Probleemgestuurd onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Probleemgestuurd onderwijs"

Transcriptie

1 Probleemgestuurd onderwijs Frank Aan en Hendrik Maryns Rudolf Steinercollege Haarlem

2 Wat is PGO? Probleemgestuurd onderwijs is een vertaling van een brede waaier aan constructivistische principes, maar ook cognitivistische principes onderbouwen de aanpak De begrippen context en constructieactiviteit staan centraal (Valcke 2010 pp )

3 Onderwijsgroepen Zevensprong Activeren voorkennis Kennis construeren Teamprestatie Rolverdeling Gespreksleider (student) Notulist (student) Tutor

4 De zevensprong

5 Gespreksleider Roulerend Leidt bijeenkomst in goede banen (planning) Bewaakt de sfeer en voortgang Houdt iedereen bij de les Wijst notulist aan

6 Notulist Verantwoordelijk voor het noteren van naar voren gebrachte punten Vat de discussie samen (iom gespreksleider) Zorgt dat de discussie niet rondloopt Alleen inhoudelijke inbreng wanneer iets door de rest over het hoofd is gezien Is de volgende bijeenkomst gespreksleider

7 Tutor Ouderejaars/docent/assistent Op de achtergrond Geeft suggesties (weet waar het heen moet) Houdt focus op proces en inhoud Ondersteunt zo nodig gespreksleider Geeft soms feedback

8 Literatuur Tilburg, J v (2011) Leven in de biosfeer Blokboek BMW 11 Universiteit Maastricht Valcke, M (2010) Onderwijskunde als ontwerpwetenschap Gent: Academia Press

9 Voorbeeld Wens: leerlingen kritisch leren omgaan met getallen en cijfers in media cfr Hans van Maanen

10 Geboortegolf na stroomstoring?

11 1 Begrijpen Begrijpt iedereen de tekst Kent iedereen de moeilijke woorden/termen Niet forceren (geen zoekplaatje)

12 Stap 1: Begrippen verhelderen Wat is geboortegolf?

13 2 Probleemstelling Waar gaat het over Schrijf in vragende vorm op (Hoe? Waarom?) Geen verklaringen

14 Stap 2: Probleemstelling bedenken

15 Stap 2: Probleemstelling bedenken Hoe uitzonderlijk is een verschil in geboorten van 44%?

16 Stap 2: Probleemstelling bedenken Hoe uitzonderlijk is een verschil in geboorten van 44%? Kunnen we spreken van een geboortegolf?

17 3 Brainstormen Inventariseer aanwezige kennis Bedenk en bediscussieer de mogelijke verklaringen voor verschijnselen Laat iedereen aan bod komen Noteer alle ideeën Diep ideeën zo ver mogelijk uit Verschillende vormen bv kringgesprek of met post-its

18 Stap 3: Brainstorm, verklaringen

19 Stap 3: Brainstorm, verklaringen Mensen maakten van de gelegenheid gebruik om er een romantisch avondje van te maken

20 Stap 3: Brainstorm, verklaringen Mensen maakten van de gelegenheid gebruik om er een romantisch avondje van te maken Het is gewoon toeval

21 Stap 3: Brainstorm, verklaringen Mensen maakten van de gelegenheid gebruik om er een romantisch avondje van te maken Het is gewoon toeval Er was rond die tijd misschien nog iets anders te doen in het dorp, kermis of zo

22 Stap 3: Brainstorm, verklaringen Mensen maakten van de gelegenheid gebruik om er een romantisch avondje van te maken Het is gewoon toeval Er was rond die tijd misschien nog iets anders te doen in het dorp, kermis of zo Misschien waren er het jaar ervoor opvallend weinig geboorten

23 Stap 3: Brainstorm, verklaringen Mensen maakten van de gelegenheid gebruik om er een romantisch avondje van te maken Het is gewoon toeval Er was rond die tijd misschien nog iets anders te doen in het dorp, kermis of zo Misschien waren er het jaar ervoor opvallend weinig geboorten Als er eerst 5 baby s geboren werden en het jaar erna 7, dan heb je ook al ongeveer 44%

24 Stap 3: Brainstorm, verklaringen Mensen maakten van de gelegenheid gebruik om er een romantisch avondje van te maken Het is gewoon toeval Er was rond die tijd misschien nog iets anders te doen in het dorp, kermis of zo Misschien waren er het jaar ervoor opvallend weinig geboorten Als er eerst 5 baby s geboren werden en het jaar erna 7, dan heb je ook al ongeveer 44% Nog iemand?

25 4 Clusteren Kunnen in stap 3 genoteerde verklaringen aan elkaar worden gelinkt? Maak dit visueel door bv de post-its bij elkaar te plakken, of maak een concept-map

26 Stap 4: Opdelen De meeste verklaringen komen erop neer dat het toeval is, behalve de romantische

27 5 Leerdoelen Kijk naar de clusters met verklaringen Bepaal wat je als groep weet en wat nog moet worden uitgezocht Formuleer leerdoelen als basis voor zelfstudie Plan je zelfstudie

28 Stap 5: Leerdoelen formuleren Kritische vragen Waarmee wordt vergeleken? Moet je niet ook met de jaren daarvoor vergelijken? Is 44% significant? Is het veel? Om hoeveel geboorten gaat het (in absolute cijfers)? Hoeveel mensen wonen er in dat dorp? Hoeveel vrouwen die kinderen kunnen krijgen? Hoeveel koppels? Hoeveel koppels moeten er die 3 dagen gesekst hebben om dit voor elkaar te krijgen?

