreid,detramlijnvandechineseommuurdestadwasaangeslotenopdelijnennaarde concessiesendeaanlegvanelektriciteitenschoonwaterwerdverbeterd. MetdeherstructureringvandeChinesewijkenkwamookeenandergeluidbijde organisatienaarvoren.ondanksdeverbeteringvandestedelijkevoorzieningenwildemende buitenlandseinvloedinsjanghaiterugbrengenomzohetchinesegedachtegoedbeterte profileren: Anotherpointinthemunicipalgovernment sfavor,inadomainstronglysupportedby thecentralgovernment,wasacertaindeclineinforeigninfluenceinshanghai.thestatusofthe concessionswasnotreversed,butthechineseauthoritiesdidmanagetoregainsomerightsthehad losthroughabusivepractices. 20 DeChineseautoriteitenslaagdeerinomenkeleverlorenrechten terugtevorderen.zokreegzijweercontroleoverdewegenrondomdeconcessiesdoormiddel vantolheffingendebouwvanpolitieposten.hoeweldechineseautoriteitendebuitenlandse invloedwildebeperken,washetjuistdeaanwezigheidvanbuitenlandersdienoodzakelijkwas voordeontwikkelingtoteenwereldstadvanformaat. 1.6CommunistischSjanghai( ) Chinesecommunism,borninShanghai,interruptedthecity scareer. 21 TweejaarvoorhetuitbrekenvandeTweedeWereldoorlogbrakinSjanghaideSino Japanseoorloguit.HetconflictvondplaatstussendelokaleAziatischebevolkingendeJapanse 19LeoOufanLee,Shanghaimodern:thefloweringofanewurbancultureinChina, ,Cambridge 1999,p Bergère2009,p AckbarAbbas, PlayitagainShangha:UrbanPreservationintheglobalarea inmariogandelsonased., Shanghaireflections.Architecture,UrbanismandtheSearchforanAlternativeModernity,HongKong2002, p.43.

20 20 gemeenschapdiesinds1932eeneigendeelbinnendeinternationaleconcessietoegeëigend hadden.hetoverigedeelvandeinternationaleenfranseconcessieswarenernietbijbetrokken. DeaanwezigheidvandeJapannerszorgdevoorspanningentussenhetJapansegarnizoenende ChineseautoriteitenenChangKai Shekzelfleiddeop13augustus1937Sjanghaideoorlogin. MetdeaanvalophetJapanselegerwerdeennieuwepolitiekefaseingegaan.Denationalistische troepenwareninnovembervandatzelfdejaaralverslagenendejapanseovernamevan Sjanghaiwaseenfeit.DeJapansebezettingmarkeerdehetbeginvaneenonzekeresituatievoor deuitheemsebevolkingendegrootschaligevernederingvandechinesepopulatie. DoordeaanvalvandeJapansevlootopPearlHarborop7december1941werdSjanghai meegesleurdindepacificwarvan dietevensheteindebetekendevande internationaleconcessieenlaterdefranseconcessiein1943.destadgingdonkeretijden tegemoetenmetdeverdwijningvandeconcessiesverdweenookdebehoeftenaarde consumptieenhetextravaganteamusement.slechtseenhandjevolnazileiders,zowelduitsals Japans,lietenzichnoglavenaanplezierengenot,maaroverhetalgemeenwerdenalle activiteitengedurendedeoorlogsjarenverbodenofonmogelijkgemaakt.nadebevrijdingin 1945kwamdestadweerbijhaarpositievenenbegondeindustrieeneconomieweeropgangte komen,maarditwasslechtsvankorteduur.in brakereencrisisuitdiedegehele stadverlamde.erontketendezicheenrevolutietoenin1949hetlegervandechinese CommunistischePartij(CCP),hetPeople sliberationarmy,hetgezagoverdestadinhanden nam.hetcommunismewasvolgenshendeenigemanieromhetideevaneenmoderne samenlevingteomarmen. 22 HetgedachtegoedvandeCCP,datwasontstaanvanuitdeboerengemeenschap,stond lijnrechttegenoverdekapitalistischelevensstijldievoorheeninsjanghaiheerste.departij pleittevooreensamenlevingwaariniedereengelijkwasenwaarhetcollectiefvoorrangkreeg bovenhetindividu.arbeidersgenotendevoorkeurbovendeelitairebourgeoisie.sjanghaiwerd daaromgezienalseenplekvanverderf,maaromdathetookeenvandebronnenwasvande revolutieendechinesecommunistischepartijin1912zijnoorsprongvondindezestad,diende zetocheenbelangrijketaakindeopbouwvanhetmodernechina.sjanghaivormdehet economischehartvoordecommunistischehervormingeninderestvanhetland.erwerden collectievearbeiderswijken,fabriekenenindustriëlecentraopgericht,maardaarmeestoktede stedelijkeontwikkeling.sjanghaiwerdgestraftvoorhaarkolonialeverledenenwerdslachtoffer vaneenpolitiekdiedeindustrialisatieverderdoorvoerde,maartegelijkertijddestedelijke ontwikkelingtegenhield.beijingwerdhetgezichtvandenieuwemaatschappij.sjanghai vervuldeslechtseenrolachterdeschermenenwerdeconomischuitgebuitomandereregio ste 22Bergère2009,p.323.

21 21 voorzieninhunbehoeften.hetduurdetotnadeculturelerevolutievan1966toenereen ommekeerplaatsvondindeondergeschikterolvansjanghai. DieCultureleRevolutiemoestdeinmiddelsontstanekritiekopdeCCPdekopindrukken endebevolkingopnieuwdebelangrijkebeginselenvanmaoendeideologievanhet communismebijbrengen.erwaslangzaameenintellectueleeliteontstaandievraagtekenszette bijhethuidigebewindendatbrachtdesamenlevingvolgensmaoingevaar.doormiddelvan propagandaenterreurprobeerdemaohetvolkweerinzijnmachttekrijgen.erwerdenspeciale scholenontwikkeldenhetverplichttelezenrodeboekjemetuitsprakenvanmaowerd verspreid.hoewelsjanghainiethetmassalebloedvergietenkende,zoalsinanderegrotesteden tijdensdezeperiode,gingzijtochgebuktonderhetbewind.maozedongwerdbijgestaandoor vierpartijgenoten,dezogenaamdegangoffour,dietotaanzijndoodsjanghaialsthuisbasis hielden.metdedoodvanmaoin1976kwamereeneindaandejarenlangemachtoverdestad. Hetradicalismeindestadverdweenevenalsdeleidersdiedituitdroegen.Destadhadinmiddels eenslechtereputatieverworvenenhetzouzelfsonderdenieuwechineseleiderdengxiaoping ( ),diein1978aandemachtkwam,nogeenaantaljaardurenvoordatSjanghaizich weervrijkonontwikkelen Bergère2009,pp

22 22 2.Stedelijkebeschrijving Shanghai,themostcosmopolitancityintheworld,thefishingvillageonamudflatwhich almostliterallyovernightbecameagreatmetropolis. 24 Sjanghaibevondzichindejarentwintigendertigvandetwintigsteeeuwineentijdvan vooruitgangenrijkdom.metheteindevandeboxeropstandvan ,waareenChinese nationalistischebewegingzichverzettetegenhetwestersimperialismeinchina,werdsjanghai opnieuwdestadvanonbegrensdemogelijkhedensindsdeeersteopenstellingvandehavenin 1842.Destadbestondvoordriekwartuiteenverzamelingvanuitheemsenationaliteiten.De inwonerswarenafkomstiguitamerika,europa,japanenanderedelenvanchina.de populariteitvandesiberiëexpressmaaktevansjanghaieengeschiktvertrekpuntvoorinwoners vanhetverreoostendienaareuropawildenreizenensjanghaiwerdgezienalseenpopulaire tussenstopvoorreizigersvanuithongkongopwegnaarjapan. DiereizigershaddenvolgensCharlesEwartDarwent( ),eenmissionarisvan deunionchurch,behoefteaaneenreisgids,maarerwasalleeneenchineestaligegidsuit1876 voorhanden. 25 DaarombeslootDarwentzelfeenreisgidssamentestellen:Shanghai.A handbookfortravellersandresidents 26 uit1905,deeersteniet Chinesereisgids,wasbedoeldom toeristendemooisteenbelangrijksteplekkenvansjanghaitelatenzien.darwentbenadrukte dathetgeengeschiedenisboekwas,maareenhandboekmetpraktischeinformatie.bovendien wasditboekookbestemdvoordechineseinwonersvansjanghaidievolgenshemgeenidee haddenvandeinteressantedingendieertezienwarenindestad: Ifihavesucceededin dissipatingtheideathat thereisnothingworthseeinginshanghai, Ishallbesatisfied. 27 De reisgidsvandarwentwasslechtseenvandevelepublicatiesdieinhetbeginvandetwintigste eeuwwerdenuitgegeven.mensenvanoverdehelewereldkwamennaarsjanghaiener ontstondeenbehoefteomdestadinkaarttebrengenvoorreizigersopdoorreisofvoormensen diezicherinmiddelsvoorlangetijdgevestigdhadden.daarnaastwerdenerookwesterse publicatiesuitgegevendiedekolonialehandelsactiviteiteninhetoosteninbeeldmoesten brengen. 24Zonderauteur,AllaboutShanghai.AStandardguidebook,Shanghai1938,p.1. 25YuanxuGe,Huyouzaji(MiscellaneousnotesonvisitingShanghai),Sjanghai CharlesEwartDarwent,,Shanghai.Ahandbookfortravellersandresidents,Shanghai Darwent1905,p.10.

23 23 In1908verscheenTwentiethcenturyimpressionsofHongKong,Shanghai,andother treatyportsofchina 28,eenwerkvandeBritseauteursArnoldWrightenH.A.Cartwright.Het doelvandepublicatiewasombetrouwbareinformatieteverstrekkenoverde handelsactiviteitenindeuithoekenvanhetbritserijk,inhetbijzonderdevoorhetwesten opengesteldehavensvanchina.meerdandehelftvandeimportenexportvanchinaverliepvia dezeinternationalehavensenhethandboektoondeeenbeeldvanhetdagelijkselevenineen handelshavenenvooralhoedebrittenhetzakelijktenopzichtevanhunconcurrentiededen.de openstellingvandeeerstevijfhavensvanchinawashetdirectegevolgvandeinvloedvande Brittenindenegentiendeeeuwenverdiendedaaromvolgensdeauteursbijzondereaandacht. 29 HethandboekbeschreefdaarnaastdebezienswaardighedenvanSjanghaienwasbedoeldvoor eeniederdieinteressehadindeontwikkelingvanhetbritsekoninkrijk. DereisbeschrijvingenschetseneenbeeldvanhetSjanghaidatinhetbeginvande twintigsteeeuwberoemdwerdoverdehelewereld.naasteenbeschrijvingvandestadmethaar belangrijkebezienswaardigheden,bestehotelsenrestaurantskomterdezeauteursookeen bepaaldwaardeoordeelnaarvoren.allaboutshanghai.astandardguidebook,eenreisgidsuit 1934,noemdeSjanghaidemeestekosmopolitischestadvandewereld,eenwalhallavoor reizigers.destadstondvolgensdeonbekendeauteurinschrilcontrastmetdeouderwetse, rommeligechinesesteden.sjanghaileekinnietsmeeropdeoudeaaneengeschakeldedorpjes, maarwasveranderdvaneenvissersdorpineenmodernestadmetgeplaveidestraten,luxe hotels,gedistingeerdeclubsenmodernvervoer.sjanghaibezateendiverskarakter,bestonduit uiteenlopendecontrastenenkendeinwonersuitalledelenvandewereld.bovendienwas Sjanghaivolgensdeauteurmetgeenenkeleanderestadtevergelijken: vital,vibrant,vivacious, strident,turbulent,glowing ShanghaiistheBigParadeofLifeofeverycolour,race,tempo;the bitterendofthelongtrailformanywastrelsouls;thedawnafterthedarkfortheothers. Shanghaitheincomparable! 30 HetSjanghaiinhetbeginvandejarentachtigleeknauwelijksopdeoudestadmethaar bloeiendehandel,veelzijdigebevolkingenbruisendenachtleven.desino Japanseoorloghad duidelijkhaarsporennagelatenendewestersemogendhedenwarenlangzaamuithet straatbeeldverdwenen.hetrijke,wereldlijketijdperkvandestadhadplaatsgemaaktvooreen soberkarakter.debevrijdingvandejapansebezettingin1945leiddedestadeenheleandere richtinginenhoewelsjanghaivolgensvelennietechtchineeswas,ontkwamookzijnietaan hervormingenopnationaalniveau.deeenszoglorieuzestadleekvoorgoedhaarglanstezijn 28ArnoldWrightandH.A.Cartwright,TwentiethcenturyimpressionsofHongKong,Shanghai,andother treatyportsofchina,shanghai Wright,Cartwright1908,p AllaboutShanghai1938,p.44.

24 24 verloren.nadeopenstellingvanchinain1978kwamerweeraandachtvoordestadvan buitenlandsetoeristen.debeschikbarereisgidsendateerdenechterallenvanvoordeoorlog. Chineseauteurszagendenoodzaakomdestadopnieuwtebeschrijvenenprobeerdenietsvan deoorspronkelijkegrandeurterugtevinden.ininsearchofoldshanghaiuit1982gingde ChineseauteurPanLing(1945 )opzoeknaarhetberoemdesjanghaivandejarendertig.ling richttezichinhaarboekopdeovergeblevensporeninhetovergeblevensjanghaidieverwezen naarhetberoemdeverledenvandestad.zeverbaasdezichinhaarinleidingoverdesnelle veranderingvanhaargeboortestad.devoorspoeddiedestadeenszoberoemdmaakte,leek slechtsinenkeledecenniatezijnverloren.hoewelhetboeknietalsreisgidsbedoeldwas,kon hetvolgenshaarwelgebruiktwordenalsaanvullingopeendergelijkwerk. SjanghaiwasvolgensAguidetoShanghai 31 uit1984voornamelijkeenbelangrijke industrie enhavenstad,eencentrumvanwetenschapentechnologiedatbeschikteover bedrijveninverschillendesectoren. 32 DegidsbehandeldeSjanghaiaandehandvaneenaantal historischeplaatsenenaantrekkelijkebezienswaardighedenvoortoeristen,maarvande oorspronkelijkelofzangdoorwestersereisgidseninhetbeginvandetwintigsteeeuwwas nauwelijksmeersprake.hetboekscenicspotsandhistoricalsitesinshanghaivandechinese auteurjiayouyang 33,eenreisgidsuit1984toondedebelangrijkstebezienswaardighedenmet eenduidelijkvoorkeurvoordechineseattracties.degidsbehandeldeuitgebreiddeoude tempelsinenrondomdestadennoemdeterloopsooknogenkelegebouwenaandebund.de reisgidsenuitdejarentachtiggevenonbewustinzichtindestedelijkeveranderingennade ingrijpende,politiekehervormingenonderhetcommunistischeregimeenzijnslechtseengreep uitdegepubliceerdewerkenoversjanghaiindetwintigsteeeuw. Dithoofdstukprobeertaandehandvandiversehandboekenenreisbeschrijvingeneen beeldteschetsenvansjanghaiindeloopvandetwintigsteeeuw.hoezietdestaderuit?wat moetenbezoekersabsoluutnietmissenenbovenal,hoewordtdestadindeliteratuur gewaardeerd?denadrukligtopdebeschrijvingvandestadmethaarinteressante bezienswaardigheden.hethoofdstukgeefteenvisueelbeeldvansjanghaienbeschrijftde positieveennegatieveontwikkelingendieafzonderlijkestadsdelenhebbenondergaan. 2.1DeBund Darwentverdeeldedestadindriedistricten:hetcentrale,noordelijkenwestelijk district.defranseconcessie,debundendeoorspronkelijkechinesestadwerdenapart beschreven.zijngidsbegonmetdebeschrijvingvandebund.geenenkelebezoekervan 31Zhang,Wei e,andwu,li,aguidetoshanghai,hongkong ZhangandWu1984,introductie. 33 JiayouYang,ScenicspotsandhistoricalsitesinShanghai,Sjanghai1984.

25 25 SjanghaikondeberoemdeBundoverslaaneniedereendiemetdebootaankwam,zettezijn eerstestappenopdezepromenade.halverwegedenegentiendeeeuwbestonddebundnoguit modderbankenzondervoetpad,bomenofbeplantingenvijftigjaarlaterwasheteenimposante entreevooriedereendiemetdebootinsjanghaiarriveerde.langsderivierbankenlageen geasfalteerderondweg,omringddooreenbomenrijdiehetoogplezierdeenbovenalvoor schaduwzorgdeindehetezomers.depromenadeboodeenlevendigschouwspelvanchinezen enbuitenlandersmetopdeachtergrondimposantegebouwenineenstijldienieteerderin Chinatezienwas.AandeBundstondendekantorenvandemeestebankenenenkele koopmanshuizen.debouwstijlenvarieerdenenorm,maardemeestegebouwenwaren opgetrokkenineenclassicistischestijlmetwitgepleisterdegevels.volgensdarwentpastende witbepleisterdegebouwenbeterbijhetsubtropischeklimaatintegenstellingtotdesaaierode bakstenengebouwendietoentertijdveelvuldigindestadverrezen. 34 Deeerstegebouwenbestondenuitnietmeerdandrieverdiepingen,maardemeer recenterestructurenhaddenmeerdereetagesalsgevolgvandetoegenomenwaardevande grond.enkelevooraanstaandegebouwenwarendehongkongenshanghaibank(1923)door hetbritsearchitectenbureaupalmerenturner,derussisch ChineseBank(1902)doorde DuitsearchitectHeinrichBecker( ),deDuits AziatischeBankenhetPalaceHotel ( )doorhetarchitectenbureauScott&Carter.TweegebouwendievolgensCartwright eruitsprongenwarenclubconcordia(1907),eenzeerelegantgebouwindestijlvandeduitse renaissanceenhetchinesedouanegebouw(1927)doorpalmerenturnerindetudorstijl,in groenenrodesteen. 35 Naastdezegebouwenwasernogeenbelangrijkerolweggelegdvoorde ShanghaiClub(1910).HoewelhetgebouwarchitectonischvolgensDarwentverrevan interessantwas,namheteenbelangrijkeplekinvoorsocialeenzakelijkeinteractie.deshanghai Clubwasdemeestvooraanstaandedependancevoordeuitheemse,socialegemeenschap. 36 AandenoordzijdevandeBundbevondenzichdeopenbaretuinen,opdevoormalige plekvanhetbritseconsulaat,endegardenbridgediehetcentraalgelegendistrictscheiddevan hetnoordelijkegelegenhongkewdistrict.vanafdezehoutenbruguit1873hadmeneen interessantuitzichtophetdagelijksechineselevenendeduizendenschependiedewateren rondsjanghaidoorkruisten.in1908werdmetdeintroductievandetramdezehoutenbrug vervangendooreenstalenconstructie.deopenbaretuinenwareneengeliefderustplekomte verblijvenenstondenvolmetuiteuropageïmporteerdebloemenenplanten.aandenoordkant vandebrug,richtinghethongkewdistrict,stondhetastorhouse.ditberoemdehotelstondop 34Darwent1905,pp Wright,Cartwright,1908pp Darwent1905,p.10.

