!"#$"%"&'&("#$')#!"#"(!"$+%",-"."-$'&")## !"#$%"&&'(")#+$,-#$("$+"./0120"($-).$13*1"#)-#($

Transcriptie

1 $%&'&($')*($+%,-.-$'&) ()/&-(&(0%1( $%&&'()*+$,-$($+./0*120*($-).$13*1)-($ $

2 $ $%&'&($')*($+%,-.-$'&) ()/&-(&(0%1( $%&&'()*+$,-$($+./0*120*($-).$13*1)-( $ $ $ $ $ $ $ $ $ 45('-/02+,'6$ $ $ $ $ 7&2-/25'.&&6$$ 8-55&'2-+$399'6 $%&'(&)*+,$ -./-.0./1,2%23,)(4*&*2*(4 :323' &:(;7(*&+ A7&*&:(&1-G7+278(-./- 6(2<=((>?%&@'(2A7&*&:(B%&),CD%=5AE<+%%2(&F

3 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Inhoudsopgave 1. INLEIDING ONDERZOEKSOPZET BEOORDELINGSCRITERIA EN TYPOLOGIE VELDWERKMETHODEN RESULTATEN ALGEMEEN SOORTEN PLANTEN STADIA GRASLAND RESULTATEN DEELGEBIEDEN Heum- Garnwerd Koningslaagte Medenertilsterpolder Paddepoel Schilligeham Eindbeoordeling percelen deelgebieden totaal RELATIE BEOORDELING KUIKENLAND EN ALARMERENDE PAREN RELATIE BEOORDELING KUIKENLAND EN BMP RESULTATEN RELATIE VEGETATIE EN BEHEER CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN BIJLAGEN A Rapportage bijlagendeel: 1. Tabellen met de resultaten en de vegetatieopnames per perceel 2. Kaarten van de vegetatiestructuur, de dominantie van Grote vossenstaart, de bloemrijdom en de eindbeoordeling van de geschitheid van de vegetatie voor weidevogeluiens 3. Kaarten van de broedvogelmonitoring (BMP) 2011 en Veldformulier beoordeling vegetatie B Digitale bijlage op USB stic card (in schutblad rapportage), per deelgebied: 1. Excelbestanden met de resultaten en de vegetatieopnames per perceel 2. JPEG bestanden met de foto s van de vegetatie op de locaties van de vegetatieopnames 3. Houdahgeo bestanden van: a. de ligging van de door de percelen gelopen routes (zichtbaar in Bing Maps of Google Earth) b. de geografische positie van de vegetatie opnames c. de foto van de vegetatie op de locatie van een vegetatie opname. 5. Digitale aarten van de vegetatiestructuur, de dominantie van Grote vossenstaart, de bloemrijdom en de eindbeoordeling van de geschitheid van de vegetatie voor weidevogeluiens 6. Digitale aarten van de broedvogelmonitoring (BMP) 2011 en

4 ;+2-2*$<*(,&+)'.',-2$8*2(*5$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ => (),(()% E&D(2K(*2)*(=)%>8(D((2D(2A7&*&:(B%&),CD%=3*?V..D(C2%(Z(*)(]7:(>:%,>%&)HX*2)(?7&*27*&: ]%&Z(*)(]7:(>,]%&)(%4:(>7=(&$%(&8>*$+2)%2)(+3*+(&7](>(]*&:*&)(](,CD*>>(&)((,(]%2(&*&D(2 :(8*()?%2*: -.// (& -./-FH M%%,2 4%C27(& %>, =()%2*( (& Z((,7?,2%&)*:D()(&,=((>2 )( :(,CD*+2D(*)]%&)(](:(2%2*(]77+3*+(&,Z%%,CD*$&>*$+((&8(>%&:*$+(7>8*$)(+3*+(&7](>(]*&:HI*,*& D(2 K(*2)*(=:(8*(),=%+( ]%& ((& (>%2*(4 :772 %%&2%> =(C(>(&?(2 )7?*&%&2*( ]%& A72( %)+,&-*.*FH L(:(>*$+( =(C(>(& `*$& ]77 Z(*)(]7:(>+3*+(&,?7(*>*$+ )77)*&:8%% (& )( 8(,CD*+8%%D(*)]%&=77*)*((&*,8(=(+2H6>7(?*$+:%,>%&)D((427](D(2%>:(?((&((&8(2((,23C233 (&((&8(2(]7(),(>%%&87)]77Z(*)(]7:(>+3*+(&,HL77?*))(>]%&8(D((1:(*CD27=)(8(?(,2*&:1D(2 Z%2(=(*>1 )( 8(Z(*)*&: (& D(2?%%*(:*?( *, D(2?7:(>*$+ 7? )( +Z%>*2(*2 ]%& )( ](:(2%2*( ]77 Z(*)(]7:(>+3*+(&,2(](8(2((&H'(2A7&*&:(B%&),CD%=D((42)%%7?8(D7(42(%%&*&`*CD2*&)(27(,2%&) ]%&)(](:(2%2*(*&D%%=(C(>(&8*&&(&D(2K(*2)*(=)%>H OD(a*(>)Z7+N7?=%&b*,)%%7?)77'(2A7&*&:(B%&),CD%=:(]%%:)7?)(27(,2%&)]%&)(](:(2%2*(*& 4*:33/H/HF5 L(`(%==72%:(8(,2%%23*2((&8(+&7=22(+,2)((>Z%%*&)(7&)(`7(+,7=`(21)((,3>2%2(&1)(C7&C>3,*(,(& )(%%&8(](>*&:(&Z7)(&8(D%&)(>)HE&D(28*$>%:(&)((>`*$&)((,3>2%2(&)77?*))(>]%&2%8(>>(&(&AE< +%%2(&:(=(,(&2(()HQ()(`*$&4727_,]%&)(](:(2%2*(7=:(&7?(&*&((&)*:*2%>(8*$>%:(7=((&X<6,2*C+ C%)7=:(&7?(&H /.0(()12134&)5.'6,7&.,8.&%0&9.&8:&,8& &4&)*'6.&-8&8&&0&9.&8&- -

5 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer ONDERZOEKSOPZET 2.1 BEOORDELINGSCRITERIA EN TYPOLOGIE Het onderzoe heeft zich gericht op de geschitheid van de vegetatie voor opgroeiende gruttouiens. Bij de opzet van het onderzoe zijn voor de beoordeling van de vegetatie de volgende uitgangspunten gehanteerd als criteria voor goed uienland (Kleijn et. al (2007 & 2009) en Oosterveld et.al (2008)): - - Bloemrij en ruidenrij grasland Bloemrije en ruidenrij graslanden zorgen voor een goed voedselaanbod voor weidevogeluiens. De bloeiende ruiden treen grotere soorten insecten aan die als voedselbron voor weidevogeluiens unnen dienen. Een open tot half open vegetatiestructuur De vegetatie moet voor weidevogeluiens goed doordringbaar zijn en niet te hoog. In dichte en hoge vegetatie ost het de uiens veel energie om zich door de vegetatie te verplaatsen. Daarnaast is een deel van het voedsel in een dichte en hoge vegetatie slechter bereibaar. - Geen tot matige dominantie van Grote vossenstaart (Alopecurus pratensis). Grote vossenstaart an op leigronden zeer productief en hoog worden. Er ontstaat dan een dichte vegetatiestructuur. Door de massale en monotone bedeing met Grote vossenstaart unnen complete percelen ongeschit raen voor foeragerende weidevogeluiens. Bloeiende ruiden en minder productieve grassoorten als Kamgras (Cynosurus cristatus) en Gewoon reugras (Anthoxanthum odoratum) worden maelij overwoeerd door Grote vossenstaart. Bij de beoordeling van het stadium van het grasland is de typologie uit Ontwieling van botanisch waardevol grasland (Bax en Schippers (1998) gehanteerd, deels aangevuld met de indeling die door Groen (2012) is gehanteerd. De verschillende stadia zijn in tabel 2.1 samengevat. Tabel 2.1 Stadia en graslandtypen op leigronden (indeling volgens Bax en Schippers (1998)) met bijbehorende waardering van de geschitheid als uienland voor weidevogels. FASE VOCHTTOESTAND GRASLANDTYPE KENMERKEN EN KENSOORTEN GESCHIKTHEID KUIKENLAND 0 vochtig tot matig RAAIGRASWEIDE Soortenarm, >50% Engels raaigras Slecht droog 1 vochtig tot matig droog GRASSEN- MIX (PRODUCTIEF) <50% Engels raaigras>25% Ruw beemdgras; daarnaast soorten ropaar, zachte dravi, Slecht tot Matig timoteegras. Haarden van Kruipende boterbloem en Witte laver 1(N) nat GRASSEN- MIX (LAAGBLIJVEND) Genite Vossenstaart, Fioringras; <25% Engels raaigras en Ruw beemdgras Matig tot goed 2 vochtig tot matig droog DOMINANT STADIUM Veel Grote Vossenstaart, Glanshaver en/of Gestreepte witbol Slecht 3 vochtig tot matig droog GRAS- KRUIDENMIX Minder productieve grassoorten zoals Kamgras en Gewoon reugras; ruiden zijn homogeen in de vegetatie verspreid. Matig soortenrij (4-10 soorten) Goed 3 (N) nat ZILVERSCHOONWEIDE Gewone waterbies, Zilverschoon Goed 4 vochtig tot matig droog BLOEMRIJKE KAMGRASWEIDE Soortenrij >10 soorten, waaronder Kamgras, Gewoon reugras en Madelief. Daarnaast een mix van soorten uit de fasen 0 t/m 4) Goed 4(N) nat NAT KRUIDENRIJK GRASLAND Soortenrij (>10 soorten) waaronder Moerasvergeet- me- niet Goed 3