29 Stap 5: Leerdoelen formuleren Kritische vragen Waarmee wordt vergeleken? Moet je niet ook met de jaren daarvoor vergelijken? Is 44% significant? Is het veel? Om hoeveel geboorten gaat het (in absolute cijfers)? Hoeveel mensen wonen er in dat dorp? Hoeveel vrouwen die kinderen kunnen krijgen? Hoeveel koppels? Hoeveel koppels moeten er die 3 dagen gesekst hebben om dit voor elkaar te krijgen? Heb ik dat verhaal niet al eens eerder gehoord?

30 Stap 5: Leerdoelen formuleren Leerdoelen 1 Hoe stel je vast of een stijging van 44% veel is? 2 Wat zijn de geboortecijfers van het voorgaande jaar en de jaren daarvoor? Wat is een zinvolle manier om deze met elkaar te vergelijken? 3 Wat betekent significant en waar kunnen we dat hier toepassen?

31 6 Zelfstudie Individueel of in groepjes Zoek antwoorden op vragen Verschillende bronnen (literatuur, practica, colleges, internet)

32 Stap 6: Onderzoek in zelfstudie In 2007 werden 17 kinderen geboren, in 2008 waren het er 26, inderdaad 44% toename

33 Geboorten over 1 jaar Sep Okt Nov Dec Jan Feb Maa Apr Mei Jun Jul Aug Sep Geboorten Maasdriel, september 2007 september 2008

34 Geboorten over meerdere jaren Geboorten Maasdriel, januari 2004 september 2008

35 Significantie Significantie is een term uit de statistiek die aangeeft of aangenomen kan worden dat een waargenomen effect wel of niet door toeval is ontstaan Men spreekt van een significante uitkomst als deze uitkomst in sterke mate de veronderstelling ondersteunt dat het waargenomen effect niet door toeval is ontstaan, maar door iets anders p-waarde of overschrijdingskans (van een gegeven steekproefuitkomst) is de kans dat in de verdeling gegeven door de nulhypothese de waarde van de toetsingsgrootheid wordt behaald of overschreden (links, rechts dan wel tweezijdig) De p-waarde geeft aan hoe extreem de gevonden waarde voor de toetsingsgrootheid in de verdeling onder de nulhypothese is Hoe kleiner de p-waarde, hoe extremer de uitkomst In de praktijk

36 Geboorten over meerdere septembers, p-waarde 5% Geboorten Maasdriel, september

37 Geboorten over meerdere septembers, p-waarde 5% Geboorten Maasdriel, september

38 Oud verhaal The New York Times, 10 augustus 1966

39 Oud verhaal Geboorten New York rond 10 augustus

40 Oud verhaal 10 % Geboorten Maasdriel in september

41 7 Nabespreking Verslag zelfstudie (bronnen) Per leerdoel de gevonden oplossingen bespreken Bediscussieer en structureer de verklaringen Passen de verklaringen op het probleem?

42 Stap 7: Discussie Bronnen Voornamelijk presentatie van Hans van Maanen, Wiskunde-C-dag 20 maart 2013 Daarnaast: Wikipedia (NL) In realiteit meestal: les (college), leerboek, practicum, internet, televisie, eventueel in dit geval gemeente

43 Stap 7: Discussie Leerdoel 1 44% is niet zo veel, omdat het om een kleine populatie gaat Leerdoel 2 Je moet zowel de cijfers van het hele jaar, van verschillende jaren, als van verschillende septembers bekijken (seizoensinvloeden uitsluiten) Pas dan krijg je het hele plaatje Leerdoel 3 Een afwijking is significant als de kans op zo n waarde gegeven het gemiddelde en de standaardafwijking minder dan een vooraf gekozen waarde (meestal 5%) is Het blijkt dat de september significant is als je de waarden van 2002 tot 2008 neemt om gemiddelde en standaardafwijking te berekenen, maar niet als je de jaren erna ook meeneemt Alle andere afwijkingen leveren geen

44 Stap 7: Discussie Verklaringen De romantische verklaring wordt duidelijk alleen maar geaccepteerd omdat deze romantisch is

45 Stap 7: Discussie Verklaringen De romantische verklaring wordt duidelijk alleen maar geaccepteerd omdat deze romantisch is Gezond boerenverstand levert al het volgende op: Hoeveel vrouwen zijn er vruchtbaar net tijdens die stroomstoring? Hoe groot is de kans dat er dan ook bevruchting plaatsvindt? En dat de zwangerschap niet afgebroken wordt?