26 26 dehoekvanbroadwayenwhangpooroadenbekleeddeeenprominenteplek.dearchitectuur uit1846voegdeallerminstietstoeaandefaamvanhethotelendaaromwerdhethotelin1910 grondigverbouwd,zodathetzichkonmetenmetdeanderegebouwenaandebund. 37 HetAstor HouseisinmiddelshernoemdtothetSwatchHotel. DeauteurvanAllaboutShanghai.AStandardGuidebookroemdedemagische transformatievandebundvanmodderigezandbanktoteenvandemooistestedelijkeentrees vandewereld,metaandeenezijdeeenindrukwekkendestraatgevelenaandeanderezijdede Huangpurivier.Ditwasheteerstewatdereizigerzagdiearriveerdeperschipenmenig bezoekerzouonderdeindrukzijnvandebedrijvigheidopdebund. 38 DeeersteblikopdeBund waseenidealereferentievoorderestvandestad.dediversiteitvansjanghaiwerdduidelijkin debontestoetvanvoertuigendiedebundpasseerden:eenmengelingvantrams,bussen,auto s, motoren,rijtuigenenriksjaszorgdenvooreenkleurrijkmozaïek,representatiefvoorhet veelzijdigekaraktervansjanghai. 39 Eindjarendertigverscheenerechterookeenkritischgeluid overdeberoemdepromenade.ineenreisbeschrijvingvanchina,journeytoawar,beschreven debritsedichterwystanhughauden( )endeBrits Amerikaanseschrijver ChristopherIsherwood( )hunvisievanSjanghai.VolgenshenwasdeBundnietmeer daneengrootdecorstukomdeachtergelegenstadteverbloemen: Seenfromtheriver,towering abovetheircouchantguardianwarships,thesemi skyscrapersofthebundpresent, impressively,thefacadeofagreatcity.butitisonlyafacade. 40 Achterdezefaçadebevondzich eenvieze,rommeligestadzonderergenseenruimelaanofeengrootpark. 41 DeBundheeftgedurendedeperiode nauwelijkseenveranderingondergaan. Eenwandelingopdezepromenadeindejarentachtigbrachtjeterugindetijd.Deaanwezige architectuurwaseenoverblijfselvanhetsjanghaiinhetbeginvandetwintigsteeeuw.ling noemdehetdouanegebouw,dehongkongenshanghaibankalsmeestimposantegebouwen aandebund.overdeshanghaiclubwaszeechterminderenthousiast.volgenshaarwashet gebouwenkeleentransplantatievan thesnobbishtraditionsofthelondonclub opchinees grondgebied. 42 HoewelYangafzonderlijkegebouwenaandeBundvangrotearchitectonische waardeachtte,klonkereveneenseenkritischgeluid.debundwasvolgenshemvoornamelijk eenuitingvanchineesmeester vakmanschapinplaatsvanwestersegrandeur: Thebuildingson thebundareamonumenttothecraftmanshipandartisticskillsandtheinfiniteingenuityofthe 37WrightandCartwright1908,p AllaboutShanghai1938,p CarlCrow,HandbookforChina,Shanghai1933,p WystanHughAudenandChristopherIsherwood,Journeytoawar,NewYork1938,ongepagineerd. 41Ibidem. 42Ling1982,p.41.

27 27 Chineseworkingclass. 43 AGuidetoShanghainoemdedeBundtenslottenauwelijks.Degids beschreefhetnaoorlogse,industriëlekaraktervandewaterkant.deskylineaandehuangpu rivierwerdvolgensdeauteursbepaalddooreencombinatievanfabrieken,scheepswervenen hogegebouwenintegenstellingtotdeberoemdeclassicistischegebouwenvoortkomenduitde internationalehandelvansjanghaiinhetbeginvandetwintigsteeeuw. 44 Ditiseenopmerkelijk verschilmetdeeerdergenoemdereisbeschrijvingen.inhoofdstukzeszalikhierverderopin gaan. 2.3DeInternationaleconcessie NahetdoorkruisenvandeBundkwammeninhetcentraledistrict,voorheendeBritse concessie.ingrotelijnenwashetonderstegedeeltetussendebundenkiangseroadniet Chinees,derestrichtingThibetRoadwasvrijwelgeheelChinees.Debelangrijkstedoorgangin hetcentraledistrictwasfoochowroad.jevondhiermodieuzeopiumwinkels,cantonese theehuizeneneersteklaschineserestaurants.volgensdarwentwasfoochowroadhet PiccadillyCircusvanChinaenberoemdinheelhetBritseKoninkrijk. 45 Deinternationale concessie,eensamengaanvandevoormaligebritseenamerikaanseconcessie,werdookwel ModelSettlementgenoemd,hetgrotevoorbeeldvoordeanderedistricten. 46 TennoordenvanNankingRoadbevondzichdekerkvandeHeiligeDrie eenheid,de zetelvandeanglicaansebisschopinmiddenchina.darwentnoemdehetdemooistekerkinhet oostenenincontrastmetdemoderneomringendegebouwenvormdevolgenshemeen indrukkwekkendeverschijning. 47 Deoorspronkelijkekapelwerdvervangendooreenontwerp vandebritsearchitectsirgilbertscott( )in1869.Debestewinkels,zowelinheems alsuitheems,vondjeopnankingroad,demeesteberoemdewinkelstraatvansjanghai.deze straatevenaardededrukteenbedrijvigheidvandebund.naastdiversewinkelsvondjehier traditionele,chinesetheehuizenmethoutensnijwerkenindegevel. NankingRoadisaltijddebelangrijkstewinkelstraatvanSjanghaigeweest,nietalleen vanwegedevelewinkelsmetdemeestuiteenlopendehandelswaar,maarvooralomdatdestraat eenvoorchinaonbekendemoderniteituitstraalde.nankingroadwerdgedomineerddoorde BigFour,ofteweldeviergrootstewarenhuizendiedoorChinesefamilieswarenopgericht:de Sincere(1917),deWingOn(1918),deSunSun(1926)endeSun(1936).DeSincerebestonduit zesverdiepingenmetopdebovensteetageeenimposanteklokkentoren.hetgebouwbevond zichopdehoekvannanjingroadenzhejiangroadenwasgeoriënteerdnaardebund.dewing 43Yang1984,p ZhangandWu1984,p Darwent1905,pp WrightandCartwright1908,p Darwent1905,p.22.

28 28 onbestonduittweegebouwenwaarvanheteerstegebouwdateerdeuit1918,naareenontwerp vanpalmerenturnerenhettweedegebouwuit1933,naareenontwerpvaneliotthazzard ( 1943).Nadebevrijdingin1945werddenaamvandewinkelveranderdindeNo.10 DepartmentStore.Deberoemdewarenhuizenzijninmiddelsvannaamveranderd,maarzezijn nogaltijdintactenvormennogsteedshetwinkelhartvannankingroad. NankingRoadwerdineenoostelijkenwestelijkgedeeltegescheidendoorTibetRoad. AanheteindevanNankingRoadlagdeRecreationGround,hetgebiedvoorrecreatieensport. Ditgebiedwasvooraleenontmoetingsplek.DeRaceClub,deCricketclubdeGolfClubende CountryClubwarendesociëteitenwaardeuitheemsebevolkingzichgraaglietzien.Metname decountryclubwerdeensteedsbelangrijkersociaalcentrum,nadatdeshanghaiclubaande Bundzichmeertoteenzakencentrumhadontwikkeld.DeCountryClubwasarchitectonisch gezieneenfraaigebouwineenneoclassicistischestijl.vooraldefaçadeaandezuidkantmet haarzuilengalerijendeomliggendetuinenwarenvanongekendeschoonheid. 48 Viade RecreationgroundkwamjeopdeBubblingWellRoad,eenlangewegdiezichuitstrektetotinde meestgeliefdewoonwijkendiesjanghaikende.voorheenwasbubblingwellroadeenprivéweg naardevoormaligeracebaan,maarindejarentwintigwasdestraatvoorveelinwonerseen mooiezondagsritindebuitenwijkenvandeconcessie.dewegwasomringddoorimposante bomenencharmantehuizenen demixvanoudeennieuwe,zowelbuitenlandsealschinese gebouwenmaaktedezelaanzobijzonder.eenvoudigetraditioneleboerderijenstondenzijaan zijmetluxeeuropesevillas. 49 DitwasdebuurtwaarderijkeEuropeanenwoonden.Devroegere renbaandieaanbubblingwellroadlag,isechterverlorengegaan.deraceclubwerdhet onderkomenvandegemeentelijkebibliotheekin1952enlaterhetkunstmuseumvansjanghai. DehelftvanderenbaanisomgevormdtothetRenminPeople sparkendeanderehelftvormt RenminSquare,eenuitgestrektbetonnenplein. 50 Hetpleinstaattegenwoordigrepresentatief voorhetculturelehartvansjanghaimetdeopeningvanhetshanghaimuseumin1996enhet GrandTheatrein1998. TenzuidenvanNankingRoadWest,waardestraatkruistmetTaixingRoad,lageengoed onderhoudenparkbekendalszhanggardens.indezebuitenwijkkwamenveleinwonersomte relaxen,maarookomteflanereninhunmooistekleding.dezebelangrijkerecreatieplekwas eveneensvolledigverdwenendoordeconcurrentiemetanderetuinenenplekkenvanvermaak, zoalshetentertainmentcentrumde GreatWorld (1923).Detuinbestonduitvijvers, rotspartijenenbamboebossenmetaanderandvanhetparkeengebouwineenmoderne, 48Darwent1905,p Darwent1905,p Ling1982,pp

29 29 Europesestijl:deArcadiaHall. 51 Hetgebouwwasopgetrokkeninbaksteenenbevatteeentoren, meerderekoepelsenfraaieornamenten.degeliefdetuinisinmiddelseenmarktplaatsendoet volgenslingnietmeeraanhetfraaieparkdenken: ithascompletelydissapeared.butinits heydayitwaswheretheverybestfolkintowncametoloiter,genteelinsilksandcapsand flutteringfans.alargemansioninforeigndesignwassetdelectablybehindaspaciouspark, linedthicklyonbothsidesbytallandstatelytrees. [...]Thecrowdslikedthegardenssomuch thattheywouldlingertillwellafterdark,whenthelightswouldspangle,thesingsonggirlstrill, andtheoccasionfireworksdisplayormagiclanternshowdetainthemrightuptomidnight. 52 VerdertenwestenlagtussenNankingRoadWestinhetnoordenenYan anroadten zuideneenperceelmetdaarophetmonumentalegebouwvandeshanghaiindustrialexhibition Hall(1954).OpoudekaartenvanSjanghaibevondzichhierHardoonPark,vernoemdnaarde JoodsezakenmanSilasHardoon( )diehierzijnvillahad.Hardoonkwamopjonge leeftijdzondergeldnaarsjanghaienhadzichdoormiddelvanhandelinopiumenvastgoedeen fortuinverworven.inhardoonparkhadhardoonenzijnvrouwluojialingdrieverschillende huizen,eencentrumvoorboeddhisme,volièresvoorvogelseneenchinesetuinmetpaviljoens, rotsen,bruggenenkunstmatigemeertjes. 53 In1914richttehijinHardoonParkeenschoolop voorchinesekinderen,waarhijzijnvoorliefdevoordeethiekendeceremoniesvandeverloren Chinesegeschiedenisdoormiddelvanoudespelenenconfucianistischegebruikenkon overbrengen.metzijndonatiewerdeenjoodsesynagogegebouwd,debethaharonsynagogue (1928)aanMuseumRoad,volgensLingarchitectonischgezieneeninteressantgebouwvanwege zijnvormenspel.hoewelhetgebouwnogbestaat,heefthetveelvanzijnoorspronkelijke gedaanteverloren: Thisarchitecturallyinterestingbuilding,withitscombinationofsharp cornersandsmoothcurves,wassubsequentlyturnedintoamuseum.itmaystillbefoundon HuqiuRoad,butwithitstoploppedoff,itslowerportionturnedintoawall,andtherest reconstitutedasafactory. 54 TijdensdetweedeSino JapanseoorlogisheterfgoedvanHardoonvolledigverloren gegaan.eenbrandinhardoonparkhadalles,metuitzonderingvandefunderingvandefontein bijdezuidelijkepoort,inasgelegd.enkelherinneringenverbindennogdenaamvansilas HardoonaanTongrenRoad,devoormaligeHardoonRoad.Lingverachtminofmeerderecente invullingvanhetgebiedendeverschijningvanhethuidigegebouw,deshanghaiindustrial ExhibitionHall.HetgebouwisvolgenshaareenuitingvandeJapansebezetting: Theplace lingersnowonlyinthememory,likesomedreamofvanishedsplendor,orsomefolly.[..]butfor 51ShanghaiGuide< 52Ling1982,p Ling1982,pp Ling1982,p.73.

30 30 themostparthistracedhavebeensmotheredbytheheavilyofficialairoftheshanghai IndustrialExhibitionHall,whosesheerawfulnessisperhapsexplainedbyithavingoriginally builtasamonumenttosino Sovjetfriendship. 55 Eenanderbelangrijkgebouwindeomgeving washetvoormaligelaozhapolitiebureau,nudepeiguangmiddelbareschool.hetpolitiegebouw huisdeineengrootsgebouw,waarhetmogelijkwasomgevangeneninhunkooitebekijken. Hetnoordelijkdistrictvandeinternationaleconcessiebesloeghetgedeeltetussende tweekleinererivierensoochowcreekenhongkewcreek.ditgedeeltewerdvaakalsniet interessantafgedaan,maarvolgensdarwentwasditdistrictjuistkarakteristiekvoorsjanghai. InhetnoordelijkdistrictleefdenChinezenenuitheemseinwonersvollediggeïntegreerd.De handelbloeidehierenormenerwasgeensprakevaneenenclavevormingintegenstellingtot anderedelenvandestad.dezemengelingzorgdevolgenshemvooreenaantrekkelijk straatbeeld: Atanyrate,itcertainlyaddtotheinterestandpicturesquenessoflifeinShanghai, wherechinesehabitsmayoftenbestudiesaswellasinanativecity. 56 Binnenditdistrictwaren erdriebezienswaardighedenniettemissen:detempleofthequeenofheaven,hetgildehuis vandeshanxibankiersenhetgerechtshof.metnamehetgildehuisaanbooneroaduit1892 behoordevanwegehetfijnechinesehoutsnijwerkensculpturentot themostsumptuous ChinesebuildingintheSettlement. 57 DegebouwenaanBoonRoadzijninmiddelshetslachtoffer gewordenvansloopactiesvoorgeplandenieuwbouw. 2.4DeFranseconcessie DeFranseconcessiebevondzichinhetmiddentussendeAvenueEdwardVIIinhet noordenendeoudechinesestadinhetzuiden.hetfranseconsulaat(1895)waseenvande noemenswaardigegebouwenbinnendefranseconcessie.hetgebouwineenmoderne, kolonialestijlmetgroteverandastondinhetverlengdevandebund,maarwerdeindjaren zeventigvandetwintigsteeeuwgesloopt.defransebund,dieovergingindechinesebund,was vollediggewijdaandehandel.volgensdarwentbestondergeenbetereplaatsomeenbeeldte krijgenvandehandelsactiviteiteninsjanghai. 58 HetFransestadhuiswerdalseenander interessantgebouwgenoemd.voorwiehetchineselevenwildeervarenzonderinvloedenvan buitenlandsebevolkingmoestdequaidesfossesendequaidelabrecheaflopen,deweglangs deomwallingvandeoudechinesestad.hetdagelijksechineselevenzoudetoerist verwonderen.degrachtronddeomwallinglietanno1905debezoekereenheelanderstukje 55Ling1982,p Darwent1905,p WrightandCartwright1908,p Ling1982,p.95.

