Mijnheer de minister, dames en heren.

Transcriptie

1 Toespraak van Jaap Smit, commissaris van de Koning in Zuid-Holland, bij de presentatie van het boek 'Behoedzaam Bestuur', over de 200-jarige bestuursgeschiedenis van Zuid- Holland, Den Haag, 19 september 2014 Mijnheer de minister, dames en heren. Vandaag, 19 september 2014, is het exact 200 jaar geleden dat Provinciale Staten van Holland - toen nog één provincie - bij elkaar kwamen. Op dit historische moment wordt het boek 'Behoedzaam Bestuur' gepresenteerd, waarin de bestuursgeschiedenis van Zuid-Holland van de afgelopen 200 jaar vanuit verschillende invalshoeken aan bod komt. Het doet mij deugd dat ik straks het eerste exemplaar van het boek aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties mag overhandigen. Een hartelijk welkom aan u, minister Plasterk. Dat u in de drukke week van Prinsjesdag hier even bij ons kunt zijn, wordt zeer gewaardeerd. Een hartelijk welkom ook aan alle andere gasten. U allen bent op één of andere manier betrokken bij de totstandkoming van dit boek of in ieder geval meer dan gemiddeld geïnteresseerd in de bestuurlijke geschiedenis van deze provincie. Graag richt ik een speciaal woord van welkom aan mevrouw Pots, uw dochter en zoon. Een voorrecht dat u bij ons bent. Helaas is uw man, de historicus Roel Pots, niet meer onder ons. Zeker is dat zijn naam voor altijd aan de totstandkoming van het boek verbonden blijft.

2 Dames en heren, Het zijn Provinciale Staten van Zuid-Holland geweest die het Erfgoedhuis Zuid-Holland, waar Roel Pots destijds werkte, de opdracht gaven tot, zoals dat officieel werd genoemd, het vervaardigen van een geschiedschrijving van het provinciaal bestuur van Zuid-Holland. Provinciale Staten waren daartoe uitgenodigd door mijn ambtsvoorganger. Jan Franssen, die vandaag helaas verhinderd is, die al in 2007 en met het oog op dit jubileumjaar 2014 een pleidooi voor een dergelijke historische studie en uitgave hield. Uit Provinciale Staten is een begeleidingscommissie samengesteld onder leiding van Servaas Stoop. Het echte werk, als ik dat zo mag betitelen, is uitgevoerd door een aantal gerenommeerde wetenschappers, onder aanvoering van Nico Randeraad. Kortom, een groot project, met een prachtig resultaat, over een belangrijk onderwerp. Want, het is een feit dat de provincies altijd een gewichtige rol in het openbaar bestuur hebben gespeeld. Dat begon uiteraard al in de zestiende eeuw, met het Plakkaat van Verlatinghe, waarin een aantal Nederlandse provincies zich onafhankelijk verklaarde van Spanje. Sinds de Grondwet van en daarmee de totstandkoming van de gedecentraliseerde eenheidsstaat - hebben provincies (en ook gemeenten) eigen bevoegdheden. Gebleken is dat deze structuur zich in de afgelopen eeuwen voortdurend en flexibel heeft kunnen aanpassen aan veranderende maatschappelijke omstandigheden. In het boek, dat vandaag wordt gepresenteerd, krijgt de lezer het Inzicht hoe dat er sinds 1814 in de praktijk uit heeft gezien.