6 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer VELDWERKMETHODEN De beoordeling van de vegetatie is uitgevoerd in de periode van 28 mei tot 15 juni Dit is de meest optimale periode: in deze ween valt de uienperiode voor grutto s, is de vegetatie relatief maelij te beoordelen (veel generatieve delen) en is het grasland nog niet gemaaid. Om de uniformiteit van de beoordeling te waarborgen zijn alle percelen door dezelfde persoon (Bob Jonge Poerin) beoordeeld. Hij werd hierbij een aantal dagen geassisteerd door Arjan Hendris en Jan Moerer van Het Groninger Landschap. De beoordeling van de vegetatie is niet vla deend maar steeproefsgewijs uitgevoerd. De percelen zijn in een zigzag patroon doorruist en op basis hiervan heeft een beoordeling van de vegetatie plaatsgevonden. De in het perceel gevolgde route is door middel van een GPS trac vastgelegd. In ieder perceel zijn op representatieve locaties vegetatie opnames gemaat. Het aantal opnames per perceel varieerde van 1 tot 4 en was afhanelij van de perceelgrootte en de heterogeniteit van het perceel. Tijdens het veldbezoe is oo de algemene toestand van het perceel beoordeeld : gemaaid, beweid etc. Ster beweide of gemaaide percelen waren in het veld soms niet tot matig te beoordelen. In sommige gevallen on het perceel niet worden beoordeeld omdat er een stier in het perceel aanwezig was. Van ieder perceel is in het veld een rapportage op een standaard veldformulier (zie bijlage 4) gemaat. Daarnaast zijn van ieder perceel representatieve foto s van de vegetatie(structuur) gemaat, waarbij ter illustratie van de hoogte van de vegetatie een jalon met decimeterschaal is geplaatst. De fotolocaties zijn door middel van GPS vastgelegd, zodat deze eventueel unnen worden gebruit om in volgende jaren een indru van de ontwieling van de vegetatie te rijgen. Van ieder perceel is genoteerd of er alarmerende ouderparen van weidevogels zijn waargenomen tijdens de beoordeling van de vegetatie. 4

7 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer RESULTATEN 3.1 ALGEMEEN De resultaten van het onderzoe zijn op de volgende wijze gepresenteerd: per deelgebied aarten waar op perceelniveau de walificering van de verschillende percelen is weergegeven. Voor ieder deelgebied zijn aarten samengesteld van de vegetatiestructuur, de dominantie van Grote vossenstaart, de bloemrijdom en de eindbeoordeling van de geschitheid van de vegetatie voor weidevogeluiens. In sommige percelen was de vegetatie niet homogeen samengesteld. Voor dergelije heterogene percelen is een gearceerde leurcodering op de aarten aangegeven. Daarnaast is op de aarten door middel van arcering de toestand van het perceel aangegeven: gemaaid, beweid en stier aanwezig. Deze aarten zijn opgenomen in bijlage 2. per deelgebied een tabel met daarin de resultaten van de vegetatie opnames (bijlage 1) per deelgebied zijn van alle vegetatie opname locaties foto s van de vegetatie gemaat. Deze foto s staan per deelgebied op perceelnummer gesorteerd op de USB stic card die in het schutblad van deze rapportage is bijgevoegd. Naast de foto s staan er per deelgebied Houdahgeo bestanden op de USB stic card. Wanneer deze bestanden in het programma Houdahgeo worden geopend an de volgende informatie worden beeen (zie figuur 3.0): o de ligging van de door de percelen gelopen routes (zichtbaar in Bing Maps of Google Earth) o de geografische positie van de vegetatie opnames o de foto van de vegetatie op de locatie van een vegetatie opname. Figuur 3.0 Schermafbeelding van de digitale presentatie van de resultaten in Houdahgeo (zie digitale bijlage op de USB stic card) 3.2 SOORTEN PLANTEN In tabel 3.1 is een overzicht gemaat van de plantensoorten die tijdens het onderzoe zijn aangetroffen binnen de vegetatie opnames. Voor informatie over de plantensoorten per deelgebied, perceel of vegetatie opname wordt verwezen naar bijlagen 1.1 tot en met

8 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Tabel 3.1 Lijst van plantensoorten die tijdens het onderzoe zijn aangetroffen binnen de vegetatie opnames. nr Latijnse naam Nederlandse naam 4 Achillea millefolium Duizendblad 18 Agrostis stolonifera Fioringras 40 Alopecurus geniculatus Genite vossenstaart 42 Alopecurus pratensis Grote vossenstaart 66 Anthoxanthum odoratum Gewoon reugras 96 Arrhenatherum elatius Glanshaver 135 Bellis perennis Madeliefje 2337 Bromus hordeaceus Zachte dravi 171 Butomus umbellatus Zwanenbloem 200 Capsellabursa- pastoris Herderstasje 205 Cardamine pratensis Pinsterbloem 219 Carex curta Zompzegge 235 Carex hirta Ruige zegge 259 Carex riparia Oeverzegge 296 Cerastiumfontanum subsp. vulgare Gewone hoornbloem 331 Cirsium arvense Aerdistel 336 Cirsium vulgare Speerdistel 386 Cynosurus cristatus Kamgras 390 Dactylis glomerata Kropaar 397 Deschampsia cespitosa Ruwe smele 437 Eleocharis palustris Gewone waterbies 446 Elytrigia repens Kwee 463 Equisetum fluviatile Holpijp 2376 Galium palustre Moeraswalstro 570 Geranium dissectum Slipbladige ooievaarsbe 584 Glyceria fluitans Mannagras 585 Glyceria maxima Liesgras 631 Holcus lanatus Gestreepte witbol 637 Hordeum secalinum Veldgerst 673 Juncus articulatus Zomprus 678 Juncus compressus Platte rus 679 Juncus conglomeratus Biezennoppen 680 Juncus effusus Pitrus 700 Lamium album Witte dovenetel 715 Lathyrus pratensis Veldlathyrus 725 Leontodon autumnalis Vertate leeuwentand 756 Lolium perenne Engels raaigras 796 Matricaria discoidea Schijfamille 799 Medicago lupulina Hoplaver 841 Myosotis laxasubsp. cespitosa Zompvergeet- mij- nietje 844 Myosotis scorpioides Moerasvergeet- mij- nietje 977 Persicaria maculosa Perziruid 930 Phalaris arundinacea Rietgras 932 Phleum pratense subsp. pratense Timoteegras 933 Phragmites australis Riet 946 Plantago lanceolata Smalle weegbree 947 Plantago major subsp. major Grote weegbree 952 Poa annua Straatgras 958 Poa pratensis Veldbeemdgras 959 Poa trivialis Ruw beemdgras 1006 Potentilla anserina Zilverschoon 1040 Ranunculus acris Scherpe boterbloem 1056 Ranunculus repens Kruipende boterbloem 1058 Ranunculus sceleratus Blaartreende boterbloem 1076 Rorippa palustris Moerasers 1098 Rumex crispus Krulzuring 1101 Rumex obtusifolius Ridderzuring 1250 Stellaria media Vogelmuur 2430 Taraxacum officinale Paardenbloem 1293 Tragopogon porrifolius Paarse morgenster 1305 Trifolium pratense Rode laver 1306 Trifolium repens Witte laver 1321 Urtica dioica Grote brandnetel 1350 Veronica catenata Rode waterereprijs 6

9 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer STADIA GRASLAND Het gehele spectrum van voor grasland op leigronden typische vegetatiestadia (conform Bax en Schippers (1998)) is tijdens het onderzoe in het Reitdiepgebied aangetroffen. Voor informatie over de aangetroffen stadia van het grasland per deelgebied, perceel of vegetatie opname wordt verwezen naar de tabellen in bijlage 1 en de aarten in bijlage 2. Om het verloop en de eigenschappen van de verschillende stadia te illustreren is op de volgende fotopagina s een selectie gemaat van arateristiee foto s van de verschillende stadia zoals die in het Reitdiepgebied zijn aangetroffen. De foto s illustreren duidelij de doordringbaarheid (en hoogte) van de vegetatie, de mate van dominantie van Grote vossenstaart en de bloemrijdom in de verschillende stadia. De foto s zijn globaal gerangschit van voedselrij naar voedselarm. Figuur 3.1. Raaigrasweide - Grassenmix (droog tot vochtige omstandigheden,stadium 0-1) met een zeer dichte en ruidenarme vegetatie van Engels raaigras en Ruw beemdgras (Deelgebied Koningslaagte perceel 1009) 7

10 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Figuur 3.2. Grassenmix (droge tot vochtige omstandigheden, Stadium 1) met veel hoge en productieve grassoorten, zoals Kropaar en Timoteegras. De vegetatie is slecht doordringbaar en arm aan bloeiende ruiden. (Deelgebied Heum perceel 655). Figuur 3.3. Linerzijde van de foto: Grassenmix onder natte omstandigheden (Stadium 1). Aan de linerzijde groeien ortblijvende en minder productieve grassoorten zoals Genite Vossenstaart en Fiorin, met daartussen weinig tot geen bloeiende ruiden. Rechts een minder nat deel met een ruidenrijere Gras- ruidenmix. (Deelgebied Heum perceel 667) 8

11 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Figuur 3.4. Grassenmix onder vochtige omstandigheden (Stadium 1). Relatief monotone grassenmix met Genite vossenstaart en Grote vossenstaart. Vegetatie soortenarm aan bloeiende ruiden, maar wel veel bloeiende Kruipende boterbloemen, die in haarden tussen de grassenmix groeien (Deelgebied Heum perceel 633) Figuur 3.5. Dominant stadium (Stadium 2) met dominantie en hoge productie van Grote vossenstaart. Vegetatie slecht doordringbaar en arm aan bloeiende ruiden (Deelgebied Heum perceel 645) 9

12 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Figuur 3.6. Dominant stadium (Stadium 2) met dominantie en hoge productie van Gestreepte witbol en Grote vossenstaart. Vegetatie slecht doordringbaar en arm aan bloeiende ruiden (Deelgebied Heum perceel 797) Figuur 3.7. Gras- ruidenmix (Stadium 3) bestaande uit minder productieve grassoorten, zoals Kamgras en Reugras. De ruiden zijn homogeen in de vegetatie verspreid, maar matig soortenrij. De productie is relatief laag: opvallend is dat er vrij veel Grote vossenstaart groeit, maar dat die soort niet productief en dominant is. (Deelgebied Paddepoel perceel 926) 10

13 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Figuur 3.8. Gras- ruidenmix onder natte omstandigheden (Zilverschoonweide, Stadium 3). Vegetatie met Waterbies, Mannagras, Zilverschoon, Pinsterbloem en Kruipende boterbloem. Vegetatie goed doordringbaar en rij aan bloeiende ruiden (Deelgebied Heum perceel 651) Figuur 3.9. Gras- ruidenmix (Kamgrasweide, stadium 3) met veel laag productieve grassoorten, zoals Kamgras en Reugras, aantal soorten bloeiende ruiden is bepert en bestaat voornamelije uit Kruipende boterbloem, Scherpe boterbloem en Veldzuring. Vegetatie goed doordringbaar en bloemrij (Deelgebied Paddepoel perceel 968). 11

14 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Figuur 3.10.Bloemrij Grasland (natte tot vochtige omstandigheden, stadium 4). Vegetatie goed doordringbaar en bloemrij(deelgebied Koningslaagte perceel 823) Figuur Bloemrije amgrasweide (vochtige omstandigheden, stadium 4) met minder productieve grassoorten, zoals Kamgras en Reugras. Daartussen een groot aantal soorten bloeiende ruiden, zoals Madelief, Hoplaver, Rode Klaver en Scherpe boterbloem.(deelgebied Schilligeham perceel 719). 12