31 31 Sjanghaizieninrelatietotdevooraanstaandeconcessies: Thewaterinthemoatisofthefiltiest description,yetthepeoplewashtheirriceinit,andcookwithit,andlive. 59 DeFranseconcessiestondnoginhetbeginvandetwintigsteeeuwnoginde kinderschoenen.hetgebiedbesloegslechtsenkelehectareindietijdenwasnoodlottig ingeklemdtussendeinternationaleconcessieendeoudechinesestad.aanderuede MontaubanvondjeechternogenkeleinteressanteEuropesegebouwen,waaronderHotelde Colonies,hetFransepostkantoor,hetvrouwenkloosterenderooms katholiekekerkvanst. Jozef. 60 HoeweldeFranseconcessienognietverontwikkeldwas,complimenteerdeDarwent tochdefranseraaddieveelnieuwewegenhadgecreëerdinhetachterland,wegendie aanslotenophetwegennetvandeinternationaleconcessieendieuitnodigdentoteen wandelingofeenrondrit. 61 DebelangrijkstestraatwasAvenueJoffreenliepoostelijkgeheeltotaandeChinesestad waarhetderueningbowerd.rueningbowasgenoemdnaarhetningbogilde,degrootste etnischeminderheidinsjanghai.wanneermeninhetoudesjanghaieenbedrijfwildestarten buitenzijnofhaareigenhuis,moestmenlidwordenvaneengildedatzichindezelfde bedrijfstakbezighield.hetgildegingechterveelverderenvormdeeenhechtegemeenschapdie ookscholen,ziekenhuizenenbegraafplaatsenopzette. 62 Hetgebiedwasindejarentachtig toegekomenaanvastgoedontwikkelaarsendeoorspronkelijkeverhoudingenbinnende gemeenschapwarenverdwenen.debestaandebebouwingwerddedupevaneen saneringsprojectenindejarentachtigwerdhierhuangpustadiongebouwd.detoegangspoort vanhetningbogildeiswelbewaardgebleven. HetFransegedachtegoedwasvrijsnelverdwenennadatdeCCPin1949hetgezag overnaminsjanghai.allebuitenlandsestraatnamenwerdenvervangenendestratendie verwezennaarfransegezaghebbersdroegennuchinesenamen.dedoorbomengeflankeerde lanenherinnerenechternogaandeeerstefransebewonersdiezegeplanthebben.delanen werdenindejarentachtiggekenmerktdoorvollewaslijneneneenlaagstofoverde oorspronkelijkefransearchitectuur.hetrevolutionairesjanghaihaddaarentegenookdiverse interessantebezienswaardighedenindefranseconcessienagelaten.diegenedieopzoekgaat naarplaatsenwaarhistorischegebeurtenissenhebbenplaatsgevondenkomtvolgenslingniet bedrogenuit: HereiswheretheMayFourthMovementtookwings;there,China sgreatest modernwriterspenthislastdays;herebuddhistsuperstitionsthrived,thereromancatholicism 59Darwent1905,p WrightandCartwright1908,p Darwent1905,p Ling1982,pp

32 32 reigned.uponthissiteyoungpoetshadbeenmartyred,fromthatsoilawesternized intelligentsiahadgrown. 63 Injuli1912verzameldenafgezantenvandiversecommunistische groepenuitchinazichinsjanghaivooreenbijeenkomst.tijdensditcongreswerddechinese CommunistischePartij,deCCP,opgericht.HetoorspronkelijkeresidentiëlehuisaandeXingye Roadwaarditmemorabelemomentplaatsvond,isnuveranderdineenmuseum.Hethuiswerd nadebevrijdinginoorspronkelijkestaatteruggebracht,evenalshetinterieurendemeubels.in 1962werdhetgebouwdoordestaataangewezenalscultuurhistorischerfgoed. NaastditgebouwisookhethuisvaneenvanChina smeestberoemderevolutionairen SunYat sen( )ineenmuseumveranderd.SunYat senwordtookwelgezienalsde vadervandechineserepubliek.aanheteindevanxhiangshanroadkunnendebezoekershet huismetoriginelemeubelszien.dithuiswerdin1961aangewezenalscultuurhistorisch erfgoed. 64 Eenanderbelangrijkmonumentdatrefereertaanhetrevolutionaireverledenvan SjanghaiisdetombevandeschrijverLuXun( )inHongkouParkendeopgerichte ZouTaofenMemorialHallaandeChongqinRoad.LuXunwaseenbelangrijkefilosoofdieaande basisstondvandemodernechinesecultuur.inhongkouparkiszijnlevensverhaalvoorhet publiektentoongesteld. 65 VillaMolleraandeShaanxiRoadiseenvandeweinigevilla sdiezijn overgeblevenuitdefranseconcessie,doordathethuisgedurende hethoofdkwartier wasvandecommunistischejeugdpartij.hethuisvandebrits ZweedsezakenmanEricMoller( oogtalseengotischkasteelenkomtvoortuitdesamenwerkingvanmeerderearchitecten.het duurdetienjaarvoordathetgebouwafwasengedurendedietienjaarishetontwerpveelvuldig veranderd.hethuisisin2002heropendalseenhotelmetvijfenveertigkamers.villamolleris eenuniekgebouweneensprekendvoorbeeldvandeuitheemsearchitectuurstromingendiezich indejarendertigvandetwintigsteeeuwinsjanghaibevonden DeChinesestad OmdehistorischeChinesestadtebezoekenhadmeneenlokalegidsnodig.Eengidswas noodzakelijkomwegwijsterakenindewirwarvankleinesteegjeseneenkaartzouweinig helpen.sommigebezoekersenzelfsinwonerszullennooitditgedeeltevansjanghaihebben bezochtvanwegedeverschrikkelijkestankwaarzevanhaddengehoord.eenavontuurlijke reizigerdiendezichervolgensdarwentnietvanteweerhoudenomdestadtebezoeken.hij noemdehetzelfseengrotefoutwanneereenreizigerofzelfsinwonerditgedeeltevandestad nietbezocht.dechinesebundwasopgetrokkenin1894nadateengrotebrandruimvijfhonderd 63Ling1982p ChinaTravelandTourismPress,China.Shanghai,Beijing1983,pp ZhangandWu1984,pp AnneWarr,ShanghaiArchitecture,Sydney2007,p.142.

33 33 huizenhadverwoest.vanuitdechinesebundhadjeeengoeduitzichtopdevelebotenopde rivierwaareengrootgedeeltevandebevolkingvansjanghaileefde.naastdewatertoren stondendiversebijzonderegildehuizen,waarvandemosangwaywuaydemooistewas.dithuis behoordetothetgildevandehoutbewerkersenbevattemooiehoutsnijwerkenenmuurreliëfs. HetCantoneesGildehuiswaseveneenseenfraaivoorbeeldvanChinesearchitectuurmeteen uitzonderlijkgrootsentreeplein.vanafditpleinwashetmogelijkomdegehelefaçadevaneen karakteristiekchineesgebouwtezien. 67 DehistorischeChinesestadwerdomringddooreenmuurvandrieeneenhalve kilometerlangennegenmeterhoog.dezemuurwerdaanheteindevandezestiendeeeuw gebouwdtegeninvallenvanjapansepiraten.debestemanieromdeommuurdechinesestad binnentegaanwasviadenoordelijkepoort,aanheteindevanderuemontaban.binnende ommuringopenbaardeerzichvolgensdarwenteencompleetanderewereld: Wehavenowleft thetwentiethcentury,andgoneback4000yearsintime.thesceneinsidethewallsisnodoubt verymuchlikethesceneinsideagateofjerusalemindavid stime.allisoftheold,oldworld, whichmustappealtoanyvisitorinbiblicaltimes. 68 Eenstapdoordenoordelijkepoortleekals eenstapterugindetijd. Viadepoortkwammenterechtineenlabyrintvannauwestraatjes,huizenvanslechts tweeverdiepingenhoog,winkeltjesenwerkplaatsengeopendnaardestraattoe.nahet doorkruisenvanheteerstepleininoostelijkerichtingbelanddejeindebestestraatvande Chinesestad.Indezestraatbevondenzichallerleisoortenwinkelswaardemooisteproducten terplekkewerdengemaakt.indezomer,wanneerdesmallestraatwasbedektmeteenblauwe gloedvandeviezigheidenwarmte,hadhetdeuitstralingvaneenbazaar.vandeommuurde stadwasindejarentachtignietveelmeerover.deopeenvolgendeoorlogenhaddensommige delenvandestadveranderdineenruïneencorrosiehadhetoverigegedeelteaangetast.de stadsmuurwasalin1912afgebrokenendeomringendegrachthadplaatsgemaaktvooreen rondweg.tochwashetvolgenslingnietmoeilijkomjehetoudestraatbeeldvoordegeestte halen.hetstratenpatroonvansjanghaitypeerdezichdooreenbredelangestraatdieaanbeide kantenoverliepinkleinedonkeresteegjesafgeslotenmeteenhoutenpoort.desteegjes bestondenuitkleine,lagehuizenenzorgdenvoorlangedonkerepassagesmetaandestraatzijde openwinkelsenstoffenuithangborden,afgewisseldmetwaslijnen.dezezogenaamde lilonghuizenwarenjarenlangkenmerkendvoorhettypischechinesestraatbeeld. 69 Het bouwtypewasindejarentachtigechtersterkverouderdenvoldeednietlangeraandemoderne 67WrightandCartwright1908,p Darwent1905,p Ling1982,pp

34 34 leefomstandigheden.velewijkenwerdenzonderpardongeslooptomplaatstemakenvoor nieuwbouwwaardooreengrootdeelvanhetoorspronkelijkekaraktervanhetchinese straatbeeldverlorenisgegaan. TemiddenvandeverschillendedrukkestraatjeslaghetberoemdeChinesetheehuis, WooSingDing.DittheehuiswaswellichthetmeestinteressantegebouwindeChinesestad.Met namedesettingvanhettheehuismetdevijversenomringendetuinenvormdensameneen mooiensemble. 70 Detuinenstondenvolmetverrassingen,doorkijkjeseneentientalkleine paviljoens.hettheehuisontbrakingeenenkelereisgidseneenwandelingdoordezetuinenwas vooraleenmanieromteontsnappenuithetdrukkestadsleven: Towalkamongthemislike enteringachinesepainting. 71 Hoeweldetuinensindsdeopenstellingvandestadin1842 meerderemalenschadehebbengeledendoorgewapendeconflicten,zijnzenogaltijdintact.in 1956hadderegeringeenfondsingesteldomdetuinenvolledigterenoverenenhaaroude elegantieterugtebrengen.detuinenwordennunogsteedsgewaardeerdomhaarharmonie, symmetrieenproporties. 72 NaasthettheehuiswasookdestadstempelendeConfuciaanseTempeldemoeitevan hetbezoekenwaard.destadstempelwasvolgenslingmeerdanalleeneenplekvanreligie.de tempelvormdehetcentrumvandebedrijvigheidindestadmetallerleifestivalsen handelsactiviteiten.detempellagtussenveledrukketheehuizenenspecialistischewinkelsen waseenontmoetingsplekvoordechinezen.deconfuciaansetempelbevondzichineengroot ommuurdgebied.deuithoutgesnedendakenvandeverschillendetempelstorendenechter bovendezemuuruitenzorgdenvooreenvisueelspektakel.eenanderbezienswaardigheidwas hetchinesegerechtshof,waargevangeneninkooienwerdententoongesteld,gemarteldofzelfs publiekelijkterechtgesteld.eenbezoekaandechinesestadwasvooraleenbezoekaanhet anderegezichtvansjanghaidatniettevergelijkenwasmetdestriktgeorganiseerde buitenlandseconcessies.hoeweldeconfuciaansetempelendestadstempelnogaltijd belangrijkebezienswaardighedenvoortoeristenzijn,isdeomgevingrondomdetempels ingrijpendveranderd.dekleineviezestraatjeshebbenplaatsgemaaktvoorruime,schone voetgangersgebiedenmettoeristischewinkelstraten.dezeveranderingzalinhoofdstukvijf naderaanbodkomen. 70WrightandCartwright1908,p ZhangandWu1984,p Yang1984,pp.3 5.

35 35 3.Haipai jingpaiislikeafairlady,whilehaipaiislikeamodernbabe. 73 HetbelangvanSjanghaiindejarendertigvandetwintigsteeeuwlagindezogenaamde Haipai,Shanghai sstijl.haipaiwerdgerelateerdaandekosmopolitischecultuurvanhet modernesjanghaienwerdgebruiktdooreengroepschrijversuitbeijingomschrijversuit Sjanghaitebekritiserenvanwegehunwesterse,commerciëlelevensstijl. 74 HetbegripHaipai stondvoorrebelsterwijlhettegenovergesteldejingpai,beijings stijl,hettraditionelechina vertegenwoordigde.debegrippenstondenrepresentatiefvoordetweedelingdiebinnende Chinesecultuurwasontstaan.Haipaiverweesnaarhetmodernelevenenbeperktezichniet alleentotdeliteratuur,maaruittezichinarchitectuur,kunst,taal,rituelenengebruiken.het kosmopolitischkaraktertoondezichdaarnaastinwinkelsmetallerleicuriositeiten werkelijk elkproductwasbeschikbaar endeoprichtingvantientallennationaleverenigingen.haipaiwas deperfectebalanstussenchinesetraditiesenwestersegebruiken;eenveelzijdigemixtussen oostenwestdievolgensbergèrekarakteristiekwasvoorhetmodernesjanghaivande twintigsteeeuw: ThekeytothesingularityofShanghailayintheriseofHaipaiasmuchasitdid inthetown seconomicsuccessandsocialtransformations.haipai,or theshanghaistyle, was theveryexpressionofthecommercialandcosmopolitancultureofmodernchina. 75 Sjanghaikendeinhaargloriedageneenbruisenduitgaanslevenenhetwasmisschienwel hetveelzijdigeentertainmentwaarmeedestadhaarhaipaiberoemd,danwelberuchthad gemaakt.sportactiviteitenvormdengedurendededagdebasisvanhetsocialelevenende renbaanvormdehethartvandeverschillendesociëteiten.deracesmetwindhondenwaren veruithetmeestpopulairenopmeerderelocatieskondendeshanghailandersaanhuntrekken komen.zowaserhetlunaparkindeinternationaleconcessie,maardegrootstevanallemaal wasdecanidromeopdekruisingvandehuidigeshaanxiroadenyongjiaroad.decanidrome washetgrootste,meestbruisendestadionmeteencapaciteitvan50.000toeschouwers, voorzienvanluxeeet enbalzalen.hoewelergeenhondenracesmeerwordengehouden,ishet gebouwbewaardgebleven.decanidromewerdna1949gebruiktdoordeccpdiehetgebouw reconstrueerdevoorpubliekerechtspraakenmassaleexecuties.nahetcommunistischbewind bleefhetgebouwintactenwerdhetcomplexeencentrumvoorconferenties,theaterenfilm Shenglang Xu, The Culture of Shanghai. Beijing, < >, 2009 (23 mei 2011). 74Ibidem. 75Bergère2009,p Ling1982,p.91.

36 36 Nazonsondergangwareneroptiesvoorentertainmentteover:filmhuizenmet Hollywoodfilms,toneelstukken,concerten,cabaret,Chineseoperaenookpikantgetintvermaak indevormvanbordelenennachtclubs.eenbelangrijkgebouwvoorditaanzienvansjanghai washettheateropmaomingroadsouth,voorheenruecardinalmercier.ditgebouwwasde derdeenlaatsteresidentievandeamateurtoneelclubeneenfavorietadresvandebritse inwoners.hetontwerpwasvoltooidin1931enbestonduiteengebouwvanbaksteenmet subtieledetailsinpleisterwerk.deramenmetbalustradesbovendeingangdedendenkenaan debeaux artsstijl,eenstromingafkomstiguitfrankrijkaanheteindvandenegentiendeeeuw. VolgensLingwasdestaatvanhetgebouwindejarentachtignogmaar apaleshadowofits formerself. 77 In2003ishetgebouwnarenovatieopnieuwgeopendalstheater. HetbelangrijkstecentrumvanentertainmentwasechtertheGreatWorld,eenplekvoor extravagantamusementopdekruisingvanthibetroadmetyan anroad,voorheenavenue EdouardVII.Ditimposantegebouwuitdejarentwintigwashetmiddelpuntvanvermaak: NowherewasoldShanghai stasteforvulgarpleasuremorecompletelysatisfiedthaninthe GreatWorld[..] 78.ZesverdiepingenbodendeinwonersvanSjanghaielkdenkbarevormvan vermaak.hoeweldeplek,diesinds1974shanghaiyouthpalaceheet,nogsteedsbruistvande bezoekers,isdeatmosfeergrondigveranderd.waarvroegereenvrouwnietalleenbinnenging, tenzijzeopzoekwasnaarmannelijkeklanten,ishetvandaagdedageenentertainmentcentrum voordehelefamilie. 79 JosefvanSternberg,eenHollywoodregisseurdieSjanghaiindejaren dertighadbezocht,beschreefinzijnmemoiresfuninachineselaundryhetcentrumalseen waarentertainmentwalhalla: Theestablishmenthadsixfloorstoprovidedistractionforthe millingcrowd,sixfloorsthatseethedwithlifeandallthecommotionandnoisethatgowithit, studdedwitheveryvarietyofentertainmentchineseengenuityhadcontrived. 80 Ditextravagantelevenwasechternietvooriedereentoegankelijk.Derijkereklassen kondenzichinmengenmetdebuitenlandseinwonersenluxefaciliteiten,maardemeeste Chineseinwonersleefdeninarmoedeenvreselijkecondities.Voorhenwashetmoderne Sjanghaieenillusieenwasdestadslechtshetdecoromteoverleven.Depubliekeparkeninde concessieswarenvoordechinezenuitdetraditionelewijkendeenigemogelijkheidomin contacttekomenmethetexotischelevenvandebuitenlandsebevolking.dezeplekkenkenden eengemixteclientèlevanchinezenenwesterlingenuitallelagenvandebevolkingin tegenstellingtotdeluxeclubsenherengenootschappenaandebunddieenkelvoordeelite toegankelijkwaren. 77Ling1982,pp Ling1982,p Warr2007,p JozefvonSternberg,FuninaChineseLaundry,London1966,pp

37 37 Hetnachtlevenmeteenovervloedaandrankenopiumhadookeenkeerzijdemetdevele nauwestraatjeswaarinzichonguretypesbegaven.deruezhubaoshan,bijgenaamdbloodalley, waszo nstraatjewaarindronkennachtbrakersenzeeluizichophielden.volgenslingdroegen dezestraatjesnietteminbijaanderoemvanhetoudesjanghaienhetverdwijnenervanzagzij alseengroteteleurstellingvoordehuidigestad: Nothingatalloftheoldflashinesssurvives today.thealleyisnowinastatealmosttotaldereliction,thedownstairspartofoncelovely buildingsturnedintoworkshopsforbrokendownbuses. 81 Sjanghaistondvooralleswaterin dewereldbeschikbaarwas,zowelgoedalsslecht. 3.1ReligieusSjanghai Sjanghaiwasnaasteenparadijsvoorentertainmentookeenbelangrijkestadvoor religie.sjanghaistondopenvooriedereenenmetdekomstvanreizigersvanoverheelde wereldkregentallozegodsdiensteneeneigenplekbinnendechinesecultuur.metname Christelijkemissionarissen,afkomstiguitEuropa,zagendeopeningvandehavenin1842alshet beginvoordeverspreidingvanhungeloofinhetoosten.deevangelischetraditiewassterkin Sjanghaiendemissionarissenvormdenveelaldekernvandevroegeconcessies.Hoewelernog steedsduidelijkaanwijsbareoverblijfselenvanhetchristendomtevindenzijn,wasvolgenspang Lingdiedrijvendereligieuzekrachtuithetbeginvandetwintigsteeeuwnauwelijksmeer waarneembaar. 82 EnkeleoverblijfselenvanhetchristendomzijndeRomaanskatholieke kathedraalaandexinleroad,dekerkvandeamerikaansegemeenschap(1920)aanhengshan Road,dekathedraalvanSintIgnatius( )inXujiahuiendeeerdergenoemdeKerkvan deheiligedrie eenheid(1866)naareengotischontwerpvansirgeorgealbertscottaan JiujiangRoad. NaasthetchristendomnamhetboeddhismebinnenhetreligieuzeSjanghaieen belangrijkeplaatsin.dezegodsdienstkendeeengrotebloeiaanheteindevandesongdynastie ( ),maardedaaruitvolgendekloostersenreliekenzijninmiddelsveelaluithet straatbeeldverdwenen.delonghuapagode(242v.chr.)endejadebuddhatempel(247v.chr.) behorentothetbelangrijksteerfgoedvanhetboeddhismeinsjanghai.hoewelhetgebiedvan Longhuaaanzienlijkverwoestisdoordeverschillendeoorlogen,heeftmenna1949depagode gerestaureerdendeomringendeperziktuinenopnieuwaangelegd.hetheeftsindsdienhaar oudeglorieweerverworvenenerzijnzelfsplannenomdepagode,hetbijbehorendstadjeenhet parksamentevoegentoteengrootrecreatiefgebied Ling1982,p Ling1982,p Yang1984,p.19.

