6 secondant #6 december Groot effect SOV/ISD-maatregel

Transcriptie

1 6 secondant #6 december 21 Groot effect SOV/ISD-maatregel Selectieve opsluiting recidivisten werkt Crimi-trends Een langere opsluiting van hardnekkige recidivisten heeft een grote bijdrage geleverd aan de daling van de criminaliteit na 22. Dat laat een studie van de Universiteit van Tilburg zien. Hierdoor zijn 14 autokraken en woninginbraken in de grote steden voorkomen en een minstens zo groot aantal fiets- en winkeldiefstallen. De baten van een langer verblijf in de gevangenis voor deze groep, veelal verslaafde, recidivisten overtreffen de kosten ervan ruimschoots, constateert Ben Vollaard.

2 secondant #6 december 21 7 Het langdurig opsluiten van de meest notoire recidivisten scheelt ongeveer 75 auto- en woninginbraken per recidivist per jaar / foto: Inge van Mill.

3 8 secondant #6 december 21 Figuur 1. Aantal aangiften auto-inbraak vs. aantal langdurig opgesloten veelplegers, aangiften auto-inbraak veelplegers in sov/isd auto-inbraak (linkeras) aantal veelplegers in sov/isd Bron: CBS, WODC, DJI. door Ben Vollaard De auteur is verbonden aan onderzoeksinstituut TILEC van de Universiteit van Tilburg. D e criminaliteit in Nederland is in de jaren na 22 spectaculair gedaald. Dan hebben we het niet over het aantal aangiften, waar vaak discussie over is, maar over slachtofferschap van criminaliteit waar honderdduizenden Nederlanders in enquêtes naar zijn gevraagd. Zijn Nederlanders opeens nette, gehoorzame burgers geworden? Nee, de dagelijkse ervaring is een andere. Zo geven mensen in enquêtes aan dat hufterig gedrag toeneemt. Ook de statistieken geven geen positief beeld. Het aantal gebroken gezinnen is niet kleiner dan tien jaar geleden. Nog altijd gaan veel jongeren zonder papieren de arbeidsmarkt op. Integratieproblemen blijven groot en de sociale ongelijkheid is niet afgenomen. Over de oorzaken van de daling in de criminaliteit is naar hartenlust gespeculeerd. De een zegt dat toegenomen preventiemaatregelen van burgers het verschil hebben gemaakt. De ander denkt dat het te maken heeft met gerichter politieoptreden. Geloofwaardig onderzoek dat deze claims kan onderbouwen, is er nauwelijks. Het meeste onderzoek richt zich op het hoe en waarom van crimineel gedrag of de vorm geving van criminaliteitsbeleid. De trend in de crimi naliteit krijgt nauwelijks aandacht. Drie jaar detentie Dit gebrek aan inzicht in wat de trend in de criminaliteit drijft, is terug te zien bij het debat over het langer opsluiten van een groep veelal verslaafde recidivisten voor wie diefstal de belangrijkste bron van inkomsten is. Iedereen kent ze wel, de zogenoemde veelplegers in het centrum van de stad. Sinds medio 21 is het mogelijk om degenen die tien of meer keer de fout in zijn gegaan voor langere tijd van straat te halen eerst via de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV), later via de Inrichting voor Stelselmatige Daders (ISD). Inclusief voorarrest gaat het om ongeveer drie jaar detentie. Justitie heeft de maatregel als buitengewoon succesvol gepresenteerd in het verlagen van de criminaliteit. De samenhang tussen de trend in diefstal uit auto s een typisch delict van deze groep daders en het aantal langdurig opgesloten recidivisten is hiervoor een aanwijzing (Figuur 1). Verdere onderbouwing voor het succesverhaal ontbrak. Het bestaande onderzoek richtte zich niet op het effect van de SOV/ISDmaatregel op de criminaliteit, maar op de ervaringen van recidivisten met de maatregel of implementatie van de maatregel in de praktijk. Zou het wat langer opsluiten van een paar honderd recidivisten in een land met 16 miljoen inwoners de criminaliteit sterk kunnen doen dalen? De universiteit van Tilburg heeft met financiering van het programma politie en Wetenschap onderzocht hoeveel verschil het langer opsluiten van recidivisten heeft gemaakt. Resultaten Veranderingen in het aantal langdurig opgesloten recidivisten blijken sterk samen te hangen met veranderingen in het aantal auto- en woninginbraken. Uit het vergelijken van de maandelijkse criminaliteitstrend in de twaalf stedelijke gebieden blijkt dat het langdurig opsluiten in SOV/ISD ongeveer 75 auto- en