15 ;+2-2*$<*(,&+)'.',-2$8*2(*5$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ B>F -.C,&'&),%1() L((,3>2%2(&]%&)(8(77)(>*&:]%&)(=(C(>(&(&)(](:(2%2*(7=&%?(,`*$&=()((>:(8*()7=:(&7?(&*& )(2%8(>>(&*&8*$>%:(/HL((,3>2%2(&]%&)(8(77)(>*&:]%&)(](:(2%2*(,23C2331)()7?*&%&2*(]%&A72( ]7,,(&,2%%21)(8>7(?*$+)7?(&)((*&)8(77)(>*&:]%&)(:(,CD*+2D(*)%>,+3*+(&>%&)`*$&)%%&%%,2=( )((>:(8*()Z((:(:(](&7=)(+%%2(&*&8*$>%:(-HE&)(`(=%%:%%4Z7)(&)(7&)(`7(+,(,3>2%2(&=( )((>:(8*()+72,%?(&:(]%2(&*&:%4*(+(&Z((:(:(](&H B>F>= /<JJ5KL%:M2N<M6 X*2)(+%%2(&*&8*$>%:(-H/(&)(:%4*(+(&*&)(4*:3(&0H/-272(&?(20H/V8>*$+2)%2(*&D(2)((>:(8*() '(++3?YA%&Z()(>%2*(4]((>=(C(>(&((&,>(CD2(8(77)(>*&:%>,+3*+(&>%&)D(88(&:(+(:(&HI`*$& (>%2*(4]((>=(C(>(&?(2((&)7?*&%&2*(]%&A72(]7,,(&,2%%2(&((&,>(CD2)77)*&:8%()*CD2( ](:(2%2*(HL%%&%%,2`*$&((>%2*(4]((>=(C(>(&%?%%&8>7(*(&)(+3*)(&HL(,>(CD2(+3*+(&=(C(>(& 8(]*&)(&`*CD]77&%?(>*$+*&D(2M77)(>*$+()((>8*$S>(*&A%&Z()(&D(2`3*)(>*$+()((>8*$'(++3?HL( =(C(>(&)*(>%&:,D(2J3)(L*(=$(>*::(&+7?(&7](D(2%>:(?((&%>,:7()+3*+(&>%&)&%%]7(&H /.0(()I21A2X&0&,+,.&*,)(',(().-L&CC(:W++-,+ %&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**&2 /.0(()I21I2T$:.-+-,.&P)$,&4$**&-*,++),.-L&CC(:W ++-,+%&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I21Z2D$&:).GC8$:.-L&CC(:W++-,+%&)'&&- %&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I21V2R.-8&9&$$)8&.-0L&CC(:W++-,+%&)'&&- /0 %&)9&$$)8&.-0*C+**&

16 ;+2-2*$<*(,&+)'.',-2$8*2(*5$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ B>F>? A42O297P::9Q< X*2)(+%%2(&*&8*$>%:(-H-(&)(:%4*(+(&*&)(4*:3(&0H/[272(&?(20H/G8>*$+2)%2(*&D(2)((>:(8*() S7&*&:,>%%:2((>%2*(4]((>=(C(>(&((&:7()(8(77)(>*&:%>,+3*+(&>%&)D(88(&:(+(:(&H'(2%%&2%> =(C(>(&)%2?%2*:272,>(CD2*,8(77)((>)*,*&](D73)*&:272)(7](*:()((>:(8*()(&8(=(+2(&Z7)2?(2 &%?(](77`%%+2)77=(C(>(&?(2((&:(*&:(8>7(?*$+)7?HL7?*&%&2*(]%&A72(]7,,(&,2%%2+7?2*& (>%2*(48(=(+2(?%2(]77HL(?((,2(=(C(>(&?(2((&,>(CD2(8(77)(>*&:>*::(&*&D(2:(8*()%%&)(J3)( )7=(Z(:H /.0(()I21U2X&0&,+,.&*,)(',(().-S$-.-0*++0,&W ++-,+%&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I21Y2T$:.-+-,.&P)$,&4$**&-*,++),.- S$-.-0*++0,&W++-,+%&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I21F2D$&:).GC8$:.-S$-.-0*++0,&W++-,+ %&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I21E2R.-89&$$)8&.-0S$-.-0*++0,&W++-,+ %&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& & /U

17 ;+2-2*$<*(,&+)'.',-2$8*2(*5$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ B>F>B I<6<2<MQOP7Q<M84P6<M X*2)(+%%2(&*&8*$>%:(-H0(&)(:%4*(+(&*&)(4*:3(&0H-.272(&?(20H-08>*$+2)%2(*&D(2)((>:(8*() T()(&(2*>,2(=7>)((>%2*(4]((>=(C(>(&((&:7()(74:7()(272?%2*:(8(77)(>*&:%>,+3*+(&>%&)D(88(& :(+(:(&HE&](:(>*$+*&:?(2)(%&)(()((>:(8*()(&+7?2)(+Z%>*2(*2]%&D(2+3*+(&>%&)*&)( T()(&(2*>,2(=7>)()%&77+=7,*2*(4&%%]7(&HE&((&8(=(+2%%&2%>=(C(>(&*,((CD2(Z(>,=%+(]%& ((&2()*CD2(](:(2%2*(,23C233HL*2*,]77%>*&D(277,2(>*$+)((>]%&)(T()(&(2*>,2(=7>)(D(2:(]%>H /.0(()I2AJ2X&0&,+,.&*,)(',(().-^&8&-&),.*,&)%$8&)W ++-,+%&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I2A12T$:.-+-,.&P)$,&4$**&-*,++),.- ^&8&-&),.*,&)%$8&)W++-,+%&)'&&-%&) 9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I2AA2D$&:).GC8$:.-^&8&-&),.*,&)O%$8&)W ++-,+%&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I2AI2R.-89&$$)8&.-0^&8&-&),.*,&)O%$8&)W ++-,+%&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& H /V

18 ;+2-2*$<*(,&+)'.',-2$8*2(*5$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ B>F>F 0:66<84<P X*2)(+%%2(&*&8*$>%:(-HU(&)(:%4*(+(&*&)(4*:3(&0H-U272(&?(20H-W8>*$+2)%2(*&D(2)((>:(8*() ;%))(=7(>(>%2*(4]((>=(C(>(&`*$&?(2((&?%2*:272,>(CD2)77)*&:8%()*CD2(](:(2%2*((&)7?*&%&2*( ]%&A72(]7,,(&,2%%2HI*,,=%+(]%&:72(?7&727&(:(8*()(&?(2)7?*&%&2*(]%&A72(]7,,(&,2%%2HL*2 *,]77%>D(2:(]%>*&)(D7:(:(>(:(&=(C(>(&H6*$)((*&)8(77)(>*&:`*$&)(,7&)%&+,)(C%2(:7*(m&d:7()_ (&d:7()272?%2*:_+3*+(&>%&)d(2:772,2hl(=(c(>(&?(2)(8(,2(8(77)(>*&:>*::(&*&)(>%:(((& &%22(()(>(&1`7%>,>%&:,D(2<(>Z()()*(=$((&D(2:(8*())%2:(&,2%%&D(2Q%&<2%+(&87:D+%&%%>H /.0(()I2AZ2X&0&,+,.&*,)(',(().-[+88&%$&W++-,+ %&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I2AV2T$:.-+-,.&P)$,&4$**&-*,++),.- [+88&%$&W++-,+%&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I2AU2D$&:).GC8$:.-[+88&%$&W++-,+%&)'&&- %&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I2AY2R.-89&$$)8&.-0[+88&%$&W++-,+%&)'&&- %&)9&$$)8&.-0*C+**& H /[

19 ;+2-2*$<*(,&+)'.',-2$8*2(*5$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ B>F>D.R3OPPO9<3:K> X*2)(+%%2(&*&8*$>%:(-HV(&)(:%4*(+(&*&)(4*:3(&0H-\272(&?(20H0/8>*$+2)%2(*&D(2)((>:(8*() <CD*>>*:(D%?(>%2*(4]((>=(C(>(&((&)*CD2(](:(2%2*(,23C233D(88(&1?%%)%2)*2&*(2272&%3Z(>*$+, Z7)2](77`%%+2)77)7?*&%&2*(]%&A72(]7,,(&,2%%2HQ()(*,D(2%%&2%>8>7(?*$+(=(C(>(&8(=(+2H L(=(C(>(&?(2)(8(,2(8(77)(>*&:>*::(&]77&%?(>*$+*&)(>%%::(>(:(&,277+?(2=(C(>(&*&D(2 M77)Z(,2(&8*$<CD*>>*:(D%?HL(`3*)(>*$+(=(C(>(&&%8*$D(2K(*2)*(=D(88(&((&,>(CD2(8(77)(>*&:H /.0(()I2AF2X&0&,+,.&*,)(',(().-B'6..0&6+:W++-,+ %&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I2AE2T$:.-+-,.&P)$,&4$**&-*,++),.- B'6..0&6+:W++-,+%&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I2IJ2D$&:).GC8$:.-B'6..0&6+:W++-,+ %&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /.0(()I2I12R.-89&$$)8&.-0B'6..0&6+:W++-,+ %&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& /W

20 ;+2-2*$<*(,&+)'.',-2$8*2(*5$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ B>F>S O26T<44M6<PO298<MR<P<26<<P9<TO<6<2Q4Q::P E&4*:330H0-*,)((*&)8(77)(>*&:]%&%>>(=(C(>(&*&D(2K(*2)*(=:(8*()Z((:(:(](&HX*2)(`(:%4*(+8>*$+2 )%2D(2:772,2(%%&2%>=(C(>(&7&)()(C%2(:7*(d:7()_+3*+(&>%&)]%>2HI(&:772%%&2%>=(C(>(&]%>2 (CD2(77+7&)()(C%2(:7*(m&d,>(CD2_(&d?%2*:272,>(CD2_HX*2)(+%%2(&*&8*$>%:(-8>*$+2)%2=(C(>(&?(2 ((&,>(CD2(8(77)(>*&:(:(>?%2*::(C>3,2()]77+7?(&H /.0(()I2IA2R.-89&$$)8&.-0C(.C&-+-87&.,8.&%0&9.&8W++-,+%&)'&&-%&)9&$$)8&.-0*C+**& B>F>U &4<Q7O29488<M;P:JQ<J5OJ<2P:26 %%&87)]%&:7()+3*+(&>%&)*&D(2K(*2)*(=:(8*()]7>)7(&)(*,1*,=()((>:(8*()%%&)(D%&)]%&D(2D3*)*: %%&2%>:3227=%(&8(=%%>)Z%2D(2D3*)*:%(%%>%%&:7()+3*+(&>%&)`73?7(2(&`*$&HL*2*,](:(>(+(&?(2 D(2D3*)*:%%&87)]%&:7()+3*+(&>%&)HL%%&%%,2*,8(=%%>)Z%28*$((&,2((4%%&2%>]%&0.:3227=%(&=( /..D(C2%(D(2%(%%>:7()+3*+(&>%&)`73?7(2(&`*$&HN*C%0.:3227=%(&j/..D(C2%(*,((&:%&:8%( &7?]77:7()Z(*)(]7:(>:(8*()(&8*&&(&D(2K(*)*(=:(8*()7&:(](()()*CD2D(*)%%&87()=%(&)%2*& )(2%CD2*:($%(&]77+Z%?HJ7+)*2*,](:(>(+(&?(2D(2D3*)*:%%&87)]%&:7()+3*+(&>%&)HL( 3*2+7?,2(&`*$&*&2%8(>0H-Z((:(:(](&H /\

