Gezondheid en welzijn

Transcriptie

1 JONGERENPEILING 0 De jongerenpeiling heeft als doel om op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Ruim.00 jongeren in de leeftijd van t/m jaar in de regio ZuidHolland Noord zijn ondervraagd. In 1 is de jongerenpeiling voor het eerst uitgevoerd. De resultaten van de jongerenpeiling worden gepresenteerd in de volgende factsheets: 1. Onderzoeksopzet. Achtergrondkenmerken. Gezondheid en welzijn. Lichaamsbeweging en voeding. Tabak, cannabis en harddrugs. Alcohol. Vrije tijd en gokken. Werk en geld. Seksualiteit en veilig vrijen. Onveiligheid en criminaliteit.conclusies en aanbevelingen Colofon tekst Anouk van de Laar Martine Mulder Irma Paijmans Hanneke Tielen (epidemiologie) bijbestellen tel: 01 [email protected] druk DZB, Leiden Gezondheid en welzijn In deze factsheet wordt de lichamelijke en geestelijke gezondheid van jongeren in de regio ZuidHolland Noord in twee delen beschreven. Het eerste deel gaat over lichamelijke gezondheid. Hoe beoordelen jongeren hun gezondheid? Heeft de specialist of huisarts het afgelopen jaar één of meer ziekten of aandoeningen vastgesteld? Hoeveel jongeren verzuimen wegens ziekte van school? In het tweede deel wordt beschreven hoeveel jongeren een indicatie voor psychosociale problemen hebben. Hoeveel jongeren piekeren en waarover? Hoe gelukkig of ongelukkig voelen jongeren zich? Wat is het percentage jongeren dat het afgelopen jaar een instelling voor geestelijke hulpverlening heeft bezocht? Bovendien wordt aandacht besteed aan lichamelijke mishandeling, ongewenste seksuele ervaringen en beroving of bedreiging. De samenhang tussen lichamelijke gezondheid en geestelijke gezondheid wordt bekeken. Tenslotte wordt er in beide delen een vergelijking gemaakt met 1. In de overzichtstabel op de laatste pagina staan de belangrijkste resultaten samengevat in kerncijfers. DEEL 1 LICHAMELIJKE GEZONDHEID Van de jongeren Figuur 1 Percentage jongeren dat de eigen gezondheid matig tot slecht vindt, dat één of vindt % de eigen gezondheid matig en meer ziekten heeft en van school heeft verzuimd naar leeftijd en geslacht 1% slecht. Vrouwen beoordelen hun 0% gezondheid slechter dan mannen. 0% Met de leeftijd stijgt het percentage jongeren dat hun gezondheid matig tot slecht 0% 0% 0% 0% % beoordeelt (zie % figuur 1). 0% In de regio Alphen jaar 1 jaar 1 jaar jaar aan den Rijn (cluster B) wordt de eigen gezondheid gezondheid matig/ slecht man één of meer ziekten man gezondheid matig/slecht vrouw één of meer ziekt en vrouw slechter beoordeeld ziekteverzuim school man ziekteverzuim school vrouw dan gemiddeld in de regio. Het merendeel van de jongeren heeft het afgelopen jaar één of meer ziekten of aandoeningen gehad (vastgesteld door een huisarts of specialist), 1% heeft één of twee ziekten gehad en % drie of meer ziekten. Vrouwen hebben vaker één of meer ziekten of aandoeningen gehad dan mannen. januari 0

2 Figuur nek, schouder, heup, armen of benen Ook is er een verschil tussen mannen en vrouwen in de mate waarin bepaalde ziekten en aandoeningen veel voorkomen (zie figuur ). Bij mannen zijn de meest voorkomende problemen: 1. sportblessure of sportongeval. problemen aan nek, schouder, heup, armen of benen. allergie eczeem of andere huidproblemen Bij vrouwen zijn de meest voorkomende problemen: 1. problemen aan nek, schouder, heup, armen of benen. eczeem of andere huidproblemen. allergie Hoewel jongeren in Leiden (cluster A) hun gezondheid niet beter beoordelen, hebben zij minder vaak één of meer ziekten of aandoeningen gehad het afgelopen jaar. In de afgelopen vier weken is een derde van de schoolgaande jongeren wel eens van school thuis gebleven door ziekte 1. Het merendeel was één t/m twee dagen ziek, % drie t/m vijf dagen en % meer dan zes dagen. Vrouwen melden zich vaker ziek