Beoordelingsrichtlijn

Transcriptie

1 voor het Kiwa productcertificaat voor leidingsystemen van PVC voor het transport van drinkwater en ruw water

2 Voorwoord Kiwa Deze beoordelingsrichtlijn is opgesteld door het College van Deskundigen Waterketen (CWK) van Kiwa, waarin belanghebbende partijen op het gebied van leidingsystemen van PVC voor het transport van drinkwater en ruw water zijn vertegenwoordigd. Dit college begeleidt ook de uitvoering van certificatie en stelt zonodig deze beoordelingsrichtlijn bij. Waar in deze beoordelingsrichtlijn sprake is van College van Deskundigen (CvD) is daarmee bovengenoemd college bedoeld. Deze beoordelingsrichtlijn zal door Kiwa worden gehanteerd in samenhang met het Kiwa-Reglement voor Productcertificatie, waarin de algemene spelregels van Kiwa bij certificatie zijn vastgelegd. De producteisen en bepalingsmethoden voor de onderdelen van PVC-U zijn gebaseerd op NEN-EN-ISO 1452, delen 1, 2, 3 en 5. De producteisen en bepalingsmethoden voor de PVC-O buizen zijn gebaseerd op ISO De richtlijn bevat aanvullende eisen en bepalingsmethoden die zijn vastgesteld door het CvD. Ten minste om de vijf jaar moet de beoordelingsrichtlijn worden beoordeeld door het College van Deskundigen, doch uiterlijk vóór Kiwa Nederland B.V. Sir Winston Churchilllaan 273 Postbus AB RIJSWIJK Tel Fax [email protected] Kiwa N.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Het gebruik van deze beoordelingsrichtlijn door derden, voor welk doel dan ook, is uitsluitend toegestaan nadat een schriftelijke overeenkomst met Kiwa is gesloten waarin het gebruiksrecht is geregeld. Bindend verklaring Deze beoordelingsrichtlijn is door Kiwa bindend verklaard per Kiwa N.V

3 Inhoud Voorwoord Kiwa 1 Inhoud 2 1 Inleiding Algemeen Toepassingsgebied Acceptatie van door de leverancier geleverde onderzoeksrapporten Kwaliteitsverklaring 6 2 Terminologie Afkortingen, termen en definities 7 3 Procedure voor het verkrijgen van een kwaliteitsverklaring Toelatingsonderzoek Certificaatverlening 12 4 Producteisen en bepalingsmethoden voor de leidingsystemen Algemeen Voorkoming van aantasting van de kwaliteit van drinkwater Materiaal Algemeen VCM-gehalte in materiaal Dichtheid K-waarde Classificatie en verificatie van het materiaal Rubber Lijmen Algemene kenmerken van de producten Uiterlijk Kleur Lichtdoorlatendheid Wijzigingen Eisen voor verbindingen Fittingen met rubber afdichtingsringen Zadels van PVC-U Bescherming producten tijdens opslag en transport 18 5 Producteisen en bepalingsmethoden voor PVC buizen Algemeen PVC-U Materiaal Algemene kenmerken 19 Kiwa N.V

4 5.2.3 Geometrische kenmerken Classificatie van de buis Mechanisch kenmerken Fysische kenmerken Merken PVC-U drinkwaterbuizen PVC-O (biaxiaal geörienteerd PVC-U) Algemeen Materiaal Algemene kenmerken Geometrische kenmerken Classificatie van de biaxiaal georiënteerde buis Verificatie relatie tussen orientatiegraad en MRS Oriëntatiegraad Mechanische kenmerken Fysische kenmerken Merken PVC-O drinkwaterbuizen 29 6 Producteisen en bepalingsmethoden voor PVC fittingen Algemeen Fittingen met rubber afdichtingsringen Rubber Materiaal Algemene kenmerken Geometrische kenmerken Mechanische kenmerken Fysische kenmerken Merken PVC-U fittingen met rubber afdichtingsringen Fittingen voor lijmverbindingen Lijminstructie Materiaal Algemene kenmerken Geometrische kenmerken Mechanische kenmerken Fysische kenmerken Merken PVC-U en PVC-UH lijmfittingen Bochten vervaardigd uit buis Algemeen Geometrische kenmerken Bochtuiteinden Bochten met lijmmoffen Mechanische kenmerken Merken bochten vervaardigd van PVC-U drinkwaterbuizen 40 7 Producteisen en bepalingsmethoden voor speciale fittingen Algemeen Zadels van PVC-U Algemeen Materiaal Rubberringen Algemene kenmerken Constructie en ontwerp Geometrische kenmerken Schroefdraden in de zadels Mechanische kenmerken 43 Kiwa N.V

