Carbon Footprint Rapport

Transcriptie

1 Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V. Quality, Health, Safety & Environment Amsterdamseweg RP Amersfoort Postbus AA Amersfoort Telefoon Fax Carbon Footprint Rapport 2012 Auteur(s) J.P.T. Janssen N.R. Sandelowsky Datum opgesteld 1 van 32

2 Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V. 1 Management summary 4 Quality, Health, Safety & Environment Amsterdamseweg RP Amersfoort Postbus AA Amersfoort Telefoon Fax [email protected] 2 Verantwoording Overeenstemming Verwijzingsoverzicht rapportage en ISO Omschrijving van de organisatie Inleiding Missie Bedrijfshistorie 9 4 Beleid 10 5 Boundary Centrale bedrijfsonderdelen Vestigingen Dochteronderneming Deelnemingen C-aanbieders/concernrelaties (nwe input Ronald) 13 6 Energiegebruik Soorten en hoeveelheden Aardgas Elektriciteit 18 Datum opgesteld 2 van 32 7 De carbon footprint Carbon Footprint Verslagperiode en referentiejaar Verantwoordelijke persoon Contactpersoon Uitsluitingen Correcties en wijzigingen Correcties Wijzigingen Onzekerheden Kwantificeringsmethoden en conversiefactoren Verificatie 24 8 Doelen en maatregelen Doelstellingen Maatregelen Scope 1 Te nemen maatregelen om directe emissie te beperken Scope 2 te nemen maatregel om indirecte emissie te verminderen 25

3 3 van 32 9 Voortgang en effect Effect reductiemaatregelen voor scope Vervangen van de VW Caddy door de Skoda Fabia Extra inzetten van de elektrische scooter voor stadsverkeer in plaats van de auto Verwarming 1 C lager Voortgang en effect reductiemaatregelen voor scope Het gebruik van energiezuinige T5 TL verlichting Evaluatie emissie verandering per scope Evaluatie emissie verandering scope Resultaat doelstelling per scope en totale CO2 emissie Vergelijking van de vestigingen onderling Wijzigingen 32

4 4 van 32 1 Management summary In het kader van de prestatieladder is de carbon footprint 2012 van Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V. opgesteld. De bedrijfsactiviteiten van Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V. zijn in 2012 toegenomen ten opzichte van Hierdoor is de emissie bij ongewijzigd beleid toegenomen. Zie ook tabel 1. Tabel 1 geeft de verandering in emissie weer ten opzichte van 2010 bij ongewijzigd beleid en bij toepassing van de reductiemaatregelen conform tabel 2. Naast de vermelde reductiemaatregelen zijn de volgende emissies uit de carbon footprint 2012 gefilterd, omdat deze niet tot de scopes van Wolter & Dros behoren. emissie ten gevolge van privé gebruik lease auto s emissie ten gevolge van woon-werkverkeer lease auto s emissie ten gevolge van koudemiddel gebruik CF 2010 CF 2012 bij ongewijzigd beleid - reductie Doelstellingen 2012 CF 2012 Verandering t.o.v Scope , ,18-10, , ,15-18,55% Scope , ,61-1,30 744, ,83-68,93% Totaal 9.010, ,79 Tabel 1: -emissie 2010 in vergelijking met , , ,98-31,95% De doelstelling van de reductiemaatregelen 2012 per scope zijn samen met het behaalde resultaat weergegeven in tabel 2. Scope Reductiemaatregel 2012 Doelstelling 2012 Resultaat Vervanging VW Caddy door Skoda Fabia -5,70-47,42 1 Inzetten van elektrische scooters voor stadsverkeer -0,03-0,04 1 Verwarming 1 C lager -5,00 2 Het gebruik van energiezuinige T5 TL verlichting Tabel 2: Doelstelling en resultaat per reductiemaatregel ,30-61,60-8,50

5 5 van 32 Uit tabel 1 kan worden geconcludeerd dat in scope 1 een reductie in emissie heeft plaats gevonden. Dit is te verklaren door: Het verwijderen van emissies t.g.v. privé gebruik en woon-werkverkeer uit het totale wagenpark emissie. Het verwijderen van de emissies t.g.v. koudemiddel gebruik. Het koudemiddelen gebruik valt buiten de scope en wordt daarom niet meegenomen in de Carbon Footprint rapportage. De reductiemaatregel vervanging VW Caddy door Skoda fabia is ruimschoots gehaald. Het werkelijke effect is groter dan de prognose doordat in de prognose uitgaat van 18 vervangingen in In totaal zijn er in 2012 circa 70 skoda fabia s bij gekomen. Oorzaak hiervan is dat er nieuwe medewerkers zijn aangetrokken welke een Skoda Fabia toegewezen hebben gekregen in plaats van een volkswagen Caddy. Daarnaast zijn er ook skoda fabia s aangetrokken in de vrije categorie en is er meer gereden dan geprognotiseerd. De reductiemaatregel inzetten van elektrische scooters voor stadsverkeer is behaald. Desondanks is de bijdrage hiervan gering. De reductiemaatregel verwarming 1 o C lager is ruimschoots gehaald. De prognose van deze maatregel bedraagt 20 reductie. Er is rekening gehouden met een foutmarge van 75% in het kader van het behaalde effect gedurende De doelstelling bedroeg dus 5. In tegenstelling tot 2011 is in 2012 deze reductiemaatregel vrijwel overal toegepast. Uit tabel 3 blijkt bij welke vestigingen sprake is geweest van een toename van CO2-emissie (betreft vestigingen Maastricht, Goes en de Fabriek). Gezien het verschil t.o.v zal op sommige locaties de verwarming meer dan 1 o C lager zijn gezet. Daarnaast wordt binnen de berekening van het gerealiseerde effect gecompenseerd met productie uren. Dit om het effect van overwerken mee te nemen. Zonder deze compensatie is er geen sprake van een reductie. Vestiging Verschil t.o.v Verschil t.o.v Goes / Terneuzen 444 m 3 0,81 Warnsveld, m 3-10,38 Arnhem, Enschede Rotterdam, Botlek, m 3-3,70 Haaglanden Groningen, Leeuwarden m 3-11,78 Comfort Partners m 3-7,58 Amsterdam, Den m 3-2,85 Helder Centrale Diensten m 3-10,97 Maastricht, Venlo 739 m 3 1,35 Den Bosch m 3-18,38 Amersfoort m 3-3,29 CTB/BB m 3-4,73 Fabriek m 3 9,91 Totaal m 3-61,60 Tabel 3: Effect van reductiemaatregel graadje lager per vestiging

6 6 van 32 Tabel 1 geeft tevens een behoorlijke reductie weer voor scope 2. Dit is te verklaren door: Een reductie van het elektriciteitsverbruik door toepassing van de reductiemaatregel gebruik van energiezuinige T5 TL verlichting i.p.v. T8 TL. Het gewenste effect van deze maatregel is in 2012 geheel gerealiseerd. Er is zelfs sprake van een groter effect dan beoogd. De oorzaken hiervoor liggen bij: o De feitelijke verdeling van het elektriciteitsverbruik in koeling en verlichting kan afwijken; o Bedrijfstijd verlichting is hoger dan geprognotiseerd. Een behoorlijke reductie in elektriciteitsgebruik. Oorzaak hiervan is dat in 2012 gebruik is gemaakt van windkracht certificaten. Hierdoor wordt de emissiefactor 15 gram /kwh. Indien geen gebruik wordt gemaakt van windkracht certificaten moet worden gerekend met emissiefactoren voor grijze stroom a 455 gram /kwh. Voortgang doelstelling per scope en totale - emissie Tabel 4 geeft de doelstelling voor 2012 zowel absoluut als relatief, per scope en voor de totale emissie van Wolter & Dros weer. CF 2010 Doelstelling 2012 Resultaat 2012 Per scope Van totaal Per scope Van totaal /jaar % /jaar % % /jaar % Directe emissie, scope ,48-0,16% - 10,73-0,12% -18,55% , % Indirecte emissie, scope 2 Totale emissie 2.396, ,93 Tabel 4: Evaluatie doelstellingen -0,05% -1,30 ton -12,03-0,01% -68,93% ,83-0,13% ,98-18,33% -31,95% Uit tabel 4 kan de conclusie worden getrokken dat de doelstellingen voor 2012 zijn gehaald.

