De implementatie van het Montreal Protocol in Suriname

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De implementatie van het Montreal Protocol in Suriname"

Transcriptie

1 De implementatie van het Montreal Protocol in Suriname In het vorige artikel hebben wij het gehad over het ontstaan van het Montreal Protocol en de ozonlaag. Wij zijn ingegaan op onder andere de functie van de ozonlaag, de effecten zijn van een verdunde ozonlaag en waarom er een ozongat is. In dit artikel zullen wij verder ingaan op de activiteiten die zijn uitgevoerd in Suriname ter bescherming van de ozonlaag en de verplichtingen die Suriname heeft als partij bij het Montreal Protocol. Suriname en het Montreal Protocol In 1997 is Suriname partij geworden bij zowel het Verdrag van Wenen voor de Bescherming van de Ozonlaag als het Montreal Protocol dat inhoudt dat ook Suriname is gebonden aan de verplichtingen van deze verdragen. De vier amendementen* waarvan Suriname op 29 maart 2006 partij is geworden zijn: het London Amendement; deze regelt het financieren van de implementatie van programma s in de zogenaamde Artikel 5 landen w.o. Suriname. Het Copenhagen Amendement; deze regelt de controle op het gebruik van een van de groep ozonlaagafbrekende stoffen waaronder de Chloorfluorkoolwaterstoffen (HCFK s), Chloorfluorkoolstoffen (CFK s), Halonen en Methylbromide. Het Montreal Amendement; regelt de introductie van een Vergunningssysteem bij de import en export van Ozonlaagafbrekende Stoffen. Het Beijing Amendement; deze regelt de controle op de productie van ozonlaag afbrekende stoffen met landen die geen partij zijn bij dit amendement. * Een amendement is een wijziging in het Protocol In het kader van de implementatie van het Montreal Protocol heeft Suriname de verplichting om in 2005, 2007 en 2010 respectievelijk 50%, 85% en 100% van haar gebruik aan ozonlaagafbrekende stoffen met name R-11, R-12, R-113, R-114, R-115 te verminderen gebaseerd op het gebruik in de periode welke gelijk is aan 42 ton. R betekent Refrigerant of Koelgas. Bijvoorbeeld R 12 betekent Koelgas nummer 12. Tabel 1. Het Quota systeem geldig voor Suriname Datum Percentage reductie ozonafbrekende stoffen import toegestaan 1 Januari 50 % reductie van 42 ton O.D.S. 21 ton 2005 (m.n. R-11, R-12, R-113, R-114, R-115) 1 Januari 85 % reductie van 42 ton O.D.S. 6.3 ton 2007 (m.n. R-11, R-12, R-113, R-114, R-115) 1 Januari 100% reductie van 42 ton O.D.S. 0 ton Januari 2015 (m.n. R-11, R-12, R-113, R-114, R-115) Start bevriezing van het gebruik van R-22

2 Voor de implementatie van het Montreal Protocol is binnen het NIMOS de Nationale Ozon Unit die verschillende activiteiten heeft uitgevoerd zoals het inventariseren van importen en gebruik van koelgassen, het uitvoeren van bewustzijnsactiviteiten en koeltechnische trainingen voor o.a de Douane officieren, het Bureau voor Openbare Gezondheidszorg (B.O.G), het Ministerie van Handel en Industrie (Min. HI), het Ministerie van Arbeid, Technologische Ontwikkeling en Milieu (Min. ATM), het Korps Brandweer Suriname (KBS), het Ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij (Min.LVV), NATIN, SAO en de Koeltechnische Sector. De rol van de Douane Officieren Gedurende de periode 6 10 maart 2006 heeft het NIMOS i.s.m het United Nations Environment Programme (UNEP) een training georganiseerd voor de Douane Officieren en andere relevante stakeholders zoals het B.O.G, het Ministerie van Handel en Industrie (Min. HI), het Ministerie van Arbeid, Technologische Ontwikkeling en Milieu (Min. ATM), het Korps Brandweer Suriname (KBS), het Ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij (Min.LVV) en het NATIN. Het hoofddoel van de training was kennis over te dragen aan de douane officieren en andere deskundigen over de handel in ozonlaagafbrekende stoffen. De training heeft zich gericht op het vergroten van de inzichten over kwesties betreffende de legale en illegale handel en de monitoring van invoer en uitvoer van ozonlaagafbrekende stoffen. Tevens zijn er tijdens deze training de nationale beleidsplannen en wetgevingsprocessen voor het beheer en de monitoring van de handel in producten en technologie waar ozonlaagafbrekende stoffen in voorkomen of worden gebruikt aan de orde gekomen. De trainingen voor douane officieren hebben naast het theoretische gedeelte zich ook gericht op het praktische gedeelte in het bijzonder de monitoring van geïmporteerde koelgassen. De douane officieren hebben technische vaardigheden bijgeleerd hoe om te gaan met de monitoring equipement. De monitoring equipement geeft na analyse het resultaat aan van een geïmporteerd koelgas. Indien het resultaat aantoont dat het om een ander product gaat dan dat is aangegeven op de Een douane officier demonstreert hoe een koelgas label van de koelfles bijvoorbeeld een te identificeren koelgas dat niet geïmporteerd mag worden, dan kunnen deze goederen in beslag worden genomen. Als resultaat van de douane training is een groep van douane trainers gevormd die andere douane officieren trainen op het vlak van de bescherming van de ozonlaag, de handel in ozonafbrekende stoffen en de monitoring van de importen van deze stoffen. Een team van zes douane trainers is samengesteld dat vervolg training verzorgt i.s.m het NIMOS en het

