(PID) CONSTITUTIONEEL ECZEEM

Transcriptie

1 Patiënteninformatiedossier (PID) CONSTITUTIONEEL ECZEEM onderdeel BEHANDELMOGELIJKHEDEN ECZEEM

2 2

3 INHOUDSOPGAVE Inleiding...5 Zalven...6 Neutrale zalven...6 Zalven waarin medicijnen zitten...9 Medicijnen in de vorm van tabletten...16 Medicijnen tegen eczeem...16 Medicijnen tegen jeuk...17 Medicijnen tegen infecties...17 Lichttherapie...18 Bijlage 1 Algemene zalfadviezen...19 Bijlage 2. Gebruik van hormoonzalven...23 Bijlage 3 (Zelf-) adviezen bij een nattende huid...31 Bijlage 4 Gebruik van teerzalven

4 4

5 Inleiding Er zijn verschillende manieren waarop eczeem behandeld kan worden. In dit onderdeel van het PID vindt u algemene informatie over de verschillende behandelmogelijkheden. Uw arts bespreekt met u welke behandeling voor u het meest geschikt is. Tabel. Overzicht van beïnvloedende factoren bij eczeem en wat u er aan kunt doen. Beïnvloedende factor Wat is er aan te doen? Meer te lezen in: Erfelijkheid Niets Onderdeel 2 Droge huid Infectie - Zalven - Omgaan met jeuk - voorkomen van infecties - Behandelen met medicijnen Onderdeel 3: zalven Onderdeel 4 Onderdeel 3: tabletten Psychische gesteldheid Bewustwording Onderdeel 5 Overige nietallergene factoren Allergenen Vermijden en bewustwording Afhankelijk van soort allergeen Onderdelen 4 en 5 Onderdeel 2: Hoe ontstaat het 5

6 Zalven Zalf, crème en lotion zijn benamingen die aangeven hoeveel water en vet in een smeersel zit. Een zalf is een vet smeersel. Hierin zit weinig water. Een crème is een samenstelling van vet en water. Een lotion bevat veel water. De Latijnse benaming voor zalf is unguentum. Dit staat vaak op het etiket van de tube, bijvoorbeeld ung. Cetomacrogolis. Voor het gemak spreken we in het vervolg van zalf, als we het over smeersels in het algemeen hebben, dus zalf, crème of lotion. De term crème of lotion gebruiken we alleen als het specifiek om eigenschappen van een crème of lotion gaat. Verschil zalf, crème en lotion: - een zalf is een vet smeersel, hierin zit weinig water - een crème is een samenstelling van vet en water - een lotion bevat veel water Neutrale zalven Mensen met eczeem hebben van nature een andere vetsamenstelling van de huid, waardoor de huid droger is. Een goede verzorging van de huid is de eerste stap om het eczeem zo rustig mogelijk te houden. Neutrale zalven vormen de basis van de behandeling. Deze zalven zorgen er namelijk voor dat de huid vet blijft en niet uitdroogt. Een droge huid geeft meer jeuk en is gevoeliger voor prikkels van buitenaf. 6

7 Opbouw van de huid De huid heeft verschillende functies, één daarvan is de belangrijkste beschermfunctie. De bovenste laag van de huid, de hoornlaag, zorgt ervoor dat schadelijke stoffen buiten blijven en het vocht binnen. De hoornlaag vormt als het ware een huidbarrière. De hoornlaag bestaat uit hoorncellen en huidvetten. Deze laag lijkt veel op een stenen muur, waarbij de hoorcellen de stenen zijn en de huidvetten het cement. Wanneer de muur intact is, kunnen geen stoffen naar binnen en slechts een klein deel water kan eruit verdampen. Bij een droge huid zijn minder vetten aanwezig en is sprake van een beschadigde huidbarrière. De verdamping van water is groter waardoor de huid nog droger wordt. Bovendien kunnen schadelijke, irriterende stoffen van buitenaf de huid binnendringen en een eczeemreactie teweeg brengen. In feite is de muur poreus geworden. Figuur. Schematische weergave van de bovenste laag van de huid. 7