7 7 van 32 2 Verantwoording 2.1 Overeenstemming Deze rapportage voldoet aan de eisen zoals omschreven in ISO , paragraaf Verwijzingsoverzicht rapportage en ISO Tabel 5 geeft weer waar de vereiste onderdelen van een carbon footprint rapportage conform ISSO in dit rapport terug te vinden zijn. ISO , paragraaf Rapportage, paragraaf a) Beschrijving van de organisatie 3 Omschrijving van de organisatie b) Verantwoordelijke persoon 7.3 Verantwoordelijke persoon 7.4 Contactpersoon c) Verslagperiode 7.2 Verslagperiode en referentiejaar d) Boundary 5 Boundary e) Directe emissie 7.1 Carbon Footprint f) Biomassa 7.5 Uitsluitingen g) Reductie directe emissie 8.1 Doelstellingen 8.2 Maatregelen 9 Voortgang en effect h) Uitsluitingen 7.5 Uitsluitingen i) Indirecte emissie 7.1 Carbon Footprint 2012 j) Basisjaar en referentiejaar 7.2 Verslagperiode en referentiejaar k) Wijzigingen 7.6 Correcties en wijzigingen l) Kwantificeringsmethoden 7.8 Kwantificeringsmethoden en conversiefactoren m) Wijzigingen in Kwantificeringsmethoden Wijzigingen 7.8 Kwantificeringsmethoden en conversiefactoren n) Conversiefactoren 7.1 Carbon Footprint Kwantificeringsmethoden en conversiefactoren o) Onzekerheden 7.7 Onzekerheden p) Verklaring van overeenstemming 2 Verantwoording q) Verificatie 7.9 Verificatie Tabel 5: Verwijzingsoverzicht Carbon Footprint Rapport en ISO

8 8 van 32 3 Omschrijving van de organisatie 3.1 Inleiding Wolter & Dros is een technisch dienstverlener werkzaam in de utiliteit, de woningbouw, de zorg, het onderwijs en de industrie. Advies, integraal ontwerp, engineering, realisatie en beheer van technische installaties voor verwarming, ventilatie, koeling en sanitair vormen ons dienstenpakket. Met 1800 medewerkers en een netwerk van vestigingen in Nederland, behoort Wolter & Dros tot de top drie van technische dienstverleners in haar vakgebied. Wolter & Dros is een werkmaatschappij van vastgoed-, bouw- en techniekconcern TBI te Rotterdam. Figuur 1 Locaties Wolter & Dros

9 9 van Missie Wolter & Dros laat zich inspireren door wat mensen in het dagelijks leven nodig hebben om zich goed en gezond te voelen. Wolter & Dros ontwikkelt daarvoor innovatieve comfortconcepten. Geïntegreerde totaal oplossingen voor optimaal comfort, veiligheid en gebruiksgemak. Duurzame oplossingen waar het gaat om energiegebruik, kwaliteit, levensduur, hergebruik en dus de exploitatiekosten. Zo ontstaat een rendabel evenwicht tussen ontwerp, leefbaarheid en duurzaamheid. 3.3 Bedrijfshistorie In het jaar 2000 heeft Wolter & Dros haar jarig bestaan gevierd. In 1875 werd het bedrijf in Amsterdam opgericht door de heer H.J. Wolter. Een eenmanszaak met een leveringsprogramma dat bestond uit het ontwerpen en leveren van centrale verwarmings- en ventilatiesystemen. In 1906 werd door de heer Wolter, de heer A. Dros aangetrokken als mededirecteur van het inmiddels naar Amersfoort verhuisde bedrijf. In 1916 ging de heer Wolter met pensioen en zette de heer Dros de zaak alleen voort. In 1963 werd Wolter & Dros overgenomen door de N.V. OGEM. Binnen OGEM groeide het aantal medewerkers van Wolter & Dros door fusies en overnames tot boven de Vanaf begin jaren tachtig tot en met 2002 verricht Wolter & Dros haar activiteiten als werkmaatschappij van TBI Holdings B.V. te Rotterdam. In 2003 wordt TBI Techniek B.V. opgericht, een samenwerkingsverband tussen zes installatietechnische zusterbedrijven van TBI. Tot op projectniveau zijn de kennis en expertise binnen de TBI-bedrijven optimaal gesynchroniseerd en gebundeld. Naast het hoofdkantoor in Amersfoort heeft Wolter & Dros in 2007 het Belevingscentrum geopend, een hypermodern centrum waar bezoekers comfort in de breedste zin van het woord kunnen beleven. Per 1 januari 2010 zijn de woningbouwactiviteiten van Wolter & Dros ondergebracht onder een nieuwe Besloten Vennootschap Wolter & Dros Woningbouw B.V. met de handelsnaam Comfort Partners. Comfort Partners is ontstaan uit de vestigingen van Wolter & Dros Aquatherm in Groningen en Houten en de vestigingen van Wissink Installatietechniek B.V. in Zoetermeer en Zwaag.

10 10 van 32 4 Beleid

11 11 van 32

12 12 van 32 5 Boundary 2012 De organizational boundary van Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V is weergegeven in figuur 2. Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V. 5.1 Centrale bedrijfsonderdelen 5.2 Vestigingen 5.3 Dochteronderneming 5.5. C-aanbieders Locatie 1: Locatie 1: Comfort Partners met de vestigingen: Amsterdamseweg 53 Amsterdamseweg 53 Comfort Partners Groningen ICR/W&D BAM techniek v.o.f. Centrale Diensten Wolter & Dros Centraal Technisch Bureau Comfort Partners Houten Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V. Fabriek/CMV Fabriek/CMV Comfort Partners Maastricht (per ) TBI Direct B.V. Comfort Partners Zoetermeer Locatie 2: Locatie 2: Comfort Partners Zwaag Amsterdamseweg 51, De Voorsprong Amsterdamseweg 51, De Voorsprong Belevingscentrum Wolter & Dros Amersfoort 5.4 Deelnemingen Technisch Facilitair Management Locatie 2: Overige vestigingen Amsterdamseweg 51, De Voorsprong Wolter & Dros Amsterdam TBI Direct B.V. Wolter & Dros Arnhem Wolter & Dros Enschede Wolter & Dros Groningen Wolter & Dros Goes Wolter & Dros Haaglanden Wolter & Dros 's-hertogenbosch Wolter & Dros Maastricht-Airport Wolter & Dros Rotterdam Wolter & Dros Rotterdam-Industrie (vh Botlek) Wolter & Dros Terneuzen Wolter & Dros Venlo Wolter & Dros Warnsveld Figuur 2: Organizational Boundary Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V Centrale bedrijfsonderdelen Centrale Bedrijfsonderdelen van Wolter & Dros zijn gevestigd op de locatie Amersfoort. Deze bestaat uit Locatie 1 Hoofdkantoor, gelegen aan de Amsterdamseweg 53 te Amersfoort. Huisvesting van onder meer de Centrale Diensten (CD) en Fabriek/CMV. Onder CD vallen: - Directie en Directiesecretariaat; - Controlling en Centrale Administratie (CA); - Presentatie en Marketing Communicatie (PMC); - Quality, Health, Safety & Environment (QHSE); - Personeel & Organisatie (P&O); - Facilitaire Zaken (FZ); - Informatie en Communicatie Technologie (ICT); - Technisch Advies en Ontwikkeling (TAO); - Inkoop coördinatie (IC). Locatie 2 De Voorsprong, gelegen aan de Amsterdamseweg 51 te Amersfoort, naast het hoofdkantoor. Hier zijn een aantal landelijke opererende bedrijfsonderdelen gevestigd. 5.2 Vestigingen Naast vestiging Wolter & Dros Centraal Technisch Bureau (loc 1)en vestiging Amersfoort (loc 2) zijn er een aantal vestigingen verspreid over diverse locaties in Nederland.