3 NATIN. Tussen maart 2006 tot en met eind 2007 zijn er meer dan 200 douane officieren getraind. De trainingen zullen steeds herhaald worden. De rol van de Koeltechnische Sector Een zeer belangrijke sector voor de implementatie van het Montreal Protocol voor de bescherming van de ozonlaag is de Koeltechnische Sector. Deze sector houdt zich voornamelijk bezig met het gebruik van koelgassen waaronder ook ozonlaagafbrekende stoffen. Gedurende de periode juli 2005 heeft het NIMOS i.s.m het UNEP voor de Koeltechnische Sector een training georganiseerd getiteld: Train-the-Trainer in Good Refrigeration Practices oftewel het scholen van trainers in goed handelen van de koeltechniek en koelapparatuur zoals vriezers, ijskasten, airco s etc. Een Recovery Unit voor het terugwinnen van de ozonlaagafbrekende stoffen uit een airconditioning apparaat De training heeft zich gericht op het vergroten van het bewustzijn van de koeltechnici over kwesties die te maken hebben met het afbreken van d e ozonlaag en nieuwe technische vaardigheden aan te leren met betrekking tot de koeltechniek. De nadruk werd ook gelegd op de introductie van de nodige technische vaardigheden om emissies van ozonlaagafbrekende stoffen in de atmosfeer te voorkomen gedurende het onderhoud en de reparatie van koeltechnische apparatuur die ozonlaagafbrekende stoffen bevatten. Ook werden de koeltechnici bekendgemaakt met nationale beleidsplannen en wetgevingsprocessen voor het beheren en monitoren van de handel in ozonlaagafbrekende stoffen en de nieuwe technologische ontwikkeling binnen de koeltechniek. Als resultaat van de training is er een groep trainers samengesteld die op hun beurt trainingen verzorgt met als doel kennis over te dragen aan de andere koeltechnici betreffende milieuvriendelijke praktijken in de koeltechnische sector. De trainingen hebben geleid tot een hechte samenwerking met technische instituten zoals het NATIN en SAO die op hun beurt ook nieuwe koeltechnici trainen met inachtneming van de bescherming van de ozonlaag. Tussen 2005 tot en met eind 2007 zijn in totaal 210 koeltechnici getraind. De Koeltechnische Sector heeft een zeer belangrijke rol te vervullen vooral m.b.t Het verwijderen van koelgas uit het airco systeem van een auto

4 koelapparatuur die ozonlaagafbrekende stof bevat en van milieuvriendelijke koelgas moet worden voorzien. Gedurende de periode van maart 2008 heeft het NIMOS i.s.m de United Nations Development Programme (UNDP) wederom een training voor de Koeltechnische Sector georganiseerd getiteld: Good practices for retrofitting refrigeration and air conditioning systems oftewel het scholen van koeltechnici om op correcte wijze oude koelsystemen te vernieuwen zoals ijskasten, vriezers en airco s. Tijdens deze training zijn er 20 koeltechnici getraind. Tevens is er een inventarisatie en een beoordeling gemaakt betreffende de technologie die de koeltechnische sector nodig heeft voor het gebruik van milieuvriendelijke koelgassen en het vernieuwen (of retrofitten) van koelsystemen ten einde meerdere trainingen te verzorgen. De rol van de gemeenschap Ook de Surinaamse gemeenschap heeft een belangrijke rol te vervullen bij de implementatie van het Montreal Protocol en de bescherming van de ozonlaag. Dit kan door goede keuzes te maken betreffende de koelsystemen die wij gebruiken of kopen zoals ijskasten, vriezers, het airconditioning apparaat in huis of van uw auto en ook de brandblusapparaten. Goede keuzes kunnen worden gemaakt door het volgende: 1. Lees altijd de technische beschrijving bij aankoop van een nieuwe ijskast, vriezer en airconditioning apparaat. Let erop dat het koelapparaat een ozonlaagvriendelijke of ozone friendly gas bevat. Dus geen CFK s! Vraag om assistentie van de technici. Indien u koelapparaten toch CFK s bevatten, laat deze apparaten bij een volgende onderhoudsbeurt worden omgebouwd in een systeem dat een ozonlaagvriendelijk koelgas kan gebruiken. Laat uw koelapparaten door erkende bedrijven of koeltechnici onderhouden of repareren 2. Lees altijd het etiket van brandblusapparaten. Gebruik geen brandblusapparaten die de stof halonen of halon bevatten. Deze zijn zeer schadelijk voor de ozonlaag. Indien u merkt dat in de handel brandblusapparaten met de stof halonen of halon bevindt, neem onmiddellijk contact op met het NIMOS. 3. Sla uw koelapparaten niet kapot. Indien er nog ozonlaagafbrekende gassen in het systeem bevinden, kunnen deze worden uitgestoten in het milieu en de ozonlaag aantasten. Naast de rol die wij als gemeenschap vervullen ter bescherming van de ozonlaag is er ook een keerzijde van de medaille. Dit is dat ook wij ons moeten beschermen tegen de effecten van een verdunde ozonlaag en de blootstelling aan grote concentraties aan ultraviolette stralen van de zon.