38 38 VolgensLingwasvooraldeJadeBuddhatempelmeerdanalleeneenoverblijfselofeen toeristischeattractie: PopularreligionhaslonglostitforceinShanghai,buttheYuFoorJade BuddhaTempleinAnyuanRoadhasnotcompletelydegeneratedintoameretouristspectacle. [..]Thetemplestandstouchinglyforthepresentregime sconcession withaneyeonthetourist trade to Chinesetradition. 84 Yangwasookvollofoverdetempelennoemdeheteen veelbezochteplekvoorzoweldelocalebevolkingalstoeristen.hettempelcomplexstond bekendomhaarbezitvantweeuitzonderlijkeboeddhabeeldenvanjade,maarookde gebouwenvanhetcomplexwarenvolgensdeauteureenbijzonderfraaietoevoegingaande stad: itsyellowwalls,corbelledeaves,superimposedroofsandscreenwallinfrontofthe templegateallmakeitmagnificentinappearanceandpresentararesightinthebustlingcity. 85 NaasthetreligieuzeerfgoedzijnernogenkeleanderegebouwenuithetoudeSjanghai overgebleven,waarvansommigezelfsnoghunoriginelefunctiehebbenbehouden.de sterrenwacht(1912)inxujiahuiisnogsteedsingebruikbehuisdhetgemeentelijk meteorologischinstituut.decampusvandesintjanuniversiteit(1879)isooknogintacten hoewelhetwerdgeslotenin1952,biedthetnuonderdakaanmeerdereinstanties,waaronder heteastchinainstituteofpoliticsandlaw,deshanghaischoolofhygieneendegraduatecadres InstituteofHealth.OndanksdenieuweinvullinghadhetgebouwvolgensLingtochietsvanhaar glansenbedrijvigheidverloren: Buttheoldlecturehallsanddormitoriesgazedownvacantly uponthetree shadedapproaches,andthecampusonadullafternoonduringawintervacation hasthesolitarinessoftombs. 86 Desalnietteminwashetgebouweentoonbeeldvanhetrijke Sjanghaivanweleer. DatrijkeSjanghaiwerdbepaalddoordediversiteitvanbanken,winkels,restaurants, nachtclubs,bordelenentallozekerken.erbestondgeentypischekeukenvansjanghai,sjanghai bezatoverdekeukenvandegehelewereld.sjanghaiwasmeeruitheemsdanchineesenalseen reizigerhettypischechineselevenwildebestuderen,dankonhijbeterergensandersnaartoe gaan. 87 Sjanghaikendeeengroteeconomischegroeialsresultaatvandeinternationalehandel diedoordekomstvandebuitenlanderswasontstaan.hetwaswerkelijkdestadvande onbegrensdemogelijkhedenenhoeweldehaipaivooraldoordebuitenlanderswerdgenoten, hadookdechinesebevolkingbaatbijhetveelzijdige,commerciëlekaraktervandestadinde eerstedecenniavandetwintigsteeeuw.dezehaipaivansjanghaibleekechternietonsterfelijk endestadkendeeindjarendertigeengroteterugval.methetuitbrekenvandetweedesino Japanseoorloginjuli1937kwamereeneindaandehoogtijdagenvanSjanghai.DeJapanse 84Ling1982,pp Yang1984,p Ling1982,p Crow1933,p.150.

39 39 bezettingzorgdevooreenstagneringindevoorspoeddiedestadlangetijdkenmerkteende Haipaileekvoorgoedverdwenen: thefateofthecity,shatteredbybombsandshellsandwith everyruinedbuildingtheobjectofadesperatehand to handbattle,prefiguredthatofmany EuropeanandJapanesetownsbesweptawayafewyearslaterbythedestructiveimpactoftotal war Bergère2009,p.287.

40 40 4.Sjanghaiopentzichopnieuw( ) ToenDengXiaopingin1978aandemachtkwam,vondereenenormeverschuiving plaatsindechinesesamenleving.inplaatsvaneenrevolutiewerdenergeleidelijk hervormingendoorgevoerddiechinanaareenmoderntijdperkmoestleiden.hetlandwerdna jarenvanisolatieweeropengesteldvoorbuitenlandseproducten,technologieeninvesteringen. Erontstondlangzaameenvrijemarkteconomie.Beginjarentachtigkwamdeomschakeling waarinchinazicheconomischwildeontwikkelen.ondankshetrijkehandelsverledenvan SjanghaienhaarinternationaleconnectieswashetnietSjanghaiwaardeopmarsaanving.Haar radicaleverledenenhetnogaanwezigenalatenschapvandegangoffourwarenredenenvoor DengXiaopingomzichnietterichtenopSjanghai.HijweesperifereregionenaanzoalsFujianen Guangzhouomteexperimenterenenhetnieuwebeleidvormtegeven.Hetduurdenogeen decenniumvoordatsjanghaizichweerineenstijgendelijnkonvoortbewegen. 89 BeginjarennegentigbenadrukteDengXiaopinghetbelangvandeontwikkelingvan Sjanghai,waarmeehetstartseinwerdgegevenvooreenvandemeestingrijpendestedelijke transformatiesvandetwintigsteeeuw.economischehervormingenhebbeneenongekende invloedgehadopdemaniervanstedelijkeontwikkelinginhetchinavandeafgelopendertig jaar.metdeopenstellingvanhetlandwerdhetmogelijkvoorbuitenlandsebedrijvenomte investerenindeeconomischeontwikkelingvanchinesesteden.in1987kwameenregelingvoor hetleasenvangrond,waarbijdestadsontwikkelingnietlangeralleenafhankelijkwasvande staat.onderleidingvandengxiaopingwerdeenbuildingboomingezetdiehetaanzichtvan Sjanghaiingrijpendheeftveranderd. 4.1Alternatiefmodern DeopenstellingvanChinavoorhetwestenzorgdeookvooreenhernieuwdeliteraire belangstellingvoordevoorheenberoemdestadindeoriënt.binneneendecenniumhad Sjanghaizichontwikkeldtoteenmetropoolmetmeerdanduizendwolkenkrabbers,eenmetro, verhoogderondwegen,meerderebruggeneneentunneldiedetweeoeverspudongenpuximet elkaarverbondenendannogdevolledigestedelijkeontwikkelingvanpudongzelf.desobere periodeonderhetcommunistischregimeendemoeizameeconomischehervormingeninde jarentachtighaddenplaatsgemaaktvooreenstaddiehaareigenontwikkelingnauwelijksbij konbenen. Destadisalsgevolgveelvuldighetonderwerpindeliteratuuropsociaal,geografischen planologischgebied.dieliteratuurconcentreertzichmetnameopdegevolgenvande globaliseringdieindestadplaatsvindt.mariogandelsonas(1938 ),professorarchitectuuraan 89 Bergère2009,pp

41 41 deuniversiteitvanyale,bespreektinshanghaireflections 90 dehuidigezoektochtvansjanghai naareenalternativemodernity.enerzijdsiserdeontwikkelingvanhetpudonggebiedaande overzijdevandehuangpurivier,anderzijdsvindterookeenherstructureringvandeoudestad plaats.ditprocesmaaktvolgensgandelsonasdeeluitvandehistorischedialoogtussenhet oostenenhetwesten.devanoorsprongkleinestad,afhankelijkvanagrarischeactiviteiten,was doorwesterseinvloedeneind19 e eeuwuitgegroeidtoteenbelangrijkehandelshaven.die westersesignatuurwasgoedzichtbaarindefaçadesaandebund,veelvuldigafgebeeldin reisgidsenenansichtkaarten.achterditwestersvertoonbestondechtereenandergezichtvan Sjanghai,deoudeChinesestadmethaarsmallestraatjes,kleinehuisjesenChinesetuinen. 91 Sjanghaiisindejarennegentigopzoeknaareenstatusdiekanconcurrerenmetandere wereldstedenophetgebiedvanhandel,technologieeninfrastructuur.bovendienwilsjanghai weerhetvoorbeeldwordenvandemodernestad,zoalszijdatinhetbeginvandetwintigste eeuwwas.hoeweldegroteherstructureringsplannenvandejarennegentiginhetteken stondenvandeverbeteringvandestadenhetleefklimaat,ontstondenersteedsmeerkritische uitlatingenoverdegevolgenvandezegrootschaligeveranderingenvoordechineseinwonersen hetcultureelerfgoedvandestad.inhoeverreissjanghaizichzelfvoorbijgegaaninhetstreven naardeultiememodernemetropool? Dithoofdstukrichtzichopdemorfologievandestadinvandejarennegentigende recenteliteratuurbetreffendedegevolgenvandievooruitgang. 4.2 Shanghaitheincomparable InRemakingtheChinesecity 92 schrijvendiverseauteursoverdenieuwechinesestad zoalsdiezichindetwintigsteeeuwheeftontwikkeld.hetboekprobeerteenoverzichttegeven vandestedelijkeuitvindingenenproblementyperendvoordechinesestad.sjanghaiwordt vaakgeplaatstindecontextvandecompletemetamorfosevanchinatengevolgevande openstellingennieuwestedelijkeproblemen.hetmoeizamezitvolgensdiverseauteursechter indebenaderingvansjanghaiinrelatietotanderechinesestedenofzelfsdevergelijkingmet metropoleninderestvandewereld. JeffreyWasserstrom,professorgeschiedenisaandeuniversiteitvanCalifornia,beschrijft eenterugkerendprobleemvanhetoudesjanghai.wasserstromhaaltastandardguidebookaan diesjanghaiindejarendertignietvoorniets theincomparable noemdeenvraagtzichafof Sjanghaiweltevergelijkenismetanderesteden?VolgensWasserstromdientSjanghaibenadert 90MarioGandelsonased.,Shanghaireflections.Architecture,UrbanismandtheSearchforanAlternative Modernity,HongKong Gandelsonas2002,pp JosephW.Eshericked.,RemakingtheChineseCity,Honolulu2000.

42 42 tewordenalseenverzamelingvanlossestukjes,inplaatsvanalseenstedelijkgeheel.dielosse verzamelingisvolgenshemgoedzichtbaarindeveelzijdigearchitectuurindestad.westerse gebouwentegenoverlokalearchitectuurenzelfsgebouwenwaarinvanbeidewerelden invloedenzijnterugtevinden: Onefamouscaseinpointisarchitecture.Someofthebest known civiclandmarkswerethewestern stylebuildingsoftheinternationalsettlement swaterfront Bund,whichlookedasthoughtheywouldhavebeenequallyathomein1920sChicago,andthe tree linedparisian styleboulevardsofthefrenchconcession,[..]manyedificesinallpartsofthe metropolis,meanwhile,combinedimportedanddomesticfeatures. 93 Naastarchitectuurisdie mixzichtbaarindeinternationalekeuken,deverscheidenheidaanbeschikbareproductenen hetdiverseaanbodvanentertainmentindestad. Hetbeeldvandezeenormeveelzijdigheidopsociaal,cultureelenfysiologischvlak, maakthetmoeilijkomdestadineenjuistecontextteplaatsen.bovendienishetoudesjanghai nietalleendehistorischestadzelf,maarblijvenookdeherinneringenengebeurtenissen onderdeelvanhaargeschiedenis.erontstaatonduidelijkheidoverdeidentiteitvanhetoude Sjanghai.TochlijktervolgensWasserstromeenalgemenebeeldvormingteontstaan: [..]many contributorstothisactivityseemconvincedthatoldshanghaiisbestrepresentedasaveritable paradiseonearth,aterrestrialequivalenttothenetherworld,aspotwhereelementsofheaven andhellcoexistedincuriousjuxtaposition,orasasymbolofallthegloriesandterrorsof cosmopolitanmodernity. 94 DebeschrijvingvanhetoudeSjanghaigaatdaarmeeveelverderdanalleendegeografie endefysiekevormvandestad.destedelijkeidentiteitwordtmisschienveelmeerbepaalddoor herinneringen.eengrootdeelvandemytheisgecreëerdenwordtnogaltijdonderhoudendoor filmmakersenscriptschrijversdieteruggrijpenopbekendestratenengebouwenalsdecorvoor hunverhaal,zoalsbijvoorbeelddefilmshanghaiuit2010metdebekendeamerikaanseacteur JohnCusackdatzichafspeeltinhetSjanghaiaandevooravondvandeTweedeWereldoorlog. 95 Dezevormenvanpopulairecultuurendebijnamendiedestadwerdtoegediend,zoalsNewYork ofthewestenparisoftheeast,schetseneenbeeldvansjanghaialseenniet Aziatischeentiteit. DeAziatischeoorsprongvandestadmethaartraditioneleChinesearchitectuuren stratenpatroonstaatlijnrechttegenoverhetsjanghaidatdoorbuitenlandseinvloedenwas gecreëerd.hetgezichtvanhetoudesjanghaiwordtvoordepopulairecultuurbepaalddoorde Bundenhaarwestersegebouwen.DehistorischestadheeftechterhaaroorsprongindeChinese 93JeffreyWasserstrom, LocatingOldShanghai.HavingFitsaboutWhereItFits injosepheshericked., RemakingtheChineseCity,Honolulu2000,p Wasserstrom2000,p TheInternetMovieDatabase,<

43 43 cultuur.hetisdaarommoeilijkomhetoudesjanghaitetyperenenzohetbelangvanhet cultureelerfgoedvasttestellen. 4.3Oudversusnieuw ErvondennietveelstedelijkeveranderingenplaatsinhetoudeSjanghaina1949.De nationalepolitiekwildehetimagovanconsumptiestadomzettennaarproductiestad.dithadals gevolgdatindustriëleontwikkelingvooropstondendievondveelalplaatsindebouwvan industriecentraaanderandvandestadindevormvansatellietsteden.hetstadscentrumvan Sjanghai,Puxi,wasbovendiendichtbebouwdendeconstructiemogelijkhedenwarenbeperkt zondergrootschaligeherstructurering.deuitbreidingvansjanghaina1978moestplaatsvinden inhetpudonggebiedaandeoverzijdevandehuangpurivier.ditgebiedwasalmeerderemalen onderwerpvanstadsuitbreiding.zowildesunyatseninhetbeginvandetwintigsteeeuwvan Pudongaleeninternationalehavenmaken,maarvanwegedeburgeroorlogenendetweede wereldoorlogisditplannooituitgevoerd.in1952lagereveneenseenmasterplanompudongte ontwikkelen,maarmetdeafkeervoorsjanghaionderhetcommunistischregimewerdookdit masterplannietuitgevoerd. 96 Op18april1990werddeontwikkelingvanhetPudonggebiedinSjanghaigoedgekeurd. EenvandedoelstellingenvandeontwikkelingenvanPudongwashetdecentraliserenvande populatieinhetpuxigebied.dooreenuitdunningvandebevolkingindeoudestadkwamener nieuwemogelijkhedenvoorherstructureringenontwikkeling.dehaalbaarheidvandeze doelstellingwasechterbeperkt.pudongkonmaareenkleingedeeltevandebevolking huisvestenendevuileindustrieinhetpuxigebiedwasniethetsoortindustriewathetpudong gebiedwildeaantrekken.bovendienwildenbeidedelenvandestadzoveelmogelijk buitenlandseinvesteerdersaantrekkenenvormdenzedaaromeensoortconcurrentenvan elkaar. 97 SjanghaiisindejarennegentigvolgensPamelaYatsko,correspondentvoordeFar EasternEconomicReview,ééngrotebouwput: Throughoutthecity,wholeblocksarebeing flattened,turningpartsoftheformer ParisoftheEast intohugeconstructionsites achorus ofcranes,jackhammersandbulldozerschisellingoutthefoundationsofskyscrapers,elevated expresswaysandsubwaytunnels.architectsarehavingtheirflingwithmodernism designing hugeglass facedofficecomplexesandluxuryapartmentblocks. 98 Dezebouwwoedeheeft gezorgdvooreengrotemetamorfosevandestadindejarennegentig. 96AnthonyG.O.Yeh, Pudong.RemakingShanghaiasaWorldCity iny.m.yeungandsungyun Winged., Shanghai.TransformationandModernizationunderChina sopenpolicy,hongkong1996,pp Yeh1996,p PamelaYatsko, FieldofDreams:CanShanghaire emergeasakeyfinancialcentre? infareastern EconomicReview,18juli1996,p.69.