46 Stap 7: Discussie Verklaringen De romantische verklaring wordt duidelijk alleen maar geaccepteerd omdat deze romantisch is Gezond boerenverstand levert al het volgende op: Hoeveel vrouwen zijn er vruchtbaar net tijdens die stroomstoring? Hoe groot is de kans dat er dan ook bevruchting plaatsvindt? En dat de zwangerschap niet afgebroken wordt? Er moet een massa-orgie hebben plaatsgevonden als dat die geboortetoename moet verklaren

47 Stap 7: Discussie Verklaringen De romantische verklaring wordt duidelijk alleen maar geaccepteerd omdat deze romantisch is Gezond boerenverstand levert al het volgende op: Hoeveel vrouwen zijn er vruchtbaar net tijdens die stroomstoring? Hoe groot is de kans dat er dan ook bevruchting plaatsvindt? En dat de zwangerschap niet afgebroken wordt? Er moet een massa-orgie hebben plaatsgevonden als dat die geboortetoename moet verklaren Je vraagt je af of de mensen van Maasdriel de rest van het jaar nog wel een normaal leven hebben

48 Toepasbaarheid VO Groepsgrootte aanpassen Sociale vaardigheden Echte (praktijk)problemen vinden binnen leerstof Tutor (=docent) meer sturend

49 Nieuw probleem 85 % 92 % Nature, 3 januari 2002

50 Nieuw probleem 85 % De Volkskrant 5 januari 2002 NRC Handelsblad 3 januari 2002

Kritisch denken met probleemgestuurd onderwijs

Kritisch denken met probleemgestuurd onderwijs Interfacultaire lerarenopleiding Leren en Instructie 4 V-memo Kritisch denken met probleemgestuurd onderwijs Hendrik Maryns Frank Aan 2013-06-06 Sleutelwoorden: probleemgestuurd onderwijs, kritisch denken,

Nadere informatie

Donderdag 28-jan 6:30 8:27 11:54 12:54 15:34 17:23 19:20

Donderdag 28-jan 6:30 8:27 11:54 12:54 15:34 17:23 19:20 Januari 2016 Vrijdag 1-jan 6:44 8:50 11:41 12:44 14:55 16:41 18:45 Zaterdag 2-jan 6:44 8:50 11:41 12:45 14:56 16:42 18:46 Zondag 3-jan 6:44 8:50 11:42 12:45 14:57 16:43 18:47 Maandag 4-jan 6:44 8:49 11:42

Nadere informatie

Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2015

Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2015 Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2015 januari 813,401 535,514 1,568 1,350,482.89 10,416.12 februari 835,453 519,550 4,203 1,359,207.13 9,964.25 maart 877,904 524,371 3,271 1,405,545.28 10,002.50

Nadere informatie

1 Aanname. Doelen Een concrete ervaring opdoen Communicatieve vaardigheden verbeteren. Fase van ervaringsleren. Kenmerken

1 Aanname. Doelen Een concrete ervaring opdoen Communicatieve vaardigheden verbeteren. Fase van ervaringsleren. Kenmerken 1 Aanname Doelen Een concrete ervaring opdoen Communicatieve vaardigheden verbeteren Fase van ervaringsleren Ervaren Toepassen Reflecteren Conceptualiseren Kenmerken 2 0 20-30 W E R K W IJ Z E Deel de

Nadere informatie

Het gaat steeds beter! speelkaarten :42 Pagina 1. Communicatieve vaardigheden verbeteren. Toepassen Conceptualiseren. Ervaren Reflecteren

Het gaat steeds beter! speelkaarten :42 Pagina 1. Communicatieve vaardigheden verbeteren. Toepassen Conceptualiseren. Ervaren Reflecteren Het gaat steeds beter! speelkaarten 20-07-2006 15:42 Pagina 1 1 Aanname Doelen Een concrete ervaring opdoen Communicatieve vaardigheden verbeteren Fase van ervaringsleren Ervaren Reflecteren Toepassen

Nadere informatie

Effectiviteit van Probleemgestuurd Onderwijs binnen de Erasmus School of Law. Marit Wijnen Lunchbijeenkomst onderzoeksagenda 2 februari 2016

Effectiviteit van Probleemgestuurd Onderwijs binnen de Erasmus School of Law. Marit Wijnen Lunchbijeenkomst onderzoeksagenda 2 februari 2016 Effectiviteit van Probleemgestuurd Onderwijs binnen de Erasmus School of Law Marit Wijnen Lunchbijeenkomst onderzoeksagenda 2 februari 2016 September 2012 Nadruk op hoorcolleges Vakken parallel Sommige

Nadere informatie

Handleiding. Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Handleiding. Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Handleiding Naam opdracht De horizon in je eigen omgeving Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec zeer geschikt ongeschikt Benodigde materialen Pen en papier Opdrachtbladen

Nadere informatie

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs :

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : 2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : Onderzoek in de onderwijspraktijk van Fontys Wat doen we? Hoe gaat het? Wat levert het op? KEY NOTE: ANOUKE BAKX & JOS MONTULET Onderzoek binnen de

Nadere informatie

In tabel 1 zie je de eenmaandsrendementen van het aandeel LUXA over 2005, steeds afgerond op twee decimalen.

In tabel 1 zie je de eenmaandsrendementen van het aandeel LUXA over 2005, steeds afgerond op twee decimalen. Beleggen in aandelen De waarde van aandelen kan sterk schommelen. Zo kan een aandeel op dit moment 23,30 euro waard zijn en over een maand gezakt zijn tot 21,10 euro, dat is een daling met ongeveer 9,44%.

Nadere informatie

Taak Splitsing Voortgang. Mijlpaal Samenvatting Projectsamenvatting. Externe taken Externe mijlpaal Deadline

Taak Splitsing Voortgang. Mijlpaal Samenvatting Projectsamenvatting. Externe taken Externe mijlpaal Deadline Id naam Duur Begindatum Einddatum an '10 18 jan '10 25 jan '10 1 feb '1 d w d v z z m d w d v z z m d w d v z z m d 1 2 Start 1 dag woe 13-1-10 woe 13-1-10 3 Voorbereidende werkzaamheden (offertes, besluiten

Nadere informatie

Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met:

Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met: Executive MBA Service management Onderwijs Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met: De wereld waarin

Nadere informatie

Verklarende Statistiek: Toetsen. Zat ik nou in dat kritische gebied of niet?