8 Bij de dagelijkse huisverzorging is het aanbrengen van een beschermlaag van buitenaf erg belangrijk. Dit kunt u doen door het aanbrengen van een neutrale zalf. Neutrale zalven worden ook wel basiszalf of bijsmeerzalf genoemd. De neutrale zalven worden zowel in de actieve fase als ook in de rustige fase van het eczeem gebruikt. In een actieve fase gebruikt u de neutrale zalf naast de zalf met geneesmiddel, om bij te zalven. In een rustige fase is de zalf nodig om de huid soepel te houden en de beschermlaag optimaal te houden. Verschillende soorten neutrale zalf Neutrale zalven zijn er in zeer veel soorten. Deze zalven zijn op doktersrecept verkrijgbaar. De apotheker maakt de zalf vaak zelf. Deze zijn ongeparfumeerd en neutraal. Voorbeelden zijn: - cetomacrogolzalf, - lanettezalf, - paraffinevaseline, - vaseline-lanettecrème, - cetomacrogolcrème - of een combinatie vaslinecetomacrogolcrème. De overeenkomst tussen al deze zalven is dat ze geen medicijnen bevatten. Het verschil zit in de samenstelling, de verhouding van water en vet. Een zalf is vetter dan een crème of lotion en krijgt daarom in principe de voorkeur om te gebruiken bij eczeem. Bij een nattend eczeem gelden andere adviezen. Deze kunt u nalezen in bijlage 3 van dit onderdeel. In overleg met de verpleegkundige kunt u tijdens het spreekuur zalven uitproberen. Algemene zalfadviezen leest in bijlage 1 van dit deel. 8

9 Foto. Diverse (zalf)producten Zalven waarin medicijnen zitten Wanneer gesproken wordt over zalen met een medicijn, gaat het meestal over zalven met hormonen (corticosteroïden). Een behandeling met teerzalf schrijft de arts tegenwoordig minder voor. Mocht u in aanmerking komen voor teerzalf, dan krijgt u aanvullende informatie (bijlage 4). In enkele gevallen wordt een zalf gecombineerd met een antibacterieel middel. Nieuw is een behandeling met tacrolimuszalf of pimecrolimuszalf. Hormoonzalven Hormoonzalven onderdrukken de ontstekingsprocessen in de huid en daardoor de verschijnselen van het eczeem. Ze gaan roodheid en jeuk tegen. Hormoonzalven hebben bij velen een slechte naam en roepen negatieve reacties op. Veel mensen zijn bang om hormoonzalven te gebruiken, omdat ze bang zijn voor 9

10 bijwerkingen. Toen de hormoonzalven net op de markt kwamen (rond 1950) werden deze vaak ondeskundig gebruikt. Inmiddels is gebleken dat bij deskundig gebruik een hormoonzalf een goed resultaat geeft met geen of geringe bijwerkingen. Ook door de kwaliteitsverbetering van hormoonzalven lijken er minder bijwerkingen op te treden. Het goede resultaat wil niet zeggen dat het eczeem geneest, maar dat klachten verminderen. De oorzaak, zoals de erfelijke factor, kan immers niet worden weggenomen. Verschillende sterkten van hormoonzalven Er zijn verschillende sterkten hormoonzalven. Ze worden ingedeeld in vier klassen. Hoe hoger de klasse, hoe sterker de werkzame bestanddelen. Soms kiest een arts ervoor een met een lage klasse te starten en om bij onvoldoende resultaat een sterkere hormoonzalf voor te schrijven. Soms start een arts meteen met een sterke hormoonzalf, zodat de ontsteking in de huid snel en krachtig wordt onderdrukt. Op de lange termijn leidt dit laatste in het algemeen tot minder gebruik van hormoonzalven. Het medicijn wordt meestal voorgeschreven in een zalf, soms in een crème of lotion. Dit is afhankelijk van de aard en plaats van het eczeem. In dit PID spreken we verder van hormoonzalven. Als u de zalf waarin de medicijnen zitten niet prettig vindt, geef dit dan door aan de arts. Hij kan dan met u bekijken welke zalf geschikter is. 10