44 Pudong Binneneendecenniumishetlandbouwgebiedaandeoverzijdevanderivierveranderd inhetnieuwefinanciëlecentrumvansjanghaimeteennieuwebund,eenskylinemettalloze modernewolkenkrabbersvaninternationaleallure.hetnieuwebeeldvansjanghaibestaatuit depearlorienttvtower(1995),dejingmaotoren(1998)enhetshanghaiworldtradecenter (2007).DeskylinevanPudongdoetnietondervoorbijvoorbeeldNewYork,TokyoofSingapore enhetgebiedwaseenuniekekansvoorinternationalearchitectenomhunnieuwsteideeënover dehedendaagsearchitectuurtevertonen.deontwikkelingvanpudongmaaktedeeluitvaneen masterplandatnaenkeleherzieningenin1995werdgepresenteerd.hetmasterplanhadnaast deontwikkelingvanpudongverschillendedoeleinden,waaronderdebouwvaneen socialistischemodernestad,decoördinatievanstedelijkeontwikkelingenzowelindestadalsin hetomringendelandschap,hetdecentraliserenvanstedelijkefunctiesenhetcombinerenvande historischecontextmethetoogopdetoekomst. 99 Sjanghaiissindsdieneenaantallandmarksrijker: Sincethen,newmonumental buildingsappearineverypictureofcontemporaryshanghaicirculatedinmassmediaasthe latestwonderoftheworld.amongthem,theorientpearltelevisiontowerandthejinmao Skyscraperof420meters,88storiesofglassandmarble,havebecomethenewlandmarksofthe city. 100 DeontwikkelingvanhetbusinessdistrictLujiazuiinPudongisvooreengrootgedeelte dooroverzeesearchitectenontworpen.onderhenzijndeitaliaansearchitectmassimiliano Fuksas(1944 ),dejapansearchitecttoyoito(1941 ),defransearchitectdominiqueperrault (1953 )endebritsearchitectrichardrogers(1933 ).Metdeaantrekkingvandergelijke architectenenbijzondereontwerpenheeftdenieuweaanblikvanpudongookeentoeristische inslaggekregen:bezoekerslopennulangsdebundomhetgebiedaandeoverzijdevanderivier tefotograferen. 101 DeontwikkelingvanPudongstaatsymboolvoorSjanghai stransformatieinaglobalcity. Pudongheeftindrukwekkendefaceliftondergaan.Deoudeindustriëleopslagplaatsenhebben plaatsgemaaktvoorbeursgenoteerdebedrijven,maardezenieuweontwikkelingbrengteen grootstedelijkprobleemmetzichmee.erontstaateentweedelingtussendemoderne architectuurendebestaandebebouwing.nieuweappartementencomplexendoendeoude huizenenperceleninwaardedaleneninvesteerderslijkennogmaaroogtehebbenvooréén 99PeterG.Rowe, Privationtoprominence:Shanghai srecentrapidresurgence insengkuanandpeterg. Rowe,ed.,Architecture&UrbanismforModernChina,München2004,p MichelleHuangTsung Yi,Walkingbetweenslumsandskyscrapers:illusionsofopenspaceinHongKong, Tokyo,andShanghai,HongKong2004,p Marie ClaireBergère, Shanghai surbandevelopment:aremake? insengkuan,peterg.rowe,ed., Architecture&UrbanismforModernChina,München2004,p.36.

45 45 gebied.demodernesamenlevingvraagttegenwoordigombijbehorendeluxefaciliteiteneneen betereinfrastructuurdievolgenskrisolds,professorgeografieaandeuniversiteitvan Wisconsin,tenkostegaanvanbestaandewoningen: [..]TomakePudongamesmerizing Cinderella,52,000households(169,000people)livinginthe4 km2lujiazuiareaare moved forciblyto(predominantly)outlyingsuburbanareasofthecity Puxi DoordeontwikkelingvanhetPudonggebiedkonookPuxinietachterblijven.De waardestijgingvandegrondaandeoverzijdevanderiviercreëerdedebehoefteomdeoude stratenenhuizenaantepakkeninsjanghai sontwikkelingtoteenmodernestad.bovendien brachtdeontwikkelingvanpudongenormegevolgenmeebetreffendedeinfrastructuur. Verhoogdesnelwegen,meerderebruggeneneenmetrolijnmoesthetoudeSjanghaimethet nieuweverbinden.dezeingrijpendeveranderingindeinfrastructuurresulteerdeineen grootschaligesloopactieinpuxi.dezegolfvandestructiehadmetnameingrijpendegevolgen voordeverouderde,traditionelehuizenvandechinezen,delilonghuizen.hunoorsprongstamt afvantraditionelehuizeninzuidoostchina.libetekentbuurt,longbetekentsmallestraat.de lilongwasdeeerstvormvanmassawoningbouwindegeschiedenisvanchina.hettypewerd populairtijdensdeenormegroeivandestadnadeopeningvandehavenin1843ensindsdien maaktezijeengrootdeeluitvandebebouwinginhetcentrumvandestad,zo nzestigprocent vanallewoningenin Eenlilongblokbestaatuitmeerdererijenhuizenvanzo ntweetotdrieverdiepingen hoog.dezehuizenwordenomringdmeteenmuurenaandevoor enachterzijdevandit complexligteentoegangsweg.tussenderijenhuizenbevindenzichsmallegeplaveidestraatjes voortoegangtotdehuizenendetoegangvanlichtenventilatie.hetbouwtypekentookhuizen meteenruimtevoorcommerciëleexploitatie.dezehuizenmeteenopenwinkelgevelbevinden zichaandestraatzijdevanhetcomplex,toegankelijkvooriedereen.hetstratenpatroonbestaat uiteenaantalhoofdwegendieaansluitenopdetoegangspoortenenzijstraatjesdieverderinhet ommuurdegebiedvertakken.dehoofdstratenvormendaarmeeookdeontmoetingsplekende doodlopendezijstraatjesfungerenalseenverlengingvandewoonruimte.deentreetoteen lilongwijkligtvaakaaneendrukkecommerciëlestraatenisherkenbaaraaneenboogdieleidt totdehoofdstraatindewijk.eriseengrotesocialecontroleendefamiliesindewijkvormen eenhechtegemeenschap.binnendewijkzijnnoodzakelijkewinkelszoalsdegroenteboer, 102KrisOlds, GlobalizationandtheProductionofNewUrbanSpaces:PacificRimMegaprojectsinthelate 20thcentury inenvironmentandplanninga27(1995),p ShaozhouWang,ShanghaiModernArchitecture,Jiangsu1989,pp.4 6.

46 46 kapper,tabakwinkels,eettentjesetc. 104 Veelinwonerskomenzelfsnietbuitenhunwijk,omdat zealhetnodigebinnenhuneigenleefgemeenschapvoorhandenhebben. Eenlilongisnietalleeneenplekomtewonen,maarvoordeChineeseenmaniervan leven: NoplacecanonegetabetterimageofdailylifeinShanghaithaninthealleyway houseor neighborhoodsthatspreadacrossthecity.aswehaveseen,theseneighborhoodswerethe homesofthegreatmajorityofthepeople.forthem,thesebackalleyswerenotonlywherethey livedbutalsowheretheyworked,entertained,socialized,andconductedmostoftheirdaily transactions inshort,theneighborhoodwasthecitytothesepeople. 105 Hoewelhetwoontype vandelilongalmeerdanhonderdjaareengerespecteerdewoonvormwas,vondertocheen veranderingplaatsindeleefomgevingvandechinezen.delilongwijkenvarieerdeninveletypen enverschijningsvormen,maardemeestevandezewijkenwarenalsgevolgvandeexplosieve bevolkingsgroeiengebrekaanstadsuitbreidingindeperiodevan1950tot1980overbevolkten verwaarloosd.desanitairevoorzieningenenhygiëneliettewensenoverenvelehuizenstonden dooreengebrekaanonderhoudopinstorten. DenieuwekoersvandejarennegentigendeontwikkelingvanPudongzorgdedaarom vooreensaneringsgolfinpuxienvelelilonghuizen,oftewelcultureelerfgoed,werdgesloopt. 106 Debewonersvandeoorspronkelijkehuizenkregenalternatievewoonlocatiesaangewezenin moderneflatgebouwenaanderandvandestad.hoeweldeleefomstandighedenindenieuwe onderkomensvaakbeterenluxerwaren,vonderookeensocialeveranderingplaats.dehechte gemeenschapwasverstoordenfamilieswoondennugeïsoleerdvanelkaarintorenhogeflats. Hetcontactwasverlorenenburenvervreemdenvanelkaar.Deinwonerskregennaasteen nieuwewoningookeennieuweleefwijzeopgelegd. 107 Binnendebuitenlandseconcessievondenookgroteveranderingenplaats.Hoewelde gebouwenaandebundintactzijngebleven,isin1993destraatverbreedvanzesnaartien rijbanenendaarmeezijndegebouwengescheidenvanhetdirectecontactmetdehuangpu rivier.wolkenkrabbershebbennankingroadovergenomenenhoewelhetnogsteedshet winkelhartvansjanghaivormt,ishetaanzichtaanzienlijkveranderd.hetgebiedisveranderdin eenvoetgangerszoneenerrijdteentoeristische,nostalgischtreintjedierefereertaanheteens zodrukkeverkeerindezewinkelstraat.devoormaligeavenuedubail,diedeberoemdeavenue JoffreindeFranseconcessieverbondmetderesidentiëlewijkentenzuidenvandeconcessie, 104QianGuan,LilongHousing,AtraditionalSettlementForm,Montreal1996,ongepagineerd. 105HanchaoLu,BeyondtheNeonlights.EverydayShanghaiintheearlytwentiethcentury,Berkely1999,p Tsung Yi2004,p RogerChun KwongChan, UrbanDevelopmentandRedevelopment iny.m.yeungandsungyun Wing, Shanghai.TransformationandmodernizationunderChina sopenpolicy,hongkong1996,p.315.

47 47 heeftplaatsgemaaktvooreenssnelwegdiederingwegvansjanghaimethethartvandestad verbindt.deamerikaansehistoricatessjohnstonbeschrijftinfrenchtownshanghai:western ArchitectureinShanghai soldfrenchconcessionuit2002degevolgenvandeveranderingenin defranseconcessie.dehuizenaan oneoffrenchtown sfineststreets 108 zijngeslooptende betonnenstructuurvandesnelwegdoetdeelegantievandeeerderearchitectuurvergeten: Gonearethebrickrowhousesbuiltintheearlyyearsofthecentury,withtheirlongarcades andgracefularches.gonetooarethelateradditions,stunningartdecoapartmenthousesand Spanish revivalresidences DichtbijhethuiswaardeCCPisopgerichtin1921,zijn bovendiendetraditionelewijkenvervangenvooreengezondheidscentrum,eenkunstmatig meereneenluxewinkelcentrum.eenzelfdesoortontwikkelingheeftplaatsgevondenin Zikkawei,waardekathedraalvandeJezuïetennuwordtgeflankeerddooreengroot commercieelcentrum. 4.4Nostalgischverleden GandelsonaszietindestadsontwikkelingvanSjanghaieenvergelijkingmetdetabula rasabenaderingvandemodernisten,inhetbijzondervandezwitsers FransearchitectLe Corbusier( ).MetzijnstedelijkplanVoisinvoordebinnenstadvanParijs,pleittehij voordeverwoestingvandelelijke,ongezondeoudestratendiegeenenkellichtdoorlieten.als alternatiefontwierphijgrotestadsparkenmetveelgroenentorenhogewoonflats.erisvolgens GandelsonasechtereenverschilmetLeCorbusierenSjanghaiindebenaderingvandeoude stad: However,whileLeCorbusierincludedtheoldmonumentsasrelicsofthepast,envisioning thecityasamuseum,shanghaiseesitsmonumentsasvitalsitesforthearticulationofshanhai s memory.theyareseenasimportantelementswithinthecityexperience.aliveforthecity s inhabitants,theyarealsoactiveindrawingtouristsandstimulatingnewdevelopment. 110 HistorischerfgoedwordtinSjanghaigezienalseencommercieelproductintegenstellingtotde museumwaardedielecorbusieraandemonumentengaf. Eenrecentvoorbeeldisdenieuweontwikkelingvandewijkrondomeenhistorische bezienswaardigheid,dedongjiaduchurch devoormaligekathedraalsint FranciscusXavierus. Ditneoklassiekgebouwstamtuitdenegentiendeeeuwenbevindzichtussenhetzuidelijkdeel vandebundendeoudechinesestad.ditwasdeeerstekathedraalinchinaentegenwoordigna jarenvanvervalaangewezenalseennieuwelandmarkvandecity.delaatstejarenishet omliggendenanshidistrictinopkomst,metdedisneyficatievansommigedelenalsresultaat,en 108TessJohnston,FrenchtownShanghai:WesternarchitectureinShanghai soldfrenchconcession,hong Kong2000,p Johnston2000,p Gandelsonas2002,p.28.

48 48 destadheefteenmasterplangepresenteerdomdithistorischegebouwindenieuwe ontwikkelingenoptenemenmetdebouwvaneenvoorliggendpleinvoorzienvanwinkels, horecaetc.dekerkwordtdusnietenkelalseenrestauratieobjectgezien,maaralseennieuw commercieelprojectvoordestad. 111 Waarconserveringmetnamehetdoelheeftomhetcultureelerfgoedtebewaren,ishet inhethuidigesjanghaihetdoelomdeoudestadtedoenovertreffen.hetberoemdeverleden maakthetvolgensackbarabbas,professorliteratuurwetenschapaandeuniversiteitvan California,voordestadmogelijkomtoekomstdromenteverwezenlijken.Oudeinternationale monumententonenhetwereldlijkekaraktervandestadvandejarendertig.sjanghaiwil opnieuwdieallureuitstralenenzezalerallesaandoenomdiestatusteverwerven,lievernogte overtreffen. 112 Sjanghaigaatvolgenshemniet backtothefuture,maar forwardtothepast en destedelijketransformatielaatgoochelshowsverbleken: Shanghaimakesmagicshows redundant.thecitytodayisaneverydaycinematicillusion,capableofconjuringwholeskylines intobeingasifthroughspecialeffects. HetisvolgensAbbasnietreligieofietsdergelijksdatde stadbijelkaarhoud,maarhetverlangenvansjanghainaardereputatievanchina s belangrijkstestad. 113 Doordeenormebouwactiviteitenindejarennegentigisereengrotereinteresse ontstaanvoordeconserveringvanhistorischegebouwen.ruimtweehonderdgebouwenzijn inmiddelsaangewezenalsgemeentelijkmonument,metnogeentweehonderdinoverweging. DenostalgienaarhetSjanghaivandejarendertigismeerdanooitzichtbaarinmemorabilia, literatuurenfilms.defilmiwishiknewvandechineseregisseurzhangkeji(1970 )uit2010is hiereengoedvoorbeeldvan.defilmvolgtverschillendeinwonersdiehethistorischesjanghai uithunherinneringbeschrijven.dezeherinneringenwordenafgewisseldmetverstildebeelden vandestadalsbouwput.denostalgienaarhetoudesjanghaikomtduidelijknaarvoren wanneerhijskranendebestaandebebouwingslopenmetdramatischemuziekalsondertoon. HethistorischmuseumvanSjanghai,opdeeersteverdiepingvandePearlTower,toont bovendienletterlijkdenostalgischestadmetnagebouwdechinesestraten,karakteristieke winkelsenvilla suitdebuitenlandseconcessies Gandelsonas2002,p Abbas2002,p Ibidem. 114ElizabethJ.Perry, Shanghai spoliticizedskyline,insengkuan,peterg.rowe,ed.,architecture& UrbanismforModernChina,München2004,p.107.

49 49 5.Sjanghai scultureelerfgoed Inmosthistoricalinstances,developmentistheanthithesisofpreservation. 115 Hetconserverenvancultureelerfgoedisnietmeertewegtedenkenineenwereldwaar grotestedelijketransformaties,economischeontwikkelingen,massatoerismeenglobalisatie plaatsvinden.hoewelelklandhetbelangvanconserveringinzietendatdoormiddelvan wettelijkebepalingenheeftvastgesteld,isernietoveraleeneenduidigemethodologieopgesteld omconserveringindepraktijktoetepassen.deopstellingvaninternationaleverdragenzoals bijvoorbeeldhetverdragvanvenetiëin1964heeftervoorgezorgddatermeeraandachtis gekomenvoorrestauratiefilosofieënenhetexplicietbenoemenvancultureelerfgoed.devan oorsprongwesterseconserveringsprincipeshebbennadebeëindigingvanhetkeizerrijkookin Chinahunweggevonden. VolgensChinesetraditiesmaakteeennieuwekeizerkortemettenmeteenoude heersendedynastie.erwasgeenaandachtvoordebestaandestedelijkestructuurenhetwas eenalgemeengebruikomalleswataandeoudedynastiedeeddenken,aftebreken: destroying theoldtoestablishthenew. 116 Chinakentsinds1911echtergeendynastiewaardoorereen groterbewustzijnvoordewaardevancultureelerfgoedontstond.doorchineseintellectuelen werdindejarendertigdesalvationsocietyopgericht.dezeorganisatierichttezichophetin kaartbrengenenbehoudvanhistorischwaardevollegebouwenensteden.nahetuitbrekenvan detweedewereldoorloghaddenenkeleledenervoorgezorgddatgebouwenenstedenvan historischewaardeonderdeelwerdenvanmilitairekaartenenzogespaardwerdenvoor bombardementen.nadebevrijdingin1945kwameropnationaalniveaumeeraandachtvoor dehistorischecontinuïteitvanchinaenontstondenermondjesmaatmonumentenlijsten. 117 OnderhetgezagvandeCCPveranderdeereigenlijkweiniginhetbehoudvan monumenten.geldwerdgefinancierdinarbeiderswijkenenfabriekenenvelehistorischesteden blevenongemoeid.indejarenzestigenzeventigvandetwintigsteeeuwwerdenzo ndertig gebouwenaangewezenvoorconservatie,voortkomenduithetrevolutionaireverledenvan Sjanghai.In1986werddestadSjanghaiopnationaalniveautezamenmetzevenendertigandere havensalscultureelerfgoedbeschouwden indejarentachtiggroeidedemonumentenlijstuit totzo nzestiggebouwen.opdielijststondenonderanderebanken,warenhuizen,theaters, 115Abbas2002,p RuanYisan, TheconservationofChinesehistoriccities inantiquity,vol.67(1993),afl.257,p Yisan1993,p.852.