5 7.2.9 Fysische kenmerken Merken zadels voor PVC-U waterleidingbuizen Trekvaste koppelingen van PE of PVC-U Algemeen Materiaal Rubber afdichtingsringen Lijmen en schoonmaakmiddelen Vergrendeling Metalen onderdelen Algemene kenmerken Geometrische kenmerken Mechanische kenmerken Fysische kenmerken Verbindingseisen trekvaste koppelingen van PE of PVC-U Merken trekvaste koppelingen van PE of PVC-U voor waterleidingbuizen Gespuitgiete PVC-fittingen met flensaansluitingen Algemeen Materiaal Rubber Algemene kenmerken Geometrische kenmerken Mechanische kenmerken Verbindingseisen Merken van gespuitgiette PVC-U fittingen met flensaansluiting voor waterleidingbuizen 54 8 Eisen aan het kwaliteitssysteem Beheerder van het kwaliteitssysteem Interne kwaliteitsbewaking/kwaliteitsplan Procedures en werkinstructies 55 9 Samenvatting onderzoek en controle Onderzoeksmatrix voor PVC-U buizen Onderzoeksmatrix voor PVC-O buizen Onderzoeksmatrix voor fittingen met rubber afdichtingsringen Onderzoeksmatrix voor fittingen met lijmverbindingen Onderzoeksmatrix voor bochten vervaardigd uit buis Onderzoeksmatrix voor zadels van PVC-U Onderzoeksmatrix voor trekvaste koppelingen van PE of PVC-U Onderzoeksmatrix voor gespuitgiette PVC-fittingen met flensaansluitingen Controle op het kwaliteitssysteem Afspraken over de uitvoering van certificatie Algemeen Certificatiepersoneel Kwalificatie-eisen Kwalificatie Rapport toelatingsonderzoek 65 Kiwa N.V

6 10.4 Beslissing over certificaatverlening Uitvoeringsvorm kwaliteitsverklaring Aard en frequentie van externe controles Interpretatie van eisen Lijst van vermelde documenten Publiekrechtelijke regelgeving Normen / normatieve documenten: 67 I Model certificaat 70 II Model IKB schema 72 III Maximale toelaatbare werkdruk (PFA) en reductiefactoren 73 IV Ontwerpcoëfficiënt 74 V Richtlijn voor de bescherming van nieuwe producten voor drinkwatertoepassingen tegen verontreiniging 75 Kiwa N.V