11 Toepassing van hormoonzalven In de beginfase van het eczeem, als er een rode jeukende huid ontstaat, is het advies meestal één of twee keer daags te smeren. Vaker dan twee keer per dag smeren is niet effectief. Vaak wordt een minder sterke hormoonzalf voorgeschreven of een lagere frequentie gebruikt voor plaatsen waar de huid een andere samenstelling heeft. Deze plaatsen zijn het gelaat, rondom de ogen en in huidplooien. Bij gebruik van hormoonzalven is het belangrijk om nooit ineens te stoppen met smeren, maar bij voldoende verbetering geleidelijk af te bouwen (zie ook bijlage 2). Bij ineens stoppen van hormoonzalf of bij te snel afbouwen, komt het eczeem meestal snel weer terug. Probeer tijdens het afbouwen te zoeken naar de laagste frequentie van smeren om het eczeem, dat immers een chronische huidaandoening is, onder controle te houden. Houd globaal bij hoeveel zalf u smeert en hoe vaak. Afbouwen van hormoonzalven Na start van een intensieve behandeling is vaak duidelijk verbetering zichtbaar binnen één tot twee weken. Voordat u de zalf gaat afbouwen, moet de huidaandoening echt sterk verbeterd zijn. Bespreek het afbouwen van de zalf met de arts of verpleegkundige. Er zijn verschillende mogelijkheden, zie hiervoor bijlage 2. Bouw niet af als er geen verbetering is of als u merkt dat het eczeem weer terug komt of er doorheen komt. 11

12 Foto. De verpleegkundige zalft de benen van de patiënt Bijwerkingen van de hormoonzalven Wanneer hormoonzalven goed worden gebruik, kunnen bijwerkingen sterk beperkt worden. Wees er dus niet bang voor! Bijwerkingen van hormoonzalf kunnen zijn: - Dunner worden van de huid (atrofie) - Rode vaatverwijdingen (couperose) - Haartjes kunnen harder gaan groeien - De huid kan witter worden, in sommige gevallen juist donkerder. Dit is echter meestal een gevolg van de eczeem zelf. - Huidstriemen (striae) De meeste bijwerkingen zijn tijdelijk. Bedenk dat wanneer de huid onvoldoende behandeld wordt, de huid (ook) beschadigd raakt door het eczeem en het krabben. 12

13 Goed gebruiken is: - Leer goed te kijken naar de huid om te beoordelen welke zalf in welke situatie het beste is. - Juiste klasse en juiste frequentie op het juiste moment. Dus geen klasse 3 bij licht eczeem en geen klasse 1 bij ernstig eczeem. - Alleen de eczeemplekken insmeren, behalve als er bijvoorbeeld veel plekjes op een lichaamsdeel zitten. Smeer dan het hele lichaamsdeel in. - Wanneer u hormoonzalf en bijsmeerzalf na elkaar wilt gebruiken, dan de eczeemplekken eerst met de hormoonzalf insmeren. - Bij voldoende verbetering geleidelijk afbouwen, nooit ineens stoppen (zie bijlage 2). - Tijdens het afbouwen naar de laagste frequentie van smeren zoeken om het eczeem dat immers een chronische huidaandoening is, onder controle te houden. - Globaal bijhouden hoeveel zalf u smeert en hoe vaak, bijvoorbeeld hoe lang het duurt voordat een tube op is. Schrijf dan ook op hoeveel zalf een tube bevat. Zie bijlage 2. Nieuwe ontstekings- / afweeronderdrukkende zalven Er zijn sinds enige tijd twee nieuwe uitwendige antieczeem middelen op de markt die op een andere manier dan hormoonzalven werken: - Tacrolimuszalf 0,1 en 0,03% zalf (Protopic ): vergelijk met klasse II hormoonzalf - Pimecrolimuszalf 1% crème (Elidel ): vergelijk met klasse I hormoonzalf. 13