5 Belangrijk om mee te nemen voor de grote vakantie zijn onze ozonlaag tips: 1. Vermijdt zoveel mogelijk de middagzon tussen en uur. Indien u toch activiteiten moet verrichten zoals de bus pakken, de kinderen van school halen, naar huis lopen of fietsen, zwemmen of spelen etc. beschermt uzelf en uw kinderen tegen de zonnestralen door: 2. Een hoed met een brede rand te dragen om uw gezicht, uw nek en uw hoofd te beschermen. U kunt ook een paraplu gebruiken indien u niet van een hoed houdt. 3. Een zonnebril te dragen om uw ogen te beschermen tegen te fel licht. 4. Bedekkende kleding zoals lange mouw katoenen hemden of truitjes te dragen. U beschermt de huidlaag van uw armen hiermee. 5. Een zonblok of lotion met een sun protection factor (spf) of zon-beschermende factor tussen 15 en 35 te gebruiken. Een hogere factor mag ook, maar raadpleeg eerst de doctor. 6.

6 Zoek zoveel mogelijk schaduw op! En plant een boom. NIMOS Onafhankelijkheidsplein # 2 Tel: / [email protected]

Bescherming van de ozonlaag; CFK- vrij Suriname vanaf 2010

Bescherming van de ozonlaag; CFK- vrij Suriname vanaf 2010 Bescherming van de ozonlaag; CFK- vrij Suriname vanaf 2010 Nog maar ongeveer 7 tot 8 maanden te gaan en de import en het gebruik van de ozonlaagafbrekende stoffen, met name de categorie CFK s (Chloorfluorkoolstoffen),

Nadere informatie

Nieuwe duurzame koelconcepten. Rittal B.V. Elbert Raben

Nieuwe duurzame koelconcepten. Rittal B.V. Elbert Raben Nieuwe duurzame koelconcepten Rittal B.V. Elbert Raben Deze lezing wordt u aangeboden door: IT Enclosures IT Cooling IT Power IT Security IT Monitoring IT Services RiMatrix projects Agenda Verbod koudemiddel

Nadere informatie

Het Minamata Verdrag:

Het Minamata Verdrag: Het Minamata Verdrag: Internationale ontwikkelingen voor het minimaliseren en voorkomen van kwikgebruik Farzia Hausil, NIMOS Datum: 14 maart 2013 Inhoud Key findings van het rapport UNEP Global Mercury

Nadere informatie

NIMOS en Milieustatistieken. Ir. D.Busropan NIMOS

NIMOS en Milieustatistieken. Ir. D.Busropan NIMOS NIMOS en Milieustatistieken Ir. D.Busropan NIMOS Introductie NIMOS Milieubeleid Milieubeleid Internationaal Milieubeleid Nationaal NIMOS en het Milieubeleid Milieustatistieken NIMOS Inhoud Office of Environmental

Nadere informatie

Het Minamata Verdrag Korte Nederlandse toelichting op het verdrag

Het Minamata Verdrag Korte Nederlandse toelichting op het verdrag Het Minamata Verdrag Korte Nederlandse toelichting op het verdrag Nationaal Instituut voor Milieu en Ontwikkeling in Suriname Augustus 2015 Inhoud Inhoud... 1 1 INTRODUCTIE... 2 2 INHOUD MINAMATA VERDRAG...

Nadere informatie

Koeltechnici. Alles wat u moet weten over de nieuwe wetgeving in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Koeltechnici

Koeltechnici. Alles wat u moet weten over de nieuwe wetgeving in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Koeltechnici Koeltechnici Alles wat u moet weten over de nieuwe wetgeving in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Koeltechnici 1 Inhoudstafel Koelsector 3 De verschillende wetgevingen 4 De krachtlijnen van het besluit

Nadere informatie

HSE World Event 2018 Koelinstallaties: Beter voorbereid op controles

HSE World Event 2018 Koelinstallaties: Beter voorbereid op controles HSE World Event 2018 Koelinstallaties: Beter voorbereid op controles Patsie Puype Extern milieucoördinator / zaakvoerder APIS Milieuadvies bvba 31 mei 2018 Inhoud sessie Inleiding types koelmiddelen Kort