13 13 van Dochteronderneming Comfort Partners is een volle dochteronderneming van Wolter & Dros en realiseert en onderhoudt installaties in woningen. Comfort Partners opende in maart 2013 een vijfde vestiging in Maastricht in het pand van Wolter & Dros vestiging Maastricht. 5.4 Deelnemingen Projectvof s Wolter & Dros neemt deel in diverse projectvof s. Deze vof s zijn aangegaan met derden ten behoeve van de uitvoering van één project. De inzet van huisvesting, medewerkers, outillage, materieel en technische uitrusting wordt volledig vanuit de eigen al bestaande Wolter & Dros organisatie geleverd. Het aandeel verbruik en emissie is volledig opgenomen in de Carbon Footprint van Wolter & Dros. In de laatste kolom van tabel 7 is aangegeven in welk deel van de Carbon Footprint de betreffende deelneming is opgenomen. Overige deelnemingen Bij deelnemingen in de vorm van een BV of stichting wordt de inzet van medewerkers, outillage, materieel en technische uitrusting meestal vanuit een afzonderlijke afdeling of locatie van Wolter & Dros geleverd. Het aandeel verbruik en emissie is dan ook als afzonderlijk bedrijfsonderdeel opgenomen in de Carbon Footprint van Wolter & Dros. 5.5 C-aanbieders/concernrelaties Op basis van de A/C-leveranciersanalyse volgens de laterale methode beschreven in de -Prestatieladder zijn de relevante bedrijfsonderdelen weergegeven in tabel 6. Naam Opgenomen in de boundary van Wolter & Dros Croon Elektrotechniek B.V. Nee, is zelf gecertificeerd HVL Elektrotechniek BV Nee, is zelf gecertificeerd Building Technologies Maintenance Ja V.O.F. Koopmans Service & Onderhoud Nee, is zelf gecertificeerd B.V. Acto Informatisering B.V. Nee, is zelf gecertificeerd WTH Vloerverwarming B.V. Nee, is zelf gecertificeerd TBI Direct BV Ja Hazenberg BV Nee, is zelf gecertificeerd MDB B.V. Nee, is zelf gecertificeerd Aannemingmij. JP van Eesteren BV Nee, is zelf gecertificeerd Fri-jado super service Nee, is zelf gecertificeerd Comfort Partners Ja TBI Holdings B.V. Nee, geen hiërarchische zeggenschap Tabel 6: C-leveranciers opgenomen in de boundary In tabel 6 is weergegeven welke leveranciers uit de crediteurenadministratie van Wolter & Dros, door de A/C-analyse zijn aangemerkt als concernleverancier. Leveranciers die zelf gecertificeerd zijn voor de -Prestatieladder worden door Wolter & Dros niet meegenomen in de Carbon Footprint van Wolter & Dros omdat deze leveranciers hun eigen Carbon Footprint rapporteren. Leveranciers waar Wolter & Dros (gedeeltelijke) zeggenschap over heeft zijn meegenomen in de Carbon Footprint van Wolter & Dros.

14 14 van 32 TBI Holdings B.V. is een leverancier die niet gecertificeerd is voor de - Prestatieladder. Het spreekt voor zich dat Wolter & Dros als dochteronderneming van TBI Holdings B.V. geen zeggenschap heeft over de holding. Daarnaast bedraagt de omzet van TBI Holdings B.V. bij Wolter & Dros slechts 0,03%. Relevante bedrijfsonderdelen Statutaire naam KvK nr BTW nr Boundary Voor 2012 Q1/Q2 in van Wolter & Dros CF als(naam), voor(%) Centrale bedrijfsonderdelen Locatie 1:- Centrale diensten Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Centrale Diensten, 100 Locatie 2: - Belevingscentrum, -Technisch Facilitair Management -Duurzame Energie Projecten Locatie 1: - Fabriek/CMV Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Fabriek/CMV,100 Vestigingen Wolter & Dros Amersfoort Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Amersfoort, 100 Wolter & Dros Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja CTB, 100 Centraal Technisch Bureau Wolter & Dros Arnhem Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Arnhem, 100 Wolter & Dros Amsterdam Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Amsterdam, 100 Wolter & Dros Rotterdam Industrie (v/h Botlek) Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Rotterdam Industrie, 100 Wolter & Dros Den Helder Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Nee nvt Wolter & Dros Enschede Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Enschede, 100 Wolter & Dros Groningen Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Groningen, 100 Wolter & Dros Goes Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Goes, 100 Wolter & Dros Haaglanden Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Haaglanden, 100 Wolter & Dros s-hertogenbosch Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja s-hertogenbosch, 100 Wolter & Dros Leeuwarden Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Leeuwarden, 100 Wolter & Dros Maastricht-Airport Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Maastricht, 100 Wolter & Dros Rotterdam Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Rotterdam, 100 Wolter & Dros Terneuzen Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Terneuzen, 100 Wolter & Dros Warnsveld Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V NL B01 Ja Ja Warnsveld, 100 Dochteronderneming Comfort Partners Comfort Partners Houten Wolter & Dros Woningbouw B.V NL B01 Ja Ja Comfort Partners, 100 Comfort Partners Groningen Wolter & Dros Woningbouw B.V NL B01 Ja Ja Comfort Partners, 100 Comfort Partners Maastricht Wolter & Dros Woningbouw B.V NL B01 Nee Ja Comfort Partners, 100 Comfort Partners Zoetermeer Wolter & Dros Woningbouw B.V NL B01 Ja Ja Comfort Partners, 100 Comfort Partners Zwaag Wolter & Dros Woningbouw B.V NL B01 Ja Ja Comfort Partners, 100 Deelnemingen (St. /BV) Locatie II, Amsterdamseweg 51 IDET * Stichting IDET NL B01 Ja Nee nvt TBI Direct * TBI Direct B.V NL B01 Ja Ja Centrale Diensten, 100 Blanxx * Blanxx B.V nvt Nee Nee Nvt Croon Wolter & Dros Vastgoed ** Croon Wolter & Dros Vastgoed v.o.f nvt Ja Ja Centrale Diensten, 100 CWI ** Croon Wolter & Dros Infratechniek v.o.f nvt Ja Ja Centrale Diensten, 100 Deelnemingen (projectvof s) CWF ** Croon Wolter & Dros Facilities v.o.f nvt Nee Nee nvt Building Technologies Building Technologies Maintenance v.o.f nvt Nee Nee nvt Maintenance ** (opgericht ) ICR W&D/BAM Techniek ** ICR W&D/BAM techniek v.o.f nvt Nee Nee nvt Installatiecombinatie Jeroen Bosch Ziekenhuis ** Installatiecombinatie Jeroen Bosch Ziekenhuis v.o.f nvt Nee Nee nvt