50 50 hotelsenwoonhuizen. 118 Indejarennegentigwerdenhierookoudekerkenaantoegevoegden in2006werdenernogeens234gebouwenopdemonumentenlijstgezet.volgensdegegevens vanhetgemeentelijkregeringsorgaanstaanerintotaal2.138historischegebouweninsjanghai onderbeschermdtoezicht.hoeweleenmonumentenlijstindeliteratuurnietisterugtevinden zijndebeschermdegebouwenvoorzienvaneenbordjezodatbezoekershetgebouwals monumentkunnenherkennen. 119 DecomplexegeschiedenisvanSjanghaimaakthetechterlastigomeenduidige conserveringsprincipesoptestellen.hetsjanghaivandetwintigsteeeuwkentdriebelangrijke periodesdieallemaalhuneigensporenhebbennagelatenindestad:sjanghaialsinternationale handelshaven,sjanghaiondercommunistischbewindenhethedendaagsesjanghaialsgevolg vandevrijemarkteconomie.driecompleetverschillendegezichtencreërenvolgensabbaseen stedelijkeidentiteitscrisis: Itisaframeworkmadeupofdisparateelementsproducinga discontinuous,sometimesincoherent,narrativeaboutacityhauntedbythepastandobsessed bythefuture,andoftenconfusedaboutwhichiswhich. 120 Hethuidigeprobleemligtvolgens Gandelsonasindewaarderingvoordestaddoordejarenheen.Erbevondzichnooiteenconflict tussendeeconomischeontwikkelingenmoderniseringenerzijdsendecultureleperceptievan destad.erwasnauwelijksaandachtvoordeculturelewaardevandehistorischestadsstructuur. Elkonderdeelinhetstedelijkweefselkonvervangenworden,metuitzonderingvanhet westerse,imperialistischegedachtegoedzoalsdegebouwenaandebund. 121 Diegeïmporteerde architectuurstijlenwarenongekendvoorchinaendegebouwenwerdenindedecennianahaar ontstaannogaltijdzeergewaardeerd.hoewelhetcommunismedegebouwenverafschuwde, hergebruiktezedegebouwenvanwegehettechnischevernuftvandeontwerpen.debundis gedurendedetwintigsteeeuwbepalendgeweestvoorhetgezichtvansjanghaiendaardoor gespaardgeblevenvoorsloopacties. HetandereculturelegezichtvanSjanghaimethaartraditionelelilongwijkenkreegwelte makenmetdiesloopkogelenzijnvolgensrogerchun KwongChan,professoraandefaculteit architectuurinhongkong,mindergespaardgebleven: Behindthewrecker sballhammeringat thecity sarchitecturalfabric,newandold,anentiretierofculturalheritageisalsobeingerased. Itcouldwellbetruethatdemolishingdilapidatedbuildingsislessexpensivethanrehabilitating them,butthefactremainedthattoolittleconcernhasbeengiventoculturalaspectsand preservationintheprocessofredevelopment. 122 Degroteinvloedvanbuitenlandse 118Bergère2004,p HuiminWang,GuidetoClassicandHistoricalArchitectureinShanghai,Beijing2007,p Abbas2002,p Gandelsonas2002,p Chan1996,p.317.

51 51 investeerderscreëerdenechterhetprobleemvoorconservatorenomgehoordteworden. Financieelbelanggingbovendeculturelewaardevandestad.Bovendienwarendemeeste lilongsverwaarloosdenwerdendenieuweappartementgebouwenaanderandvandestadjuist alsverbeteringvandestadgezien.destadhadechternogveelmeerhistorischewaardevolle gebouwenuitandereperiodesendeeerstesloopactieszorgdevooreenhernieuwdeaandacht voorheteerdergenoemdevraagstukoverdeidentiteitvandestad. 5.1HistoricalProtectionZones HetgebrekaanwaarderingvoordeoorspronkelijkChinesestadheeftertoegeleiddater weinigaandachtwasvoorhetconserverenvanhetstadsgezicht.historischegebouwenkregen veelaldeindividuelewaardevanhetobjecttoegewezenenwerdennietgezienalsonderdeelvan eenstedelijkecontext.waardevollegebouwenwerdenuithunstedelijkverbandgerukten geïsoleerdinmodernestadstructuren.tochontstondereindjarennegentigeengenuanceerder beleidenwerdenerin1999naastindividuelegebouwenookstadsdelenalsbeschermd aangewezen,dezogenaamdehistoricalprotectionzonesenhistoricconservationareas.onder dezegebiedenbevondzichdebund,deoudeommuurdestad,delenindefranseen InternationaleconcessieenverdergelegengebiedenindeChinesebuitenwijkenvanSjanghai. Methetaanwijzenvandezebeschermdestadsdelenkonerbetercontrolewordenuitgeoefend opdenieuwebouwactiviteitenintegenstellingtotdesloopwoededieinhetbeginvandejaren negentigplaatsvond. 123 HetverliesvandestedelijkeidentiteitvanSjanghaikreeguiteindelijk meeraandachtenmetdeshanghaiurbanplanningadministrativebureau(supab)werdereen orgaanopgerichtdatnauwmoestsamenwerkenmetdebetrokkenautoriteitenophetgebied vanerfgoedennieuweconserveringsstrategieën. Conserveringwerdinmiddelsgezienalseenbelangrijkeeconomischewaardevoorde stad.deaangewezenhistorischepekkengavendestadeenbepaaldesfeerwelkeinvesteringen toerismezoustimuleren.degebouwenuiteerdereperiodesrefereerdenaaneenbepaalde rijkdom,aandevroegemetropooldiewesterseenchineseinvloedenuitstekendwistte combineren.hoewelermeeraandachtwasvoordeconservering,bestondenertotvoorkort geenduidelijkerichtlijnen.historischwaardevollegebouwenwerdenalsbeschermd aangewezenennieuwestedelijkeontwikkelingenindedirecteomgevingmoestenvoldoenaan zichtlijnenenhoogterestricties,maarindepraktijkwerdendezerestrictiesnietnauwkeurig nageleefd.hetindividuelegebouwwerdvaakinoorspronkelijkestaatbehouden,maarde omringenderuimtemaakteveelvuldigplaatsvoornieuwbouwdattegenstrijdigwasmetde regels. 123WilliamStewartLogan,ed.,TheDisappearing Asian City.ProtectingAsia surbanheritageina globalizingworld,newyork2002,pp

52 52 Erzijnmeerderegevallenwaarhistorischegebouwenzijningekapselddoorrecentere, modernestructuren,waardoordewaardevanhetgebouwzichtbaarafneemt.zowordtde façadevandebundvanafdehuangpurivieronderbrokendoorwoontorensen kantoorgebouwenenzijndeovergeblevenmollervillaendepoortvanhetningbogildeinde Franseconcessienauwelijksnogwaarneembaar.Dezehistorischwaardevollegebouwenkrijgen eensoortbuitenaardskarakterenpassennietmeerindenieuwestedelijkecontext. Denieuwehoogbouwisechterfinancieelaantrekkelijkvoordestadenhetgebrekaan geldvoorconserveringzorgtervoordatnieuweontwikkelingenalsnogplaatsvindenin historischegebieden.zozijnerindeoudechinesestadnieuweflatgebouwenopgetrokkenopde plaatsvanoudestadshuizenenhetnieuwetoeristischewinkelgebiedindechinesestadheeftde zichtlijnenvandeyutuinenvolledigdoorbroken.sjanghaistaatcontinuintweestrijd betreffendeconserveringofstedelijkehervorming.volgenswilliamstewartlogan(1941 ), professoraandeuniversiteitvandeakininmelbourne,kaneralleenaandachtkomenvoor conserveringalsereenpubliekconsensusisoverwaterdaadwerkelijkbehoudenmoetworden. Deeconomischevooruitganglaatzichvolgenshemnietsnelstoppendoor conserveringsrichtlijnen,alsmeerderepartijenhetnieteenszijnoverdetebehoudenwaarde vandehistorischestad: Intimesofeconomicboom,thepressuretoredevelopisgreat,despite heritagelegislationandcontrols,andheritageplacesareoftenlost.whentheeconomyisflat, conservationpoliciescanbeimplementedmoreeasily.muchdependsonachievingastrong publicconcensusaboutwhaterathemostsignificantheritageplacesinthecity Sjanghaialsattractiepark Dekritiekopdegrootschaligesloopactieinhetbeginvandejarennegentigheeft weliswaargeleidtotmeeraandachtvoorhetbehoudvanhistorischerfgoed,maarondanksdie positieveontwikkelingheeftjuistdemaniervanconserverendelaatstejarentotnogmeer kritiekgeleid.dedrangnaarhetoudesjanghaiheeftertoegeleiddatgehelestadsdelenineen geïdealiseerdesituatiezijngerestaureerdwaarbijhetoorspronkelijkekarakterisovergotenmet eenwaltdisneysausje,zoalsinhetoudeommuurdestadsdeelnanshi. Nanshiwerdvoorheengedomineerddoorlilonghuizen.Dezehuizenblekenindejaren tachtignietmeertevoldoenaandehedendaagseleefcriteria,dusvolgdeereengrote saneringsgolfindeommuurdestadwaarbijveelvandeoorspronkelijkebebouwingisgesloopt. In1992werdenerinNanshivierverschillendegebiedenaangewezenvoorstedelijke hervorming.heteerstegebiedtenzuidenvandebundwasbestemdvoornieuwe kantoorgebouwen.hettweedegebiedrondomdeoudewestelijkepoortmoesteen 124Logan2002,p.34.

53 53 multifunctioneelgebiedwordenmetkoophuizen,hotels,kantoorgebouwenenculturele instanties.foochowroadwerdindejarennegentigenormverbreedendeomgevingwas bestemdvoorwoningeninhethogersegment.hetvierdegebiedrondomdeconfuciaanse tempelwerdcompleetvervangendoorwinkelsenrestaurantsenwasbestemdvoorhet toerisme. Tussen1992en1994werdendewinkelstratenrondomdeConfuciaansetempeltot voetgangerszonebestempeld.deoudelagewoonhuizenenwinkelswerdengesloopten maaktenplaatsvoorwoonblokkenvanmeerdereverdiepingen.desmallewinkelstratenwerden vervangendoorbredetrottoirsmetgekleurdpleisterwerk,nieuweuniformegevels,en vernieuwdstraatmeubilairomdegrotebezoekersstroominbeterbanenteleiden.defangbang Zhongstraatondergingin1999eeningrijpendetransformatie.Volgenshetthemavanhetoude straatbeeldwerdendenieuwtebouwenwinkelsenwoningenlangsdestraatintweevoor Sjanghaitraditionelearchitectuurstijlengebouwd.Defacadeinhet500meterlangeoostelijk deelvandestraatbestonduitlilonghuizenenhet352meterwestelijkdeelwerdgedomineerd doorhistorischechinesehofhuizen. 125 InNanshivindjenuperfectgeënsceneerdelilongstraten.Destraatgevelshebben meerdereverdiepingenenzijnvoorzienvanfraaiehoutenraamkozijnenmetdecoratief houtsnijwerk.destratenzijnverbreedentoegankelijkgemaaktvoortoeristenbussenenhebben nietsmeertemakenmethetkaraktervandeoorspronkelijkechinesestraatjes.hetstraatbeeld straalteennostalgieuitvaneensjanghaidaternooitisgeweest.dechinezenvindenhetechter fantastischendezetrekpleisterbehoorttoteenvandefavorietetoeristenplekkenvansjanghai. Opofficiëlefeestdagentrektdezeplekzo n bezoekers,dittotongenoegenvande meestecritici.volgensbergèredoetdeaanblikvandezerenovatiejebijnaverlangennaarde ouderwetsesloophamer: Thesightofallthisboguschinoiseriemakesonefeelalmostrelieved thattherestoftheoldwalledtownisscheduledtodisappearandbereplacedbyaclutchof skyscrapers. 126 Degrootschaligesaneringvandeoudestadheeftongetwijfeldtotdiscussie geleidbijchinesearchitectuurcritici.incityplanningreviewenshanghaiurbanplanningreview zijnmeerdereartikelengepubliceerdoverconserveringsstrategieëninsjanghai,maardeze artikelenzijnondankseenengelsetitelalleeninhetchineesgepubliceerd. 127 Eenvertalingvan 125NannanDong,ShanghaisinnerstädtischerFreiraumwandelinzehnJahrenStadterneuerungvon anhandvonBeispielenausHuangpu,Nanshi,Luwan,Jing anundlujiazui,kassel2006,pp Bergère2009,pp Tussen2001en2006zijnerdiverseartikelenverscheneninCityPlanningReviewenShanghaiUrban PlanningReview.Vooreenoverzichtvandezeartikelen,zieCNKI< CXGH htm>(22mei2011).

54 54 dezeartikelenzoueeninteressantebijdragekunnenleverenaandediscussieomtrentdemanier vanconservereninsjanghai. HoewelveelgebouwenaandeBundindezelfdeperiodealsNanshieenrestauratie hebbenondergaan,isheteindresultaatbehoorlijkverschillend.in1993werdendegebouwen aandebundafzonderlijkalsbeschermdmonumentaangewezen.deregeringvansjanghaiwilde demonumentenbetertoegankelijkmakenvoorpubliekendegebouwenwerdengeleasedaan privateondernemers.in1999openendeeenaustralischeondernemereenrestaurantophet dakterrasvandevoormaligehongkongenshanghaibankenvijfjaarlatervolgdethreeonthe Bund,eencomplexmetmeerdererestaurants,eenkunstgalerie,eenspaenverschillende kledingwinkels.debenoemingtotmonumentzorgdeervoordatdegebouwennieuwefuncties mochteninnemen,maardatdeinterneenexternestructuurvanhetgebouwbehoudenmoest worden.meerderegebouwenzijnopnieuwingebruikgenomen,maarvaneenstructurele veranderingofnieuwbouwisgeensprake.degebouwenzijnzoveelmogelijkinoorspronkelijke staatbehouden. EenanderveelbesprokentransformatieisdewijkXintiandi,gelegenindevoormalig Franseconcessie.DitgebiedbezatfraaielilongsenlagdichtbijdeplekwaardeCCPwas opgericht.xintiandibestaatuittweestadsblokkenenheefteenherbestemminggekregendoor hetamerikaansearchitectenbureauwood+zapata.hoewelhetgebiednietstriktgenomeneen conserveringsprojectwas,iservolgenscriticiveelvandeoorspronkelijkesfeerbewaard gebleven.hetgebruikvanmateriaal,hetbehoudvandekleinestraatjesendeveleinternationale restaurantjesenboetiekjesrefererenaanheteenszowereldlijkekaraktervanhetoude Sjanghai. 128 Bovendienisdemenselijkeschaalduidelijkaanwezigendoethetgebieddenkenaan hetoudestratenpatroonvansjanghaiwaardekleinestraatjesplotselingwerdenonderbroken dooropenruimtesdiealsontmoetingsplekwerdengebruikt. 129 Dieopenruimtesvindjeinhet huidigexintiandiindevormvanpleintjesmetrestaurantjesenterrasjes. ErisechterookkritiekopdeinvullingvanhetXintiandigebiedvanwegedeverschuiving indefunctievanhetgebied.xintiandiissinds2002eentoeristischetrekpleistervoormetname buitenlandsetoeristen.hetgebiedheeftvooraleencommerciëlefunctiemettallozewinkelsen horecagelegenheden.deoorspronkelijkebewonerszijnverplaatstnaarderandvandestaden dewoonhuizenvandechinesegemeenschapzijnvervangendoorhippehotspotsvoor buitenlandsetoeristen.dewoonfunctieisvrijwelgeheelverlorengegaan.hoewelgrotedelen 128SengKuanandPeterG.Rowe,ed.,Architecture&UrbanismforModernChina,München2004,pp G.YagerandS.Kilbourn, LessonsfromShanghaiXintaindi:China sretailsuccessstory. in UrbanLandAsia,(2005),December,p.36.

55 55 vandeoorspronkelijkewijkbewaardzijngebleven,zijnbepaaldeonderdelenookgeïdealiseerd ofjuisttoegevoegdomvoordetoeristdestratennogaantrekkelijkertemaken.eenvoorbeeld daarvanisdeentreevaneenbeautysaloninhetnoordelijkstadsblok.destenenpoortwas oorspronkelijkeentoegangspoortvaneenlilongwijkindebuurt,maarishieruitzijncontext gehaaldengebruiktalsdecoratievoordeentree. 130 Doordatdeoorspronkelijkebewonerszijn verdwenen,wektxintiandideindrukvaneendecorstuk.hoeweldesfeervandekleinestraatjes enoudelilonghuizenlijktbehouden,vormendegebouwenslechtseengeïdealiseerdomhulsel voorcommerciëledoeleinden. 5.3PrinciplesfortheConservationofHeritageSitesinChina Dewillekeurvanconserveringenhetgebrekaanconserveringsrichtlijnenheeftervoor gezorgddatin2000dooricomos,eeninternationaleraadvoordeuitwisselingvaninformatie overconserveringenerfgoed,eenhandboekmetconserveringsprincipesvoorhetchinees cultureelerfgoedisgepresenteerd.dezeconserveringsprincipeszijnbedoeldalsrichtlijnvoor deintentie,toepassingenuitvoeringvanconserveringmetbetrekkingophetcultureelerfgoed vanchina.hetdoelvandezerichtlijnenishetbevorderenvanhetbehoudvanhistorisch waardevolleobjectenenlocaties.onderhetcultuurerfgoedwordtvolgensicomosalles verstaandatgemaaktisgedurendedegeschiedenisvandemensheidenvanwaardeis.ditkan variërenvanarcheologischerestentottraditionelearchitectuur,sculpturen,inscriptiesen hedendaagseplekkenofgebouwendievanbelangrijkewaardezijn. IntegenstellingtotderenovatieinNanshi,waareengeïdealiseerdhistorischbeeldwerd geschapendoornieuwehuizenineenhistoriserendestijlteherbouwen,pleiticomosin2002 juistvoorhetbehoudvanauthenticiteitvanhetmateriaal.hetdoelvanconserveringishet behoudvandeauthenticiteitvanalleelementenomzodehistorischewaardevoordetoekomst tebehouden.dewaardeligtindeoriginaliteitvanhetmateriaalenconserveringmaggeen veranderingaanbrengenindehistorischeconditievanhetobject.interventiewordttoegestaan opkleineschaal,mitshetdelenbetreftdiedirectgevaarlopen.bovendienmogenveranderingen indehistorischeconditienietwordengemaaktvooreenmooieruiterlijkofomeenobject volledigtemaken.denadrukvanconserveringmoetliggenophetbehoudvanhethuidig monumentendevertragingvanverval. 131 VolgensICOMOSzaleraanhethandboekindetoekomstnogeenbijlagetoegevoegd wordenmetvoorbeeldenvansuccesvollerestauratiesvancultureelerfgoed.dezevoorbeelden zijnbedoeldomdetoepassingvandeconserveringsprincipesteillustrerenende 130Wan LinTsai,TheRedevelopmentandPreservationofHistoricLilongHousinginShanghai,masterthesis PensylvaniaUniversity2008,p ChinaICOMOS,PrinciplesfortheConservationofHeritageSitesinChina,LosAngeles2002,pp

56 56 conservatiepraktijkteverbeteren.metbehulpvandezenieuwehandleidingontstaaterwellicht eenmeereensgezindeblikopconserveringenrestauratieinsjanghai.debehoefteaanbehoud insjanghaikwamnietzozeervoortuiteensentimentvoorhetverleden,maarwerdvooral gezienalseeneconomischekansvoordetoekomst.hetcultureelerfgoedvansjanghaiwerd implicietbenoemdalseencommercieelproductenerwerdallesaangedaanomdatculturele productzogoedmogelijkteexploiteren.deautenthiekewaardevanheterfgoedspeeldeslechts eenondergeschikterol.metdenieuweconserveringsprincipesprobeertchinaicomoshierin detoekomsteenveranderingintebrengen.hetopstellenvandithandboekkaneenbelangrijke rolspeleninhetbehoudvanhetcultureelerfgoedvoordetoekomst,zonderereentoeristische attractiezoalsinnanshivantemaken.