4 secondant #6 december 21 9 Figuur 2. Trend in aangiften auto- en woninginbraak vs. aantal veelplegers in SOV/ISD, 12 stedelijke gebieden, verandering verandering auto- auto- en en woninginbraak per inwoner, per inwoner, voorjaar voorjaar 21-najaar 21-najaar 24 (%) 24 (%) lel-alm lel-alm bre-til-den bre-til-den den-zoe-lei den-zoe-lei arn-nij arn-nij aantal veelplegers in sov/isd per 1 inwoners, najaar 24 aantal veelplegers in sov/isd per 1 inwoners, najaar 24 Bron: CBS, DJI. Figuur 3. Aantal bij de politie bekende zeer actieve veelplegers van 25 jaar en ouder, 12 stedelijke gebieden, 2 aantal aantal zeer active zeer active veelplegers veelplegers den-zoe-lei den-zoe-lei bre-til-den arn-nij bre-til-den lel-alm arn-nij lel-alm aantal inwoners aantal inwoners Bron: KLPD, CBS woninginbraken per jaar scheelt per recidivist. Dat lijkt misschien weinig, maar het effect op de criminaliteitstrend is enorm. Dankzij het opleggen van deze maatregel aan enkele honderden recidivisten is het aantal aangiften van auto- en woninginbraak eind 27 een geschatte 3 procent lager dan het anders geweest zou zijn (Figuur 4). Niet minder dan 14 auto- en woninginbraken zijn hierdoor in de periode voorkomen. Daarmee is ongeveer twee derde van de totale daling van auto- en woninginbraak in de periode te danken aan louter en alleen het insluitingseffect van de SOV/ISD- aanpak. Met andere woorden: het voor langere tijd opsluiten van recidivisten vormt de belangrijkste verklaring voor de daling van deze vormen van criminaliteit. De effecten van de SOV/ISD-maatregel beperken zich niet tot de Randstad, maar zijn terug te zien in alle grote steden, van Enschede tot Maastricht. Kosten en baten Uit het onderzoek blijkt ook dat het effect op de criminaliteit van de SOV/ISD-maatregel zit in het langer opsluiten, niet in een lagere recidive na vrijlating. De toename van de lokale criminaliteit na vrijlating van een recidivist is even groot als de afname van de lokale criminaliteit bij het insluiten van een recidivist. De recidivist vervalt dus al snel weer in zijn oude gewoonten. Maar dankzij het langere verblijf in de gevangenis zijn per recidivist al snel tientallen zo niet honderden delicten voorkomen. >>

5 1 secondant #6 december 21 Figuur 4. Ontwikkeling aantal aangiften auto- en woninginbraak, met en zonder opsluitingseffect SOV/ISD-maatregel, 12 stedelijke gebieden, aangiften auto- en woninginbraak (per 1 inw.) Noot De criminaliteits trend zonder insluitingseffect van SOV/ISD is berekend door het daadwerkelijke aantal aangiften te verhogen met het aantal aangiften dat dankzij langdurige opsluiting in SOV/ISD is voorkomen. trend zonder insluitingseffect sov/isd daadwerkelijke trend Bron: HKS en bedrijfsprocessystemen voor maandelijkse aangiften; DJI voor aantal personen in SOV/ISD. Langdurige opsluiting is niet goedkoop. De kosten per nacht worden geschat op ruim 2 euro. Het langer opsluiten vanwege SOV/ISD kost hierdoor ongeveer 57 euro per jaar. Omdat het hier gaat om een groep die zeer veel delicten pleegt, overtreffen de baten de kosten echter ruimschoots. Uitgaande van een voorzichtige inschatting van de maatschappelijke kosten van auto- en woninginbraken, schatten we de baten op 13 euro. De verhouding tussen kosten en baten zou er natuurlijk nog gunstiger uitzien als we ook het effect op delicten als fiets- en winkeldiefstal in de analyse zouden betrekken. Conclusies Het onderzoek laat zien dat de overheid de criminaliteit sterk kan beïnvloeden. Dit kan op een heel directe manier: door het wat langer opsluiten van de meest notoire recidivisten. Selectieve opsluiting van recidivisten blijkt een goede besteding van belastinggeld. Zolang het gaat om personen die steeds opnieuw een groot aantal delicten plegen, zijn de baten van de door opsluiting voorkomen criminaliteit zo groot, dat ze de kosten ruimschoots overtreffen. Het sleutelwoord is selec tiviteit. Van het langer opsluiten van personen die in vrijheid weinig of geen delicten zouden plegen, is natuurlijk veel minder te verwachten. De grootte van het effect van de SOV/ISD-maatregel is ronduit spectaculair. Tot nog toe bestond daar twijfel over, ook bij personen die nauw betrokken waren bij dit beleidsinitiatief. Dat door deze maatregel de criminaliteit in de grote steden met tientallen procenten is gedaald, was vóór uitvoering van dit onderzoek alles behalve evident. Nu blijkt dat de SOV/ISD-maatregel misschien wel het meest effectieve criminaliteits beleid is dat ooit in Nederland is gevoerd. Vergeleken met het opsluitingseffect van de maatregel vallen de effecten van behandeling van deze groep notoire recidivisten in het niet. Het opsluitingseffect blijkt duidelijk terug te zien in de criminaliteitscijfers, het effect van behandeling niet. Dat is ook niet verwonderlijk. Uit eerder onderzoek blijkt dat van behandeling niet moet worden verwacht dat het veel effect heeft op de criminaliteit ook niet bij gebruik van de beste behandelingsmethoden en goed gekwalificeerd personeel. De sterke daling in de criminaliteit na 22 is nu voor een belangrijk deel verklaard. Wat andere oorzaken zijn voor de daling is nog onduidelijk. Zoals gesteld in de introductie, is onderzoek naar wat de criminaliteitstrend drijft bijzonder schaars. Een van de grote uitdagingen is meer helderheid te krijgen over de effecten van het nemen van preventiemaatregelen door burgers zelf. Dit kan een andere reden vormen voor een daling in de criminaliteit in een periode waarin sociale en economische problemen eerder toe dan af lijken te nemen. << Onderzoek Het onderzoek Het effect van langdurige opsluiting van veelplegers op de maatschappelijke veiligheid is te bestellen bij de uitgever Reed Business via: (zoek op: veelpleger).