7 1 Inleiding 1.1 Algemeen De in deze beoordelingsrichtlijn (BRL) opgenomen eisen worden door Kiwa gehanteerd bij de behandeling van een aanvraag, en de instandhouding van een productcertificaat voor leidingsystemen van PVC voor transport van drinkwater en ruw water. Deze beoordelingsrichtlijn vervangt BRL K17301 d.d. 24 Juli 2004 en het bijbehorende wijzigingsblad d.d. 28 Juli Het wijzigingsblad is bindend verklaard met ingang van 17 december De kwaliteitsverklaringen die op basis van die beoordelingsrichtlijn zijn afgegeven verliezen hun geldigheid na 12 Juni Bij de uitvoering van certificatiewerkzaamheden is Kiwa gebonden aan de eisen, als opgenomen in NEN-EN die in het hoofdstuk Afspraken over de uitvoering van certificatie zijn vastgelegd. 1.2 Toepassingsgebied De producten zijn bestemd om te worden toegepast in leidingsystemen voor het transport van drinkwater tot een temperatuur van 20 C welke niet worden blootgesteld aan zonlicht. Deze richtlijn geldt ook voor ongeplasticeerd polyvinylchloride (PVC-U) en georiënteerde polyvinylchloride (PVC-O) leidingsystemen voor transport van drinkwater en ruw water verwarmd tot 45 C. Voor temperaturen tussen 25 C en 45 C geldt een reductiefactor voor de berekening van de (maximaal) toelaatbare werkdruk in deze leidingsystemen (zie bijlage III). Voor het hele systeem van buizen en fittingen geldt dat de werkdruk gelijk of kleiner is dan de nominale druk van de component met de laagste nominale drukklasse. In werkelijkheid/praktijk zal de werkdruk lager zijn dan de nominale druk. 1.3 Acceptatie van door de leverancier geleverde onderzoeksrapporten Indien door de leverancier rapporten van onderzoekinstellingen of laboratoria worden overgelegd om aan te tonen dat aan de eisen van de BRL wordt voldaan, zal moeten worden aangetoond dat deze zijn opgesteld door een instelling die voldoet aan de van toepassing zijnde accreditatienorm, te weten: NEN-EN-ISO/IEC voor laboratoria; NEN-EN-ISO/IEC voor inspectie-instellingen; NEN-EN voor certificatie-instellingen die producten certificeren; NEN-EN ISO/IEC voor certificatie-instellingen die systemen certificeren; NEN-EN-ISO/IEC voor certificatie-instellingen die personen certificeren. De instelling wordt geacht aan deze criteria te voldoen wanneer een accreditatiecertificaat kan worden overgelegd, afgegeven door de Raad voor Accreditatie (RvA) of een accreditatie-instelling waarmee de RvA een overeenkomst van wederzijdse acceptatie heeft gesloten. Deze accreditatie moet betrekking hebben op het voor deze BRL vereiste onderzoek. Indien geen accreditatiecertificaat kan worden overgelegd, zal de certificatie-instelling zelf verifiëren of aan de accreditatienorm is voldaan, of het desbetreffende onderzoek opnieuw zelf (laten) uitvoeren. 1.4 Kwaliteitsverklaring De op basis van deze BRL af te geven kwaliteitsverklaringen worden aangeduid als Kiwa-productcertificaat. Het model van deze kwaliteitsverklaring is als bijlage I bij deze BRL opgenomen. Kiwa N.V

8 2 Terminologie In deze beoordelingsrichtlijn zijn de volgende termen en definities van toepassing: : de in het College van Deskundigen gemaakte afspraken over het onderwerp van certificatie. College van Deskundigen: het College van Deskundigen Waterketen (CWK). Leverancier: de partij die er voor verantwoordelijk is dat producten bij voortduring voldoen aan de eisen waarop de certificatie is gebaseerd. IKB-schema: een beschrijving van de door de leverancier uitgevoerde kwaliteitscontroles, als onderdeel van zijn kwaliteitssysteem. Producteisen: in maten of getallen geconcretiseerde eisen die zijn toegespitst op de (identificeerbare) eigenschappen van producten en die een te behalen grenswaarde bevatten die ondubbelzinnig kan worden berekend of gemeten. Toelatingsonderzoek: het onderzoek om vast te stellen dat aan alle in de BRL gestelde eisen wordt voldaan. Controleonderzoek: het onderzoek dat na certificaatverlening wordt uitgevoerd om vast te stellen dat de gecertificeerde producten bij voortduring aan de in de BRL gestelde eisen voldoen, daarbij is tevens aangegeven met welke frequentie controleonderzoek door Kiwa zal worden uitgevoerd. Productcertificaat: een document waarin Kiwa verklaart dat een product bij aflevering geacht wordt te voldoen aan de in het certificaat vastgelegde productspecificatie. Leidingwater: (bron NEN 1006): water, bestemd om te drinken, te koken, voedsel te bereiden of andere huishoudelijke doeleinden. Ruw water: water dat wordt gebruikt voor de productie van leidingwater. Special fitting: fitting met een extra functie. Lijmen: het proces waarbij de buis en de fitting of een fitting en een andere fitting door middel van een oplosmiddel bevattende lijm met elkaar worden verbonden. Fitting met een spie-eind: fitting waarbij de buitendiameter van het spie-eind gelijk is aan de nominale buitendiameter d n van de corresponderende buis. Trekvaste verbinding: verbinding welke een axiale belasting kan opnemen zonder additionele externe mechanische steun. Niet-trekvaste verbinding: verbinding welke geen axiale belastingen kan opnemen zonder additionele externe mechanische steun. 2.1 Afkortingen, termen en definities In deze beoordelingsrichtlijn zijn de termen en definities vermeld in NEN-EN-ISO 1452, delen 1, 2, 3, 4 en 5 en vermeld in tabel 1 van toepassing. Kiwa N.V