Verklarende Statistiek: Toetsen. Zat ik nou in dat kritische gebied of niet? Verklarende Statistiek: Toetsen Zat ik nou in dat kritische gebied of niet? Toetsen, Overzicht Nulhypothese - Alternatieve hypothese (voorbeeld: toets voor p = p o in binomiale steekproef) Betrouwbaarheid

Nadere informatie

Bijvoorbeeld: ik wil dat mijn leerlingen in de derde klas de werkwoorden op de juiste manier kunnen vervoegen.

Bijvoorbeeld: ik wil dat mijn leerlingen in de derde klas de werkwoorden op de juiste manier kunnen vervoegen. Opdracht Formatief evalueren met leerdoelen Inleiding Het doel is om de eerste stappen te zetten in het werken met formatieve evaluatie. Hiervoor stel je leerdoelen en bijbehorende criteria op, vervolgens

Nadere informatie

Management & Organisatie: Bedrijfseconomie. Een nieuw vak in bovenbouw HAVO en het VWO

Management & Organisatie: Bedrijfseconomie. Een nieuw vak in bovenbouw HAVO en het VWO Management & Organisatie: Bedrijfseconomie Een nieuw vak in bovenbouw HAVO en het VWO Havo M & O het programma De leerling leert: vraagstukken noemen waarmee organisaties te maken hebben die vraagstukken

Nadere informatie

CST: Leergroep rond samenwerkend leren via on line discussiegroepen

CST: Leergroep rond samenwerkend leren via on line discussiegroepen CST: Leergroep rond samenwerkend leren via on line discussiegroepen Tammy Schellens & Bram De Wever Vakgroep Onderwijskunde Universiteit Gent Hoe gebruiken we online discussiegroepen als didactische werkvorm?

Nadere informatie

Thema 1: Het leren (bevorderen) 19

Thema 1: Het leren (bevorderen) 19 I nhoud Voorwoord 5 Inleiding 15 Thema 1: Het leren (bevorderen) 19 1 Het leerproces van studenten 21 1.1 Waarom het leerproces van studenten? 21 1.2 Het leerproces volgens Biggs 22 1.3 Leeractiviteiten

Nadere informatie

Kasstaat Contante verkopen feb-10

Kasstaat Contante verkopen feb-10 Kasstaat Contante verkopen feb-10 Kasstuk 1 tm 233 Afleverdatum: 1-28 februari 45 Villa 225,00 10.125,00 110 Lodge 180,00 19.800,00 78 Cabin 150,00 11.700,00 Bedrag exclusief omzetbelasting 41.625,00 Omzetbelasting

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 Statistiek: het toetsen

Hoofdstuk 3 Statistiek: het toetsen Hoofdstuk 3 Statistiek: het toetsen 3.1 Schatten: Er moet een verbinding worden gelegd tussen de steekproefgrootheden en populatieparameters, willen we op basis van de een iets kunnen zeggen over de ander.

Nadere informatie

Verzuimgegevens BVE 3e kwartaal 2014 t/m 2e kwartaal 2015

Verzuimgegevens BVE 3e kwartaal 2014 t/m 2e kwartaal 2015 Printdatum : 5-10-2015 1/13 Aantal werknemers gemiddeld Aantal werknemers totaal Aantal fte Aantal fte BAPO Aantal fte ziek Aantal ziekmeldingen Aantal herstelmeldingen Aantal nul-verzuimers 49.100 58.155

Nadere informatie

Startbijeenkomst ptaak jaar 2. Ontwerpen en innoveren

Startbijeenkomst ptaak jaar 2. Ontwerpen en innoveren Startbijeenkomst ptaak jaar 2 Ontwerpen en innoveren Wat is het doel? Hoe gaan we dat doel bereiken? Met extra aandacht voor Ontwerponderzoek Dataverzamelingsmethoden Interviewen Toetsen van leereffect

Nadere informatie

21ste-eeuwse vaardigheden:

21ste-eeuwse vaardigheden: INLEIDING 21ste-eeuwse vaardigheden Het helpen ontwikkelen van 21ste-eeuwse vaardigheden bij studenten vraagt het nodige van docenten. Zowel qua werkvormen als begeleiding. In hoeverre neem je een voorbeeldrol

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Back on Track Studiesucces en Diversiteit Archeologie

Back on Track Studiesucces en Diversiteit Archeologie Back on Track Studiesucces en Diversiteit Archeologie F.Tomas Back on Track Het project: Back on Track Doelstelling: evengrote doorstroom allochtone en nietallochtone studenten Uitvoerders: Faculteit der

Nadere informatie

Dienstregeling 2015 KBS Sluis Klein Willebroek

Dienstregeling 2015 KBS Sluis Klein Willebroek regeling 2015 KBS Sluis Klein Willebroek lijst van : januari 2015 Sluis Klein Willebroek donderdag 01 jan - - - - 13:34-00:00 Nieuwjaar vrijdag 02 jan - - 11:06 18:06 02:12 14:36 07:00 zaterdag 03 jan

Nadere informatie

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe.