van school dan mannen. Het ziekteverzuim is het grootst op 1 jarige leeftijd (figuur 1). Er is geen verschil in schoolverzuim door ziekte in de verschillende clusters. Etniciteit en gezin Allochtone jongeren hebben het afgelopen jaar vaker één of meer ziekten of aandoeningen gehad en verzuimen ook meer van school door ziekte dan autochtone jongeren, maar ze beoordelen hun gezondheid niet slechter. Jongeren die zich niet Nederlands voelen beoordelen hun gezondheid wel slechter dan jongeren die zich Nederlands voelen. Bij 1 jarigen is er een duidelijke relatie tussen het gezin en lichamelijke gezondheid. Jongeren die in een éénoudergezin wonen beoordelen hun gezondheid slechter en het ziekteverzuim van school is hoger. Jongeren die in een nieuwoudergezin wonen beoordelen hun gezondheid ook slechter en hebben het afgelopen jaar vaker één of meer ziekten of aandoeningen gehad. Jongeren 1 Lichamelijke ziekten of aandoeningen bij mannen en vrouwen sportblessure of sportongeval allergie eczeem of andere huidproblemen ontsteking holte, hoofd ernstige hoofdpijn of migraine astma blijvend slecht gehoor epilepsie suikerziekte andere ziekte of aandoening 0% % % % % % 0% man vrouw Het ziekte verzuim van school is niet nagevraagd bij studenten van het HBO of universiteit van 1 jaar die alleenstaand zijn of in een éénoudergezin wonen beoordelen hun gezondheid slechter dan gemiddeld. Onderwijs, arbeidssituatie en arbeidssituatie ouders Op het LWOO en VMBO is het ziekteverzuim hoger dan gemiddeld. De arbeidssituatie van 1 jarigen zelf is van invloed op de lichamelijke gezondheid: vrijwillig werklozen (vooral huisvrouwen) beoordelen hun gezondheid slechter en hebben vaker één of meer ziekten of aandoeningen. Bij thuiswonende jongeren wordt de eigen gezondheid slechter beoordeeld als de ouder(s) werkloos of arbeidsongeschikt zijn. Vergelijking 0 met 1 Jongeren beoordelen hun gezondheid in 0 niet slechter dan in 1. Bij mannen is er zelfs sprake van een verbetering. In de kleine gemeenten rondom Leiden en Alphen (cluster D) is het percentage jongeren dat de eigen gezondheid matig tot slecht beoordeelt afgenomen van % naar %. Het ziekteverzuim van school is in 0 vergeleken met 1 gestegen van % naar %. De stijging kan het gevolg zijn van de maand waarop de vragenlijsten zijn afgenomen (1: september, 0: april). Er is vooral een stijging bij de vrouwen van % naar %. Het ziekteverzuim van school is onder 1 jarigen het hoogst, maar bij jongeren van jaar is de grootste stijging van % naar 1%. Schoolgaande jongeren in Alphen aan den Rijn (cluster B) en Noordoost Duin en Bollenstreek (cluster H) hebben meer van school verzuimd in 0 dan in 1. Ook het ziekteverzuim van school onder autochtone jongeren en jongeren op het LWOO of VMBO en HAVO of VWO is gestegen. Tevens melden thuiswonende jongeren waarvan de ouders niet werkloos of arbeidsongeschikt zijn zich in 0 vaker ziek dan in 1. DEEL GEESTELIJKE GEZONDHEID Psychosociale problemen De geestelijke gezondheid is gemeten m.b.v. de KIVPA vragenlijst, hieruit blijkt dat een kwart van de jongeren een indicatie voor psychosociale problemen heeft. Vrouwen hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen dan mannen. Met de leeftijd stijgt het percentage jongeren met een indicatie voor psychosociale problemen (figuur ). In Leiden (cluster A) zijn er meer jongeren met een indicatie voor psychosociale problemen, in de kleine gemeenten rondom Leiden en Alphen (cluster D) minder. De Korte Indicatieve Vragenlijst voor Problematiek bij Adolescenten (KIVPA) is een lijst met vragen over de sociale omgeving, psychosomatische klachten en het beeld dat de jongere over zichzelf heeft. Uit deze vragen wordt een score berekend. Een score boven een bepaalde waarde is een indicatie dat een jongere psychosociale problemen kan hebben.