Nadere informatie

Warmtepompen en f gassen wetgeving

Warmtepompen en f gassen wetgeving Warmtepompen en f gassen wetgeving Wanneer is wat verplicht Jaap de Knegt F gassen hoe zet het ook alweer? 1987 Montreal protocol. Bescherming ozonlaag Koeltechniek maakt afspraken om CFK s uit te faseren

Nadere informatie

VERORDENING (EG) Nr. 1005/2009 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 16 september 2009 betreffende de ozonlaag afbrekende stoffen

VERORDENING (EG) Nr. 1005/2009 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 16 september 2009 betreffende de ozonlaag afbrekende stoffen 02009R1005 NL 19.04.2017 003.001 1 Onderstaande tekst dient louter ter informatie en is juridisch niet bindend. De EU-instellingen zijn niet aansprakelijk voor de inhoud. Alleen de besluiten die zijn gepubliceerd

Nadere informatie

Herziene F-gassenverordening

Herziene F-gassenverordening Herziene F-gassenverordening Schakeldag 2014 26 juni 2014 Harald van der Bol Inhoud Inleiding Samenvatting belangrijkste onderdelen F-gassenverordening Nederlandse regelgeving Aandachtspunten voor Toezicht

Nadere informatie

Francis Altdorfer, ECONOTEC Tom Dauwe, VITO. LNE Rondetafelconferentie: F-gassen in koel- en luchtbehandelingsinstallaties 14 mei 2012.

Francis Altdorfer, ECONOTEC Tom Dauwe, VITO. LNE Rondetafelconferentie: F-gassen in koel- en luchtbehandelingsinstallaties 14 mei 2012. EMISSIE-INVENTARISATIEMETHODE VOOR F-GASSEN IN DE KOELSECTOR Francis Altdorfer, Tom Dauwe, VITO LNE Rondetafelconferentie: F-gassen in koel- en luchtbehandelingsinstallaties 14 mei 2012 1 Inhoud Inleiding

Nadere informatie

Bescherming Ozonlaag. Een gezonde ozonlaag lijkt dichterbij dan verstandig zongedrag. Brochure voor Wereldozondag, 16 september 2013

Bescherming Ozonlaag. Een gezonde ozonlaag lijkt dichterbij dan verstandig zongedrag. Brochure voor Wereldozondag, 16 september 2013 Bescherming Ozonlaag Een gezonde ozonlaag lijkt dichterbij dan verstandig zongedrag Brochure voor Wereldozondag, 16 september 2013 Uitgave van KNMI en RIVM Ministerie van Infrastructuur en Milieu 2 Bescherming

Nadere informatie

CARICOM staat voor Caribbean Community (Caribische Gemeenschap) and Common Market (Gemeenschappelijke Markt).

CARICOM staat voor Caribbean Community (Caribische Gemeenschap) and Common Market (Gemeenschappelijke Markt). ORGANEN VAN DE CARICOM SURINAME INTEGREERT CARICOM staat voor Caribbean Community (Caribische Gemeenschap) and Common Market (Gemeenschappelijke Markt). De organen van de CARICOM zijn: 1. De staatshoofden

Nadere informatie

HVAC (verwarming, ventilatie en airconditioning) en Koeling zijn essentiële elementen voor gezondheid, welzijn en comfort in ons dagelijks leven

HVAC (verwarming, ventilatie en airconditioning) en Koeling zijn essentiële elementen voor gezondheid, welzijn en comfort in ons dagelijks leven HVAC en Koeling HVAC (verwarming, ventilatie en airconditioning) en Koeling zijn essentiële elementen voor gezondheid, welzijn en comfort in ons dagelijks leven Huizen, commerciële en industriële gebouwen

Nadere informatie

VERORDENINGEN. VERORDENING (EG) Nr. 1005/2009 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 16 september 2009 betreffende de ozonlaag afbrekende stoffen

VERORDENINGEN. VERORDENING (EG) Nr. 1005/2009 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 16 september 2009 betreffende de ozonlaag afbrekende stoffen 31.10.2009 Publicatieblad van de Europese Unie L 286/1 I (Besluiten op grond van het EG- en het Euratom-Verdrag waarvan publicatie verplicht is) VERORDENINGEN VERORDENING (EG) Nr. 1005/2009 VAN HET EUROPEES

Nadere informatie

Vlaamse regelgeving inzake lekverliezen Studiedag reductie F-gassen in de koelsector 7 juli 2016

Vlaamse regelgeving inzake lekverliezen Studiedag reductie F-gassen in de koelsector 7 juli 2016 Vlaamse regelgeving inzake lekverliezen Studiedag reductie F-gassen in de koelsector 7 juli 2016 Sven Claeys Broeikasgassen en hun Global Warming Potential (GWP) CO 2 1 CH 4 21 N 2 O 310 HFK s, PFK s en

Nadere informatie

Axima Refrigeration. 100% cooling technology. www.aximaref-gdfsuez.be

Axima Refrigeration. 100% cooling technology. www.aximaref-gdfsuez.be Axima Refrigeration 100% cooling technology www.aximaref-gdfsuez.be Het doel heiligt de middelen Quiz algemene koeltechnische kennis? Zijn er natuurlijke koudemiddelen beschikbaar onder het kritische punt