57 57 6.Waardering Shanghai,sixthcityoftheWorld! Shanghai,TheParisoftheEast! Shanghai,theNewYorkoftheWest! 132 DestedelijkeontwikkelingvanSjanghainadeopeningvandehavenin1843heeftniet alleeninvloedgehadopdefysiekegedaantevansjanghai,maarookopdewaarderingvande stad.metdeeersteengelstaligereisgidsvandarwentin1905kwamernietalleeneen beeldvormingvandestadtotstand,maarwerderookeenbepaaldwaardeoordeel uitgesproken.darwentschreefvanuitzijnbritseachtergrondalsnieuwkomerindeaziatische stadenzijnbeschrijvingvandestadvormdeeenweerspiegelingvanhetsjanghaiwaarinhij leefde.depublicatievanreisbeschrijvingenenreisgidsenmaakthetmogelijkomde ontwikkelingvandewaarderingvansjanghaiindetwintigsteeeuwtevolgen. ZobeschreefdeBritsemissionarisJohnGriffith( )in1855inThestoryoffifty yearsinchinadestadnogalsonaantrekkelijkenbijzondersmerig: ThecityofShanghaiisoneof thefilthiestinthisworld.ihaveseennothingtobecomparedtoitindirtandfilth,itsurpasses everything.ofcourse,thechinesearenotoriousfortheirfilth;theyareingreatneedofsanitary measures happilyweliveoutsidethecity. 133 IndeChinesestadhadelkestraathaareigen geurdiealseensoortdekenoverdestadbleefhangendoordeoverhangendedakenende stoffenbanierenaandestraatgevels.elkewinkelhadhaareigenvariatieopdealgemenestank. Hetcontrastmetdebuitenlandseconcessieswasgroot.Deconcessieskenmerktezichdoor modernefaciliteitenenhygiënischevoorzieningen.dietegenstellingenmaaktenvansjanghai eenongrijpbarestad.eenbritseinwonernoemdesjanghaieengrootraadsel,datsteeds moeilijkerwerdoptelossennaarmatejeerlangerverbleef KosmopolitischSjanghai VolgensCartwrightvielhetechterallemaalwelmeemethetviezekaraktervandestad. Sjanghaiwasnietspecifiekeenongezondeplaatsomtewonenendesterftecijfersonderde uitheemsebevolkingwarentevergelijkenmetdievaneengroteengelsestad. 135 Erwerdvaak gezegddaternietstezienzouzijninsjanghai.hetontbrakvolgenshemindeconcessies inderdaadaannatuurlijkeschoonheid,maardeimposantegebouwenindeconcessiestoonden 132AllaboutShanghai1938,p JohnGriffith,ThestoryoffiftyyearsinChina,1906,ongepagineerd. 134JayDenby,LettersfromaGriffin,Shanghai1910,ongepagineerd. 135WrightandCartwright1908,p.371.

58 58 devooruitgangwaardestadzichinbevond.deconcessieswarenuitgegroeidvanenkele koopmanshuizennaarvolwaardigestadswijken.sjanghaiwasvooraleenplekomhet interessantechineseleventebewonderen.bovendienzorgdedemengelingvannationaliteiten, deverschillendewinkelsenhetuiteenlopendentertainmentvooreenbruisendstadsleven.het monotonelevendatkarakteristiekzouzijnvoorhetleveninhetoostenwasafweziginsjanghai endestadkendeeengrotewaarderingvandebuitenlandersdiezichindestadgevestigd hadden. 136 CarlCrownoemdeSjanghaidemeestebelangrijkstehandelshavenvanChina,maar vooral oneofthemostdivertingandcosmopolitancitiesintheworld. 137 Destadvormdeeen interessantemixtussenoostenwest,waarinhetovergrotedeelvandepopulatiechineeswas endewesterlingenzichvooralzakelijkprofileerden.debezoekervansjanghaidieviade HuangpurivierdehavenbinnenkwamzagweinigomaantenemendathijinChinawas.De rookgordijnenvandefabriekenenscheepswervenaandeoeverstegendeachtergrondvande blauweluchtdedennetzogoeddenkenaanlonden,newyorkofeenanderegrotestadinde wereld.derivierwasbeladenmetbotenwaarmensenvanverschillendenationaliteitenlaadden enlosten,nettenbinnenhaaldenenhandeldreven. 138 Sjanghaiwasuitgegroeidtoteenstadvan internationaleallure,eenstaddienooitsliep.verguisd,maarveelalbejubeld.eenbezoekaan Sjanghaiwasechtervooriedereenonvergetelijkenvoorvelereizigersveranderdeeenkort verblijfineenpermanentevestiging. AStandardguidebookbestempeldeSjanghaialseenwereldstadmetverbazingwekkende paradoxenenfantastischecontrasten.sjanghaiwasmooi,maarondeugendenextravagant. Sjanghaiwaseen muurschildering vanhetbesteenhetslechtstedatertevindenwasinhet oosten.demodernewolkenkrabbersstondenzijaanzijmetdetraditionelerietenhuttendie slechtstotschouderhoogtereikten.indezestadkonmenalleskopen.hetnachtlevenwas bruisendmetcabaret,operaendansvoorstellingen.bordelenbevondenzichopeensteenworp afstandvandemissionarishuizen.sjanghaistondindejarendertigvooreenmoderne samenleving.sjanghaiwasnietchinees,maarstondvooralhetandereindewereld. 139 Ondanks enkelenegatieveuitlatingenoverdeviezechinesestadkunjeconcluderendatsjanghaiinde jarentwintigendertiggezienvooralwerdgezienalsdeplekvooronbegrensdemogelijkheden. Eenuniekestaddiegeengelijkeinderestvandewereldkende. 136WrightandCartwright1908,p Crow1933,p Crow1933,p AllaboutShanghai1938,p.43,p.59.

59 59 6.2Verganeglorie Strangethatsocontemporaryanexperiencecanvanishsocompletely thestreet nameschanged,thecapitalistsfled,thegloriesgone,theglitterfaded,theforeignresidents chasedoutoftown,thebubbleburst.itwasonlyyesterday,afterall,thatshanghaiwasthe ParisoftheEast,thecapitalofthetycoon,the whoreofasia andthe paradiseof adventurers,[..]. 140 LingnoemdedrieingrediëntendiedeberoemdesfeervanhetoudeSjanghaibepaalden. AllereerstwashetvolgensdeChinesestandaard,eenzeerjongestad,methaaroorspronginde twintigsteeeuw.sjanghaistondnadeopeningtothandelshavenalsstadnoginde kinderschoenenenwasnietdirectverbondenmetdetraditiesvaneeuwenoudedynastieën zoalsbijvoorbeeldpeking.ditmaaktehetmogelijkomzichmakkelijkvanoudeconventieste ontdoenenzichteontwikkelentoteenmodernesamenleving. 141 Tentweede,Sjanghaiwasvolgenskosmopolitisch.Sjanghaibeschikteovermeerdere gezichtenenwasuniekvoorderestvanchina.destadwasinhaarkernchinees,methetoude ommuurdecentrumendevoornamelijkchinesebevolking,maarhetwasmetnamedestadvan deshanghailanders,develeeuropeanendievandezeplekhunnieuwethuishavenhadden gemaakt.devanoorsprongchinesestadkwamtotbloeidooreuropeseinvloedenenwas volgenslingniettevergelijkenmethetoudetraditionelebeeldvandechinesegemeenschap: TherewerereallytwoShanghais theforeignandtheindigenous.earlyeuropeanvisitorstothe cityoftenremarkedthatshanghaiwasnotchinese;certainlyitborelittleresemblancetotheir imageofchina thechinaofbamboogrovesandwillowbanks,ofpastorallyricsandyearning forthepast. 142 AlslaatsteingrediëntbetrofhetdestatusvanSjanghaialseenvanwereldsgrootste steden.destaddeedindejarendertignietondervoorparijsofnewyork.sjanghaistondmodel vooralhetnieuwstewaterindewereldbeschikbaarwas.overalterwereldbestondentalloze winkelsmetdenaamsjanghaiofeenverbasteringervan.voordechinezenwasdezereputatie onlosmakelijkverbondenmethetlevenindestad: Foritwas,tothepopularChinesemind,the capitalofstyle. 143 DemytherondSjanghaiisvooralookontstaandoorschrijversenfilmmakers diedestadgebruiktenalsachtergrondvoorhunverhalen.linghaaldeeencitaataanvande 140Ling,1982,p Ling1982,p Ling1982,p Ling1982,p.4.

60 60 Anglo AmerikaanseschrijverAldousHuxley,diehetoudeSjanghaibeschreefals Lifeitself. Nothingmoreintenselylivingcanbeimagined. 144 InInsearchofoldShanghaistuittedezoektochtvanLingiederkeerophetzelfde resultaat:verganeglorie.hetoudesjanghaiwasnietmeerwathetwasgeweest,velesporen warenuitgewistendeovergeblevensporenstondenveelalindeschaduwvande oorspronkelijkegrandeur.destadkendeeenbloeidoordeinternationalehandelen koopmannenvanoverdehelewereldkwamennaarsjanghaiomhunfortuintevergaren.die handelsgeesthadsjanghaiindejarenvijftigineenheleanderelijndoorgezet.deverbindingmet derestvandewereldwerdverbrokenenheteenszobloeiendehandelscentrumontwikkelde zichtoteenbelangrijkeindustriestad,zoalsookindeintroductievanaguidetoshanghaiwordt benadrukt. 145 Hoeweldestadnadebevrijdingin1945nietdirecthetonderwerpvangrootschalige herstructureringsplannenwasgeweest,heeftdestadvolgenslingaanzienlijkveelvanhaar charmeverloren.deglamourencultuurvandejarendertighadplaatsgemaaktvoorde grootschaligeindustrieinjarenzestigenzeventig.hetwereldlijkkarakterwerdafgedaanals decadentenpastenietbijhetcommunistischgedachtegoed.sjanghaiwerdonderleidingvan MaoZedongeenindustrieelcentrumomdemodernisatievanderestvanChinatebekostigen.In debuitenwijkenwerdenfabriekenenarbeiderswoningenuitdegrondgestamptenaandeoude stadwerdvrijwelgeenaandachtgeschonken.debundwerdvanwegehaarimperialistisch karakterverguisd,maarbleeftochintact.deimposantegebouwendieeengrotewaardering genoteninhetsjanghaivanvoordetweedewereldoorlogspeeldenauwelijkseenrolin communistischsjanghai.hetbehoudvanhistorischegebouwenindezeperiodegebeurdevaak pertoeval.defaçadesblevenbehoudenterwijldeinterieurswerdenveranderd. Hetgebrekaanduidelijkerichtlijnenbetreffendehetbehoudvanoudegebouwenhader voorgezorgddatgebouwenwarenverwaarloosd,geslooptofzodanigaangetastdatde historischewaardeengrandeurnauwelijksmeeraanneembaarwas:thecityhadhardlybeen touchedbythatdestroyerofhistory srelics,thedarkangelofdevelopment,butnorhasit profitedmuchfromcarefulpreservation.thegrimeoftheyearsliessothickuponitsfacades, thatitisalmostasiftheplaceishalf pickledinthedespositsofhistory. 146 Hoeweldefysieke gedaantevandestadmisschiennietzodrastischwasveranderdtenopzichtevananderegrote stedenwarenhistorischwaardevollegebouwenvaaknietmeeralszodanigherkenbaar,omdat zewerdeningevoegdineennieuwestadsstructuurenzohunkarakterzijnkwijtgeraakt.parken 144Ling1982,p ZhangandWu1984,inleiding. 146Ling1982,p.2.

61 61 enpleinenwerdenbovendienopgevuldmetnieuweconstructiesenverouderdewoningen haddenplaatsgemaaktvoormoderneresidentieszonderdaarbijrekeninghoudendmetde architectonischewaardevandebestaandebebouwing. 147 Deveranderinginhetpolitiekeklimaathadeenanderewaarderingtotstandgebracht. HetChinaTravelandTourismPress,eenChineseuitgevervanreisgidsen,bekritiseerdeinhaar reisgidsuit1983develetoeristendiedebundgebruiktenalsidealeachtergrondvoorhunfoto s vansjanghai.dezegebouwenkenmerktevolgensdegidsjuistdetijdvanonderdrukkingvanhet Chinesevolk: [..]Yet,doyouknowthatthesesolidbuildingsarealsolikebooksofhistoryin stone,recordingthestoryoftheinvasionofchinabytheimperialists powersduringone hundredyearsorsoofmodernhistory?thesebuildingshavewitnessedmilitaryaggression, politicalintervention,culturalinfiltration,economicplunderandeconomiccontrolofchina. 148 IntegenstellingtotdeBundbejubeldezeechterdenieuwearbeiderswijkendieSjanghai vitaliteitbrachtenenhetlokalelevenvandebevolkinglietzien. 149 Derelatietussende bestaandebebouwingennieuwbouwwasindejarentachtigtoteengrotekloofuitgegroeidmet devormingvantweestedennaastelkaar.destadworsteldemethaaridentiteitendeaanzicht vandestad.enerzijdswasdaarhetverouderde,verwaarloosdecentrummethaarverguisde internationalearchitectuurenanderzijdsstondendaardefabrieken,industriecentralesen arbeidersflatsindevoorstedelijkeringrondomsjanghai. VolgensChristopherHowe,professoreconomieaandeuniversiteitvanLonden,washet voorsjanghaimogelijkomzichindejarennegentigopnieuwteontwikkelenalsdemeest moderneendynamischestadvanchina.wanneersjanghaidewaardevandeoudestadwistte koesterenenteverbindenmetdeindustriëlehavenfunctie,konhetvolgenshowewellichtde grandeurvanhetoudesjanghaidoenherleven. 150 Totdietijddeeddestatusvandestadinde jarentachtigvolgenslingnognauwelijksdenkenaanderoemuithetbeginvandetwintigste eeuw: TodayShanghaiisneithermodernnorgreat;leastofallisitcosmopolitan.Onseeingthe cityagain,thosewhoknewitinitsheydayareinescapablysaddened Chan1996,p ChinaTravelandTourismPress1983,pp ChinaTravelandTourismPress1983,pp ChristopherHoweea,Shanghai.Revolutionanddevelopmentinanasianmetropolis,Cambridge1981,p Ling1982,p.6.

62 62 6.3Sjanghaiinde21 e eeuw Shanghaiintheyear2000remindsmeofabodythathasbeenrevivedfromadeep freezeanddisplaysgreatoutwardsignofvitality.uponcloserexamination,however,itsisclear thatthebloodstilldoesnotpumpfastenoughtocertainkeyorgans. 152 DehuidigetransformatievanSjanghaitoteenglobalcityindejarennegentigvande twintigsteeeuwwaardefinanciëlewerelddehoofdtoonvoert,zorgtervoordatereengeluid naarvorenkomtbetreffendehetoudesjanghai.devooruitgangcreëerteenbehoeftenaarhet oudesjanghaienaandachtvoorhaarhistorischecontinuïteit.deluxeenextravagantelevensstijl uitdejarendertigwasvoordechinesebevolkingoverweldigendenexotisch,maarvoorhen slechtseenillusie.demeestechinezenleefdenineenperiodevangeweldenmisdaadals resultaatvandeonafhankelijkewetgebiedenindebuitenlandseconcessies.diebuitenlandse invloedwerdnadejapansebezettingendeculturelerevolutiedekopingedrukt.de moderniteitvandestadwerdondergeschiktgemaaktaanhetromantische,agrarischeleven.na hetcommunistischregimekwamechterweerdiebehoeftenaarhetexotischeenniet Chinese vanhetsjanghaivandejarendertig.degebouwenaandebundherinnerdennogaltijdaandie tijdmethunrijkeartdecointerieurenneoclassicistischeaanzicht.deoudestadwerdhetgrote voorbeeldvoorhetnieuwe,modernesjanghai. VolgensdeChineseauteurWangAnyiheeftSjanghaidoordedoorgevoerde moderniseringhaaroorspronkelijkekarakterverloren.zeiseenglobalycity,zoalszoveelandere steden.destadisuitgeholdenbekleedmeteennieuwlaagje.dewolkenkrabbershebbende traditionelewijkenvervangenendaarmeeisdeoudestadtoteendroomvervaagd.hetnieuwe ShanghaiisvolgensAnyinietmeersensueelendetorensvanglasenbetonzijnslechts decorstukken: Inanutshell,Shanghaiisnotsensualanymore.Newbuildingsconstructanew coverforit,whichseparatesthecityfromthephysicalsensesofitshabitants.suchafancycover, however,doesnotfitperfectly.thereisalwayssomeemptyspaceinbetweentheexteriorand therealthing. 153 Sjanghailijkterindeeenentwintigsteeeuwallesaantedoenomdestatusvandemeeste kosmopolitischestadvandewereldterugtewinnen.eenvrijemarkteconomie, duizelingwekkendewolkenkrabbers,eengeavanceerdehogesnelheidstreinentwintigmiljoen inwonersmoetenvansjanghaiweerdeberoemdstestadindeoriëntmaken.deinvloedvan 152Yatsko2001,p Tsung Yi2004,p.133.