3 Figuur 0% % 0% % % % % % 0% Percentage jongeren met een indicatie voor psychosociale problemen, dat dag en nacht piekert of zich ongelukkig voelen naar leeftijd en geslacht Aan de jongeren is gevraagd of bij hen het afgelopen jaar depressiviteit is geconstateerd door een huisarts of specialist. Dit is bij % van de jongeren het geval. Bij vrouwen komt vaker depressiviteit voor dan bij mannen. Het percentage jongeren waarbij depressiviteit is geconstateerd stijgt met de leeftijd. In Leiden (cluster A) en in Zuidwest Duin en Bollenstreek (cluster G) komt meer depressiviteit voor dan gemiddeld in de regio. Eén op de vijf jongeren piekert dag en nacht over problemen. Vrouwen en 1plussers piekeren vaker dag en nacht dan gemiddeld in de regio (zie figuur ). Ook is er een verschil tussen mannen en vrouwen waarover ze zich zorgen maken. Vrouwen maken zich het meest zorgen over zichzelf, verkering of relatie en daarna school of opleiding. Mannen maken zich het meest zorgen over hun school of opleiding, de toekomst en als derde verkering of relatie (zie figuur ). Figuur jaar 1 jaar 1 jaar jaar psy ch. probl. man piekeren man ongelukkig man psych. probl. vrouw piekeren v rouw ongelukkig v rouw Problemen waar jongeren dag en nacht over piekeren naar geslacht zichzelf verkering of relatie school/ opleiding toekomst thuis vriend(inn)en geldproblemen overlijden van iemand seksualiteit pesten werkeloo sheid discriminatie zwangerschap mishandeling homoseksualiteit iets anders 0% % % 0% 0% 0% man vrouw Jongeren van 1 jaar maken zich om andere problemen zorgen dan jongeren van 1 jaar. Bij 1 jarigen zijn de meest voorkomende problemen: school of opleiding; zichzelf; thuissituatie. Jongeren van 1 jaar piekeren over: toekomst; relatie of verkering; zichzelf. In Leiden (cluster A) piekeren jongeren meer en in de kleine gemeenten rondom Leiden en Alphen (cluster D) wordt minder gepiekerd dan gemiddeld. Een klein deel van de jongeren voelt zich (erg) ongelukkig (%). Net als bij een indicatie voor psychosociale problemen en piekeren voelen vrouwen zich ongelukkiger. Het zich ongelukkig voelen neemt toe met de leeftijd. Jongeren in Leiden (cluster A) voelen zich vaker ongelukkig dan gemiddeld in de regio. Meestal kunnen jongeren ergens naar toe met hun problemen. Jongeren van jaar bespreken hun problemen het meest met hun (pleeg)vader of (pleeg)moeder. Jongeren van tot jaar gaan met hun problemen naar een vriend of vriendin. Van de jongeren kan % nergens naar toe met problemen, dit zijn vooral jongeren van jaar, mannen en allochtonen. Van de jongeren die nergens naar toe kan met problemen, piekert % dag en nacht, voelt één op de tien zich ongelukkig en een derde heeft een indicatie voor psychosociale problemen. Etniciteit, gezin, arbeidssituatie en arbeidssituatie ouders Allochtone jongeren hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen en piekeren ook meer dan autochtone jongeren, maar ze voelen zich wel even gelukkig. Deze samenhang is ook aanwezig voor jongeren die zich nietnederlands voelen, maar deze jongeren voelen zich ook vaker ongelukkig. Jongeren van 1 jaar die in een éénoudergezin wonen, hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen en piekeren vaker dag en nacht. Zij piekeren net als andere 1 jarigen over school, zichzelf en de thuissituatie maar ook over het overlijden van iemand (% vergeleken met 1% gemiddeld onder 1 jarigen). In de leeftijdsgroep 1 jaar hebben jongeren die in een éénoudergezin wonen en alleenstaanden vaker een indicatie voor psychosociale problemen, ze piekeren vaker en voelen zich vaker ongelukkig. Tevens piekeren jongeren van 1 jaar die in een nieuwoudergezin wonen vaker dan gemiddeld. Vrijwillig en onvrijwillig werklozen piekeren bijna twee keer zo veel als gemiddeld jongeren van 1 jaar. Vrijwillig werklozen piekeren vooral over geld, zichzelf en de toekomst. Onvrijwillig werklozen piekeren over de toekomst, zichzelf en werk.