15 15 van 32 Relevante bedrijfsonderdelen Statutaire naam KvK nr BTW nr Boundary Voor 2012 Q1/Q2 in van Wolter & Dros CF als(naam), voor(%) Installatiecombinatie New Installatiecombinatie New Babylon v.o.f nvt Nee Nee nvt Babylon ** Bouwcombinatie J.P van Bouwcombinatie J.P van Eesteren TBI nvt Nee Nee nvt Eesteren TBI Techniek ** Techniek vof Installatiecombinatie Komfort ** Installatiecombinatie Komfort v.o.f nvt Nee Nee nvt ICP (Instandhoudingscombinatie Instandhoudingscombinatie Prinsenhof v.o.f nvt Nee Nee nvt Prinsenhof)* * CSWE ** Combinatie Croon-Spie Wolter & Dros v.o.f nvt Nee Nee nvt Bouwcombinatie Heijmerink - Bouwcombinatie Heijmerink - Wolter & Dros nvt nvt Nee Nee nvt Wolter & Dros - Croon ** Croon v.o.f. Croon Wolter & Dros Vastgoed Croon Wolter & Dros Vastgoed v.o.f nvt Nee Nee nvt CWI ** Croon Wolter & Dros Infratechniek v.o.f nvt Nee Nee Nvt Maincontracting CWJP ** Maincontracting CWJP VOF nvt Nee Nee Nvt (per ) RUN Services ** (per ) RUN Services vof nvt nvt Nee Nee nvt Tabel 7: Boundary 2012-Q1+Q2 *) Stichting of BV die gelieerd is aan Wolter & Dros, met eigen huisvesting, medewerkers, outillage, materieel en technische uitrusting, en waarvan de Carbon Footprint verdisconteerd is in de Carbon Footprint van de eigen Wolter & Dros organisatie en/of participanten wordt geleverd. **) Projectvof waarvan Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V. penvoerder is en waarvoor huisvesting, medewerkers, outillage, materieel en technische uitrusting geheel vanuit de eigen Wolter & Dros organisatie en/of participanten wordt geleverd.

16 Aardgas Elektriciteit Wind Stadsverwarming Noodstroom WKO Opslag Diesel Benzine LPG Elektriciteit kerosine Datum opgesteld 16 van 32 6 Energiegebruik 6.1 Soorten en hoeveelheden Elke vestiging van Wolter & Dros verbruikt elektriciteit voor verlichting en ICT. Ook worden de gebouwen verwarmd. Hiervoor wordt hoofdzakelijk gebruik gemaakt van aardgas. Een aantal gebouwen maken gebruik van een warmtepomp al dan niet in combinatie met aardgasketels voor piekbelasting. Het gebouw van vestiging Comfort Partners Houten is aangesloten op een collectief verwarmingssysteem met warmtepompen. Voor deze locaties geldt dat de hiervoor benodigde elektrische energie is meegenomen in het elektriciteitsverbruik van de vestigingen. Tabel 8 geeft een overzicht van de gebruikte energiesoorten per vestiging. Figuren 3 en 4 geven inzicht in het elektriciteit- en aardgasverbruik per vestiging. Energiestromen ingenieursbureau Wolter & Dros B.V Energiestromen t.b.v. bedrijfsactiviteiten Energiestromen auto's Energiestromen scooters Energiestromen zakelijk vliegen Opmerkingen Vestigingen Amersfoort Hoofdkantoor (CTB) x x x x x x x x x Amersfoort x x x x x X x Amsterdam x x x x x x Arnhem x x x x x x Botlek x x x x x x x Den Helder x x x x x x Enschede x x x x x x Goes x x x x x x Groningen x x x x x x x x Haaglanden x x x x x x x x Leeuwarden x x x x x x s-hertogenbosch x x x x x x Maastricht x x x x x x Venlo x x x x x x Rotterdam x x x x x x x Terneuzen x x x x x x Warnsveld x x x x x x Dochterondernemingen Comfort partners Groningen x x x x x x x Comfort partners Houten x x x x x x Comfort partners Zoetermeer x x x x x x Comfort partners Maastricht x x x x x x Comfort partners Zwaag x x x x x x x Deelnemingen/ Samenwerking TBI Direct x x x x x x x Belevingscentrum x x x x x x TFM x x x x x x DEP x x x x x x Tabel 8: Energiesoorten per vestiging

17 Centrale Diensten* Fabriek / CMV CTB Amersfoort Amsterdam Arnhem Botlek Den Helder Enschede Goes Groningen Haaglanden Leeuwarden s-hertogenbosch Maastricht Rotterdam Terneuzen Venlo Warnsveld CP Groningen CP Houten CP Zoetermeer CP Zwaag CP Maastricht Afdelingen* m³ Datum opgesteld 17 van Alternatieve brandstoffen Als alternatieve brandstoffen (energiebronnen) zijn aan te merken: windenergie, bodemenergie (warmte- en koudeopslag) en elektrisch vervoer met scooters. 6.3 Aardgas Aardgas 2012 Q Q Q Q Figuur 3: Aardgasverbruik per vestiging Fabriek/CMV hebben in 2012 samen m n 3 aardgas verstookt. Dit getal valt buiten figuur 3.Figuur 3 geeft voor 201 het aardgasverbruik per kwartaal per vestiging weer in m n 3. In de grafiek is duidelijk te zien dat elke vestiging in Q1 en Q4 een hoger aardgasverbruik hebben dan in Q2/Q3. De verklaring hiervoor is dat de gemiddelde buitentemperatuur in Q1 een stuk lager ligt dan in Q2. Dit zorgt ervoor dat meer aardgas is verbruikt om de gebouwen te verwarmen. Vestigingen Groningen, Comfort Partners Groningen en Comfort Partners Zwaag, beschikken over een warmte- en koudeopslag systeem (WKO) met elektrisch gedreven warmtepompen. Hierdoor is het aardgasgebruik in verhouding met een andere vestiging van gelijke omvang (bijv. Goes) met name in Q1 en Q4 lager. Hier tegenover staat een hoger elektriciteitsverbruik in Q1 en Q4. Het kantoor in Amersfoort beschikt ook over een WKO, maar deze wordt gebruikt voor koeling, waardoor het gebruik ervan niet bijdraagt aan de reductie van het aardgasverbruik. Voor de vestigingen Venlo en Botlek geldt dat verwarming plaatsvindt door middel van warmtepompen, waardoor geen aardgas wordt verbruikt. Voor de vestiging CP Houten geldt dat gebruik wordt gemaakt van stadsverwarming en dus dat geen aardgas wordt verbruikt (stadsverwarming wordt verrekend met Eneco). Per 1 februari 2012 is de vestiging CP Den Helder gesloten, waardoor een minimaal verbruik zichtbaar is. Per 1 april 2012 is de vestiging CP Maastricht opgericht.

18 Centrale Diensten* Fabriek / CMV CTB Amersfoort Amsterdam Arnhem Botlek Den Helder Enschede Goes Groningen Haaglanden Leeuwarden s-hertogenbosch Maastricht Rotterdam Terneuzen Venlo Warnsveld CP Groningen CP Houten CP Zoetermeer CP Zwaag CP Maastricht Afdelingen* kwh Datum opgesteld 18 van Elektriciteit Elektriciteit 2012 Q Q Q Q Figuur 4: Elektriciteitsverbruik per vestiging De Fabriek/CMV hebben samen in Q kwh, in Q kwh, in Q kwh en in Q kwh elektriciteit verbruikt. Deze getallen vallen buiten het bereik van figuur 4. Figuur 4 geeft voor 2011, het elektriciteitsverbruik per kwartaal per vestiging weer in kwh. Het elektriciteitsverbruik is bij het overgrote deel van de vestigingen vrijwel onafhankelijk van het kwartaal. Daar waar een relatief grote afwijking tussen de kwartalen bestaat, wordt dit veroorzaakt door o.a.: levering van warmte door WKO in combinatie met een warmtepomp (vestigingen Groningen, Comfort Partners Groningen en Comfort Partners Zwaag); levering van warmte door stadsverwarming waarbij het elektriciteitsverbruik van de warmtepomp van Eneco wordt verrekend (vestiging Comfort Partners Houten). Levering van warmte door een elektrisch gevoede warmtepomp (vestiging Botlek). De vestigingen Groningen en Comfort Partners Groningen laten in Q2 en Q3 juist een vermindering van het elektriciteitsverbruik zien aangezien gebruik wordt gemaakt van een warmtepomp in combinatie met de WKO. Vestiging Botlek laat ook een vermindering zien van het elektriciteitsverbruik in Q2. Oorzaak hiervan is dat Botlek elektrisch verwarmd met behulp van de warmtepomp.