3 Dat de samenstellers voor de titel 'Behoedzaam Bestuur' hebben gekozen, kan ik wel begrijpen. De provincie is geen onvoorzichtig bestuur. Deze bestuurslaag slaat zichzelf niet op de borst; hier heerst niet de waan van de dag. Tegelijkertijd is de provincie - en daar komt de tweede betekenis van behoedzaam naar voren - bij uitstek een zorgzame bestuurslaag. De provincie zorgt ervoor dat zaken soepel lopen, noem het de stille kracht. Het kloppend hart van de samenleving is daar waar de mensen wonen en werken, de gemeente. De provincie is het zenuwcentrum of het bestuurlijke kraakbeen van Nederland. Ter illustratie: in de negentiende eeuw was handhaving van de openbare orde een kerntaak, nog niet zo lang geleden was de provincie verantwoordelijk voor de bejaardenzorg en momenteel zijn we bezig met een zorgvuldige overdracht van de jeugdzorg richting gemeenten. Het brede spectrum van taken die in de afgelopen 200 jaar op het bordje van de provincie lagen, komt in het boek gedetailleerd aan bod. Ik ga daar nu niet verder op in; later deze middag komen de specialisten aan het woord. Zij zullen vanuit historisch perspectief ingaan op de bijzondere positie van het middenbestuur, met name Zuid- Holland. Dames en heren, wat ik nu wil doen, is ingaan op de huidige positie van deze provincie. Die is nog steeds bijzonder, niet in de laatste plaats vanwege de sterke ontwikkeling van de steden in de afgelopen decennia.

4 De economische kracht van Zuid-Holland ligt voor het grootste deel in de stedelijke agglomeraties. Als je spreekt over topsectoren, kennisontwikkeling en creativiteit: daar gebeurt het. Daar ligt onze concurrentiekracht, die hard nodig is in een globaliserende wereld in economisch onzekere tijden. Meer concurrentiekracht krijg je vooral als je samenwerkt, als overheid, bedrijven en kennisinstellingen en ook als overheden onderling: steden, provincie en rijk. Het provinciaal bestuur van Zuid-Holland bestaat 200 jaar en ik heb daarvan nog slechts een kleine negen maanden meegemaakt, maar wat mij opvalt, is dat provincie en steden lang niet altijd op een goede manier samenwerken. Sterker nog, we zitten elkaar soms in de weg. En dat terwijl onze kerntaken zo mooi op elkaar aansluiten. Tot mijn verbazing zie ik van die complementariteit te weinig terug; het gaat vaak meer om bevoegdheden dan om de inhoud. Het lijkt erop dat sommige bestuurders staan te trappelen om de rol van de provincie over te nemen. En die plannen gaan te ver; wij willen geen provincie in onze provincie. Gekibbel om bevoegdheden is niet goed, want we weten allemaal dat onderlinge strijd onze concurrentiepositie als Europese topregio ondermijnt. Nog steeds geldt, net als de afgelopen 200 jaar: de provincie past zich binnen de bestuurlijke hoofdstructuur aan wijzigende maatschappelijke omstandigheden aan. Wij zien de energie die bruist in stedelijke regio's en we spelen erop in. Wij zien dat gemeenten elkaar steeds meer opzoeken en samenwerkingsverbanden aangaan; een ontwikkeling die wij toejuichen.

5 Het is goed dat op lokaal niveau krachten worden gebundeld en dat wordt gewerkt aan metropoolvorming. De provincie zet graag haar eigen kracht in om die stedelijke dynamiek een extra impuls te geven. Wij werken graag met steden samen, maar dit is wel het moment om ook even goed na te denken over de vorm waarin we dat doen. Dat hoort ook bij behoedzaam bestuur. Laten we over die vorm spreken met de steden, de provincie en het moederdepartement van Binnenlandse Zaken. Het kan niet zo zijn dat eenzijdige voorwaarden worden gesteld, want dan krijgt samenwerking helaas geen kans. Ik wil eigenlijk niets onaardigs over onze steden zeggen, sterker nog, ik ben hartstikke trots op het feit dat twee van de G4-steden in deze provincie liggen. Zij zijn het motorblok van onze economie, maar laten we eerlijk zijn, een provincie in een provincie kan toch niet de bedoeling zijn. Mijnheer de minister, op Prinsjesdag kondigde u de Agenda Stad aan. Een uitstekend initiatief, waar wij als provincie graag bij aansluiten. De kracht van de stad en die van de provincie matchen. Misschien in dit verband één suggestie: noemt u dit programma voortaan de Agenda Stad en Regio. Mijnheer de minister, mag ik u vragen nu alvast maar een stap in mijn richting te zetten... Dan kan ik u het eerste exemplaar van het boek Behoedzaam Bestuur aanbieden.