4 Thuiswonende jongeren waarvan de ouders werkloos of arbeidsongeschikt zijn hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen, piekeren vaker dag en nacht en voelen zich ongelukkiger dan jongeren waarvan de ouders werken. Gebruik van de zorg Het afgelopen jaar heeft % van de jongeren een instelling voor professionele geestelijke hulpverlening bezocht. Van de jongeren met een indicatie voor psychosociale problemen, bezoekt % een instelling voor professionele hulp. Jongeren maken het meest gebruik van professionele hulp van een psycholoog, psychotherapeut, psychiater of de Rijngeest Groep (zie tabel 1). Tabel 1 Gebruik van de zorg naar geslacht man vrouw psycholoog, psychotherapeut, psychiater, Rijngeestgroep,%,% maatschappelijk werk 0,%,1% bureau jeugdzorg 0,% 1,% verslavingszorg (Parnassia) 0,% 0% ben ergens anders geweest,%,% ben ergens geweest, weet niet meer waar 0,% 0,% Vrouwen hebben het afgelopen jaar vaker een instelling bezocht voor professionele hulp dan mannen. Jongeren van 1 jaar maken meer gebruik van professionele hulp dan 1 jarigen jongeren. Waar men voor Leiden een hoger percentage jongeren zag die piekeren en met een indicatie voor psychosociale problemen, ziet men hier geen verhoogd gebruik van de zorg. Etniciteit, gezin, onderwijs en arbeidssituatie Er is vrijwel geen verschil in het gebruik van zorg tussen allochtone en autochtone jongeren. Als men kijkt naar de invloed van het gezin op het zoeken van professionele hulp, ziet men dat jongeren van 1 jaar die in een éénoudergezin en nieuwoudergezin wonen vaker gebruik maken van professionele hulp. Jongeren op het LWOO of VMBO hebben het afgelopen jaar meer dan gemiddeld gebruik gemaakt van professionele hulp. Bij jongeren van 1 jaar hebben alleenstaanden het afgelopen jaar vaker een instelling bezocht. De arbeidssituatie van 1 jarigen is bepalend voor het gebruik van de zorg. Jongeren die een deeltijdopleiding doen en (vrijwillig) werkloos zijn, maken meer gebruik van professionele hulp. Thuiswonende jongeren waarvan de ouders werkloos of arbeidsongeschikt zijn, hebben vaker een instelling voor professionele hulp bezocht. Slachtofferschap Van de jongeren van jaar is 1% ooit slachtoffer geweest van lichamelijke mishandeling, % van ongewenst seksueel contact en 1% is ooit beroofd of bedreigd. Lichamelijke mishandeling komt het meest op straat voor. Mannen zijn vaker het slachtoffer van lichamelijke mishandeling en beroving of bedreiging, terwijl vrouwen vaker het slachtoffer zijn van ongewenst seksueel contact. In Leiden (cluster A) is het percentage jongeren dat slachtoffer is geweest van lichamelijke mishandeling en beroving of bedreiging hoger dan gemiddeld. Ooit lichamelijk mishandeld komt het meest voor bij: jongeren die zich nietnederlands voelen; jongeren waarvoor het geloof niets betekent; 1 jarigen die (vrijwillig) werkloos zijn; thuiswonende jongeren waarvan de ouders werkloos of arbeidsongeschikt zijn. Ooit ongewenste seksuele ervaringen vonden meest plaats bij jongeren die: in een nieuwoudergezin wonen (1 jaar); zelfstandig wonen (1 jaar); (vrijwillig) werkloos zijn (1 jaar). Ooit beroofd of bedreigd komt meer voor bij jongeren: van 1 jaar die in een éénoudergezin wonen. Van de jongeren wordt % wel eens gepest: % soms en % wordt vaak gepest. In de leeftijdsgroep van jaar worden jongeren het meest gepest. Niet alle jongeren die gepest worden piekeren daar ook over. Van de jongeren die vaak gepest worden piekert % er dag en nacht over. Van de jongeren die soms gepest worden piekert % daar dag en nacht over. Figuur ervaren gezondheid uitstekend zeer goed goed matig slecht Indicatie voor psychosociale problemen en drie of meer ziekten of aandoeningen naar ervaren gezondheid 0% % 0% 0% 0% 0% psy ch. problemen > ziekten Lichamelijke en geestelijke gezondheid De ervaren gezondheid hangt niet alleen samen met lichamelijke klachten, er is zelfs een sterkere samenhang met geestelijke gezondheid (zie figuur ). Van de jongeren die hun gezondheid slecht beoordelen, heeft % een indicatie voor psychosociale problemen en % heeft het afgelopen jaar drie of meer ziekten of aandoeningen gehad. In figuur is de samenhang weergegeven tussen het hebben van een indicatie voor psychosociale problemen en overgewicht, voeding, sporten en