Nadere informatie

UITVOERINGSVERORDENING (EU) 2017/1375 VAN DE COMMISSIE

UITVOERINGSVERORDENING (EU) 2017/1375 VAN DE COMMISSIE L 194/4 UITVOERINGSVERORDENING (EU) 2017/1375 VAN DE COMMISSIE van 25 juli 2017 tot wijziging van Uitvoeringsverordening (EU) nr. 1191/2014 tot vaststelling van de vorm en indieningswijze van het verslag

Nadere informatie

Circulaire Economie Tilburg. Analyse grondstofstromen op gemeenteniveau

Circulaire Economie Tilburg. Analyse grondstofstromen op gemeenteniveau Circulaire Economie Tilburg Analyse grondstofstromen op gemeenteniveau 28 november 2017 Aanleiding Aanpak circulaire economie Tilburg (december 2016): Voedsel: minder voedselverspilling Consumptiegoederen

Nadere informatie

1. RISK & SAFETY ZINNEN

1. RISK & SAFETY ZINNEN 1. RISK & SAFETY ZINNEN Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen R-zinnen geven bijzondere gevaren (Risks) aan. S-zinnen geven veiligheidsaanbevelingen (Safety) aan. De zinnen zijn

Nadere informatie

Het Nationaal REDD + Programma Suriname DE BESTURING. Mw. Ellen Naarendorp 10 april 2015

Het Nationaal REDD + Programma Suriname DE BESTURING. Mw. Ellen Naarendorp 10 april 2015 Het Nationaal REDD + Programma Suriname DE BESTURING Mw. Ellen Naarendorp 10 april 2015 .. WE ZIJN HET BOS.. HET REDD + WAAROM PROGRAMMA SURINAME? WIJ WILLEN DIT > voor ons NAGESLACHT WIJ WILLEN DIT >

Nadere informatie

De plaats op aarde. Hoe dichter bij de evenaar en hoe hoger in de bergen hoe sterker het UV-licht.

De plaats op aarde. Hoe dichter bij de evenaar en hoe hoger in de bergen hoe sterker het UV-licht. Verstandig zonnen Zonnestraling De zon geeft ons warmte, daglicht, maar ook UV-straling. Twee soorten UV-straling, bereiken de aarde. Het UV-A licht is het gedeelte van het zonlicht waardoor de huid bruin

Nadere informatie

Bijlage 18. Retributies voor de behandeling van de aanvraag en de uitoefening van het toezicht op de erkenningen met betrekking tot het leefmilieu

Bijlage 18. Retributies voor de behandeling van de aanvraag en de uitoefening van het toezicht op de erkenningen met betrekking tot het leefmilieu Bijlage 4 bij het besluit van de Vlaamse Regering van *** tot wijziging van diverse besluiten inzake leefmilieu, wat betreft een aanpassing aan de Bijlage 18 bij het VLAREL Bijlage 18. Retributies voor

Nadere informatie

ODS Licensing System. Handboek

ODS Licensing System. Handboek EUROPESE COMMISSIE DIRECTORAAT-GENERAAL KLIMAATACTIE Directoraat A - Internationale Betrekkingen en Integratie CLIMA.A.2 - Klimaatfinanciering, Integratie, Protocol van Montreal ODS Licensing System Handboek

Nadere informatie

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. 3 Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Nadere informatie

Fotodynamische therapie met daglicht bij actinische keratosen

Fotodynamische therapie met daglicht bij actinische keratosen Patiënteninformatie Fotodynamische therapie met daglicht bij actinische keratosen 1234567890-terTER_ Fotodynamische therapie met daglicht bij actinische keratosen U heeft een afspraak via Tergooi voor

Nadere informatie

Meerjaren Ontwikkelingsplan 2001 t/m 2005 BELEID VOOR DE RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUMANAGEMENT

Meerjaren Ontwikkelingsplan 2001 t/m 2005 BELEID VOOR DE RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUMANAGEMENT Hoofdstuk 9 BELEID VOOR DE RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUMANAGEMENT In de onderstaande paragrafen komen aan de orde beleidsaspecten en geografische gebieden, die een directe invloed hebben op het gebruik

Nadere informatie

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen en S-zinnen Inhoud Pag. -zinnen... 2 Gecombineerde -zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen (aanduiding bijzondere gevaren, isk-zinnen) -nummer Gevarenaanduiding 1 2 3 4 5

Nadere informatie

Klimaatbeleid van het Ministerie van Arbeid, Technologische Ontwikkeling en Milieu

Klimaatbeleid van het Ministerie van Arbeid, Technologische Ontwikkeling en Milieu Klimaatbeleid van het Ministerie van Arbeid, Technologische Ontwikkeling en Milieu Drs. J. Amarello-Williams Minister ATM/ National Focal Point UNFCCC Suriname Inhoud Introductie Milieutaken ATM Stand

Nadere informatie

VERORDENING (EG) Nr. 2037/2000 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 29 juni 2000 betreffende de ozonlaag afbrekende stoffen

VERORDENING (EG) Nr. 2037/2000 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 29 juni 2000 betreffende de ozonlaag afbrekende stoffen bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB L 244 van 29/09/2000 VERORDENING (EG) Nr. 2037/2000 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 29 juni 2000 betreffende de ozonlaag afbrekende stoffen

Nadere informatie

Zonnebescherming Waarom is het belangrijk om je tegen de zon te beschermen? Wat is de impact van UVA stralen op de huid?