21 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Tabel 3.2 Huidig areaal goed uienland, huidig aantal gruttoparen met benodigd areaal goed uienland en het benodigde areaal bij een streefaantal van circa 30 gruttoparen per 100 hectare. Alle genoemde oppervlates in hectares. Bij de olommen voor het benodigde areaal is de oppervlate groen gemareerd als dit voldoende is en rood gemareerd als dit onvoldoende is. Deelgebied Oppervlate Deelgebied (ha) Oppervlate met beoordeling goed uienland (ha) Gem. aantal gruttoparen 2011/2012 (Feenstra, 2011, 2012) Benodigde oppervlate uienland huidig aantal broedparen (ha) Aantal broedparen bij streefaantal van 30 gruttoparen per 100 ha Benodigde oppervlate uienland bij streefaantal van 30 gruttoparen/100 ha (ha) Heum - Garnwerd , Koningslaagte Medenertilsterpolder 32 10, (nvt) 14 Paddepoel , Schilligeham 50 13, Uit tabel 3.2 blijt dat voor de huidige aantallen gruttoparen in alle deelgebieden, behalve de Medenertilsterpolder, voldoende uienland beschibaar is. Bij het streefaantal van 30 gruttoparen per 100 hectare is in alle deelgebieden momenteel onvoldoende goed uienland aanwezig. Vooral in Paddepoel en Heum- Garnwerd is dan sprae van een aanzienlij teort aan goed uienland. Opvallend is dat in de Medenertilsterpolder momenteel al ruim 60 gruttoparen per 100 hectare worden geteld; hier is het streefaantal van 30 gruttoparen/100 hectare dan oo niet van toepassing. 3.5 RELATIE BEOORDELING KUIKENLAND EN ALARMERENDE PAREN Tijdens de veldwerzaamheden zijn voor ieder perceel dat is beoordeeld oo de alarmerende ouderparen genoteerd. In de grafieen 3.33 tot en met 3.36 is weergegeven in wele beoordelingslassen van uienland deze ouderparen zijn waargenomen. Uit deze grafieen blijt dat verreweg de meeste alarmerende ouderparen van Grutto, Tureluur, Kievit en Scholester in goed en goed tot matig uienland zijn waargenomen. In slecht en matig tot slecht uienland werden nauwelijs tot geen Grutto-, Kievit- en Scholesterparen waargenomen. Alarmerende tureluurs werden echter oo regelmatig in percelen die onder de categorie slecht uienland vallen waargenomen. Het gaat in deze gevallen om percelen die zich in het Dominant stadium bevinden. Overigens moet worden benadrut dat de verschillende percelen niet gelijtijdig op alarmerende oudervogels zijn onderzocht, maar dat dit verspreid over de veldwerperiode heeft plaatsgevonden. Dit bepert de representativiteit van de gegevens. 19

22 ;+2-2*$<*(,&+)'.',-2$8*2(*5$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ /.0(()I2II2+-,+++):&)&-8&P)(,,$%+)&- $-8&)4&)8&&8-++)&.-89&$$)8&.-0*C+**&4&0&,+,.& $-8&)4&)8&&8-++)&.-89&$$)8&.-0*C+**&4&0&,+,.& /.0(()I2IV2+-,+++):&)&-8&S.&4.,%+)&- $-8&)4&)8&&8-++)&.-89&$$)8&.-0*C+**&4&0&,+,.& /.0(()I2IU2+-,+++):&)&-8&B'6$&C*,&)%+)&- $-8&)4&)8&&8-++)&.-89&$$)8&.-0*C+**&4&0&,+,.& B>S ]7,,(&,2%%2&7:&*(2(CD27=:%&:*,:(+7?(&HL(](:(2%2*(,23C233*,7=)%2?7?(&2:7()7?*&2( &(,2(>(&HJ3)(]7:(>,+3&&(&&%D(23*2+7?(&]%&)((*((&?(2)(+3*+(&,*CD2*&:)(>%:(:(>(:(&)(>(&?(2:7()+3*+(&>%&)2(++(&H -.

23 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer RELATIE VEGETATIE EN BEHEER Tijdens het veldwer was het regelmatig mogelij om de effecten van het beheer op de vegetatie waar te nemen. Op de volgende fotopagina s worden ter illustratie een aantal voorbeelden gegeven van ontwielingen in de vegetatie die een rechtstrees verband hebben met het gevoerde beheer (waterpeil, beweiding, bemesting en maaibeheer). Figuur De hoogteligging en drooglegging hebben een grote invloed op de vegetatie. Een perceel dat op de hoger gelegen delen volledig wordt gedomineerd door Grote Vossenstaart(onder) is in de lager gelegen delen begroeid met Bloemrij grasland (boven).(deelgebied Paddepoel perceel 949). 21

24 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Figuur Door vernatting is in een deel van het zuidelije deel van Paddepoel de vegetatie relatief laagblijvend en goed doordringbaar voor uiens. Tijdens het veldwer zaten hier zowel tureluurs als ieviten met uiens (Paddepoel 913). Figuur Perceel dat extensief wordt begraasd door rundvee. Het perceel is voldoende bloemrij, de structuur van de vegetatie is voor uiens voldoende open en doordringbaar, maar biedt tegelijertijd oo voldoende deing. (Paddepoel perceel 967) 22

25 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Figuur Perceel met Gras- ruidenmix (Stadium 3), intensief begraasd door rundvee. Voor Grutto en Tureluur is een dergelij intensief begraasd perceel minder geschit. Het gras is te ort, er is onvoldoende deing en de bloemrijdom is bepert. Voor Scholester en Kievit unnen dergelije percelen door hun openheid wel geschit zijn, zowel in de nestfase als in de uienfase. (Schilligeham perceel 1085) Figuur Perceel met dominantie van Grote Vossenstaart. Waarschijnlij is het perceel door een combinatie van overbemesting en laat maaien verruigd met Grote brandnetel en Ridderzuring. Een dergelij perceel is voor uiens van Grutto, Tureluur, Kievit en Scholester ondoordringbaar. (Paddepoel perceel 921) 23

26 ;+2-2*$<*(,&+)'.',-2$8*2(*5$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$$ F> E+)E,C.(.)'')1$,()%) X*2)(8(77)(>*&:]%&)(:(,CD*+2D(*)]77Z(*)(]7:(>+3*+(&,]%&)(](:(2%2*(*&)(Z(*)(]7:(>(,(]%2(& *&D(2K(*2)*(=:(8*()+%&D(2]7>:(&)(:(C7&C>3)(()Z7)(&5 Q%&)(8*$&%-V.8(77)((>)(=(C(>(&*&D(2K(*2)*(=:(8*()*,)(8(77)(>*&:*&D(27&)(,2%%&)()*%:%? Z((:(:(](&H;(C(>(&?(2((&,>(CD2(74?%2*:(8(77)(>*&:+7?(&]((>%>:(C>3,2()*&)(D7:(()(>(&]%& )(](,CD*>>(&)()((>:(8*()(&]77HL(=(C(>(&?(2((&:7()(8(77)(>*&:`*$&]%%+>%:(:(>(:(&*&)( &%8*$D(*)]%&)(%%&Z(`*:(dL*(=$(,_H E&Q1139LE-'<'(`*$&(>%2*(4]((>=(C(>(&)*(((&,>(CD2(8(77)(>*&:%>,+3*+(&>%&)D(88(&:(+(:(&H L*2Z7)2]77&%?(>*$+](77`%%+2)77)7?*&%&2*(]%&A72(]7,,(&,2%%2(&((&,>(CD2)77)*&:8%(1 )*CD2(](:(2%2*(HL%%&%%,2`*$&((>%2*(4]((>=(C(>(&%?%%&8>7(*(&)(+3*)(&HL(,>(CD2(+3*+(&=(C(>(& 8(]*&)(&`*CD]77&%?(>*$+*&D(2M77)(>*$+()((>8*$S>(*&A%&Z()(&D(2`3*)(>*$+()((>8*$'(++3?HL( =(C(>(&)*(>%&:,D(2J3)(L*(=$(>*::(&+7?(&7](D(2%>:(?((&%>,:7()+3*+(&>%&)&%%]7(&H E&R&*+.)--+2`*$&(>%2*(4]((>=(C(>(&%>,:7()+3*+(&>%&)8(77)((>)H'(2%%&2%>=(C(>(&)%2?%2*:272,>(CD2*,8(77)((>)*,*&](D73)*&:272)(7](*:()((>:(8*()(&8(=(+2(&Z7)2?(2&%?(](77`%%+2 )77=(C(>(&?(2((&:(*&:(8>7(?*$+)7?HL7?*&%&2*(]%&A72(]7,,(&,2%%2+7?2*&(>%2*(48(=(+2(?%2(]77HL(?((,2(=(C(>(&?(2((&,>(CD2(8(77)(>*&:>*::(&*&D(2:(8*()%%&)(J3)()7=(Z(:H E& )( S('2*).2'5&)(' `*$& (>%2*(4 ]((> =(C(>(& )*( ((& :7()( 74 :7()( 272?%2*:( 8(77)(>*&: %>, +3*+(&>%&)D(88(&:(+(:(&HE&](:(>*$+*&:?(2)(%&)(()((>:(8*()(&+7?2)(+Z%>*2(*2]%&D(2+3*+(&>%&) *&)(T()(&(2*>,2(=7>)()%&77+=7,*2*(4&%%]7(&HE&((&8(=(+2%%&2%>=(C(>(&*,((CD2(Z(>,=%+( ]%&((&2()*CD2(](:(2%2*(,23C233HL*2*,]77%>*&D(277,2(>*$+)((>]%&)(T()(&(2*>,2(=7>)(D(2:(]%>H E&T-((5&)`*$&(>%2*(4]((>=(C(>(&?(2((&?%2*:272,>(CD2)77)*&:8%()*CD2(](:(2%2*((&)7?*&%&2*( ]%&A72(]7,,(&,2%%2HL*2*,]77%>D(2:(]%>*&)(D7:(:(>(:(&=(C(>(&H6*$)((*&)8(77)(>*&:`*$& )(,7&)%&+,)(C%2(:7*(m&d:7()_(&d:7()272?%2*:_+3*+(&>%&)D(2:772,2HL(=(C(>(&?(2)(8(,2( -U