9 Tabel 1 - Afkortingen, termen en definities die van toepassing zijn op deze BRL. Afkorting Term Definitie λ a Oriëntatiegraad in axiale richting Is de verhouding tussen de lengte van het proefstuk voor (l o ) en de laagste gemeten lengte (l i ) na de warmtebehandeling: λ a = l o / λ t Oriëntatiegraad in tangentiele richting l i. Is de verhouding tussen de omtrek van het proefstuk (d co ) voor en na (d ci ) de warmtebehandeling: λ t = d co / d ci. De oriëntatiegraad in tangentiele richting is de laagste bepaalde waarde. d n Nominale diameter Gespecificeerde diameter toegewezen aan een nominale afmeting. Opmerking 1: Volgens ISO 1452 en deze BRL, is de nominale (buiten) diameter van een thermoplastische buis of een spieëind, gelijk aan de minimale gemiddelde buitendiameter, d em,min. Opmerking 2: The nominale (binnen) diameter van een mof van een fitting, buis, klep of een hulp- apparaat is gelijk aan de nominale buitendiameter van de aan te sluiten buis waarvoor deze zijn bestemd. d e d em d em,min d em,max d i d im d im.min Buitendiameter op elk willekeurig punt Gemiddelde buitendiameter Minimum buitendiameter Maximum buitendiameter Binnendiameter op elk willekeurig punt Gemiddelde binnendiameter Minimum binnendiameter Opmerking 3: De nominale diameter wordt uitgedrukt in in millimeters. Waarde van de buitendiameter op elk willekeurig punt over de doorsnede van de buis gemeten en afgerond op de dichtstbijzijnde 0,1 mm. De gemeten lengte van de buitenomtrek van de buis of spie-eind, gedeeld door π (= 3,142), afgerond op de dichtstbijzijnde 0,1 mm. De minimale waarde van de gemiddelde buitendiameter zoals gespecificeerd in deze BRL. De waarde is gelijk aan de nominale buitendiameter d n, en wordt uitgedrukt in mm. De maximale waarde van de gemiddelde buitendiameter zoals gespecificeerd in deze BRL. De waarde wordt uitgedrukt in mm. Waarde van de binnendiameter op elk willekeurig punt over de doorsnede van de buis gemeten en afgerond op de dichtstbijzijnde 0,1 mm. Gemiddelde binnendiameter bepaald volgens paragraaf van NEN-EN-ISO De minimale waarde van de gemiddelde binnendiameter zoals gespecificeerd in deze BRL. De waarde wordt uitgedrukt in mm. d im,max Maximum binnendiameter De maximale waarde van de gemiddelde binnendiameter zoals gespecificeerd in deze BRL. De waarde wordt uitgedrukt in mm. e Wanddikte Waarde van de wanddikte van een buis of fitting. Kiwa N.V

10 e y Wanddikte op elk willekeurig punt De gemeten wanddikte op elk punt rond de omtrek van de buis of fitting, afgerond naar de volgende hogere 0,1 mm e n Nominale wanddikte De wanddikte volgens de corresponderende tabel van ISO 4065, en identiek aan de minimaal toegestane wanddikte op welk willekeurig punt, e y,min e m Gemiddelde wanddikte Het rekenkundig gemiddelde van ten minste vier metingen die op regelmatige afstand rond dezelfde doorsnede van de buis zijn verkregen, met inbegrip van de gemeten minimale en maximale waarden, De waarde wordt afgerond op de dichtstbijzijnde 0,1 mm. SDR Toleranties van onrondheid Gemeten onrondheid Tolerantie Standard dimension ratio d em,max d em,min Het verschil tussen de gemeten maximale buitendiameter en de gemeten minimum buitendiameter in hetzelfde doorsnedevlak van de buis. De toegestane variatie van de gespecificeerde waarde van een grootheid, uitgedrukt als een verschil tussen toelaatbare maximumwaarde en de minimumwaarde. Numerieke aanduiding van een buis serie met een afgerond getal dat ongeveer gelijk is aan de verhouding tussen de nominale buitendiameter, d n en de nominale wanddikte, e n. Opmerking: Volgens ISO 4065, zijn de standaard dimension ratio (SDR) en de pijp serie S aan elkaar gerelateerd zoals aangegeven in de volgende vergelijking: SDR = 2 S + 1 S S-waarde Een dimensieloos getal om buizen mee aan te duiden. De S-waarde houdt verband met een bepaalde geometrie van de buis zoals weergegeven door de volgende vergelijking: = 1 2 = 2 σ LPL MRS Ondergrens van de referentiewaarde Minimale vereiste sterkte Waarde die kan worden beschouwd als een materiaaleigenschap, die de 75,5% ondergrens van de voorspelde lange termijn hydrostatische sterkte bij 20 C gedurende 50 jaar aangeeft. Opmerking: de σ LPL wordt uitgedrukt in megapascal (MPa). Waarde van σ LPL, afgerond naar de volgende lagere waarde van de R10 reeks wanneer σ LPL lager is dan 10 MPa, of afronden naar de volgende lagere waarde van de R20 reeks als σ LPL 10 MPa of meer is. Kiwa N.V