14 Tacrolimuszalf is sinds 2002 in Nederland op doktersrecept verkrijgbaar. De bovengenoemde zalven zijn even effectief als de hormoonzalven van de klassen die er achter genoemd staan. Het belangrijkste voordeel van deze nieuwe zalven is dat er geen tijdelijke huidverdunning optreedt. De werking van Protopic en Elidel Bij constitutioneel eczeem is het immuunsysteem van de huid overactief. Door deze overdreven afweerreactie ontstaat een ontsteking die zorgt voor jeuk en roodheid. Tacrolimus en pimecrolimus onderdrukken de ontstekingsreactie in de huid. De toepassing van Protopic en Elidel Breng de zalf aan op de eczeemplekken. De arts spreekt met u af hoe vaak u de zalf moet smeren. Afhankelijk van het resultaat van de zalf op het eczeem kan de arts beslissen of de frequentie van toepassing verminderd kan worden. De zalf moet dun op de huid worden aangebracht. Alleen die delen van de huid die eczeem vertonen, hoeven te worden ingesmeerd. Wanneer de zalf is aangebracht, is langdurige blootstelling van de huid aan de zon of zonnebank onverstandig. Wanneer u toch tijdens zonnig weer buiten bent, is het verstandig de huid te beschermen met een zonnebrandcrème. De tacrolimuszalf of pimecrolimuszalf moet echter twee uur ingetrokken zijn voordat u een ander smeersel, zoals zonnebrandcrème, mag aanbrengen. 14

15 Foto. Dermatoloog in gesprek met patiënt Bijwerkingen Mogelijke bijwerkingen van tacrolimuszalf en pimecrolimuszalf zijn: Huidirritatie. Dit geldt alleen bij tacrolimuszalf. Tijdens het begin van de behandeling met tacrolimuszalf kan huidirritatie ontstaan op de plaatsen waar de zalf wordt aangebracht. Deze irritaties kunnen bestaan uit een branderig gevoel, jeuk of roodkleuring van de huid. Deze symptomen zijn gewoonlijk mild en verdwijnen meestal binnen één week na het begin van de behandeling. Infecties. Dit geldt bij beide zalven. Er is een licht verhoogde kans op ontsteking van de haarzakjes (folliculitis) en activering van oude herpesinfecties, zoals bijvoorbeeld een koortslip. 15

16 Medicijnen in de vorm van tabletten Als de behandeling met zalven onvoldoende werkt of wanneer er andere goede redenen zijn, kan de arts medicijnen in de vorm van tabletten voorschrijven. Deze medicijnen zijn te verdelen in medicijnen tegen eczeem, medicijnen tegen jeuk en medicijnen tegen huidinfecties. Medicijnen tegen eczeem Bij zeer ernstig of hardnekkig eczeem kan de arts u afweeronderdrukkende tabletten voorschrijven: prednison of ciclosporine. Deze tabletten werken sterker dan zalven, maar hebben meer bijwerkingen. U krijgt dan ook alleen tabletten voorgeschreven als het eczeem zeer ernstig is en smeren niet voldoende helpt. Prednison Indien de arts prednison voorschrijft, krijgt u een korte intensieve kuur met tabletten. Ciclosporine (Neoral ) Indien de arts ciclosporine voorschrijft, krijgt u het medicijn Neoral. Meer informatie over dit medicijn en de bijwerkingen ervan leest u in de folder over Neoral, die uw arts u zal geven. Deze folder is geschreven voor mensen met psoriasis, maar ook geschikt voor mensen met eczeem. Tijdens het gebruik van Neoral komt u vaker op controle bij de arts en worden uw bloed en bloeddruk vaker gecontroleerd. 16