27 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer beoordeling liggen voornamelij in de lagere en nattere delen, zoals langs het Selwerderdiepje en het gebied dat grenst aan het Van Starenborghanaal. In Schilligeham zijn relatief veel percelen die een dichte vegetatiestructuur hebben, die niet wordt veroorzaat door dominantie van Grote vossenstaart. Verder is het aantal bloemrije percelen bepert. De percelen met de beste beoordeling liggen voornamelij in de laaggelegen stroo met percelen in het Noordwesten bij Schilligeham. De zuidelije percelen nabij het Reitdiep hebben een slechte beoordeling als uienland. Uitgaande van de norm van 1,4 hectare goed uienland per gruttopaar is, bij de huidige aantallen gruttoparen, in alle deelgebieden, behalve de Medenertilsterpolder, voldoende uienland beschibaar is. Bij het streefaantal van 30 gruttoparen per 100 hectare is in alle deelgebieden momenteel onvoldoende goed uienland aanwezig. Vooral in Paddepoel en Heum is dan sprae van een aanzienlij teort aan goed uienland. Tijdens de vegetatieartering zijn de meeste alarmerende ouderparen van Grutto, Tureluur, Kievit en Scholester in goed en goed tot matig uienland waargenomen. In slecht en matig tot slecht uienland werden nauwelijs tot geen Grutto-, Kievit- en Scholesterparen waargenomen. Alarmerende tureluurs werden echter oo regelmatig in percelen die onder de categorie slecht uienland vallen waargenomen. Het gaat in deze gevallen om percelen die zich in het Dominant stadium bevinden. Bij vergelijing van de beoordeling van het uienland en de resultaten van de broedvogelmonitoring uit 2011 en 2012 valt op dat vrij veel stippen van territoria zijn gesitueerd in percelen die als uienland matig tot slecht zijn beoordeeld. Mogelij heeft dit te maen met het feit dat tijdens de vestigingsfase van broedvogels de productie van de vegetatie in percelen met (een tendens naar) dominantie van Grote vossenstaart nog niet echt op gang is geomen. De vegetatiestructuur is op dat moment goed om in te broeden. Oudervogels unnen na het uitomen van de eieren met de uiens richting de lager gelegen delen met goed uienland treen. AANBEVELINGEN Het aanbod van goed uienland binnen de reservaten van het Reitdiepgebied is nu deels onvoldoende. De goede uienpercelen liggen veelal geconcentreerd in de lagere delen. In de overige delen an het beheer worden aangepast en geïntensiveerd om de waliteit en diversiteit van de percelen te verhogen. Dit an door gebrui te maen van de volgende beheermaatregelen: Waterpeilverhoging De verhoging van het waterpeil in Paddepoel en Koningslaagte heeft een positief effect gehad op de ontwieling van goed uienland in de lagere delen van deze gebieden. Door verhoging van het waterpeil in de overige delen van het Reitdiepgebied an nog veel effect worden bereit. Vooral in Heum is het waterpeil veel te laag. Oo aanvullende peilverhoging in Paddepoel an nog veel effect sorteren. Aanleg van plas/dras gebieden De aanleg van plas/dras gebieden heeft net als peilverhoging een positief effect. Kuiens maen graag gebrui van de natte oeverzones. Matig bemesten met goed gecomposteerde ruige stalmest Uit onderzoe naar regenwormen in het Reitdiepgebied is naar voren geomen dat de wormenstand in de reservaten vaa ver beneden de norm (60 g/m2) voor goed weidevogelgrasland ligt. Om het bodemleven en de wormenstand voldoende op peil te houden zal het nodig zijn om (een deel van de) percelen jaarlijs matig te bemesten met circa 5 tot 10 ton goed gecomposteerde ruige stalmest. Vooral in de lagere delen waar nu ruidenrij grasland aanwezig is het van belang om zeer matig te bemesten. Tijdig maaien Grote vossenstaart zet al eind mei begin juni zaad. Om te vooromen dat Grote vossenstaart in een perceel gaat domineren moet er bij vooreur worden gemaaid voordat het zaad van deze soort rijp is. 25

28 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer Door de aanwezigheid van broedvogels is dit niet altijd mogelij. Toch is het voor het Reitdiepgebied op de lange duur van groot belang hier bij het beheer voldoende prioriteit aan wordt gegeven. Oo zou unnen worden overwogen om verspreid over het gebied percelen met een hoge productie of dominantie van Grote vossenstaart al begin mei te maaien. Dergelije vroeg gemaaide percelen unnen voor Scholester en Kievit worden gebruit om te broeden en zijn voor foeragerende Grutto en Tureluur uiens bruibaarder dan in ongemaaide en slecht doordringbare toestand. - - Voldoende intensief maaien en afvoeren Door verrijing met stistof en fosfaat loopt de bloemrijdom van een perceel terug en wordt de productie verhoogd. Om dit te vooromen is het van groot belang dat er jaarlijs voldoende intensief wordt gemaaid en afgevoerd. Bij percelen die verrijt zijn of die worden bemest is het van belang om oo een tweede snede gras in het najaar af te voeren. Beweiding De verschillende vormen van beweiding (voorbeweiding, extensieve beweiding en naweiden) zorgen voor extra openheid en diversiteit van de vegetatie. Percelen die in onbeweide toestand ondoordringbaar zouden zijn, zijn in beweide toestand wel door foeragerende uiens te benutten. Door de aanwezigheid van oeflatten worden daarnaast extra insecten, zoals de Strontvlieg (Scatophaga stercoraria) gelot. Deze insecten vormen een belangrije voedselbron voor weidevogeluiens. Tijdens het veldwer werd geconstateerd dat beweiding vaa loaal geclusterd plaats vindt of dat percelen zeer intensief werden beweid. Een beter verspreide en niet te intensieve beweiding an meer effect sorteren. Bij het bepalen van de beheermaatregelen zal per perceel een zorgvuldige afweging moeten worden gemaat wele beheermaatregelen gewenst en mogelij zijn. Voor ieder perceel zal op basis van het stadium van de vegetatie, het aantal broedparen, de bodemgesteldheid, de bemestingstoestand, de hoogteligging, de beschibaarheid van vee, de situatie van de pachter en de ruimtelije ligging ten opzichte van andere percelen een passend beheer moeten worden vastgesteld. Het is van belang om een balans te rijgen tussen percelen met voldoende voedselaanbod voor de oudervogels ( wormenland ) en de uiens ( vliegjesland ). Bij percelen die grenzen aan goed bemest regulier grasland zal het aanbod van wormenland veelal voldoende zijn en an in het reservaat worden gestreefd naar ruidenrij grasland met een lage productie. Aangezien de afweging bijzonder complex is, wordt aanbevolen het afwegingsproces in een overleg van desundigen/betroenen en aan de hand van een beslisdiagram te laten plaatsvinden. Monitoring Om goed te blijven volgen of de beheermaatregelen het gewenste effect hebben is het van belang om de vegetatie in de omende jaren te blijven monitoren. De resultaten van 2012 vormen daarvoor een goede nulmeting. De monitoring an efficiënt worden uitgevoerd door: - - een aantal representatieve percelen te selecteren en deze als indicatorpercelen te monitoren gebrui te maen van luchtfotografie. Uit een proef die the Fieldwor Company in het Reitdiep heeft uitgevoerd blijt dat aan de hand van luchtfoto s die op m met behulp van een drone worden genomen uitsteend an worden bepaald of er in een perceel sprae is van dominantie van Grote Vossenstaart, Kruidenrijdom etc. Zelfs individuele bloemen zijn op dergelije foto s nog te onderscheiden. Via beeldverweringssoftware is het eventueel mogelij om de interpretatie van beelden grotendeels geautomatiseerd uit te voeren. 26

29 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer LITERATUUR Bax, I. & W. Schippers, Ontwieling van botanisch waardevol grasland. IKC Natuurbeheer, Wageningen. Beintema, A.J., J.B. Thissen, D. Tensen & G.H. Visser, Feeding ecology of charadriiform chics in agricultural grassland. Ardea79 : Beintema, A.J., Moedt, O., Ellinger, D. (1995) Ecologische Atlas van de Nederlandse Weidevogels. Schuyt& Co, Haarlem. Boer, P. De (2011). Weidevogels van het Reitdiepgebied in SOVON- inventarisatierapport 2011/14. Feenstra, H. (2011). Weidevogels in het Reitdiep Rapportage Bureau de Kraanvogel. Feenstra, H. (2012). Weidevogels in het Reitdiep Rapportage Bureau de Kraanvogel. Groen, N.M. et al. (2012) A modern landscape ecology of Blac- tailed Godwits: habitat selection in southwest Friesland, The Netherlands. Ardea 100: Kleijn, D., W. J. Dimmers, R.J.M. van Kats,T.C.P. Melman& H. Scheerman, De voedselsituatie voor gruttouiens bij agrarisch mozaïebeheer. Alterra- rapport 1487, Wageningen. Kleijn, D., W. J. Dimmers, R.J.M. van Kats & T.C.P. Melman, Het Belang van hoog waterpeil en bemesting voor de Grutto. De Levende Natuur 110: Kleijn, D., W. J. Dimmers, R.J.M. van Kats & T.C.P. Melman, De relatie tussen gebruisintensiteit en de waliteit van graslanden als foerageerhabitat voor gruttouiens. Alterra- rapport 1753, Wageningen. Melman, D., P. van de Boel, J. Dijstra, E. Oosterveld, A. van Paassen, A. Schotman, P. Terwan en R. van t Veer,2008. Voorstel bouwstenen nieuwe weidevogelpaetten agrarisch natuurbeheer in een notendop. Rapport DK nr. 2008/098. Oosterveld, E., D. Kleijnen H. Scheerman, Ecologische enmeren van weidevogeljongen en de invloed van beheer op overleving. LNV Directie Kennis, Ede. 27

30 $ $%&'()*((% *(+('(,&,(+&)*(-(*(+.'(%/(0(/+&,() )1(,/(,*(2'((* $%&&'()*+$,-$($+./0*120*($-).$13*1)-( $ $ $ $ $ $ $ 45('-/02+,'6$ $ $ $ $ $