11 Opmerking: The R10 reeks en R20 reeks zijn op basis de voorkeursreeksen volgens ISO 3 en ISO 497 C Ontwerpcoëfficiënt Overall-coëfficiënt met een waarde groter dan 1,00, die rekening houdt met de gebruiksomstandigheden en die ook rekening houdt met de eigenschappen van de onderdelen van een leidingsysteem, anders dan die omstandigheden die afgedekt worden via de bepaling van ( LPL ). σ s Ontwerpspanning Toelaatbare spanning voor een toepassing bij een temperatuur van 20 C. Opmerking 1: De waarde wordt afgeleid door de RMS-waarde te delen door de ontwerpcoëfficiënt C, met behulp van de volgende vergelijking: = Opmerking 2: De ontwerpspanning wordt uitgedrukt in megapascal (MPa). PN Nominale druk Numerieke aanduiding voor referentiedoeleinden die gerelateerd is aan de mechanische eigenschappen van een component van een leidingsysteem. Opmerking 1: Een druk in bar, numeriek gelijk aan PN is identiek aan de (maximum) toelaatbare werkdruk (PFA), als beide drukken worden genomen bij 20 C. Opmerking 2: Voor kunststof leidingsystemen, PN correspondeert met de maximale toelaatbare werkdruk, in bar, voor het transport van water bij 20 C gedurende 50 jaar, zoals weergegeven in de volgende vergelijking: = 20 ( 1) MRS wordt uitgedrukt in MPa PN wordt uitgedrukt in bars Kiwa N.V

12 PFA (maximale) toelaatbare werkdruk Maximum hydrostatische druk welke een component dat continu in gebruik is kan weerstaan (exclusief onderdruk) Opmerking: Voor watertemperaturen tot en met 25 C: PFA = PN Voor watertemperaturen boven 25 C: PFA = f T PN waar: f T is de reductiefactor afhankelijk van de temperatuur van het water; PN het nominale druk. In gevallen waarin een meerdere reductiefactoren voor de toepassing zijn vereist: PFA = f A f T PN; waar f A is de factor afhankelijk van de toepassing. Kiwa N.V

13 3 Procedure voor het verkrijgen van een kwaliteitsverklaring 3.1 Toelatingsonderzoek Het uit te voeren toelatingsonderzoek vindt plaats aan de hand van de in deze beoordelingsrichtlijn opgenomen (product)eisen inclusief beproevingsmethoden en omvatten, afhankelijk van de aard van het te certificeren product: een (monster)onderzoek, om vast te stellen of de producten voldoen aan de product- en/of prestatie-eisen; de beoordeling van het productieproces; de beoordeling van het kwaliteitssysteem en het IKB-schema; een toetsing op de aanwezigheid en het functioneren van de overige vereiste procedures. 3.2 Certificaatverlening Na afronding van het toelatingsonderzoek worden de resultaten voorgelegd aan de persoon die beslist over de toekenning van het certificaat. Deze beoordeelt de resultaten en stelt vast of het certificaat kan worden verleend of dat aanvullende gegevens en/of onderzoeken nodig zijn voordat het certificaat kan worden verleend. Kiwa N.V