19 19 van 32 7 De carbon footprint 7.1 Carbon Footprint 2012 Figuur 5 geeft de carbon footprint weer voor 2012 Figuur 5: Carbon Footprint 2012 Bronnen: 1. Handboek - prestatieladder juli BI conversieberekeningen maart Conversiefactor SKAO 4. Diesel t.b.v. NSA 68 kva gebruik o.b.v. nodige testen. -emissie factor 2012 factor eenheid bron hoeveelheid eenheid bron -emissie [ton] Scope 1: Directe emissie 5387,33 Brandstoffen 641,20 - Aardgas 1.825,00 g / m n ,29 m n 3 Scope 1 omvat de directe -emissie, waartoe worden gerekend brandstoffen voor verwarming en generatoren, koudemiddelen voor airco en koeling, en het wagenpark van zakelijke auto s. De directe -emissie bedraagt 5387,33 ton. Binnen de CF 2012 is prive / woon-werk verkeer uit wagenpark gefilterd. Daarnaast zijn de koudemiddelen verwijderd. Dit omdat deze niet tot de scope van W&D horen Scope 2 omvat het elektriciteitsverbruik, het zakelijk gebruik van privé auto s en zakelijk vliegverkeer. De indirecte -emissie (scope 2) bedraagt 744,62. De -emissie van scope 1 en 2 tezamen over 2012 bedraagt 6131,95, verdeeld over de onderdelen zoals aangegeven in figuur 6. Uit figuur 6 kan worden opgemerkt dat het wagenpark van Wolter & Dros het overgrote deel van de -emissie veroorzaakt, gevolgd door privé auto s voor zakelijk verkeer en gebruik van brandstoffen. Opgave W&D 623,70 - Diesel 3.135,00 g / liter 4 120,00 liter Aanname W&D 0,38 - Acetyleen (C 2 H 2 ) 3.145,00 g / kg ,00 kg Airproducts Linde gas 6,42 - Koolzuur dekgassen ( ) 1.000,00 g / kg ,00 kg Airproducts Linde gas 10,31 - Propaan (C 3 H 8 ) 2.990,00 g / kg 3 134,00 kg Airproducts Linde gas 0,40 Wagenpark 4746,13 - Benzine 2.780,00 g / liter ,15 liter Athlon 392,82 - Diesel 3.135,00 g / liter ,57 liter Athlon 4353,09 - LPG 1.860,00 g / liter 1 116,64 liter Athlon 0,22 Scope 2: indirecte emissie 744,62 Elektriciteitsgebruik 46,01 - Groene stroom 15,00 g / kwh ,61 kwh Opgave W&D 46,01 Privé auto's voor zakelijk verkeer 693,54 - Benzine-auto, klasse <1,4 liter 185,00 g / km ,00 km Opgave W&D 1,32 - Benzine-auto, klasse 1,4-2,0 liter 220,00 g / km ,00 km Opgave W&D 28,35 - Benzine-auto, klasse >2,0 liter 305,00 g / km 1 0,00 km Opgave W&D 0,00 - Diesel-auto, klasse <1,7 liter 155,00 g / km ,00 km Opgave W&D 3,11 - Diesel-auto, klasse 1,7-2,0 liter 195,00 g / km ,00 km Opgave W&D 37,85 - Diesel-auto, klasse > 2,0 liter 265,00 g / km ,00 km Opgave W&D 21,16 - LPG-auto 175,00 g / km ,00 km Opgave W&D 3,29 - Personenauto, brandstoftype niet bekend 210,00 g / km ,17 km Opgave W&D 598,47 Zakelijk vliegen 5,06 - Afstand < 700 km 270,00 g / reizigers km ,84 km Opgave W&D 0,68 - Afstand km 200,00 g / reizigers km ,70 km Opgave W&D 1,96 - Afstand > km 135,00 g / reizigers km ,68 km Opgave W&D 2,42

20 20 van 32 Privé auto's voor zakelijk verkeer 11% Elektriciteitsgebruik 01% Zakelijk vliegen 00% Brandstoffen 10% Wagenpark 77% Figuur 6: Verdeling -emissie 2012 naar soort emissie 7.2 Verslagperiode en referentiejaar Dit Carbon Footprint rapport over 2012 omvat de periode vanaf 01 januari 2012 tot en met 31 december Het referentiejaar is Verantwoordelijke persoon De verantwoordelijke persoon voor de Carbon Footprint is de heer ir. J.M. Kuling, directeur. 7.4 Contactpersoon De contactpersoon voor de Carbon Footprint is de heer ing. J.P.T. Janssen, exploitatiebeheerder duurzame energieprojecten. Amsterdamseweg RP Amersfoort Postbus AA Amersfoort Telefoon Telefax mail 7.5 Uitsluitingen Biomassa wordt niet toegepast. 7.6 Correcties en wijzigingen Correcties De volgende correcties zijn toegepast op eerdere rapportages:

21 21 van 32 In de rapportages over 2008 en 2009 was scope 3 emissie opgenomen in De Carbon Footprint, terwijl scope 3 geen deel uitmaakt van de Carbon Footprint. Scope 3 is verwijderd uit de rapportages en uit de Carbon Footprint. Koudemiddelen die door Wolter & Dros worden geleverd aan klanten waren in de rapportages over 2008 en 2009 ten onrechte toegekend aan scope 1. Carbon Footprint 2010-Q1: toevoeging van groene stroom en wijziging van de conversiefactoren voor elektriciteit van de opgaven van de leveranciers naar andere leverancier conform de ladder. Dit tezamen heeft een verlaging van de -uitstoot tot gevolg van ton naar ton. Carbon Footprint 2010-Q2: toevoeging van groene stroom en wijziging van de opgave van brandstofverbruik voor het wagenpark door Athlon. Dit tezamen heeft een verlaging van de -uitstoot tot gevolg van ton naar ton. Carbon Footprint 2008, 2009 en 2010 Q1 tot en met Q4: wijziging van conversiefactoren conform prestatieladder 2.0 versie 23 juni 2011 en toevoeging van groene stroom. Er is een nota van wijzigingen opgesteld voor Carbon Footprint rapport 2010, Q1+Q2, Wijzigingen De volgende wijzigingen zijn opgetreden na 2008: Het gebouw van de vestiging Haaglanden is uitgebreid per 1 augustus Het gebouwen van de vestigingen Groningen Comfort Partners en Zwaag Comfort Partners hebben een WKO met elektrische warmtepomp. Stadsverwarming voor het gebouw van Comfort Partners in Houten is in 2008 en 2009 niet opgenomen in de Carbon Footprint. Dit is een afwijking van ca. 0,1% op de totale Carbon Footprint van heel Wolter & Dros wat verwaarloosbaar is geacht. Vanaf 2010 is dit aandeel wel verdisconteerd. Wolter & Dros heeft groencertificaten van Essent ingekocht voor de periode 1 januari 2011 tot en met 1 januari Het betreft windkracht 220 waarbij een conversiefactor van 15 g /kwh van kracht is. Met ingang van 2011-Q2 is de locatie Venlo operationeel. Met ingang van Q2 is locatie Botlek verhuisd van de Venkelweg naar de Eemhavenweg. 7.7 Onzekerheden 1. Van de warmte- en koudeopslaginstallaties (WKO) voor de gebouwen van Groningen, Comfort Partners Groningen, Hoofdkantoor en Comfort Partners Zwaag is verondersteld dat deze emissieloos zijn, maar de benodigde elektriciteit om de warmte of koude in de grond op te slaan en weer op te pompen is wel meegenomen in het energieverbruik. 2. Stadsverwarming Houten wordt afgerekend op verbruikte m 3 warm water. Het energieverbruik en de emissie zijn berekend in de vorm van elektriciteit welke door de warmtepomp van Eneco is gebruikt. 3. Aflees, schrijf- en communicatiefouten kunnen niet worden uitgesloten. Het effect op langere termijn zal gering zijn omdat zulke fouten bij een volgende opnamecyclus weer worden gecompenseerd. Tevens vindt een jaarlijkse controle plaats met de jaarlijkse energieafrekeningen van de energiebedrijven.