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe. HOUT EN BOUW Activerende werkvormen? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat we na 14 dagen gemiddeld slechts 10 % hebben onthouden van datgene wat we gelezen hebben en 20 % van wat we hebben gehoord.

Nadere informatie

Breidt netwerk min of meer bij toeval uit. Verneemt bij bedrijven wensen voor nieuwe

Breidt netwerk min of meer bij toeval uit. Verneemt bij bedrijven wensen voor nieuwe Accountmanager Accountmanager onderhoudt relaties met bedrijven en organisaties met het doel voor praktijkleren binnen te halen. Hij kan nagaan welke bedrijven hebben, doet voorstellen voor bij bedrijven

Nadere informatie

Een bespreking voorbereiden, notuleren en voorzitten

Een bespreking voorbereiden, notuleren en voorzitten OPDRACHTFORMULIER Een bespreking voorbereiden, notuleren en voorzitten Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met een medestudent

Nadere informatie

Van Doelstelling, naar leeractiviteit naar werkvorm

Van Doelstelling, naar leeractiviteit naar werkvorm wwwexpertisecentrum-kunsttheorienl Van Doelstelling, naar leeractiviteit naar werkvorm Dit collegevoorbeeld/lesvoorbeeld laat twee verschillende werkvormen zien, een werkvorm die gericht is op lagere orde

Nadere informatie

Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal

Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal Heerlen, 4 oktober 2011, Hogeschool Zuyd, Heerlen Dr. Bert Hoogveld, Open Universiteit, CELSTEC Drs. Diny Ebrecht, Open Universitieit, CELSTEC. Visionen für

Nadere informatie

Scores. 100 71,43. Voor de anderen zijn de voorlopige scores volgens hetzelfde

Scores. 100 71,43. Voor de anderen zijn de voorlopige scores volgens hetzelfde Scores Op een internetsite kunnen liefhebbers Stepbridge spelen. Elke keer dat je Stepbridge speelt, wordt je prestatie uitgedrukt in een aantal punten. Om prestaties van spelers met elkaar te kunnen vergelijken,

Nadere informatie

Tweede wereldoorlog:

Tweede wereldoorlog: geschiedenis Tweede wereldoorlog: Auto s en wegen Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Tweede Wereldoorlog: auto s en wegen Introduceren thema Tweede Wereldoorlog:

Nadere informatie

Aantal warmtekrachtcertificaten verkocht aan minimumsteun

Aantal warmtekrachtcertificaten verkocht aan minimumsteun Statistieken Laatste aanpassing Aantal warmtekrachtcertificaten verkocht aan minimumsteun Dit document bevat gegevens betreffende de aantallen warmtekrachtcertificaten die aan netbeheerders werden verkocht

Nadere informatie

ET s in het beroepsonderwijs Samen uit, samen thuis?

ET s in het beroepsonderwijs Samen uit, samen thuis? ET s in het beroepsonderwijs Samen uit, samen thuis? Iwan Wopereis (OU) Susan McKenney (OU/UT) Marco Mazereeuw (NHL) THE EXTENDED TEAM ORD 2013 - Brussel 1 Inhoud Introductie Methode Resultaten Discussie

Nadere informatie

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen geschiedenis Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Introduceren thema Oorlog:

Nadere informatie

Drs. J. van der Span Dr. Q. Elvira. Van M&O naar Bedrijfseconomie

Drs. J. van der Span Dr. Q. Elvira. Van M&O naar Bedrijfseconomie Drs. J. van der Span Dr. Q. Elvira Van M&O naar Bedrijfseconomie De meerwaarde van het nieuwe programma? De wereld om ons heen wordt steeds complexer Financiele kwesties worden steeds lastiger De kleine

Nadere informatie

Tentamen Wiskunde A CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN WISKUNDE. Datum: 19 december Aantal opgaven: 6

Tentamen Wiskunde A CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN WISKUNDE. Datum: 19 december Aantal opgaven: 6 CENTRALE COMMISSIE VOORTENTAMEN WISKUNDE Tentamen Wiskunde A Datum: 19 december 2018 Tijd: 13.30 16.30 uur Aantal opgaven: 6 Lees onderstaande aanwijzingen s.v.p. goed door voordat u met het tentamen begint.

Nadere informatie

Onderzoeksvraag zoals geformuleerd door SZW

Onderzoeksvraag zoals geformuleerd door SZW aan SZW van Peter-Paul de Wolf en Sander Scholtus (Senior) methodoloog onderwerp Aandeel 0-jarigen onder aanvragen toeslag kinderdagopvang datum 5 september 2018 Inleiding Naar aanleiding van een voorgestelde

Nadere informatie

Stand van zaken experiment persoonsvolgende bekostiging in Zuid-Limburg Effect op inkoop en wachtlijsten

Stand van zaken experiment persoonsvolgende bekostiging in Zuid-Limburg Effect op inkoop en wachtlijsten Stand van zaken experiment persoonsvolgende bekostiging in Zuid-Limburg Effect op inkoop en wachtlijsten Caro Verlaan Manager zorginkoop Verpleging & Verzorging 22-05-17 Het experiment persoonsvolgende