14 4 Producteisen en bepalingsmethoden voor de leidingsystemen 4.1 Algemeen In dit hoofdstuk zijn de eisen opgenomen, waaraan leidingsystemen van PVC voor het transport van drinkwater en ruw water moeten voldoen, evenals de bepalingsmethoden om vast te stellen dat aan de eisen wordt voldaan. 4.2 Voorkoming van aantasting van de kwaliteit van drinkwater Ter voorkoming van aantasting van de drinkwaterkwaliteit geldt in Nederland het volgende overheidsvoorschrift. Producten en materialen die in contact (kunnen) komen met water, drinkwater of warm tapwater mogen geen stoffen afgeven in hoeveelheden die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid van de consument of anderszins de drinkwaterkwaliteit aantasten. Daartoe dienen de producten of materialen te voldoen aan de toxicologische, microbiologische en organoleptische eisen die zijn vastgelegd in de van kracht zijnde Ministeriële Regeling materialen en chemicaliën drink- en warm tapwatervoorziening (gepubliceerd in de Staatscourant). Dit betekent dat de procedure voor het verkrijgen van een erkende kwaliteitsverklaring, zoals bedoeld in de vigerende Regeling, met positief resultaat dient te zijn afgerond. Producten of materialen, die zijn voorzien van een kwaliteitsverklaring 1, afgegeven door bijvoorbeeld een buitenlandse certificeringsinstelling, mogen ook in Nederland worden toegepast, mits deze kwaliteitsverklaring door de Minister gelijkwaardig is verklaard aan de kwaliteitsverklaring zoals bedoeld in de Regeling. 4.3 Materiaal Algemeen Buizen, fittingen en afsluiters moeten zijn vervaardigd uit ongeplasticeerd polyvinylchloride (PVC-U) waaraan slechts die toevoegstoffen mogen zijn toegevoegd welke strikt nodig zijn voor: de vervaardiging van de grondstof; de productie van de producten met de vereiste eigenschappen en de gewenste kleur. Geen van de toevoegstoffen mag afzonderlijk of gezamenlijk in zodanige hoeveelheden in de grondstof voorkomen dat gevaar kan ontstaan voor de toxiciteit, problemen van organoleptische aard, bacterie-aangroei of de verlijmbaarheid van de producten. Hetzelfde geldt ten aanzien van de chemische en fysische eigenschappen van de producten. Indien voor de vervaardiging van de producten gebroken, eerder verwerkt materiaal wordt gebruikt, mag dat uitsluitend afkomstig zijn uit eigen productie. De leverancier dient aan te tonen dat de eigenschappen van de producten die uit hergebruikt materiaal zijn vervaardigd, kunnen voldoen aan de eisen uit deze richtlijn. De leverancier moet van het hergebruikt materiaal aantekeningen houden, zodanig dat de daaruit vervaardigde producten voor de certificerende instantie herkenbaar zijn. 1 Een kwaliteitsverklaring afgegeven door een onafhankelijke certificeringsinstelling in een andere lidstaat van de Europese Unie dan Nederland of in een andere staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, is gelijkwaardig aan een erkende kwaliteitsverklaring, voor zover naar het oordeel van de Minister uit de eerstgenoemde kwaliteitsverklaring blijkt dat voldaan wordt aan ten minste gelijkwaardige eisen als bedoeld in de Regeling materialen en chemicaliën drink- en warm tapwatervoorziening. Kiwa N.V

15 4.3.2 VCM-gehalte in materiaal Het volumegehalte vinyl chloride monomeer (VCM) in het grondstofmateriaal dient lager te zijn dan ± 0,0001 %. Het VCM-gehalte dient te worden bepaald met behulp van gaschromatografie volgens de headspace-methode volgens NEN-EN-ISO Dichtheid De dichtheid van het materiaal dient te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO Het materiaal dient een dichtheid te bezitten groter of gelijk aan 1350 kg/m 3 en kleiner of gelijk aan 1460 kg/m K-waarde De K-waarde van het materiaal voor de productie van buizen dient ten minste 65,0 te bedragen wanneer deze is bepaald volgens NEN-EN-ISO De K-waarde van het materiaal voor de productie van fittingen dient ten minste 55,0 te bedragen wanneer deze is bepaald volgens NEN-EN-ISO Classificatie en verificatie van het materiaal Classificatie van materiaal in buisvorm Het materiaal dient te worden geclassificeerd volgens NEN-EN-ISO :2009, paragraaf Verificatie van materiaal in buisvorm Het materiaal dient te worden geverifieerd volgens NEN-EN-ISO :2009 paragraaf Voorbeelden van de beproevingsparameters voor de verificatietesten worden gegeven in tabel 2 van NEN-EN-ISO :2009. Voor het gemak van de lezer is in deze beoordelingsrichtlijn ook een tabel met voorbeelden opgenomen (tabel 2) met aanvullende waarden voor een expositietijden van 1 en 10 uur, en een beproevingstemperatuur van 40 C. Tabel 2 Voorbeeld van de beproevingsparameters voor verificatietesten Tijd (uur) Temperatuur ( C) spanning, σ, (MPa) , , , , , , , , , , , , , , ,85 Kiwa N.V