17 Medicijnen tegen jeuk Antihistaminica Bij jeuk kan het slikken van een antihistaminicum verlichting brengen. Histamine is een stof die vrijkomt tijdens de reactie van bepaalde cellen op allergenen en bij eczeem. Een reactie die door het histamine op kan treden is onder andere jeuk. Antihistaminica kunnen jeukremmend werken. Sommige antihistaminica hebben als bijwerkingen moeheid, slaperigheid en concentratiestoornissen. In sommige gevallen kunnen deze bijwerkingen juist gunstig zijn bij de behandeling van eczeem, bijvoorbeeld bij slaapproblemen als gevolg van jeuk. Bij de nieuwere antihistaminica komen deze bijwerkingen nauwelijks voor. Medicijnen tegen infecties Antibiotica Bij eczeem spelen bacteriën op de huid een grote rol. Als het eczeem geïnfecteerd raakt, kan de arts u een antibioticakuur voorschrijven. Belangrijk hierbij is dat u de kuur afmaakt, ook als de klachten bijna zijn verdwenen. Gebeurt dit niet, dan kan de infectie weer snel de kop op steken. Antibioticum kan ook in een zalf worden toegevoegd. Antibioticazalf moet vaak kort worden gebruikt. Van uw arts hoort u hoe lang u de zalf moet gebruiken. Om huidinfecties te voorkomen, kunt u de huid twee keer per week met Betadinescrub wassen. Doe dit niet dagelijks, wand dan droogt de huid te veel uit. 17

18 Lichttherapie In sommige gevallen kan een behandeling met ultraviolet licht een mogelijkheid zijn. Uw huid wordt dan twee keer per week belicht met ultraviolet-b (UV-B) licht of in sommige gevallen ultraviolet-a (UV-A) licht. Wanneer u voor lichttherapie in aanmerking komt, krijgt u hierover een aparte folder. Tip Leg een schrift aan, waarin u belangrijke gebeurtenissen rondom uw eczeem beknopt vastlegt. Bijvoorbeeld: - plotselinge verergering van het eczeem - gebruik van zalven - hoeveelheid gebruikte zalven - het effect ervan. Als het geen uitgebreid dagboek wordt, dan is het schrift ook goed te gebruiken bij bezoek aan arts of verpleegkundige. 18

19 Bijlage 1 Algemene zalfadviezen Zalfkeuze Gebruik een crème bij een nattend eczeem en een zalf bij een droog schilferend eczeem. Hoe droger de huid, hoe vetter de zalf. Vette zalf kan met name s zomers jeuk veroorzaken doordat er een broeireactie op de huid ontstaat. Soms kan gebruik van vette zalf tot ontsteking van de haarzakjes leiden. Smeer daarom altijd met de haarrichting mee. Bij ontsteking van de haarzakjes kan een minder vette zalf of crème overwogen worden. Smeer de huid minimaal één keer per dag in met een neutrale bijsmeerzalf. Meerdere malen per dag smeren is nodig als de huid erg droog is of als u veel jeuk heeft. Voorkeur voor een bepaalde zalf is heel persoonlijk. Jaargetijden kunnen van invloed zijn op voorkeur voor een bepaalde zalf. s Zomers wordt vaak een minder vette zalf gebruikt. Belangrijk is dat u het een plezierige zalf vindt. Er zijn veel verschillende soorten zalf en crèmes. Vraag om een andere zalf aan de arts of verpleegkundige als de zalf niet bevalt. Wanneer u zowel hormoonzalf als bijsmeerzalf na elkaar wilt gebruiken, behandel dan eerst de eczeemplekken met de voorgeschreven hormoonzalf. 19

20 Overige zalfadviezen Let op de houdbaarheidsdatum op pot of tube Was uw handen voordat u gaat zalven en zorg voor warme handen. Zorg voor voldoende hygiëne. Schep de zalf met een lepel of spatel uit de pot zodat u niet steeds met de handen in de zalfpot zit. Dit geldt zeker bij open eczeem. Probeer telkens dezelfde volgorde van zalven aan te houden, bijvoorbeeld van boven naar beneden, zodat u geen lichaamsdelen overslaat. Waar u begint maakt niet uit. Masseer de zalf goed in. Draag bij zalven met medicijnen eventueel handschoenen, bij basiszalven zijn handschoenen niet nodig. Hormoonzalf moet goed verdeeld worden aangebracht over de lichaamsdelen met eczeemplekken. Dit kan op meerdere manieren gebeuren: 1. De zalf in kleine hoeveelheden op een lichaamsdeel verdelen en dan uitsmeren. 2. Een kleine hoeveelheid zalf tussen de handen uitsmeren, dan op de huid aanbrengen en uitsmeren. Gebruik voor de dikte van smeren de vingertop hoeveelheid, zie volgende pagina. 20