Nadere informatie

Studiekeuzebegeleiding aan de Universiteit Gent: een praktijkvoorbeeld

Studiekeuzebegeleiding aan de Universiteit Gent: een praktijkvoorbeeld Studiekeuzebegeleiding aan de Universiteit Gent: een praktijkvoorbeeld 2de GoLeWe-projectconferentie Maastricht, 11 mei 2010 Ufo Universiteitsforum centraal aanspreekpunt voor informatie en advies voor,

Nadere informatie

Workshop Vakgericht Taalonderwijs lees hoofdstuk 2.2 en maak de vragen

Workshop Vakgericht Taalonderwijs lees hoofdstuk 2.2 en maak de vragen Opdracht leesstrategie: Het maken van een begrippennetwerk. Het maken van een conceptmap bij het lezen van een tekst helpt de lezer om de tekst te begrijpen of om erachter te komen op welke punten de tekst

Nadere informatie

Creatief. brainstorm sessie draaiboek. Facilitators Gideon Swart Amy Brekelmans Marion Venmans Lisa van de Sande

Creatief. brainstorm sessie draaiboek. Facilitators Gideon Swart Amy Brekelmans Marion Venmans Lisa van de Sande Creatief brainstorm sessie draaiboek Facilitators Gideon Swart Amy Brekelmans Marion Venmans Lisa van de Sande Voorbereiding De voorbereiding van de workshop bestaat uit acht stappen 1. Formuleer een vraagstelling

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6: INTRODUCTIE IN STATISTISCHE GEVOLGTREKKINGEN

HOOFDSTUK 6: INTRODUCTIE IN STATISTISCHE GEVOLGTREKKINGEN HOOFDSTUK 6: INTRODUCTIE IN STATISTISCHE GEVOLGTREKKINGEN Inleiding Statistische gevolgtrekkingen (statistical inference) gaan over het trekken van conclusies over een populatie op basis van steekproefdata.

Nadere informatie

Denken Delen Uitwisselen - Voorbeeld Natuurkunde

Denken Delen Uitwisselen - Voorbeeld Natuurkunde - Voorbeeld Natuurkunde Leerlingen kunnen de eigenschappen van van de drie stralingssoorten die het gevolg zijn van radio-actief verval, alfa-, bèta-, en gammastraling, toepassen in nieuwe situaties. De

Nadere informatie

kinderrechten Aardrijkskunde kinderrechten gehoord? Met welke kinderrechten hebben zij te

kinderrechten Aardrijkskunde kinderrechten gehoord? Met welke kinderrechten hebben zij te Aardrijkskunde kinderrechten Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Kinderrechten In dit thema staat de volgende hogere orde denkvraag centraal: Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen

Nadere informatie

Datum: Les in reeks (nr1): Beginsituatie: wat is de aanpak van de kandidaten bij het beantwoorden van examenvragen

Datum: Les in reeks (nr1): Beginsituatie: wat is de aanpak van de kandidaten bij het beantwoorden van examenvragen LESPLANNEN MAATSCHAPPIJWETENSCHAPPEN EXAMENTRAINING2 HAVO/VWO Leerdoelen les 1: Kandidaten reflecteren op: o welke strategie ze gebruiken om een examenvraag te kunnen beantwoorden o hoe ze met bronnen

Nadere informatie

Hoofdstuk 6 Twee populaties: parametrische toetsen

Hoofdstuk 6 Twee populaties: parametrische toetsen Hoofdstuk 6 Twee populaties: parametrische toetsen 6.1 De t-toets voor het verschil tussen twee gemiddelden: In veel onderzoekssituaties zijn we vooral in de verschillen tussen twee populaties geïnteresseerd.

Nadere informatie

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs

Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Professionaliseren van de didactische aanpak van het informatievaardighedenonderwijs Angelique van het Kaar Risbo Erasmus Universiteit Rotterdam 7 november 2012 Overzicht onderwerpen Training Didactische

Nadere informatie

Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2017 F_MNSALAFAE2A FONDS F_MNSALAFVE2A FONDS F_MNSALA /EUR

Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2017 F_MNSALAFAE2A FONDS F_MNSALAFVE2A FONDS F_MNSALA /EUR Samenstelling Levensloop Platina Fonds in 2017 F_MNSALAFAE2A FONDS F_MNSALAFVE2A FONDS F_MNSALA11520938/EUR Aandelenfonds Europa Obligatiefonds Europa LA LIAB januari 601,976 368,331 1,498 971,804.98 7,214.41

Nadere informatie

De rol van de schoolleider bij het systematisch gebruiken van data voor onderwijsverbetering

De rol van de schoolleider bij het systematisch gebruiken van data voor onderwijsverbetering De rol van de schoolleider bij het systematisch gebruiken van data voor onderwijsverbetering VO-congres, 29 maart 2018 Kim Schildkamp: [email protected] Cindy Poortman: [email protected] Programma

Nadere informatie

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal:

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal: Natuur & Techniek het broeikaseffect Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Broeikaseffect In deze les staan de volgende hogere- orde denkvragen centraal: 1. Hoe zou je het broeikaseffect kunnen

Nadere informatie

Tijd Activiteit Leerling Activiteit Docent Hulpmiddelen Opening Het IOP met persoonlijke leerdoelen (opnieuw) bespreken.