22 22 van De gegevens van het brandstofgebruik van het eigen wagenpark zijn aangeleverd door de leasemaatschappij. De gegevens zijn verkregen op basis van de brandstofpassen die aan de betreffende voertuigen zijn gekoppeld. De kilometerregistratie is minder nauwkeurig aangezien niet elke berijder na het tanken de kilometerstand consequent invoert. Daarom is gekozen om op basis van de door de leasemaatschappij aangeleverde brandstofgegevens de - emissie te bepalen. 5. De meetgegevens van het aardgas- en elektriciteitsgebruik komen van de comptabele aardgasmeter zoals door de netwerkleverancier is aangebracht. Deze worden betrouwbaar geacht. 6. De meterstanden worden vanaf 1 juni 2010 per gebouw maandelijks afgelezen van de comptabele meter door de contactpersoon en doorgegeven voor de verwerking in de Carbon Footprint berekening. Jaarlijks worden de opgeven maandstanden getoetst aan de ontvangen jaarafrekening van de betreffende leverancier. 7. In november 2012 is gestart met het op afstand uit leesbaar maken van de hoofd elektriciteit- en aardgasmeters van de Wolter & Dros vestigingen. Van een aantal meters wordt vanaf november 2012 het verbruik digitaal uitgelezen via een web portal. De gegevens van de web portal worden betrouwbaar geacht. 8. De maandelijkse meterstanden voor 1 juni 2010 worden voor aardgas gevonden door het totaal verbruik van het voorgaande jaar te vergelijken met het aantal graaddagen van dat jaar. Hieruit volgt een factor uitgedrukt in de hoeveelheid aardgas per graaddag. Door per maand deze factor te vermenigvuldigen met het aantal graaddagen van die maand, volgt het aardgasgebruik voor die maand. 9. Voor elektriciteit is het totaal gebruik van een vorig jaar genomen en in twaalf gelijke stukken verdeeld. 10. Er zit een onnauwkeurigheid in de onderlinge verdeling van de verschillende bedrijfsactiviteiten in de panden aan de Amsterdamseweg 51 en 53 te Amersfoort. Op basis van het geschatte aandeel in vloeroppervlak is het maandelijks aardgasgebruik toegerekend. Deze methodiek gaat niet op voor elektriciteit, hier is op basis van het opgesteld elektrisch vermogen de verdeling gemaakt. 11. Medewerkers die hun privé auto inzetten voor Wolter & Dros ontvangen hiervoor een vergoeding per zakelijk gereden kilometer. Op basis van de door de salarisadministratie opgeven gereden kilometers en de door de eigenaar opgeven autoklasse is berekend tot hoeveel -emissie dit heeft geleid. Nieuwe medewerkers wordt gevraagd naar de motorinhoud en brandstofsoort van hun privé auto. Deze inventarisatie wordt jaarlijks geactualiseerd. 12. Voor het maandelijks testen van het NSA voor TBI Direct en TFM wordt diesel gebruikt. Het verbruikte aantal liters diesel wordt niet geregistreerd maar door een berekening geschat. Basis van de berekening is de tijdsduur van de test en het gemiddelde verbruik van de noodstroomaggregaten tijdens de testen. 13. Voor de gebruikte gassen is er een raamovereenkomst afgesloten met Air Products en Linde gas. Deze leveranciers geven periodiek op hoeveel zij per gassoort hebben geleverd, deze hoeveelheden worden verwerkt in de Carbon Footprint.

23 23 van 32 Incidenteel kan voorkomen dat iemand bij een andere leverancier een flesje gas koopt om een klusje af te maken en deze kosten declareert, dan is deze hoeveelheid niet bekend en wordt dit niet meegerekend in de Carbon Footprint. Per 1 juli 2011 wordt de afgenomen hoeveelheid gassen van Linde gas herleid vanuit de afnamelijst welke online kan worden geraadpleegd. 7.8 Kwantificeringsmethoden en conversiefactoren De conversiefactoren zijn volgens de opgaaf uit de -Prestatieladde 2.1 d.d. 18 juli 2012 toegepast, met uitzondering van de volgende posten. Lasgassen Tabel 9 geeft een overzicht van de gehanteerde conversiefactoren voor het gebruik van lasgassen weer. (emissie factor propaan is conform het prestatieladder handboek). Tabel 9: Conversiefactoren lasgassen Bron: Business Improvement Conversieberekening, 09 maart Stadsverwarming Houten Uitgangspunten: De WKO met warmtepomp wordt geëxploiteerd door Eneco. Eneco betrekt de benodigde elektriciteit uit eigen net. Het rendement van een dergelijke installatie > 10 kw bedraagt COP 3,66 (bron: Cijfers en tabellen 2007, Senternovem, blz. 40, tabel Kentallen van warmtepompen ). Gemiddeld specifiek vermogen van kantoren is 38 W/m³ bij een gemiddeld aantal vollasturen van 1250 uur/jaar (bron: Cijfers en tabellen 2007, Senternovem, blz. 32, tabellen Ketelvermogen op basis van gebouwinhoud en Vollasturen op basis van ketelvermogen ). Een kantoor heeft een gemiddelde verdiepingshoogte van 2,7 meter. Conversiefactor grijze stroom is 455 g/kwh (Bron: ProRail -Prestatieladder). Conversiefactor Per m² vloeroppervlak is 38*2,7*1250= 128,3 kwh/jaar aan warmte nodig. Om deze warmte met de WKO/WP te maken is 128,3/3,66=35,1 kwh/m 2 elektriciteit nodig. De conversiefactor van de stadsverwarming in Houten is 35,1 kwh/(m 2.jaar) * 455 g/kwh = g/(m 2.jaar)

24 24 van Verificatie De Carbon Footprint Rapportage 2012 is niet geverifieerd door een externe partij. De laatst geverifieerde rapportage is het Carbon Footprint Rapport 2011.