21 Vingertop als maateenheid voor zalven Om te weten hoeveel medicinale zalf nodig is per lichaamsdeel, is het onderstaande schema gemaakt. Dit schema gaat uit van de vingertop als maateenheid. Schema vingertop als maateenheid Leeftijd Gelaat en hals Arm en hand Been en voet Romp voorkant Aantal vingertop eenheden Romp achterkant 3 12 mnd 1 1 1,5 1 1,5 1 2 jaar 1,5 1, jaar 1, , jaar 2 2,5 4,5 3,5 5 volwassen 2, Een vingertop eenheid is ongeveer 0,5 gram. Dit betekent voor een volwassene gram voor het hele lichaam. Een tube van 100 gram is dus leeg na 4 tot 5 keer smeren van het hele lichaam. 21

22 22

23 Bijlage 2. Gebruik van hormoonzalven In de beginfase van het eczeem geeft de arts het advies één of twee maal daags met hormoonzalf te smeren. Smeer de hormoonzalf alleen op de plekken waar het eczeem zit. Zijn er over een groot gedeelte van het lichaamsdeel veel kleine plekjes eczeem, smeer dan het hele lichaamsdeel in. Afbouwen Na een week ziet u meestal duidelijk verbetering. Voordat u gaat afbouwen, moet de huid echt voldoende verbeterd zijn. Het actieve eczeem moet niet meer zichtbaar zijn en de jeuk verminderd. Afbouwen: - start 2 keer per dag: ga naar 1 keer per dag - 2 dagen stoppen, 5 dagen smeren - 3 dagen stoppen, 4 dagen smeren - 4 dagen stoppen, 3 dagen smeren - 5 dagen stoppen, 2 dagen smeren - 6 dagen stoppen, 1 dag smeren - stoppen Bouw niet verder af als er geen verbetering is. Ga door tot u op enkele dagen smeren in de week uit komt. Dit kunt u zo maanden volhouden. Als het eczeem terug komt, is vaker smeren noodzakelijk. Afbouwschema s zijn een handleiding. Inspectie van de huid is altijd het belangrijkst, bouw pas af als de huid rustig is. Stop nooit ineens met het smeren van hormoonzalf. 23

24 Overzicht hormoonzalven Klasse 4 Merknaam Stofnaam Preparaat Dermovate clobetasol Zalf / vet / crème / Lotion / hydrogel Diprolene Zalf / hydrogel Klasse 3 Merknaam Stofnaam Preparaat Betnelan Betamethason Celestoderm Topicorte Ibaril betamethasondipropionaat Betamethasonvaleraat desoximetason Zalf/crème/lotion/ emulsie Zalf/crème/lotion Zalf/crème Crème/emulsie Crème Cutivate fluticason Zalf/crème Diprosone betamethasondipropionaat Zalf/crème/lotion Elocon mometason Zalf/lotion Nerisona diflucortolon Crème 24

25 Klasse 2 Merknaam Stofnaam Preparaat Emovate clobetason Zalf/crème Locoïd Triamcinolon hydrocortisonbutyraat Vetcrème/crème/ Emulsie/lotion/gel triamcinolonacetonide Zalf/vaselinecrème/ Crème/smeersel Locacorten flumetason Crème Klasse 1 Merknaam Stofnaam Preparaat Hydrocortison Hydrocortison Zalf/vaselinecrème/ crème/smeersel 25