31 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer , bijlagen Bijlagen 1. Tabellen met de resultaten van de vegetatieopnames per perceel 1.1 Heum - Garnwerd 1.2 Koningslaagte 1.3 Medenertilsterpolder 1.4 Paddepoel 1.5 Schilligeham 2. Kaarten van de vegetatiestructuur, de dominantie van Grote vossenstaart, het stadium van de vegetatie, de bloemrijdom en de eindbeoordeling van de geschitheid van de vegetatie voor weidevogeluiens 2.1 Heum - Garnwerd 2.2 Koningslaagte 2.3 Medenertilsterpolder 2.4 Paddepoel 2.5 Schilligeham 3. Kaarten van de broedvogelmonitoring (BMP) 2011 en Heum - Garnwerd 3.2 Koningslaagte 3.3 Medenertilsterpolder 3.4 Paddepoel 3.5 Schilligeham 4. Veldformulier beoordeling vegetatie

32 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep Rapportnummer , bijlagen Bijlage 1. Tabellen met de resultaten van de vegetatieopnames per perceel

33 $%$&'(&)*+,-,%$.',&$)&/' )+0&)'12234 PERCEEL DATUM LATITUDE LONGITUDE HOOGTE TOESTAND HOLPIJP BLAARTREKKENDE BOTERBLOEM KRUIPENDE BOTERBLOEM SCHERPE BOTERBLOEM GROTE BRANDNETEL VOGELMUUR GEWONE HOORNBLOEM PERZIKKRUID VELDZURING KRULZURING RIDDERZURING MOERASKERS PINKSTERBLOEM HERDERSTASJE ZILVERSCHOON VELDLATHYRUS HOPKLAVER RODE KLAVER WITTE KLAVER SLIPBLADIGE OOIEVAARSBEK ZOMPVERGEET-MIJ-NIETJE MOERASVERGEET-MIJ-NIETJE WITTE DOVENETEL GROTE WEEGBREE SMALLE WEEGBREE RODE WATEREREPRIJS MOERASWALSTRO MADELIEFJE DUIZENDBLAD SCHIJFKAMILLE SPEERDISTEL AKKERDISTEL VERTAKTE LEEUWENTAND PAARSE MORGENSTER PAARDENBLOEM ZWANENBLOEM ZOMPRUS BIEZENKNOPPEN PITRUS PLATTE RUS GEWONE WATERBIES RUIGE ZEGGE OEVERZEGGE ZOMPZEGGE ENGELS RAAIGRAS KAMGRAS VELDBEEMDGRAS RUW BEEMDGRAS STRAATGRAS KROPAAR LIESGRAS MANNAGRAS GLANSHAVER GESTREEPTE WITBOL RUWE SMELE GEWOON REUKGRAS RIETGRAS FIORINGRAS GEKNIKTE VOSSENSTAART GROTE VOSSENSTAART TIMOTEEGRAS ZACHTE DRAVIK KWEEK VELDGERST RIET

36 $%$&'(&)*+,-,%$.',&$)&/ )+0&)'1*.&.-+%%$ 0+%)'2 PERCEEL OPNAME DATUM LATITUDE LONGITUDE HOOGTE TOESTAND HOLPIJP BLAARTREKKENDE BOTERBLOEM KRUIPENDE BOTERBLOEM SCHERPE BOTERBLOEM GROTE BRANDNETEL VOGELMUUR GEWONE HOORNBLOEM PERZIKKRUID VELDZURING KRULZURING RIDDERZURING MOERASKERS PINKSTERBLOEM HERDERSTASJE ZILVERSCHOON VELDLATHYRUS HOPKLAVER RODE KLAVER WITTE KLAVER SLIPBLADIGE OOIEVAARSBEK ZOMPVERGEET-MIJ-NIETJE MOERASVERGEET-MIJ-NIETJE WITTE DOVENETEL GROTE WEEGBREE SMALLE WEEGBREE RODE WATEREREPRIJS MOERASWALSTRO MADELIEFJE DUIZENDBLAD SCHIJFKAMILLE SPEERDISTEL AKKERDISTEL VERTAKTE LEEUWENTAND PAARSE MORGENSTER PAARDENBLOEM ZWANENBLOEM ZOMPRUS PITRUS PLATTE RUS GEWONE WATERBIES RUIGE ZEGGE OEVERZEGGE ENGELS RAAIGRAS KAMGRAS VELDBEEMDGRAS RUW BEEMDGRAS STRAATGRAS KROPAAR LIESGRAS MANNAGRAS GLANSHAVER GESTREEPTE WITBOL RUWE SMELE GEWOON REUKGRAS RIETGRAS FIORINGRAS GEKNIKTE VOSSENSTAART GROTE VOSSENSTAART TIMOTEEGRAS ZACHTE DRAVIK KWEEK VELDGERST RIET KONINGSLAAGTE

37 $%$&'(&)*+,-,%$.',&$)&/ )+0&)'1*.&.-+%%$ 0+%)'2 PERCEEL OPNAME DATUM LATITUDE LONGITUDE HOOGTE TOESTAND HOLPIJP BLAARTREKKENDE BOTERBLOEM KRUIPENDE BOTERBLOEM SCHERPE BOTERBLOEM GROTE BRANDNETEL VOGELMUUR GEWONE HOORNBLOEM PERZIKKRUID VELDZURING KRULZURING RIDDERZURING MOERASKERS PINKSTERBLOEM HERDERSTASJE ZILVERSCHOON VELDLATHYRUS HOPKLAVER RODE KLAVER WITTE KLAVER SLIPBLADIGE OOIEVAARSBEK ZOMPVERGEET-MIJ-NIETJE MOERASVERGEET-MIJ-NIETJE WITTE DOVENETEL GROTE WEEGBREE SMALLE WEEGBREE RODE WATEREREPRIJS MOERASWALSTRO MADELIEFJE DUIZENDBLAD SCHIJFKAMILLE SPEERDISTEL AKKERDISTEL VERTAKTE LEEUWENTAND PAARSE MORGENSTER PAARDENBLOEM ZWANENBLOEM ZOMPRUS PITRUS PLATTE RUS GEWONE WATERBIES RUIGE ZEGGE OEVERZEGGE ENGELS RAAIGRAS KAMGRAS VELDBEEMDGRAS RUW BEEMDGRAS STRAATGRAS KROPAAR LIESGRAS MANNAGRAS GLANSHAVER GESTREEPTE WITBOL RUWE SMELE GEWOON REUKGRAS RIETGRAS FIORINGRAS GEKNIKTE VOSSENSTAART GROTE VOSSENSTAART TIMOTEEGRAS ZACHTE DRAVIK KWEEK VELDGERST RIET KONINGSLAAGTE

38 $%$&'(&)*+,-,%$.',&$)&/ )+0&)'1).,$&+-$,/*+), 0+%)'2 PERCEEL OPNAME DATUM LATITUDE LONGITUDE HOOGTE TOESTAND HOLPIJP BLAARTREKKENDE BOTERBLOEM KRUIPENDE BOTERBLOEM SCHERPE BOTERBLOEM GROTE BRANDNETEL VOGELMUUR GEWONE HOORNBLOEM PERZIKKRUID VELDZURING KRULZURING RIDDERZURING MOERASKERS PINKSTERBLOEM HERDERSTASJE ZILVERSCHOON VELDLATHYRUS HOPKLAVER RODE KLAVER WITTE KLAVER SLIPBLADIGE OOIEVAARSBEK ZOMPVERGEET-MIJ-NIETJE MOERASVERGEET-MIJ-NIETJE WITTE DOVENETEL GROTE WEEGBREE SMALLE WEEGBREE RODE WATEREREPRIJS MOERASWALSTRO MADELIEFJE DUIZENDBLAD SCHIJFKAMILLE SPEERDISTEL AKKERDISTEL VERTAKTE LEEUWENTAND PAARSE MORGENSTER PAARDENBLOEM ZWANENBLOEM ZOMPRUS BIEZENKNOPPEN PITRUS PLATTE RUS GEWONE WATERBIES RUIGE ZEGGE OEVERZEGGE ZOMPZEGGE ENGELS RAAIGRAS KAMGRAS VELDBEEMDGRAS RUW BEEMDGRAS STRAATGRAS KROPAAR LIESGRAS MANNAGRAS GLANSHAVER GESTREEPTE WITBOL RUWE SMELE GEWOON REUKGRAS RIETGRAS FIORINGRAS GEKNIKTE VOSSENSTAART GROTE VOSSENSTAART TIMOTEEGRAS ZACHTE DRAVIK KWEEK

39 $%$&'(&)*+,-,%$.',&$)&/ )+0&)'/%))/*+ 0+%)'1 PERCEEL OPNAME DATUM LATITUDE LONGITUDE HOOGTE TOESTAND HOLPIJP BLAARTREKKENDE BOTERBLOEM KRUIPENDE BOTERBLOEM SCHERPE BOTERBLOEM GROTE BRANDNETEL VOGELMUUR GEWONE HOORNBLOEM PERZIKKRUID VELDZURING KRULZURING RIDDERZURING MOERASKERS PINKSTERBLOEM HERDERSTASJE ZILVERSCHOON VELDLATHYRUS HOPKLAVER RODE KLAVER WITTE KLAVER SLIPBLADIGE OOIEVAARSBEK ZOMPVERGEET-MIJ-NIETJE MOERASVERGEET-MIJ-NIETJE WITTE DOVENETEL GROTE WEEGBREE SMALLE WEEGBREE RODE WATEREREPRIJS MOERASWALSTRO MADELIEFJE DUIZENDBLAD SCHIJFKAMILLE SPEERDISTEL AKKERDISTEL VERTAKTE LEEUWENTAND PAARSE MORGENSTER PAARDENBLOEM ZWANENBLOEM ZOMPRUS BIEZENKNOPPEN PITRUS GEWONE WATERBIES RUIGE ZEGGE OEVERZEGGE ZOMPZEGGE ENGELS RAAIGRAS KAMGRAS VELDBEEMDGRAS RUW BEEMDGRAS STRAATGRAS KROPAAR LIESGRAS MANNAGRAS GLANSHAVER GESTREEPTE WITBOL RUWE SMELE GEWOON REUKGRAS RIETGRAS FIORINGRAS GEKNIKTE VOSSENSTAART GROTE VOSSENSTAART TIMOTEEGRAS ZACHTE DRAVIK KWEEK VELDGERST `