Zonnebescherming Waarom is het belangrijk om je tegen de zon te beschermen? Wat is de impact van UVA stralen op de huid? Zonnebescherming Waarom is het belangrijk om je tegen de zon te beschermen? UV-stralen hebben een ontstekingswerend effect,ze versterken ons positieve gevoel en goede humeur. Maar we hebben het dan over

Nadere informatie

Zonlicht en de huid: verstandig omgaan met de zon

Zonlicht en de huid: verstandig omgaan met de zon Zonlicht en de huid Zonlicht en de huid: verstandig omgaan met de zon Een beetje zonlicht is goed voor iedereen. Ultraviolette stralen zorgen voor de aanmaak van vitamine D. Dit is nodig voor sterke botten.

Nadere informatie

> www.vrom.nl. Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee

> www.vrom.nl. Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee > www.vrom.nl Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee 02 Steeds meer mensen hebben een airco in de auto. Een autoairco is comfortabel. In de zomer houdt de airco uw auto lekker koel. En in de winter

Nadere informatie

Export van tweedehands elektronica

Export van tweedehands elektronica Export van tweedehands elektronica De Europese Unie stelt strenge eisen aan de export van afval. De Europese regels verbieden het zonder vergunning exporteren van elektronica-afval naar landen in Afrika.

Nadere informatie

Herziening EU F-gassenverordening

Herziening EU F-gassenverordening Herziening EU F-gassenverordening KNVvK 21 mei 2013, Zaltbommel 3 december 2013 Herman Walthaus [email protected] Inhoud Toelichting voorstel commissie Proces en planning Belangrijkste discussiepunten

Nadere informatie

(EU) nr. 517/2014 (F-gassen) Wat zijn F-gassen? Europese regelgeving F-gassen Aanpassingen VLAREL Aanpassingen VLAREM II

(EU) nr. 517/2014 (F-gassen) Wat zijn F-gassen? Europese regelgeving F-gassen Aanpassingen VLAREL Aanpassingen VLAREM II VLAREM- en VLARELwijzigingen t.g.v. verordening (EU) nr. 517/2014 (F-gassen) Nele Maes Dienst BBT en Erkenningen Afdeling Milieuvergunningen 2 december 2015 VLAREM- en VLARELwijzigingen t.g.v. verordening

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen)

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen) Document Milieu-, Natuur- en Energiebeleid Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel Tel 02 553 03 55 - Fax 02 553 80 06 [email protected] Onderwerp Status versie datum auteur R-zinnen en S-zinnen

Nadere informatie

REAL Alternatives Europe

REAL Alternatives Europe REAL Alternatives Europe UC Leuven Limburg Instelling Fusiehogeschool: KHLim, KHL, Groep T Groepen Groep Management en Technologie Groep Lerarenopleiding Groep Gezondheid en Welzijn UCLL in cijfers Meer

Nadere informatie

PREVENTIE: ZON EN KANKER

PREVENTIE: ZON EN KANKER PREVENTIE: ZON EN KANKER ONCOLOGISCH CENTRUM Onco_dermato_015 INHOUDSTAFEL 01 Wat doet de straling van de zon met onze huid? 3 02 Praktische tips 8 03 Veel gestelde vragen 8 Preventie: zon en kanker 2

Nadere informatie

Verstandig zonnen. J.L.M. van Houtum, dermatoloog. 8 mei 2012

Verstandig zonnen. J.L.M. van Houtum, dermatoloog. 8 mei 2012 Verstandig zonnen J.L.M. van Houtum, dermatoloog 8 mei 2012 Inhoud Wat is zonlicht? Ultraviolet licht Huidtypes Effecten van zonlicht: acuut en chronisch Zonnebrandcrèmes Hoe beschermt u uw huid het best

Nadere informatie

S.A.M. Schagen BV. 3.B.1_1 CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2

S.A.M. Schagen BV. 3.B.1_1 CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 S.A.M. Schagen BV 3.B.1_1 CO2 reductiedoelstellingen 2016 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Halfjaarlijkse publicatie januari t/m juni 2013. Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen

Nadere informatie

Minimaliseer het stralingsrisico voor uw buitenwerkers

Minimaliseer het stralingsrisico voor uw buitenwerkers Minimaliseer het stralingsrisico voor uw buitenwerkers Richtlijnen voor werkgevers Kunt u het buiten werken niet voorkomen? Neem advies over bescherming tegen de zon mee in trainingen over gezondheid en

Nadere informatie

Daarnaast zijn er ook S-zinnen; deze geven aanbevelingen voor het veilig werken met bepaalde stoffen. S staat hier voor Safety.