25 25 van 32 8 Doelen en maatregelen Doelstellingen Door toenemende bedrijfsactiviteiten zal de emissie van Wolter & Dros een stijgende lijn vertonen t.o.v Om de toename in emissie te beperken worden jaarlijks reductiedoelstellingen geformuleerd met bijbehorende maatregelen. De reductiedoelstelling van Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V. voor 2012 ten opzichte van 2010 zijn weergegeven in tabel 10. Tabel 10: reductiedoelstelling Maatregelen CF 2010 Doelstelling 2012 Per scope /jaar % /jaar % Van totaal Directe emissie, 6.614,48-0,16% -10,73-0,12% scope 1 Indirecte emissie, 2.396,45-0,05% -1,30-0,01% scope 2 Totale emissie 9.010,93-12,03-0,13% Het totale maatregelen pakket die Ingenieursbureau Wolter & Dros B.V. neemt in 2012 om de reductiedoelstelling te realiseren zijn gericht op: Het wagenpark, wat ca. 65% van de totale emissie veroorzaakt in 2010; De verwarming, wat ca. 8% van de totale emissie veroorzaakt in 2010; Het elektriciteitsgebruik inclusief verlichting, wat ca. 18% van de totale emissie veroorzaakt in Scope 1 Te nemen maatregelen om directe emissie te beperken 1 Vervangen van de VW Caddy door de Skoda Fabia Dit levert ten opzichte van 2010 bij de in 2012 te verwachte vervangingen, een besparing op van 5,7 ; een bijdrage van 0,085% aan de reductiedoelstelling van 0,16% voor scope 1. 2 Extra inzetten van elektrische scooter voor stadsverkeer in plaats van de auto Dit levert ten opzichte van 2010 bij de in 2012 te verwachte extra inzet, een besparing op van 0,03 ; een bijdrage van 0,00045% aan de reductiedoelstelling van 0,16% voor scope 1. 3 Verwarming 1 C lager Dit levert ten opzichte van 2010 een besparing op van 5 ; een bijdrage van 0,075% aan de reductiedoelstelling van 0,16% voor scope Scope 2 te nemen maatregel om indirecte emissie te verminderen 4 Het gebruik van energiezuinige T5 TL verlichting Dit levert ten opzichte van 2010 bij de in 2012 verwachte vervangingen een besparing op van 1,30, een bijdrage van 0,05 % aan de reductiedoelstelling van 0.05% voor scope 2.

26 26 van 32 9 Voortgang en effect 9.1 Effect reductiemaatregelen voor scope Vervangen van de VW Caddy door de Skoda Fabia Tabel 11 geeft het effect van deze maatregel weer. Vervangen van VW Caddy door Skoda Fabia Doelstelling 2012 Resultaat 2012 verandering t.o.v ( ) -5,70-47,42 Bijdrage aan reductiedoelstelling scope 1 (-0,16%) -0,085% -0,72% Tabel 11: Effect vervangen van VW Caddy door Skoda Fabia Uit tabel 11 kan de conclusie worden getrokken dat de doelstelling van de maatregel in 2012 ruim is gehaald. Het volgende ligt hieraan ten grondslag: Het werkelijke effect is groter dan de prognose doordat in de prognose uitgaat van 18 vervangingen in In totaal zijn er in 2012 circa 70 skoda fabia s bij gekomen. Oorzaak hiervan is dat er nieuwe medewerkers zijn aangetrokken die een Skoda Fabia toegewezen hebben gekregen in plaats van een volkswagen Caddy. Daarnaast zijn er ook skoda fabia s aangetrokken in de vrije categorie en is meer gereden dan geprognotiseerd Extra inzetten van de elektrische scooter voor stadsverkeer in plaats van de auto Wolter & Dros maakt gebruik van enkele elektrische scooters. Hierdoor wordt het gebruik van auto s voor stadsverkeer vermeden. De vermeden kilometers bestaan uit een mix van verschillende auto s opdat ook medewerkers welke geen VW Caddy rijden de scooter mogen gebruiken. Uit de km standen van 2012 blijkt dat de scooters ruim 16% meer gebruikt worden dan in Tabel 12 geeft de vermeden emissie in 2012 weer door gebruik van elektrische scooters. Bij de beschouwing van tabel 12 kan de conclusie worden getrokken dat het inzetten van de scooters een te verwaarlozen effect heeft op het behalen van de reductiedoelstelling voor scope 1. verandering t.o.v ( ) Bijdrage aan reductiedoelstelling scope 1 (-0,16%) Extra inzet van elektrische scooters voor stadsverkeer Doelstelling ,03-0,04-0,00045% -0,00061% Tabel 12: Vermeden emissie door gebruik van elektrische scooters

27 27 van Verwarming 1 C lager Het resultaat van de maatregel wordt geëvalueerd naar aanleiding van het aardgas verbruik. Om het aardgasverbruik van 2010 en 2012 goed met elkaar te kunnen vergelijken, wordt gecompenseerd met graaddagen en productie-uren was namelijk een kouder jaar dan In 2012 zijn echter meer productie-uren gemaakt. Onder een productie-uur wordt verstaan: Het werkelijk aantal gewerkte uren voor alle werknemers van Wolter & Dros. Dit zijn dus alle beschikbaar uren verminderd met alle verlofdagen, roostervrijdagen, fondsdagen, ziekte, sociaal arbeidsongeschikt, WIA, vorstverlet en/of stakingen van alle werknemers. De productie-uren zijn maatgevend voor de emissie van Wolter & Dros. Tabel 13 geeft het effect van de maatregel weer. Verwarming 1 C lager Doelstelling 2012 Resultaat 2012 verandering t.o.v. 2010( ) -5,00-61,60 Bijdrage aan reductiedoelstelling scope 1 (-0,16%) Tabel 13: Effect verwarming 1 C lager. -0,075% -0,93% Aan de hand van tabel 13 is te concluderen dat de maatregel verwarming 1 C lager heeft geleid tot een sterke reductie van de -emissie. De doelstelling van 2012 voor deze maatregel is ruimschoots gehaald. De mogelijke oorzaken liggen hiervoor bij: De forse stijging van de productie uren (indien niet wordt gecompenseerd met productie uren stijgt het aardgasverbruik). De stijging van de productie uren is groter dan verwacht waardoor het effect van de maatregel groter is dan verwacht. De vestigingen voeren de maatregel ambitieus uit. I.p.v. 1 graad lager bv 2 graden. De toename van de productie uren verloopt niet recht evenredig met de toename in aardgasverbruik. Tabel 14 geeft het effect van de maatregel weer per vestiging. Hieruit kan worden geconcludeerd dat enkele vestigingen de maatregel niet toepassen, zoals Goes/Terneuzen, Maastricht/Venlo en de Fabriek. Vestiging Verschil t.o.v Verschil t.o.v Goes / Terneuzen 444 m 3 0,81 Warnsveld, m 3-10,38 Arnhem, Enschede Rotterdam, Botlek, m 3-3,70 Haaglanden Groningen, Leeuwarden m 3-11,78 Comfort Partners m 3-7,58 Amsterdam, Den m 3-2,85 Helder Centrale Diensten m 3-10,97 Maastricht, Venlo 739 m 3 1,35