26 Zelfaftekenlijst Zaterdag wk 1 wk 2 wk 3 wk 4 wk 5 wk 6 wk 7 Zondag Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag Bijzonderheden: x = smeren met hormoonzalf 26

27 Voorbeeld afbouwschema hormoonzalf Start met 2 keer per dag gedurende 1 week en dan afbouwen wk 1 wk 2 wk 3 wk 4 wk 5 wk 6 wk 7 Zaterdag x x x Zondag x x x Maandag x x x x Dinsdag x x x x x Woensdag x x x x x - - Donderdag x x x x x x x Vrijdag x x x x x x x Huid rustig? Jeuk weg? Idem Idem Idem Idem Idem idem x = smeren met hormoonzalf - = geen hormoonzalf smeren, wel neutrale zalf (dwz zonder medicijn) Voordat u gaat afbouwen, moet de huid voldoende verbeterd zijn en rustig blijven. Ga door tot u op een onderhoudsdosering van enkele dagen (1-3 dagen) in de week uitkomt. Dit kunt u zo maanden volhouden. Als het kan, bouwt u de hormoonzalf helemaal af en smeert u alleen met neutrale zalf zonder medicijn. 27

28 Voorbeeld afbouwschema hormoonzalf Volg dit schema als afbouwen niet lukt wk 1 wk 2 wk 3 wk 4 wk 5 wk 6 wk 7 Zaterdag x x x - - x - - Zondag x x x - - x - - Maandag x x x x * x x - Dinsdag x x x x x x x x x Woensdag x x x x x x x x x Donderdag x x x x x x x x x Vrijdag x x x x x x x x x Huid rustig? Jeuk weg? Idem Idem Idem Idem Idem idem x = smeren met hormoonzalf - = geen hormoonzalf smeren, wel neutrale zalf (dwz zonder medicijn) Bij een opvlamming of een verslechtering van het eczeem bouwt u niet verder af, maar gaat u een stap of een paar stappen terug of weer naar het begin van het schema. 28

29 Voorbeeld afbouwschema hormoonzalf Volg dit schema bij een snelle verbetering na 3 á 4 dagen wk 1 wk 2 wk 3 wk 4 wk 5 wk 6 wk 7 Zaterdag x x x Zondag x x Maandag x x Dinsdag x x x x x x x x Woensdag x x x x x x x Donderdag x x x Vrijdag x x Huid rustig? Jeuk weg? Idem Idem Idem Idem Idem idem x = smeren met hormoonzalf - = geen hormoonzalf smeren, wel neutrale zalf (dwz zonder medicijn) Bij een snelle verbetering kunt u ook sneller afbouwen. Ga door tot u op een onderhoudsdosering van enkele dagen (1-3 dagen) in de week uitkomt. Dit kunt u zo maanden volhouden. Als het kan, bouwt u de hormoonzalf helemaal af en smeert u aleen met neutrale zalf zonder medicijn. 29

30 30

31 Bijlage 3 (Zelf-) adviezen bij een nattende huid Bij een nattende huid is het van belang om met een hormonencrème te smeren en niet met een zalf (zie ook bijlage 1 van onderdeel 3). Hierbij wordt meestal een gemiddeld tot sterk werkende hormonencrème geadviseerd om de acute ontstekingsreactie goed te kunnen behandelen. Aanvullend kan het nuttig zijn om met zinkolie te behandelen. Bij een nattende huid kunnen naast hormonencrèmes en zinkolie ook natte kompressen helpen. Dit is verband dat gedrenkt is in kraanwater en daarna uitgeknepen wordt. Het verband kan als een omslag op de natte plekken worden gelegd, zo n drie tot vier keer per dag gedurende een paar uur. Daarna droogt u de huid aan de lucht, dus niet afdrogen. Natte kompressen hebben sterk indrogend effect. 31