5 Figuur Percentage jongeren met een indicatie voor psychosociale problemen naar mogelijke achterliggende redenen overgewicht beroofd of bedreigd niet sporten drie ziekten of meer gepest > ongezonde eetgewoonten lichamelijk mishandeld ongewenste seksuele ervaring gemiddeld jarigen 0% % 0% 0% 0% indicatie psy chosoc. probleem een aantal ingrijpende gebeurtenissen. Een indicatie voor psychosociale problemen komt veel voor bij jongeren die ooit een ongewenste seksuele ervaring hebben gehad. Vergelijking 0 met 1 Het aantal jongeren met een indicatie voor psychosociale problemen is afgenomen van % in 1 naar % in 0. Bij zowel mannen als vrouwen is een afname te zien. De daling is het sterkst bij 1 jarigen in Alphen aan den Rijn (cluster B) en de kleine gemeenten rondom Leiden en Alphen aan den Rijn (cluster D), zie tabel. Tabel Indicatie voor psychosociale problemen naar leeftijd en cluster cluster 1 jaar 1 jaar A % % 1% 1% B % 1% 1% % C % 1% % % D % % 1% % G % 1% % % H % % % 0% Vergeleken met 1 is het percentage jongeren dat dag en nacht piekert niet veranderd. Jongeren van 1 jaar piekeren in 0 wel minder dan 1. Jongeren van 1 jaar die met een partner wonen zijn meer gaan piekeren. Evenals jongeren die vrijwillig werkloos zijn. Mannen zijn in 0 minder gaan piekeren over verkering of relatie (van % in 1 naar % in 0). Er is een daling in het percentage jongeren dat ooit slachtoffer is geweest van lichamelijke mishandeling (van 1% in 1 naar % in 0) en ongewenst seksueel contact (van % in 1 naar % in 0), dit geldt voor zowel mannen als vrouwen. Voor lichamelijke mishandeling is de daling aanwezig in de leeftijd van jaar en voor ongewenst seksueel contact van jaar. Deze daling in lichamelijke mishandeling en ongewenste seksuele ervaringen wordt niet waargenomen bij allochtone jongeren en (vrijwillig) werklozen. In 0 en 1 kwam lichamelijke mishandeling het meest op straat voor (zie tabel ). Vergeleken met 1 is er alleen een stijging te zien bij lichamelijke mishandeling thuis. In 1 wordt % van de jongeren die lichamelijk mishandeld zijn, thuis mishandeld. In 0 is dit gestegen naar %. Er is geen verschil in het percentage jongeren dat ooit beroofd of bedreigd is. Alleen bij jarigen en werkenden is het percentage dat ooit beroofd of bedreigd is hoger in 0 dan in 1. Het percentage jongeren dat gepest wordt is gelijk gebleven, maar jongeren in Leiden (cluster A) worden in 0 minder gepest dan in 1.. Tabel Plaats van mishandeling bij lichamelijk mishandelde jongeren 1 0 straat % % school % % thuis % % ergens anders % 1% vet= significant vergeleken met 1 Totaal % 1% vet= significant verschil met 1 1% %

6 Kerncijfers lichamelijke en geestelijke gezondheid Aantal respondenten is. beoordeelt eigen gezondheid matig of slecht lichamelijke gezondheid 1 of meer ziekten of aandoeningen ziekteverzuim van school in de afgelopen weken indicatie voor psychosociale problemen piekert dag en nacht geestelijke gezondheid ongelukkig afgelopen maanden instelling bezocht ooit lichamelijk mishandeld ongewenst seksueel contact % % % % % % % % % % regio ZuidHolland Noord subregio Leiden en omstreken Rijnstreek Duin en Bollenstreek 1 cluster A B C D G H leeftijd categorieën 1 1 leeftijd categorieën 1 1 geslacht man vrouw etniciteit (geboorteland) Nederlander overig etniciteit (gevoel) Nederlander overig betekenis geloof veel niet zo veel niets gezinssamenstelling 1 jarigen éénoudergezin tweeoudergezin nieuwoudergezin 1 jarigen éénoudergezin tweeoudergezin nieuwoudergezin alleenstaand met partner vorm onderwijs basis/speciaal onderwijs LWOO/VMBO HAVO/VWO leerlingwezen/(k)mbo HBO/universiteit arbeidssituatie 1 jarigen voltijd school deeltijd school werk onvrijwillig werkloos vrijwillig werkloos arbeidssituatie ouders thuiswonende jongeren werkloos/arb.ongeschikt niet werkloos/arb.ong. opleiding vader (zeer) laag middel hoog opleiding moeder (zeer) laag middel hoog vetgedrukt=significant afwijkend van gemiddelde ooit beroofd of bedreigd De indeling van de clusters in dit onderzoek is als volgt: A: Leiden B: Alphen aan den Rijn C: Leiderdorp, Oegstgeest en Voorschoten D: Ter Aar, Alkemade, Jacobswoude, Liemeer, Nieuwkoop, Rijnwoude en Zoeterwoude G: Katwijk, Noordwijk, Rijnsburg en Valkenburg H: Hillegom, Lisse, Noordwijkerhout, Sassenheim, Voorhout en Warmond