28 28 van 32 Vestiging Verschil t.o.v Verschil t.o.v Den Bosch m 3-18,38 Amersfoort m 3-3,29 CTB/BB m 3-4,73 Fabriek m 3 9,91 Totaal m 3-61,60 Tabel 14: Effect van reductiemaatregel graadje lager per vestiging 9.2 Voortgang en effect reductiemaatregelen voor scope Het gebruik van energiezuinige T5 TL verlichting Deze maatregel wordt geëvalueerd aan de hand van het elektriciteitsverbruik van Wolter & Dros verminderd met elektriciteit ten behoeve van koeling en verwarming. Vergelijking van het overgebleven elektriciteitsverbruik met 2010 zal het effect van de maatregel Het gebruik van energiezuinige T5 TL verlichting in 2012 moeten weergeven. Het blijft echter wel een benadering. Indien in 2012 ten opzichte van 2010 energiezuinigere kantoorapparatuur wordt gebruikt, zal dit het elektriciteitsverbruik ook reduceren. De vestigingen Warnsveld en Comfort Partners Zoetermeer hebben aangegeven dat zij in 2012 de verouderde T8 TL verlichting hebben vervangen door energiezuinige T5 TL verlichting. Het elektriciteitsverbruik ten behoeve van koeling en verwarming zijn voor 2012 gecompenseerd met behulp van graad- en koeldagen om de invloed van het klimaat in 2012 ten opzichte van 2010 te neutraliseren. Tevens is het totale elektriciteitsverbruik in 2012 gecompenseerd met behulp van productie uren om het effect van de verhoogde bedrijfsactiviteiten in 2012 te neutraliseren Tabel 15 geeft het effect van de maatregel weer. Het gebruik van energiezuinige T5 TL verlichting Doelstelling 2012 Resultaat 2012 verandering t.o.v. 2010(ton CO2) -1,30-8,50 Bijdrage aan reductiedoelstelling scope 2 (-0,05%) -0,05% -0,35% Tabel 15: Het gebruik van energiezuinige T5 TL verlichting Tabel 15 laat zien dat het doel van deze maatregel in 2012 ruim is gehaald. Er is zelfs een verhoogd effect waarneembaar. Mogelijke oorzaken hiervan zijn: T8 TL verlichting is eerder vervangen dan verwacht. Meer verlichting vervangen door energiezuinige Energiezuinigere kantoor apparatuur (PC en dergelijke) waardoor elektra verbruik in 2012 t.o.v is gereduceerd. Bedrijfstijd verlichting is hoger dan geprognotiseerd

29 29 van Evaluatie emissie verandering per scope Tabel 16 geeft de emissie en verandering in emissie weer over 2012 in vergelijking met 2010 in. Directe emissie, scope 1 Indirecte emissie, scope 2 Totale emissie CF 2010 CF 2012 Verandering t.o.v ,48 ton 2.396, , ,33 ton 744, ,95 ton Tabel 16: Verandering emissie per scope t.o.v % , , ,98-18,55% -68,93% -31,95% Uit tabel 16 kan worden herleid dat scope 1 en 2 een daling van de -emissie laten zien. Tabel 17 geeft de verandering in emissie weer voor de emissie posten in scope 1 over 2012 in vergelijking met Indirecte emissies Scope 1 CF 2010 ton CF 2012 Verandering t.o.v % Brandstoffen 745,30 ton 641,20 ton -104,10 ton Airco en koeling 96,17 ton 0-96,17 ton Wagenpark 5.773,02 ton 4.746,13 ton ,89 ton Totaal 6.614,48 ton 5.387,33 ton ,15 Tabel 17: Verandering emissie scope 1 t.o.v ,97% -100,00% -17,79% -18,55% Uit tabel 17 kan worden herleid dat binnen scope 1 bij alle emissie posten een reductie in emissie waarneembaar is. Het volgende ligt hieraan ten grondslag: Het verwijderen van emissies t.g.v. privé gebruik en woon-werkverkeer uit de totale wagenpark emissie. Deze emissie behoren niet tot de footprint van W&D. Deze emissies zijn uit de totale footprint verwijderd omdat deze emissie ook niet in het nieuwe basisjaar, 2011, worden meegenomen. Het verwijderen van de emissies t.g.v. koudemiddel gebruik. Het koudemiddelen gebruik valt buiten de scope en wordt daarom niet meegenomen in de Carbon Footprint rapportage. De reductiemaatregel vervanging VW Caddy door Skoda fabia is ruimschoots gehaald. De reductiemaatregel inzetten van elektrische scooters voor stadsverkeer is behaald. Desondanks is de bijdrage hiervan gering was een kouder jaar dan Hierdoor is het aardgasverbruik in 2012 lager dan in De reductiemaatregel verwarming 1 o C lager is ruimschoots gehaald Evaluatie emissie verandering scope 2 Tabel 16 geeft een opmerkelijk hoge reductie in emissie weer voor scope 2.Tabel 18 geeft de verandering in emissie weer voor de emissie posten in scope 2 over 2012 in vergelijking met 2010.

30 30 van 32 Indirecte emissies Scope 2 Elektriciteitsgebruik Privé auto s voor zakelijk gebruik CF 2010 CF 2012 Verandering t.o.v ,67 ton 708,01 ton 46,01 ton 693,54 ton % ,66 ton -14,47 ton -97,21% -2,04% Zakelijk vliegen 40,76 ton 5,06-35,70 ton Totaal 2.396,45 ton 744,62 ton ,83 ton Tabel 18: Verandering emissie scope 2 t.o.v ,59% -68,93% Uit tabel 18 kan worden herleid dat de reductie in emissie voor scope 2 hoofdzakelijk veroorzaakt wordt door een reductie in de emissie ten gevolge van elektriciteitsgebruik en zakelijk vliegen. De volgende oorzaken liggen hieraan ten grondslag: Reductie van het elektriciteitsverbruik door toepassing van de reductiemaatregel gebruik van energiezuinige T5 TL verlichting i.p.v. T8 TL. In 2012 gebruik is gemaakt van windkracht certificaten. Hierdoor wordt de emissiefactor voor elektriciteit 15 gram CO2/kWh. Indien er geen gebruik wordt gemaakt van windkracht certificaten moet er worden gerekend met emissiefactoren voor grijze stroom a 455 gram CO2/kWh. Zakelijk vliegen is een emissiepost welke verspreid over het jaar plaatsvindt zonder enige regelmaat. Er is meer zakelijk gevlogen in 2010 ten opzichte van Tabel 18 geeft een tevens een reductie in emissie weer voor privé auto s. De afname van de emissie voor privé auto s is te danken aan de toename in flexwerken en het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer. 9.4 Resultaat doelstelling per scope en totale CO2 emissie Tabel 19 geeft de doelstelling en het resultaat voor 2012, zowel absoluut als relatief, per scope en voor de totale emissie van Wolter & Dros weer. CF 2010 Doelstelling 2012 Resultaat 2012 Per scope Van totaal Per scope Van totaal /jaar % /jaar % % /jaar % Directe emissie, scope ,48-0,16% -10,70-0,12% -18,55% ,15-13,62% Indirecte emissie, scope 2 Totale emissie 2.396, ,93-0,05% -1,30 ton -12,00-0,01% -68,93% -0,13% , ,83-18,33% -31,95%

31 31 van 32 Tabel 19: Evaluatie doelstellingen Uit tabel 19 kan de conclusie worden getrokken dat de doelstellingen voor 2012 ruimschoots zijn gehaald. De reductie maatregelen voor zowel scope 1 en scope 2 zijn allemaal behaald. 9.5 Vergelijking van de vestigingen onderling Figuur 7 geeft de totale -uitstoot van scopes 1 en 2 met uitzondering van de lasgassen (welke centraal worden ingekocht) per vestiging per productie-uur weer. Op basis van dit resultaat kunnen vestigingen onderling met elkaar worden vergeleken. De fabriek met het centrale magazijn zorgen samen met comfort partners voor de hoogste - emissie per productie-uur. Oorzaak voor de fabriek is de verhouding tussen productie-uren en energiegebruik. Het energiegebruik is hoog in vergelijking met andere vestigingen en de productieuren laag. Comfort partners heeft een hoge uitstoot per productie-uur. De oorzaak hiervan is de hoge uitstoot door gebruik van lease auto s en een relatief laag aantal productie uren. Figuur 7: Totale emissie per productie uur

32 32 van Wijzigingen Na de publicatie van versie zijn in dit rapport geen wijzigingen aangebracht.