16 Buismateriaal Het buismateriaal dient een minimaal vereiste sterkte (MRS-waarde) groter dan 25 MPa te bezitten. Voor de beproeving dienen stukken buis te worden gebruikt Materiaal voor fittingen Het materiaal voor fittingen dient een minimaal vereiste sterkte (MRS) zoals gedefinieerd in NEN-EN-ISO :2009, clause te bezitten. De leverancier dient de MRS waarde te bevestigen door middel van testen zoals beschreven in ISO :2009, respectievelijk paragraaf 4.4.1, paragraaf of paragraaf Het materiaal voor fittingen dient te worden aangeduid met PVC-U of PVC-UH. Opmerking: Voor het beproeven kan NEN-EN als richtlijn worden gebruikt. 4.4 Rubber Indien er in een verbinding rubber afdichtingselementen aanwezig zijn dan moeten deze voldoen aan de eisen gesteld in Kiwa BRL-K Lijmen Indien er lijmverbindingen worden toegepast moet de lijm voldoen aan Kiwa BRL- K Algemene kenmerken van de producten Uiterlijk Wanneer bekeken zonder vergroting moeten de producten in- en uitwendig glad, gaaf en schoon zijn, vrij van blazen, groeven of andere gebreken. In het materiaal mogen geen verontreinigingen of holten aanwezig zijn. De uiteinden moeten glad en haaks zijn Kleur Producten moeten grijs, blauw of crème van kleur zijn. Voor buizen voor bovengrondse toepassing is de kleur crème niet toegestaan Lichtdoorlatendheid Producten die bedoeld zijn voor bovengrondse toepassingen moeten zodanig zijn gekleurd dat de wanden bij beproeving volgens NEN-EN-ISO 7686 niet meer dan 0,2% licht doorlaten. 4.7 Wijzigingen Bij significante wijzigingen van het product of het productieproces moet opnieuw worden vastgesteld of het product voldoet aan de product(eisen). Alle door de leverancier voorgenomen wijzigingen moeten schriftelijk bij de CI worden gemeld. De CI bepaalt wat een significante wijziging is. Zodra is vastgesteld dat de producten met de voorgenomen wijziging voldoen aan de in deze BRL gestelde eisen, mag de wijziging bij de leverancier worden doorgevoerd. Opmerking: NVN-ENV kan bij wijzigingen van het product als richtlijn worden gebruikt. Kiwa N.V

17 4.8 Eisen voor verbindingen Fittingen met rubber afdichtingsringen Dichtheid bij inwendige druk en met een hoekverdraaiing De dichtheid bij inwendige druk en met een hoekverdraaiing dient te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO met inachtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Aantal proefstukken is 5. De dubbele moffen of de fittingen moeten voldoen aan paragraaf 6.2. De buizen moeten voldoen aan paragraaf 5.2 of paragraaf 5.3. In afwijking van NEN-EN-ISO wordt een inwendig druktestregime volgens figuur 1 toegepast. 2,5 2 1,5 f 1 0, tijd [min] Testdruk = f x PN Figuur 1 Inwendige druktestregime voor de beproeving. De verbinding voldoet aan de eisen als er tijdens de beproeving geen lekkage wordt geconstateerd Dichtheid bij onderdruk De dichtheid bij onderdruk dient te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Het aantal proefstukken is 5. De dubbele moffen of de fittingen moeten voldoen aan paragraaf 6.2. De buizen moeten voldoen aan paragraaf 5.2 of paragraaf 5.3. In afwijking van NEN-EN-ISO wordt een inwendig druktestregime volgens figuur 2 toegepast. 0-0,1-0,2-0,3-0,4 bar -0,5-0,6-0,7-0,8-0, tijd [min] Figuur 2 Inwendige druktestregime voor de beproeving. Kiwa N.V