40 $%$&'(&)*+,-,%$.',&$)&/ )+0&)'/%))/*+ 0+%)'1 PERCEEL OPNAME DATUM LATITUDE LONGITUDE HOOGTE TOESTAND HOLPIJP BLAARTREKKENDE BOTERBLOEM KRUIPENDE BOTERBLOEM SCHERPE BOTERBLOEM GROTE BRANDNETEL VOGELMUUR GEWONE HOORNBLOEM PERZIKKRUID VELDZURING KRULZURING RIDDERZURING MOERASKERS PINKSTERBLOEM HERDERSTASJE ZILVERSCHOON VELDLATHYRUS HOPKLAVER RODE KLAVER WITTE KLAVER SLIPBLADIGE OOIEVAARSBEK ZOMPVERGEET-MIJ-NIETJE MOERASVERGEET-MIJ-NIETJE WITTE DOVENETEL GROTE WEEGBREE SMALLE WEEGBREE RODE WATEREREPRIJS MOERASWALSTRO MADELIEFJE DUIZENDBLAD SCHIJFKAMILLE SPEERDISTEL AKKERDISTEL VERTAKTE LEEUWENTAND PAARSE MORGENSTER PAARDENBLOEM ZWANENBLOEM ZOMPRUS BIEZENKNOPPEN PITRUS GEWONE WATERBIES RUIGE ZEGGE OEVERZEGGE ZOMPZEGGE ENGELS RAAIGRAS KAMGRAS VELDBEEMDGRAS RUW BEEMDGRAS STRAATGRAS KROPAAR LIESGRAS MANNAGRAS GLANSHAVER GESTREEPTE WITBOL RUWE SMELE GEWOON REUKGRAS RIETGRAS FIORINGRAS GEKNIKTE VOSSENSTAART GROTE VOSSENSTAART TIMOTEEGRAS ZACHTE DRAVIK KWEEK VELDGERST

43 $%$&'(&)*+,-,%$.',&$)&/ )+0&)'-12&++&2%3 0+%)'4 PERCEEL OPNAME DATUM LATITUDE LONGITUDE HOOGTE TOESTAND HOLPIJP BLAARTREKKENDE BOTERBLOEM KRUIPENDE BOTERBLOEM SCHERPE BOTERBLOEM GROTE BRANDNETEL VOGELMUUR GEWONE HOORNBLOEM PERZIKKRUID VELDZURING KRULZURING RIDDERZURING MOERASKERS PINKSTERBLOEM HERDERSTASJE ZILVERSCHOON VELDLATHYRUS HOPKLAVER RODE KLAVER WITTE KLAVER ZOMPVERGEET-MIJ-NIETJE MOERASVERGEET-MIJ-NIETJE WITTE DOVENETEL GROTE WEEGBREE SMALLE WEEGBREE RODE WATEREREPRIJS MOERASWALSTRO MADELIEFJE SCHIJFKAMILLE SPEERDISTEL AKKERDISTEL VERTAKTE LEEUWENTAND PAARSE MORGENSTER PAARDENBLOEM ZWANENBLOEM ZOMPRUS BIEZENKNOPPEN PITRUS PLATTE RUS GEWONE WATERBIES RUIGE ZEGGE OEVERZEGGE ZOMPZEGGE ENGELS RAAIGRAS KAMGRAS VELDBEEMDGRAS RUW BEEMDGRAS STRAATGRAS KROPAAR LIESGRAS MANNAGRAS GLANSHAVER GESTREEPTE WITBOL RUWE SMELE GEWOON REUKGRAS RIETGRAS FIORINGRAS GEKNIKTE VOSSENSTAART GROTE VOSSENSTAART TIMOTEEGRAS ZACHTE DRAVIK KWEEK VELDGERST RIET

44 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 2.1 Kaarten vegetatie Deelgebied Heum - Garnwerd

45 Garnwerd. 1: Garnwerd Legenda 644 Vegetatiestructuur Homogene percelen Open Open tot Halfopen Halfopen Halfopen tot Dicht Dicht Dicht tot Zeer Dicht Zeer Dicht Heterogene percelen Open/Open tot Halfopen Open/Half open Open/Halfopen tot Dicht Open/Dicht Open/Dicht tot Zeer Dicht Open/Zeer Dicht Open tot Halfopen/Zeer Dicht Halfopen/Dicht Halfopen/Zeer Dicht Halfopen tot Dicht/Zeer Dicht TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc

46 Garnwerd. 1: Garnwerd Legenda Dominantie Grote Vossenstaart Homogene percelen Weinig Weinig tot Matig Matig Matig tot Ster Ster Ster tot Zeer Ster Zeer Ster Heterogene percelen Weinig/Weinig tot Matig Weinig/Matig Weinig/Matig tot Ster Weinig/Ster Weinig tot Matig/Matig tot Ster Weinig tot Matig/Ster Matig/Ster Matig/Ster tot Zeer Ster Matig/Zeer Ster Ster/Zeer Ster TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc.

47 Garnwerd 1: Garnwerd Legenda Stadium Vegetatie Homogene percelen Bloemrij Grasland Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Gras-Kruidenmix Grassenmix (Nat) Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix Grassenmix Grassenmix - Dominant Stadium Raaigrasweide - Grassenmix Raaigrasweide Dominant Stadium Moeras Heterogene percelen Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix/Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Gras-ruidenmix - Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Gras-Kruidenmix Dominant Stadium/Grassenmix (nat) Dominant Stadium/Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix Gras-Kruidenmix/Moeras Grassenmix (Nat)/Moeras Grassenmix - Dominant Stadium/Bloemrij Grasland Grassenmix - Dominant Stadium/Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Grassenmix/Bloemrij Grasland Grassenmix/Dominant Stadium Grassenmix/Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Grassenmix/Gras-Kruidenmix Grassenmix/moeras Toestand Begraasd/Beweid Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc. Niet Begraasd of Gemaaid

48 Garnwerd. 1: Garnwerd Legenda Relatieve Bloemrijdom Homogene percelen Rij Matig rij tot Rij Matig rij Arm tot Matig rij Arm Heterogene percelen 795 Matig rij/rij Arm/Rij Arm/Matig rij TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc.

49 Garnwerd. 1: Garnwerd Legenda Eindbeoordeling Homogene percelen Goed Matig tot Goed Matig Slecht tot Matig Slecht Heterogene percelen Matig/Goed Slecht/Goed Slecht/Matig TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc

50 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 2.2 Kaarten vegetatie Deelgebied Koningslaagte

51 Koningslaagte. 1: Legenda Vegetatiestructuur Homogene percelen Open Open tot Halfopen Halfopen Halfopen tot Dicht Dicht Dicht tot Zeer Dicht Zeer Dicht Heterogene percelen Open/Open tot Halfopen Open/Half open Open/Halfopen tot Dicht Open/Dicht Open/Dicht tot Zeer Dicht Open/Zeer Dicht Open tot Halfopen/Zeer Dicht Halfopen/Dicht Halfopen/Zeer Dicht Halfopen tot Dicht/Zeer Dicht TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc. 841 Groningen 977

52 Koningslaagte. 1: Legenda Dominantie Grote Vossenstaart Homogene percelen Weinig Weinig tot Matig Matig Matig tot Ster Ster Ster tot Zeer Ster Zeer Ster Heterogene percelen Weinig/Weinig tot Matig Weinig/Matig Weinig/Matig tot Ster Weinig/Ster Weinig tot Matig/Matig tot Ster Weinig tot Matig/Ster Matig/Ster Matig/Ster tot Zeer Ster Matig/Zeer Ster Ster/Zeer Ster TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc. 977 Groningen

53 Koningslaagte 1: Legenda Stadium Vegetatie Homogene percelen Bloemrij Grasland Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Gras-Kruidenmix Grassenmix (Nat) Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix Grassenmix Grassenmix - Dominant Stadium Raaigrasweide - Grassenmix Raaigrasweide Dominant Stadium Moeras Heterogene percelen Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix/Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Gras-ruidenmix - Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Gras-Kruidenmix Dominant Stadium/Grassenmix (nat) Dominant Stadium/Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix Gras-Kruidenmix/Moeras Grassenmix (Nat)/Moeras Grassenmix - Dominant Stadium/Bloemrij Grasland Grassenmix - Dominant Stadium/Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Grassenmix/Bloemrij Grasland Grassenmix/Dominant Stadium Grassenmix/Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Grassenmix/Gras-Kruidenmix Grassenmix/moeras Toestand Begraasd/Beweid Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc. Niet Begraasd of Gemaaid Groningen

54 Koningslaagte. 1: Legenda Relatieve Bloemrijdom Homogene percelen Rij Matig rij tot Rij Matig rij Arm tot Matig rij Arm Heterogene percelen Matig rij/rij Arm/Rij Arm/Matig rij TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc. Groningen 977

55 Koningslaagte. 1: Legenda Eindbeoordeling Homogene percelen Goed Matig tot Goed Matig Slecht tot Matig Slecht Heterogene percelen Matig/Goed Slecht/Goed Slecht/Matig TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc. Groningen

56 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 2.3 Kaarten vegetatie Deelgebied Medenertilsterpolder

57 Medenertilsterpolder. 1: Beswerd Legenda Vegetatiestructuur Homogene percelen Open Open tot Halfopen Halfopen Halfopen tot Dicht Dicht Dicht tot Zeer Dicht Zeer Dicht Heterogene percelen Open/Open tot Halfopen Open/Half open Open/Halfopen tot Dicht Open/Dicht Open/Dicht tot Zeer Dicht Open/Zeer Dicht Open tot Halfopen/Zeer Dicht Halfopen/Dicht Halfopen/Zeer Dicht Halfopen tot Dicht/Zeer Dicht TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc.

58 Medenertilsterpolder. 1: Legenda Dominantie Grote Vossenstaart Homogene percelen Weinig Weinig tot Matig Matig Matig tot Ster Ster Ster tot Zeer Ster Zeer Ster Heterogene percelen Weinig/Weinig tot Matig Weinig/Matig Weinig/Matig tot Ster Weinig/Ster Weinig tot Matig/Matig tot Ster Weinig tot Matig/Ster Matig/Ster Matig/Ster tot Zeer Ster Matig/Zeer Ster Ster/Zeer Ster TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc. Winsum

59 Medenertilsterpolder 1: Legenda Stadium Vegetatie Homogene percelen Bloemrij Grasland Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Gras-Kruidenmix Grassenmix (Nat) Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix Grassenmix Grassenmix - Dominant Stadium Raaigrasweide - Grassenmix Raaigrasweide Dominant Stadium Moeras Heterogene percelen Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix/Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Gras-ruidenmix - Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Gras-Kruidenmix Dominant Stadium/Grassenmix (nat) Dominant Stadium/Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix Gras-Kruidenmix/Moeras Grassenmix (Nat)/Moeras Grassenmix - Dominant Stadium/Bloemrij Grasland Grassenmix - Dominant Stadium/Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Grassenmix/Bloemrij Grasland Grassenmix/Dominant Stadium Grassenmix/Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Grassenmix/Gras-Kruidenmix Grassenmix/moeras Toestand Begraasd/Beweid Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc. Niet Begraasd of Gemaaid Beswerd

60 Medenertilsterpolder. 1: Beswerd Legenda Relatieve Bloemrijdom Homogene percelen Rij Matig rij tot Rij Matig rij Arm tot Matig rij Arm Heterogene percelen Matig rij/rij Arm/Rij Arm/Matig rij TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc.