Daarnaast zijn er ook S-zinnen; deze geven aanbevelingen voor het veilig werken met bepaalde stoffen. S staat hier voor Safety. - en S-zinnen -zinnen zijn internationaal gestandaardiseerde risicobeschrijvingen die (indien van toepassing) dienen te worden aangebracht op verpakkingen van stoffen die bepaalde risico s met zich meebrengen.

Nadere informatie

Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen

Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen RISK & SAFETY ZINNEN Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen Laatste update: 11 maart 2003 Volgens het 'Besluit verpakking en aanduiding milieugevaarlijke stoffen', behorende bij

Nadere informatie

Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB)

Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB) Voorwaarden voor groei en ontwikkeling van het Middenen Kleinbedrijf (MKB) R. Radjie 15 Februari 2011 Inhoudsopgave Definitie en gegevens MKB sector in Suriname Kwalitatieve analyse MKB sector Aanbevelingen

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen 1 van 8 Rzinnen & S zinnen Datum: 18032013 Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: Rzinnen R 1 R 2 R 3 R 4 R 5 R 6 R 7 R 8 R 9 R 10 R 11 R 12 R 14 R 15 R 16 R 17

Nadere informatie

Certificering voor koeltechnische bedrijven en hun koeltechnici

Certificering voor koeltechnische bedrijven en hun koeltechnici Certificering voor koeltechnische bedrijven en hun koeltechnici Leidraad bij de regelgeving rond stationaire koelinstallaties Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Koning Albert II - laan 20 bus 8-1000

Nadere informatie

1. HET DPSIR-MODEL : VOOR EEN GEÏNTEGREERDE AANPAK VAN DE

1. HET DPSIR-MODEL : VOOR EEN GEÏNTEGREERDE AANPAK VAN DE 1. HET DPSIR-MODEL : VOOR EEN GEÏNTEGREERDE AANPAK VAN DE 1.Inleiding BESCHERMING VAN DE LUCHTKWALITEIT De lucht die wij inademen is in uiteenlopende mate bezoedeld door vervuilende stoffen (gassen, deeltjes,

Nadere informatie

Problematiek van F-gassen en opportuniteiten voor natuurlijke koelmiddelen

Problematiek van F-gassen en opportuniteiten voor natuurlijke koelmiddelen Problematiek van F-gassen en opportuniteiten voor natuurlijke koelmiddelen Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Afd. Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid tel: 02/553.11.29 --- fax: 02/553.11.45

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Thema 7

Samenvatting Biologie Thema 7 Samenvatting Biologie Thema 7 Samenvatting door een scholier 1416 woorden 5 juni 2012 6,8 19 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Par. 1 De mens is afhankelijk van het milieu. De mens

Nadere informatie

Informatiefolder. Zonnebrand

Informatiefolder. Zonnebrand Informatiefolder Zonnebrand Inhoudsopgave Zonlicht en UV-straling 3 Risico's van zonnebaden 4 Zonnebrand Zonnesteek Zonneallergie Geneesmiddelen Wanneer moet u een arts raadplegen 5 Huidtypen 6 Kinderen

Nadere informatie

Te veel zon is niet gezond

Te veel zon is niet gezond Te veel zon is niet gezond Dat beetje zon in Nederland... Als u zorgt voor de nodige bescherming, dan is de zon beslist ook goed voor u. In deze folder vindt u 10 tips om verstandig te zonnen. Veel mensen

Nadere informatie

Wetgeving en beleid rond koelmiddelproblematiek

Wetgeving en beleid rond koelmiddelproblematiek Wetgeving en beleid rond koelmiddelproblematiek Sven Claeys Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Afd. Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid Dienst Klimaat tel: 02/553.11.29 [email protected]

Nadere informatie

Bewust Duurzaam Bouwen. Deel 1: Waarom?

Bewust Duurzaam Bouwen. Deel 1: Waarom? Bewust Duurzaam Bouwen Deel 1: Waarom? 1 Bewust Duurzaam Bouwen Bron: www.klimaat.be 2 1. Waarom? 1. Milieu 2. Energie 3. Overheid 4. Comfort 3 1. Waarom? 1. Milieu 2. Energie 3. Overheid 4. Comfort 4

Nadere informatie

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN :

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : Bijlage IX R 1 : In droge toestand ontplofbaar AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : R 2 : Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken

Nadere informatie

De toekomst van niet-natuurlijke koelmiddelen

De toekomst van niet-natuurlijke koelmiddelen De toekomst van niet-e koelmiddelen Sinds 1 januari 2015 zijn koelmiddelen die chloor bevatten (HCFK s en CFK s) verboden. Koelmiddelen met chlooratomen kunnen zorgen voor een aantasting van de ozonlaag.