Tijd Activiteit Leerling Activiteit Docent Hulpmiddelen Opening Het IOP met persoonlijke leerdoelen (opnieuw) bespreken. Werken met de Cirkel van Ontwikkeling Les 1: Introductie Cirkel van Ontwikkeling. Beginsituatie De leerlingen weten wat persoonlijke leerdoelen zijn en wat een IOP is. Leerdoelen Na de les kent de leerling

Nadere informatie

Lesplan Nederlands Project Pocket

Lesplan Nederlands Project Pocket Lesplan Nederlands Project Pocket Docent: Tijd: 5 keer 50 minuten Klas: 3 havo Les Algemene informatie: Beginsituatie Gelijke rechten voor vrouwen in het verleden en het heden. De bestuderen literaire-

Nadere informatie

Opleiding docent rekenen MBO. 14 november 2014 Eerste bijeenkomst ID College - Groep 2

Opleiding docent rekenen MBO. 14 november 2014 Eerste bijeenkomst ID College - Groep 2 Opleiding docent rekenen MBO 14 november 2014 Eerste bijeenkomst ID College - Groep 2 starter Inhoud 1. Kennismaking 2. Over de opleiding 3. Examen 3F 4. PorIolio 5. Lunch 6. Kladpapier 7. PrakNjkgericht

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Bijlage 2-9. Richtlijnen voor de prestatie

Bijlage 2-9. Richtlijnen voor de prestatie Bijlage 2-9 Richtlijnen voor de prestatie Inleiding Tijdens de stage leveren studenten in feite voortdurend prestaties. Ze doen dingen die (nog) geen dagelijkse routine zijn, waar wilskracht en overtuiging

Nadere informatie

Verzuimgegevens BVE 1e kwartaal 2016 t/m 4e kwartaal 2016

Verzuimgegevens BVE 1e kwartaal 2016 t/m 4e kwartaal 2016 Printdatum : 3-4-2017 1/13 Aantal werknemers gemiddeld 50.738 Aantal werknemers totaal 60.864 Aantal fte 38.268,7680 Aantal fte BAPO 1.066,3745 Aantal fte ziek 1.969,9406 Aantal ziekmeldingen 53.113 Aantal

Nadere informatie

Versie FDMCI HvA Versie FDMCI HvA roosterluwe week* tent.week projecten, afstuderen, afronding, starten studiejaar, etc.

Versie FDMCI HvA Versie FDMCI HvA roosterluwe week* tent.week projecten, afstuderen, afronding, starten studiejaar, etc. Jaarroosters F 2016-2017 Legenda lesweek Versie 0.9.2 F HvA Versie 0.9.2 F HvA roosterluwe week* week projecten,, afronding, starten, etc. syllabus week kalender week ma. Datum vr. MIC-CO propedeuse (vt)

Nadere informatie

januari 2015 29 dec 30 31 1 jan 15 2 3 4 26 27 28 29 30 31 1 feb MAANDAG DINSDAG WOENSDAG DONDERDAG VRIJDAG ZATERDAG ZONDAG 09:15 vrijzwemmen

januari 2015 29 dec 30 31 1 jan 15 2 3 4 26 27 28 29 30 31 1 feb MAANDAG DINSDAG WOENSDAG DONDERDAG VRIJDAG ZATERDAG ZONDAG 09:15 vrijzwemmen januari 2015 januari 2015 1 1 2 3 4 2 5 6 7 8 9 10 11 3 12 13 14 15 16 17 18 4 19 20 21 22 23 24 25 5 26 27 28 29 30 31 februari 2015 5 1 6 2 3 4 5 6 7 8 7 9 10 11 12 13 14 15 8 16 17 18 19 20 21 22 9

Nadere informatie

Passanten in de Leidse binnenstad 2013

Passanten in de Leidse binnenstad 2013 Maart 214 Passanten in de Leidse binnenstad 213 Net als vorig jaar heeft City Traffic ook in 213 weer passanten geteld in de Leidse binnenstad. Deze tellingen leveren waardevolle informatie op om het binnenstadsbeleid

Nadere informatie

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo WERKVORMEN MAGAZIJN Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Voorwoord Voor u heeft u Thema boekje 1 Wat is netwerken? Dit themaboekje is een onderdeel van de lessenserie Netwerken.

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 11 BELEID

OPDRACHTEN BIJ THEMA 11 BELEID OPDRACHTEN BIJ THEMA 11 BELEID Beleid is alleen nodig als je iets gaat veranderen. INLEIDING Het beleid van een organisatie bepaalt hoe je moet werken en wat de bestuurders belangrijk vinden. Dat beleid

Nadere informatie

Kaartspel De formatieve toetscyclus. NRO-PPO overzichtsstudie dossiernummer Judith Gulikers & Liesbeth Baartman

Kaartspel De formatieve toetscyclus. NRO-PPO overzichtsstudie dossiernummer Judith Gulikers & Liesbeth Baartman Kaartspel De formatieve toetscyclus NRO-PPO overzichtsstudie dossiernummer 405-15-722 Doelgericht professionaliseren. Formatief toetsen met effect! Wat DOET de docent in de klas? Judith Gulikers & Liesbeth

Nadere informatie

Didactiek van Informatieverwerking en Statistiek voor leerlingen van 12-16?