61 Medenertilsterpolder. 1: Beswerd Legenda Eindbeoordeling Homogene percelen Goed Matig tot Goed Matig Slecht tot Matig Slecht Heterogene percelen Matig/Goed Slecht/Goed Slecht/Matig TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc.

62 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 2.4 Kaarten vegetatie Deelgebied Paddepoel

63 Paddepoel 973 Adorp. 1: Legenda Vegetatiestructuur Homogene percelen Open Open tot Halfopen Halfopen Halfopen tot Dicht Dicht Dicht tot Zeer Dicht Zeer Dicht Heterogene percelen Open/Open tot Halfopen Open/Half open Open/Halfopen tot Dicht Open/Dicht Open/Dicht tot Zeer Dicht Open/Zeer Dicht Open tot Halfopen/Zeer Dicht Halfopen/Dicht Halfopen/Zeer Dicht Halfopen tot Dicht/Zeer Dicht TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc

64 Paddepoel. 1: Adorp Legenda Dominantie Grote Vossenstaart Homogene percelen Weinig Weinig tot Matig Matig Matig tot Ster Ster Ster tot Zeer Ster Zeer Ster Heterogene percelen Weinig/Weinig tot Matig Weinig/Matig Weinig/Matig tot Ster Weinig/Ster Weinig tot Matig/Matig tot Ster Weinig tot Matig/Ster Matig/Ster Matig/Ster tot Zeer Ster Matig/Zeer Ster Ster/Zeer Ster TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc

65 Paddepoel Adorp 1: Legenda Stadium Vegetatie Homogene percelen Bloemrij Grasland Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Gras-Kruidenmix Grassenmix (Nat) Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix Grassenmix Grassenmix - Dominant Stadium Raaigrasweide - Grassenmix Raaigrasweide Dominant Stadium Moeras Heterogene percelen Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix/Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Gras-ruidenmix - Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Gras-Kruidenmix Dominant Stadium/Grassenmix (nat) Dominant Stadium/Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix Gras-Kruidenmix/Moeras Grassenmix (Nat)/Moeras Grassenmix - Dominant Stadium/Bloemrij Grasland Grassenmix - Dominant Stadium/Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Grassenmix/Bloemrij Grasland Grassenmix/Dominant Stadium Grassenmix/Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Grassenmix/Gras-Kruidenmix Grassenmix/moeras Toestand Begraasd/Beweid Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc. Niet Begraasd of Gemaaid

66 Paddepoel. 973 Adorp 1: Legenda Relatieve Bloemrijdom Homogene percelen Rij Matig rij tot Rij Matig rij Arm tot Matig rij Arm Heterogene percelen Matig rij/rij Arm/Rij Arm/Matig rij TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc

67 Paddepoel. 973 Adorp 1: Legenda Eindbeoordeling Homogene percelen Goed Matig tot Goed Matig Slecht tot Matig Slecht Heterogene percelen Matig/Goed Slecht/Goed Slecht/Matig TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc

68 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 2.5 Kaarten vegetatie Deelgebied Schilligeham

69 Schillegeham Winsum 1: Legenda Stadium Vegetatie Homogene percelen Bloemrij Grasland Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Gras-Kruidenmix Grassenmix (Nat) Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix Grassenmix Grassenmix - Dominant Stadium Raaigrasweide - Grassenmix Raaigrasweide Dominant Stadium Moeras Heterogene percelen Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix/Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Gras-ruidenmix - Bloemrij Grasland Dominant Stadium/Gras-Kruidenmix Dominant Stadium/Grassenmix (nat) Dominant Stadium/Dominant Stadium - Gras-Kruidenmix Gras-Kruidenmix/Moeras Grassenmix (Nat)/Moeras Grassenmix - Dominant Stadium/Bloemrij Grasland Grassenmix - Dominant Stadium/Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Grassenmix/Bloemrij Grasland Grassenmix/Dominant Stadium Grassenmix/Gras-Kruidenmix - Bloemrij Grasland Grassenmix/Gras-Kruidenmix Grassenmix/moeras Toestand Begraasd/Beweid Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc. Niet Begraasd of Gemaaid

70 Schillegeham Winsum. 1: Legenda Vegetatiestructuur Homogene percelen Open Open tot Halfopen Halfopen Halfopen tot Dicht Dicht Dicht tot Zeer Dicht Zeer Dicht Heterogene percelen Open/Open tot Halfopen Open/Half open Open/Halfopen tot Dicht Open/Dicht Open/Dicht tot Zeer Dicht Open/Zeer Dicht Open tot Halfopen/Zeer Dicht Halfopen/Dicht Halfopen/Zeer Dicht Halfopen tot Dicht/Zeer Dicht TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc

71 Schillegeham. Winsum 1: Legenda Dominantie Grote Vossenstaart Homogene percelen Weinig Weinig tot Matig Matig Matig tot Ster Ster Ster tot Zeer Ster Zeer Ster Heterogene percelen Weinig/Weinig tot Matig Weinig/Matig Weinig/Matig tot Ster Weinig/Ster Weinig tot Matig/Matig tot Ster Weinig tot Matig/Ster Matig/Ster Matig/Ster tot Zeer Ster Matig/Zeer Ster Ster/Zeer Ster TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc

72 Schillegeham. Winsum 1: Legenda Relatieve Bloemrijdom Homogene percelen Rij Matig rij tot Rij Matig rij Arm tot Matig rij Arm Heterogene percelen Matig rij/rij Arm/Rij Arm/Matig rij TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc

73 Schillegeham. 1: Winsum Legenda Eindbeoordeling Homogene percelen Goed Matig tot Goed Matig Slecht tot Matig Slecht Heterogene percelen Matig/Goed Slecht/Goed Slecht/Matig TOESTAND Begraasd/Beweid Gemaaid Niet Begraasd of Gemaaid Geen beoordeling mogelij: ster begraasd Geen beoordeling mogelij: ster gemaaid Geen beoordeling mogelij: stier, moeras,etc

74 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 3.1 Kaarten van de broedvogelmonitoring (BMP) 2011 en 2012 Deelgebied Heum Garnwerd

75 Garnwerd.1: Garnwerd Legenda weidevogels_reitdiep soort, jaar grutto, 2011 ievit, 2011 scholester, 2011 tureluur, 2011

76 .1: Garnwerd Garnwerd Legenda weidevogels_reitdiep soort, jaar grutto, 2012 ievit, 2012 scholester, 2012 tureluur, 2012

77 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 3.2 Kaarten van de broedvogelmonitoring (BMP) 2011 en 2012 Deelgebied Koningslaagte

78 Koningslaagte. 1: Adorp Legenda weidevogels_reitdiep soort, jaar grutto, 2011 ievit, 2011 scholester, 2011 tureluur, 2011

79 .1: Koningslaagte Legenda weidevogels_reitdiep soort, jaar grutto, 2012 ievit, 2012 Groningen scholester, 2012 tureluur, 2012

80 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 3.3 Kaarten van de broedvogelmonitoring (BMP) 2011 en 2012 Deelgebied Medenertilsterpolder

81 .1:5.000 Legenda weidevogels_reitdiep soort, jaar grutto, 2011 ievit, 2011 scholester, 2011 tureluur, 2011 Medenertilsterpolder Beswerd

82 .1:5.000 Legenda weidevogels_reitdiep soort, jaar grutto, 2012 ievit, 2012 scholester, 2012 tureluur, 2012 Medenertilsterpolder Beswerd

83 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 3.4 Kaarten van de broedvogelmonitoring (BMP) 2011 en 2012 Deelgebied Paddepoel

84 . 1: Legenda weidevogels_reitdiep soort, jaar grutto, 2011 ievit, 2011 scholester, 2011 tureluur, 2011 Paddepoel Adorp

85 .1: Legenda weidevogels_reitdiep soort, jaar grutto, 2012 ievit, 2012 scholester, 2012 tureluur, 2012 Paddepoel Adorp

86 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 3.5 Kaarten van de broedvogelmonitoring (BMP) 2011 en 2012 Deelgebied Schilligeham

87 Schillegeham.1: Winsum Legenda weidevogels_reitdiep soort, jaar grutto, 2011 ievit, 2011 scholester, 2011 tureluur, 2011

88 .1: Schillegeham Winsum Legenda weidevogels_reitdiep soort, jaar grutto, 2012 ievit, 2012 scholester, 2012 tureluur, 2012

89 Vegetatie weidevogelreservaten Reitdiep JPMA Rapportnummer , bijlagendeel Bijlage 4. Veldformulier beoordeling vegetatie

90 FORMULIER BEOORDELING VEGETATIE WEIDEVOGELGRASLAND UITGEVOERD DOOR: Bob Jonge Poerin / Arjan Hendris DATUM: NAAM GEBIED PERCEEL (NUMMER) TYPE VEGETATIE (veel vooromende en arateristiee gras en ruidensoorten) Vooromen Bed. Code % Dominant >75% 4 Veel 25-75% 3 Matig 5-25% 2 Weinig <5% 1 OPNAME WAYPOINT HOOGTE VEGETATIE SOORT Engels raaigras Fiorin Gestreepte witbol Genite vossenstaart Glanshaver Grote vossenstaart Kamgras Kropaar Kwee Reugras Roodzwengras Ruwbeemdgras Timothee Veldbeemdgras Zachte dravi Echte Koeoesbloem Duizendblad Gewone hoornbloem Hoplaver Kruipende boterbloem Madelief Paardenbloem Pinsterbloem Rode laver Scherpe boterbloem Smalle weegbree Veldzuring Witte laver Zilverschoon CODE VEGETATIEHOOGTE EN DICHTHEID Gemiddelde hoogte vegetatie in cm: (gemiddelde van 5 metingen verspreid over transect) Vegetatiestructuur homogeen/heterogeen Vegetatiestructuur open/ halfopen/dicht/zeer dicht:

91 GEBIED: PERCEELNUMMER EINDBEOORDELING STADIUM VAN VEGETATIE VOLGENS BAX EN SCHIPPERS 0 / 1 / 2 / 3 / 4 / HETEROGENITEIT HOMOGEEN / MATIG HETEROGEEN / HETEROGEEN MATE VAN DOMINANTIE GROTE VOSSENSTAART: WEINIG / MATIG / STERK / ZEER STERK DOORDRINGBAARHEID VEGETATIE: SLECHT / MATIG / GOED RELATIEVE BLOEMRIJKDOM: ARM / MATIG RIJK / RIJK AAN BLOEIENDE KRUIDEN EINDBEOORDELING GESCHIKTHEID KUIKENLAND: SLECHT / MATIG / GOED OPMERKINGEN

92 $%&'$()*+,,-. / $ EEEFG57(HE$+&%$)I,4JF4(

Nog meer weergeven