63 63 buitenlandersisbelangrijkgeweestvoordegloriedagenvansjanghaienhoeweldestadzich opnieuwheeftopengesteld,lijktdehaipaivolgensbergèreminderaanwezig: themetropolis knowshowtoopenuptoforeigninfluences,butisdoessoinalessextensive,lessspontaneous manner. 154 Eeniederdiedestadvoorhetlaatstindejarentachtigheeftbezochtzal overdonderdzijndoorhetnieuweaanzichtvandestad,maardelyrischebeschrijvingvanall aboutshanghaiuit1934heeftplaatsgemaaktvoorbezorgdheidoverdetoekomstvandestad. HoewelSjanghaiopnieuweenwereldstadisgeworden,heeftdehervormingvandejaren negentigdeoudeglorienietkunnendoenherleven. 154Bergère2009,p.437.

64 64 Conclusie VolgensAllaboutShanghaiuit1934konSjanghaiweleensuitgroeientoteenvande grootstestedenvandewereldenanno2011magsjanghaizichtotdegrootstestadvanchina rekenen.quainwonerstalbehoortdestadzelfstotdetoptienvandewereld. 155 Sjanghaiisvan eenkleinehandelsstaduitdevijftiendeeeuwuitgegroeidtoteenmodernemetropoolinde eenentwintigsteeeuw.dezetransformatieheeftgroteinvloedgehadopdestedelijkestructuur vandestad.inditonderzoekstondendegevolgenvandestedelijketransformatiecentraal.de onderzoeksvraagluidde:welkeinvloedhebbendestedelijkeveranderingenopdehistorische continuïteitvansjanghaiendeomgangmethaarcultureelerfgoed? InhetinleidendehoofdstukhebikdegeschiedenisvanSjanghaibesproken.Die geschiedenisisgrofwegindrieepisodesintedelendieelkhuneigenstempelophetaanzicht vandestadhebbengedrukt.hetpolitiekeklimaatheefteenbelangrijkeinvloeduitgeoefendop destadsontwikkelingvansjanghaiendehuidigestadiseenverzamelingvandiegeschiedenis. Hetisvanbelangvoordewaarderingvanhetcultureelerfgoedomeenonderscheidtemakenin deverschillendeperiodesdiedestadheeftdoorgemaakt.dedaaropvolgendehoofdstukken hebbenaandehandvandefysiekebeschrijvingvandestadeenbeeldproberenteschetsenvan destedelijkeveranderingendiehebbenplaatsgevondenindetwintigsteeeuw. Sjanghaiontwikkeldezichnadeopenstellingvandehavenin1843toteenstadmeteen wereldlijkkarakter.ditwasduidelijkzichtbaarindeverzamelingvaninternationale architectuurstijlenaandebund.debloeidiedestaddoormaakte,uittezichindebouwvan nieuwestadswijken,kerken,villa s,theatersenfilmhuizen.bouwtypenuiteuropawerden geïmporteerdengeïntegreerdmetdekarakteristiekechineselilonghuizen.sjanghaibestonduit eenmixvanoostenwestendezestijl,dehaipai,bezorgdesjanghaiinternationalefaam. Naderevolutiein1949sloegdestadechtereenanderekoersin.DeCommunistische Partijwildenietswetenvanhetkosmopolitischekaraktervandestadenverafschuwdehet kapitalistischegedachtegoeddatsjanghaigroothadgemaakt.chinaslootzichafvanderestvan dewereldenontwikkeldezichonderhetbewindvanmaozedongtoteensocialistischenatie. Hoewelhetimperialistischekaraktervandestadverafschuwdwerd,blevendegebouwendie herinnerdenaandezeperiodeintact.hetgeldendevoorzieningenontbrakenomgrootschalige hervormingenindehistorischestaddoortevoeren.bestaandegebouwenkregeneennieuwe functieonderhetcommunistischeregimeenblevenveelalbehouden.sjanghaiontpoptezichtot eenindustriestadendestedelijkeontwikkelingindezeperiodevondplaatsaanderandvande stad,waargrootschaligefabriekenenarbeiderswijkenwerdengerealiseerd. 155 ThePrincipalAgglomerationsoftheworld<

65 65 DemetropoolSjanghaikreeggestalteonderleidingvanDengXiaopingdieChinain1978 opnieuwopensteldevoorinternationalebetrekkingen.hoewelsjanghaiindenieuwepolitiek nogeendecenniumbuitendelijnenwerdgehouden,ondervondxiaopingalssneldenoodzaak vandeontwikkelingvansjanghai.destadwerdaangewezenalsdemodelstadvoorde moderniseringvanchinaenkreegopnieuweenvoortrekkersrol.metdeinvoeringvaneenvrije markteconomiewerdenbuitenlandseinvesteerdersaangetrokkenenvondereenenorme bouwexplosieplaats.hetbehoudvandehistorischestadwerdondergeschiktindestapnaareen modernestad.binnentienjaarwasdeskylinevansjanghaiingrijpendveranderdenstondde historischebundindeschaduwvanmodernewolkenkrabbersaandeoverkantvandehuangpu rivier.debouwwoedeuitdejarennegentighadalsgevolgdatveelvandehistorischestad verlorenwasgegaan. InvesteerdershaddengeenoogvoorhetcultuurhistorischSjanghaiendemodernisering eistehaartol.sjanghaiwerdhetonderwerpvanglobaliseringengrootstedelijkeproblemen. VeelChinezenmoestenhunoorspronkelijkehuizenverlaten.Detraditionelelilongwijkenwaren verouderdenwerdengeslooptomplaatstemakenvoornieuwbouw.debewonerskregeneen herbestemmingintorenhogeflatsaanderandvansjanghai.hoeweldezenieuwe appartementencomplexenovereenbetereleefomgevingbeschikte,wastochnietiedereenblij metdeverandering.ondanksdeslechtestaatvandelilongwijken,maaktedeinwonersdeeluit vaneengemeenschapenmetdesloopvandezewijkenraaktenzenietalleenhunhuis,maarook hunsocialeleefgemeenschapkwijt. Deingrijpendestedelijketransformatieheeftgeleidtoteenverschuivingindewaardering vandestad.sjanghaiwerdinhetbeginvandetwintigsteeeuwgezienalshetmekkavande wereld.destadstondvooralleswaterindewereldtekrijgenwasenbezoekersaansjanghai bejubeldehetlevenindezestad.dewaarderingvoorditkapitalistischelevenverdweenvolledig onderhetdaaropvolgendecommunistischbewind.dejarenlangeisolationistischepolitiekvan Chinazorgdevooreenstagneringindebelangstellingvoordestad.Destadvormdeenkelde achtergrondvoorindustriëleactiviteitenendeinteressantebezienswaardighedenindestad stamdenallenuiteeneerdereperiode.hoeweldestadfysieknietzoveelveranderdwasten opzichtevandeperiodevoor1949,leekdestadinnietsopdeoudewereldstad.hetbruisende centrumhadhaarglansverloren.pasnadeopenstellingvanchinain1978kwamsjanghaiweer onderdeaandachtvantoeristenendevoortrekkersrolvansjanghaiindemoderniseringvan Chinazorgdevooreengroteommekeerindewaarderingvandestad. SjanghaimoestopnieuwhetbruisendecentrumwordenvanChina.Deroemvandestadin dejarendertigwerdhetdoelvoordemodernechinesestad.metdeaantrekkingvan buitenlandseinvloedenprobeerdemenhetinternationalehandelsklimaatvandestadinhet beginvandetwintigsteeeuwtebenaderen.sjanghaiwerddegrootstebouwputvandewereld

66 66 enbinnentienjaarwasdestadexponentieelgegroeid.sjanghaigingechterindemodernisering englobaliseringvandestadhaareigenoorspronkelijkeidentiteitvoorbij.deoudehistorische stadrefererendaandebloeiendecultuurmoestplaatsmakenvooreenmodernestad.datoude SjanghaiwerdgekenmerktdoorlilongwijkenmetkleinestraatjeseneenhechteChinese gemeenschapintegenstellingtotdehypermoderneappartementengebouwenwaarbewoners doordeafstandvervreemdenvanhunvriendenenfamilie.deaanblikvandenieuwegebouwen leiddetoteennostalgischebehoefteaandeoudestad.delilongwijkenzijnnunogsporadisch aanwezigenwordeninhedendaagsereisgidsenaangewezenalsuitzonderingentoeristische attractie.hetbelangrijkstebouwtypevandestadisgrotendeelsverdwenenuithetstraatbeeld endatleiddetotluideprotestenvandechinesebevolkingenarchitectuurcritici. DedrangvandestadnaarhetkosmopolitischeSjanghaivanvroegerisvolgenswesterse architectuurcriticislechtseendroom.deomstandighedendiesjanghaiinhetbeginvande twintigsteeeuwwereldfaamopleverdezijnniettevergelijkenmetdehuidigeomstandigheden. VolgensAbbaswashetkosmopolitischkarakteroppervlakkigenhetoudeSjanghaislechtseen valssentiment: Itwasallaquestionofstyleimportedfromelswhere,ashallowkindof cosmopolitanism,adreamofeuropeevenmoreglamorousthanwhateuropeitselfhadto offer. 156 DeontwikkelingnaardezestijlisvolgenshemonmogelijkenSjanghaidienthaar cultureleidentiteittegebruikenomzichzelfopnieuwteontwikkelen.destadiseenoptelsom vanverschillendeculturen.dedoorgevoerdemoderniseringvandestadheeftdegeschiedenis echtervergeten.sjanghaiwilnietonderdoenvoorandereinternationalemetropools,maarhetis juistdeglobaliseringvandestaddiedeeigenhaipaiheeftdoenverliezen.eenbelangrijkdeel vandieidentiteitligtinhaarcultureelerfgoed. Hetconserveringsvraagstukblijktechternietgemakkelijkdoordatdestadbestaatuit gebouwenvanverschillendepolitiekeachtergrond.devraagiswelkegeschiedenisdestadwil behoudenofjuistuitwilwissen.hoeweldegebouwenaandebundrefererenaandeglorieuze tijdvansjanghaistaanzeookrepresentatiefvoorhetimperialismeenonderdrukkingvanhet Chinesevolk.Indejarentachtigwerdenenkelegebouwenaangewezenalscultureelerfgoed bestond,maartotvoorkortbestondergeenduidelijkevisievoorhetbehoudvandebestaande stad. MetdeconserveringsprincipesuitgegevendoorICOMOSChinain2002ontstondereen genuanceerderbeleidtenopzichtevanhetcultureleerfgoedvandestad.icomospleitinhaar handleidingvoorhetbehoudvandeauthenticiteitvanhetmateriaal.aanpassingenaanhet objectmogenalleenplaatsvindenwanneerereenbedreigingvormtvoorhetbehoudvanhet erfgoed.voorheenwarenergeenduidelijkerichtlijnenenwerdrestauratieenconservatienaar 156Abbas2002,p.42.

67 67 eigeninzichtuitgevoerd.ditleiddetotuiteenlopenderesultaten,zoalshistoriserende architectuurindewijknanshiofdereconstructievandelilongwijkeninxintiandi.metde nieuwerichtlijnenhoopticomosdehistorischecontinuïteitvansjanghaiindetoekomstbeter tewaarborgen.hoeweldesporenvandegeschiedenisgefragmenteerdaanwezigzijn,isde historischecontinuïteitvandestadnogintact.devertalingvanchinesetekstenkanwellichtin detoekomstmeerinzichtgevenindediscussieenkritiekopdehuidigeconserveringspraktijk. Sjanghaizaliniedergevalnooitmeerdezelfdeuitzonderlijkepositiebekledenalsinhet beginvandetwintigsteeeuw.sjanghaiwastoeneenmodernestadineenonderontwikkeldland. Desnelleeconomischeontwikkelingdiehetlandnudoormaaktblijftechternietbeperkttot Sjanghai,maarverspreidzichoverdedirecteomgevingvanSjanghai.Vanwegestijgende grondprijzenenproductiekostenkiezenmultinationalsvoorgoedkoperestedenindelager gelegenyangziregio.hetbelangvansjanghaialscommercieelcentrumzaldaarmeeafnemen. 157 Indevoorbereidingnaardewereldexpokwamerveelkritiekoverdesloopvanlilongwijken voordeaanlegvanhettentoonstellingscomplex,maardezekritiekwerdveelalindekiem gesmoordofbleekbeperkttotchineseliteratuur.dehistorischecontinuïteitvandestadisnog altijdintact,hoeweldesporenvandegeschiedenisgefragmenteerdaanwezigzijn.sjanghaizal echterdiesporenvanhaarcultureelerfgoedmoetenomarmenomzichteonderscheidenvan anderewereldsteden.opdiemanierkanzijweerdeuniekestadindeoriëntteworden. 157Bergère2009,p.434.

68 68 Bibliografie Literatuur: Auden,WystanHughandIsherwood,Christopher,Journeytoawar,NewYork1938. Bergère,Marie Claire,Shanghai:China sgatewaytomodernity,stanford2009. Darwent,CharlesE.,Shanghai.Ahandbookfortravellersandresidents,Shanghai1905. Denby,Jay,LettersofaShanghaiGriffin,Sjanghai1911. Dong,Nannan,ShanghaisinnerstädtischerFreiraumwandelinzehnJahrenStadterneuerungvon anhandvonBeispielenausHuangpu,Nanshi,Luwan,Jing anundlujiazui,kassel2006. Esherick,JosephW.,RemakingtheChineseCity.ModernityandNationalIdentity , Honolulu2000. Expo2010ShanghaiEditorialOffice,AnOverviewoftheWorldExpositionShanghaiChina2010, Sjanghai2010. Faure,DavidandTaoTao,Liu,TownandcountryinChina,NewYork2002. Gamble,Jos,ShanghaiinTransition:ChangingperspectivesandsocialcontoursofaChinese metropolis,londen2003. Gandelsonas,Mario,Abbas,Ackbar,andBoye,M.Christine,Shanghaireflections:architecture, urbanismandthesearchforanalternativemodernity:essays,newyork2002. Ge,Yuanxu,Huyouzaji(MiscellaneousnotesonvisitingShanghai),Sjanghai1876. Guan,Qian,LilongHousing,AtraditionalSettlementForm,Montreal1996. Hanchao,Lu,Beyondtheneonlights:everydayShanghaiinthetwentiethcentury,Berkely1999. Henriot,ChristianenZheng,Zu an,atlasdeshanghai:espacesetrepresentationsde1849ànos jours,parijs1999. Howe,Cristopher,Shanghai.RevolutionanddevelopmentinanAsianmetropolis.,Cambridge Huang,MichelleTsung yi,walkingbetweenslumsandskyscrapers:illusionsofopenspaceinhong Kong,Tokyo,andShanghai.,HongKong2004. ICOMOS,PrinciplesfortheConservationofHeritageSitesinChina,publicationbytheGetty ConservationInstitute,LosAngeles2002. Johnson,LindaCook,CitiesofJiangnaninlaterimperialChina,NewYork1993. Karns,MaurineandPatterson,Pat,HighLights,lowlights,Sjanghai1930. Kuan,SengandRowe,PeterG.,Shanghai:architecture&urbanismformodernChina,Munchen Kuo,JasonC.,VisualCultureinShanghai1850s 1930s,Washington2007. Larmer,Brook, ShanghaiDreams,inNationalGeopgraphic,vol.217,Nr.3(2010). LeeOu fan,lee,shanghaimodern:thefloweringofanewurbancultureinchina , Cambridge1999. Liang,Wu,OldShanghai.AlostAge,Beijing2001. Ling,Pan,InsearchofoldShanghai,HongKong1982.

69 69 Logan,JohnR.,ThenewChinesecity.Globalizationandmarketreform,Oxford2002. Logan,WilliamStewart,Thedisappearing Asian city:protectingasia surbanheritageinan globalizingworld,oxford2002. Murphey,Rhoads,Shanghai,keytomodernChina,Cambridge1953. Pott,FrancisListerHawks,AshorthistoryofShanghai,beinganaccountofthegrowthand developmentoftheindustrialsettlement,sjanghai1928. Pridmore,Jay,Shanghai:thearchitectureofChina'sgreaturbancenter,NewYork2008. Sternberg,Jozefvon,FuninaChineselaundry,Londen1965. Tung,AnthonyMax,Preservingtheworld sgreatcities:thedestructionandrenewalofthehistoric metropolis,newyork2001. Wang,Huimin,GuidetoClassicandHistoricalArchitectureinShanghai,Beijing2007. Wang,Shaozhou,ShanghaiModernArchitecture,Jiangsu1989. Wasserstrom,JeffreyN.,GlobalShanghai, Ahistoryinfragments,NewYork2009. Wei e,zhangandwu,li,aguidetoshanghai,sjanghai1984. Wright,ArnoldandCartwright,H.A.,TwentiethcenturyimpressionsofHongKong,Shanghaiand othertreatyportsofchina,sjanghai1908. Wu,Fulong,TransitionalcitiesinEnvironmentandplanning35,no.82003,pp Wu,Fulong,Globalization,PlacePromotion,andUrbandevelopmentinShanghai,inJournalof UrbanAffairs25,no.12003,pp Yang,Jiayou,ScenicspotsandhistoricalsitesinShanghai,Sjanghai1984. Yatsko,Pamela,NewShanghai:therockyrebirthofChina'slegendarycity,Singapore2001. Ye,Xiaoqing,TheDianshizaiPictorial:Shanghaiurbanlife ,Michigan2003. Yeh,CatherineVance,Representingthecity:ShanghaianditsmapsinDavidFaure,Townand CountryinChina:localityandperception,NewYork2002. Yeung,Y.M.andYun wing,sung,shanghai.transformationandmodernizationunderchina s OpenPolicy,HongKong1996. Zonderauteur,AllaboutShanghai.AstandardGuidebook,Sjanghai1934. Zonderauteur,FlyingTigers.GuidetoShanghai,Sjanghai1945. Bronnen: ChinaCulture< 08/28/content_85051.htm>(27mei 2011). ShanghaiGuide< ShanghaiMunicipalBureauofPlanningandLandResources< 2011). ThePrincipalAgglomerationsoftheworld< TalesofOldShanghai< ed india/tales/tales.htm>(28mei 2011). VirtualShanghai<

70 70