32 32

33 Bijlage 4 Gebruik van teerzalven Wat zijn teerzalven Teerzalven hebben een vergelijkbare werking als hormoonzalven. Het verschil is dat teerzalven langzamer werken en andere soort bijwerkingen hebben. Teerzalven kunnen een alternatief zijn voor hormoonzalven. De zalven kunnen worden afgewisseld. Teerzalven helpen tegen jeuk. Daarnaast remmen ze huidontstekingen en verminderen ze zwelling en roodheid van de huid. Teersoorten Er zijn drie soorten teerzalven: houtskool (pix liquida of Sicderma ), steenkool (pix lithantracis) en ichthyol. Ze kunnen in verschillende sterktes gemaakt worden, afhankelijk van de ernst van het eczeem en de plaats op het lichaam. Doordat teerzalven vlekken in kleding en beddengoed geven, worden ze nog maar weinig gebruikt. Wel worden nog regelmatig zalven met solutio carbonis detergens gebruikt (een koolteer oplossing). Bijwerkingen Een bijwerking die op kan treden is dat de huid geïrriteerd raakt, maar dit wordt meestal na enige tijd minder. U moet contact opnemen met uw arts: - als de huid er ontstoken (rood, gezwollen en pijnlijk) uitziet, - of als hevige jeuk en irritatie, ongewone zwelling of verergering van de klachten optreden. Deze verschijnselen wijzen namelijk op overgevoeligheid voor teer. Teer kan een ontsteking van de haarzakjes veroorzaken; er ontstaan dan kleine puistjes. De kans hierop neemt toe bij zeer langdurig gebruik (vele maanden). 33

34 Geur en kleur Nadelen van teerzalven zijn onder meer de typische geur en de kleur. De omgeving ruikt het en kan er opmerkingen over maken. Mensen met astma kunnen er benauwd van worden. Teerzalven zijn lichtbruin tot zwart. Ze kunnen de huid en haren verkleuren en geven vlekken op beddengoed en kleding. Deze vlekken zijn niet altijd uitwasbaar. Zonlicht Sommige stoffen in teer, met name die in steenkoolteer, reageren op zonlicht en kunnen tot heftige huidreacties en huidirritatie leiden. Op zeer zonnige dagen kan zelfs in de schaduw deze huidreactie optreden. Bij gebruik van zalf met steenkoolteer mag u de huid tot zeker 24 uur na het aanbrengen niet aan zonlicht blootstellen. Bij houtskoolteer raakt de huid minder snel geïrriteerd, maar ook hierbij is het aan te raden de ingesmeerde plekken niet bloot te stellen aan zonlicht. Bedek de ingesmeerde huid goed als u naar buiten gaat, bijvoorbeeld door lange mouwen te dragen en gebruik te maken van een paraplu of parasol. Aanbrengen van teerzalf Teerzalf brengt u op advies van de arts één à twee keer per dag aan. Om de bijwerkingen van teerzalven te beperken, volgt hier een aantal tips in het gebruik ervan: Teerzalven kunnen irritatie opwekken. Wees daarom voorzichtig met het aanbrengen van teer in huidplooien, in de liezen, onder oksels en onder de borsten. U kunt beter geen teerzalf op de lippen smeren en rondom de ogen. Hierbij vormt ichthyol een uitzondering, dat juist wel geschikt is voor plekken rondom de ogen. Komt de teer per ongeluk in uw ogen terecht, spoel uw ogen dan direct met veel water. 34

35 Om te controleren of u overgevoelig bent voor teer, kunt u het eerst uitproberen op één plek op uw arm of been. Is de huid op die plaats de volgende ochtend niet geïrriteerd dan kunt u de teerzalf voor uw hele lichaam gebruiken. U kunt de zalf met een olie op lichaamstemperatuur verwijderen; bijvoorbeeld slaolie. Vermijd direct zonlicht; dit geldt ook voor de zonnebank. Bedek de ingesmeerde huid met (buis-)verband om vlekken in beddengoed en kleding te voorkomen. Gebruik eventueel oud beddengoed en oude kleding. Teerzalven moeten, in tegenstelling tot hormoonzalven, iets dikker worden gesmeerd. 35

36 Uitgave: Patiëntencommunicatie Harderwijk, mei 2011 Internet: CAZ DER