Nadere informatie

Chemische producten In 2010 verandert de etikettering! Synthesedossier

Chemische producten In 2010 verandert de etikettering! Synthesedossier Chemische producten In 2010 verandert de etikettering! Synthesedossier Philippe Vigneron Studiedienst Algemene Centrale Inleiding Chemische producten zijn alomtegenwoordig en we komen er allemaal mee in

Nadere informatie

Wij danken allen die het mogelijk hebben gemaakt om deze Conferentie te houden.

Wij danken allen die het mogelijk hebben gemaakt om deze Conferentie te houden. Voorwoord Dit concept document is tot stand gekomen vanuit presentaties, discussies en overwegingen met verschillende belangengroepen bij de Organisatie van de Conferentie Ordening Goud sector in Suriname

Nadere informatie

Vervangunits VRV RQYQ140-180P. Daikin's oplossing voor de uitfasering van R-22. » Voordelige upgrade voor R-22 systemen

Vervangunits VRV RQYQ140-180P. Daikin's oplossing voor de uitfasering van R-22. » Voordelige upgrade voor R-22 systemen Vervangunits VRV Daikin's oplossing voor de uitfasering van R-22» Voordelige upgrade voor R-22 systemen» Automatische reiniging van koelmiddelleidingen» Geen beperkingen op de voorgeschiedenis van het

Nadere informatie

Versie 23 oktober 2017

Versie 23 oktober 2017 Vlaamse overheid AFDELING GEBIEDSONTWIKKELING, OMGEVINGSPLANNING EN -PROJECTEN (GOP) Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 BRUSSEL T 02 553 79 97 [email protected] www.omgevingvlaanderen.be

Nadere informatie

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn Zet goede bedoelingen om in goede acties Ingeborg Boon NEN met dank aan Hans Kröder 1 Europees: 30 leden Wereldwijd: 159 leden ruim 60 jaar 18.000 publicaties Missie:

Nadere informatie

Ricardo Lachman en Jolanda Willems

Ricardo Lachman en Jolanda Willems Project: stimulering Arbeidshygiëne in Suriname Ricardo Lachman en Jolanda Willems Opzet presentatie 1)algemeen beeld van het land Suriname 2) algemeen beeld van arbeidshygiëne in Suriname met de probleemgebieden

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

Koudeproductie. Verbod op het gebruik van koelmiddelen die de ozonlaag afbreken = Euthanasie of anesthesie?

Koudeproductie. Verbod op het gebruik van koelmiddelen die de ozonlaag afbreken = Euthanasie of anesthesie? Koudeproductie Verbod op het gebruik van koelmiddelen die de ozonlaag afbreken = Euthanasie of anesthesie? Inhoud I. De uitdagingen : Milieu, Energie en Beschikbaarheid II. Plan van aanpak III. Dalkia

Nadere informatie

Compostering. De echte oplossing voor de mestproblematiek

Compostering. De echte oplossing voor de mestproblematiek Compostering De echte oplossing voor de mestproblematiek De composteringstunnel De oplossing voor veel agrarische knelpunten Regeringsbeleid, milieuverordeningen, steeds hogere kwaliteitseisen en specifieke

Nadere informatie

Warmtepompen CONCEPTFICHE 5: Inleiding

Warmtepompen CONCEPTFICHE 5: Inleiding CONCEPTFICHE 5: Warmtepompen Inleiding Uit ervaringen in het dagelijkse leven weten we dat bijvoorbeeld een kop warme koffie op natuurlijke wijze afkoelt door de blootstelling aan de omgevingslucht. Dit

Nadere informatie

ZON EN HUIDKANKER KANKERCENTRUM UZ GENT. Onco_dermato_011

ZON EN HUIDKANKER KANKERCENTRUM UZ GENT. Onco_dermato_011 ZON EN HUIDKANKER KANKERCENTRUM UZ GENT Onco_dermato_011 INHOUDSTAFEL 01 Inleiding 3 02 Wat zijn risicofactoren voor het ontstaan van huidkanker? 3 03 Wat doet de straling van de zon met onze huid? 4 04

Nadere informatie

Duurzaam waterafstotende behandeling van de buitenstof om water eenvoudig te laten weglopen.

Duurzaam waterafstotende behandeling van de buitenstof om water eenvoudig te laten weglopen. Elke steek en vezel is uitgevoerd met de nieuwste technologie om u de beste prestaties en het beste comfort te geven: waterdicht, ademend, vochtopnemend en beschermend tegen de zon. Hieronder de technische

Nadere informatie

De eindverantwoordelijkheid voor het naleven van de VLAREM-voorwaarden ligt bij de exploitant (of eigenaar) van de koelinstallatie.

De eindverantwoordelijkheid voor het naleven van de VLAREM-voorwaarden ligt bij de exploitant (of eigenaar) van de koelinstallatie. Module 6 - Inleiding De belangrijkste wettelijke verplichtingen met betrekking tot het uitbaten van koeltoepassingen zijn terug te vinden in Europese en Vlaamse regelgeving, met name: EU-verordening 517/2014;

Nadere informatie