Didactiek van Informatieverwerking en Statistiek voor leerlingen van 12-16? Didactiek van Informatieverwerking en Statistiek voor leerlingen van 12-16? Ontwikkeling van een module en boek voor de 2 e graads lerarenopleiding wiskunde. Informatieverwerking en Statistiek Gerard van

Nadere informatie

Handleiding Vergadertechnieken

Handleiding Vergadertechnieken Handleiding Vergadertechnieken Zelfstudie en rapporteren Bij OGO leer je niet alleen via het actief deelnemen aan groepsdiscussies, maar ook via het individueel uitvoeren van zelfstudieopdrachten (ZSO).

Nadere informatie

Lesontwerp 9. Examenvoorbereiding maatschappijwetenschappen

Lesontwerp 9. Examenvoorbereiding maatschappijwetenschappen Lesontwerp 9. Examenvoorbereiding maatschappijwetenschappen Ontwikkelaar School Vak Groep Genre Gianna Troiani & Henri Boer Cartesius Lyceum, Amsterdam Maatschappijwetenschappen 5 havo/ 6 vwo argumenteren,

Nadere informatie

MEDIA-ANALYSE 1 JANUARI 2018 T/M 31 DECEMBER 2018 PRINT & INTERNET FICTIEVE VOORBEELDRAPPORTAGE. in opdracht van BEDRIJF A

MEDIA-ANALYSE 1 JANUARI 2018 T/M 31 DECEMBER 2018 PRINT & INTERNET FICTIEVE VOORBEELDRAPPORTAGE. in opdracht van BEDRIJF A MEDIA-ANALYSE 1 JANUARI 218 T/M 31 DECEMBER 218 PRINT & INTERNET FICTIEVE VOORBEELDRAPPORTAGE in opdracht van BEDRIJF A Media Info Groep 1 januari 219 in opdracht van BEDRIJF A MEDIA-ANALYSE FICTIEVE VOORBEELDRAPPORTAGE

Nadere informatie

Hiermee rekenen we de testwaarde van t uit: n. 10 ( x ) ,16

Hiermee rekenen we de testwaarde van t uit: n. 10 ( x ) ,16 modulus strepen: uitkomst > 0 Hiermee rekenen we de testwaarde van t uit: n 10 ttest ( x ) 105 101 3,16 n-1 4 t test > t kritisch want 3,16 >,6, dus 105 valt buiten het BI. De cola bevat niet significant

Nadere informatie

Tussentijdse opbrengsten schoolleiders - DTT

Tussentijdse opbrengsten schoolleiders - DTT Titel in de rug vermelden Tussentijdse opbrengsten schoolleiders - DTT SLO heeft als nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling een publieke taakstelling in de driehoek beleid, praktijk en wetenschap.

Nadere informatie

Farmsumerborg. Schooljaarplan

Farmsumerborg. Schooljaarplan Farmsumerborg Schooljaarplan 2018-2019 Directeur Martin Pik Adres Borgshof 20 Plaats Farmsum Telefoon 0696-614118 E-Mail [email protected] Datum 13-11-2018 Inhoudsopgave Borging...

Nadere informatie

De ontwikkeling van effectieve leerstrategieën en metacognitieve vaardigheden. Nieuwegein, 10 november 2015

De ontwikkeling van effectieve leerstrategieën en metacognitieve vaardigheden. Nieuwegein, 10 november 2015 De ontwikkeling van effectieve leerstrategieën en metacognitieve vaardigheden Nieuwegein, 10 november 2015 Geef leerlingen een stuur! Even kennismaken Lineke van Tricht ECHA specialist in gifted education

Nadere informatie

Personeelsgegevens. Totaal aantal medewerkers

Personeelsgegevens. Totaal aantal medewerkers Inleidende tekst voor Sociaal Jaarverslag 2012 op Internet: De hier gepubliceerde personeelsgegevens en verzuimcijfers zijn een aanvulling op de verslaglegging over personeel in het Geïntegreerd Jaardocument.

Nadere informatie

LESSENSERIE 4: CKV-NL Recensie schrijven Lesplannen

LESSENSERIE 4: CKV-NL Recensie schrijven Lesplannen LESSENSERIE 4: CKV-NL Recensie schrijven Lesplannen Algemene gegevens Docent Evah den Boer School Helen Parkhurst Titel lessenserie Recensie schrijven CKV/NETL Klas (en niveau) 4 vwo Aantal leerlingen

Nadere informatie

Havo 4 - Practicumwedstrijd Versnelling van een karretje

Havo 4 - Practicumwedstrijd Versnelling van een karretje Havo 4 - Practicumwedstrijd Versnelling van een karretje Vandaag gaan jullie een natuurkundig experiment doen in een hele andere vorm dan je gewend bent, namelijk in de vorm van een wedstrijd. Leerdoelen

Nadere informatie

Introduceren thema Natuurgeweld. tsunami s. centraal rondom natuurgeweld: Thema: Natuurgeweld. laten ontstaan?

Introduceren thema Natuurgeweld. tsunami s. centraal rondom natuurgeweld: Thema: Natuurgeweld. laten ontstaan? Aardrijkskunde Natuurgeweld Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Natuurgeweld In dit thema staan de volgende hogere orde denkvragen centraal rondom natuurgeweld: 1. Wat zou er moeten gebeuren

Nadere informatie

Vastgoedbericht juni 2008

Vastgoedbericht juni 2008 Vastgoedbericht juni 20 Het Kadaster brengt maandelijks een vastgoedbericht uit. Hierin worden statistieken gepresenteerd met de ontwikkelingen van de afgelopen maand: de prijsindex en het aantal verkochte

Nadere informatie