18 Opmerking: Druk: 1 bar is 0,1 MPa. In dit document wordt met de testdruk de overdruk bedoeld. De verbinding voldoet aan de eisen als de drukverandering bij een ingestelde druk van -0,1 en die van -0,8 over de voorgeschreven tijd < 0,05 bar Langeduur dichtheid bij inwendige druk van PVC-U en PVC-UH lijmverbindingen De langeduur dichtheid onder inwendige druk dient te worden bepaald volgens NEN- EN-ISO met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Aantal proefstukken is 5. De buizen moeten voldoen aan paragraaf 5.2 of paragraaf 5.3. De fittingen moeten voldoen aan paragraaf 6.3. De vrije lengte van de buisdelen is 3 x d n met een minimum van 250 mm. De beproeving wordt uitgevoerd bij een temperatuur van / -1 C. De beproevingsduur is 1000 uur. De testdruk is 1,3 x PN. Het lijmen geschiedt volgens de aanwijzingen van de leverancier. De droogtijd bedraagt minimaal 30 dagen bij een temperatuur van (23 ± 2) C. In overleg met de leverancier kan een andere droogtijd worden afgesproken. Eventuele mof-spie fittingen en verloopringen moeten op dezelfde manier worden gelijmd. De verbinding voldoet aan de eisen als geen lekkage of scheurvorming in het samenstel wordt geconstateerd tijdens de beproeving Zadels van PVC-U Voor deze beproevingen zijn proefstukken nodig die overeenkomstig de aanwijzingen van de leverancier zijn samengesteld. Voor de vervaardiging van de proefstukken zijn PVC buizen vereist welke voldoen aan paragraaf 5.2 of paragraaf 5.3. De zadels moeten voldoen aan paragraaf 7.2. De buizen moeten dezelfde drukklasse hebben als het zadel. De proefstukken moeten tenminste 1 uur voorafgaande aan de proef op een temperatuur van 23 ± 2 C worden geconditioneerd Dichtheid bij inwendige druk De (langeduur) dichtheid onder inwendige druk dient te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Aantal proefstukken is 3. De beproeving wordt uitgevoerd bij een temperatuur van (23 ± 2) C. De beproevingsduur is 10 minuten. De testdruk is 1,5 x PN. De verbinding voldoet aan de eisen als geen lekkage of scheurvorming in het samenstel wordt geconstateerd tijdens de beproeving Dichtheid bij onderdruk De lekdichtheid onder vacuüm dient te worden bepaald volgens NEN-EN met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Het aantal proefstukken is 3. De beproeving wordt uitgevoerd bij een temperatuur van (23 ± 2) C. Inwendig druktestregime volgens figuur 2. De verbinding voldoet aan de eisen als de drukverandering bij een ingestelde druk van -0,1 en die van -0,8 over de voorgeschreven tijd < 0,05 bar. Kiwa N.V

19 Dichtheid bij onderdruk en met samendrukking van de buis De dichtheid bij onderdruk en met samendrukking van de buis dient te worden bepaald volgens NEN-EN met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Het aantal proefstukken is 1. De beproeving wordt uitgevoerd bij een temperatuur van (23 ± 2) C. De beproeving wordt uitgevoerd met een negatieve druk van -0,5 bar. Beproevingsduur 10 minuten. Tijdens de beproeving dient de buis te worden samengedrukt tussen twee vlakke platen tot 10 % van de nominale diameter van de buis volgens figuur 3. Figuur 3 Beproeving op dichtheid bij onderdruk en samendrukking van de buis. De verbinding voldoet aan de eisen als de drukverandering bij een ingestelde druk van -0,5 over de voorgeschreven tijd < 0,05 bar. 4.9 Bescherming producten tijdens opslag en transport Ten behoeve van hygiënisch werken dienen producten bij levering af fabriek dusdanig afgeschermd te worden van de omgeving dat de vlakken die in contact komen met drinkwater niet verontreinigd raken. Zie ter informatie bijlage V. Kiwa N.V

20 5 Producteisen en bepalingsmethoden voor PVC buizen 5.1 Algemeen In dit hoofdstuk zijn de eisen opgenomen waaraan PVC-U en PVC-O buizen voor het transport van drinkwater moeten voldoen. 5.2 PVC-U Materiaal Buismateriaal Zie VCM-gehalte in materiaal Zie paragraaf Dichtheid Zie paragraaf K-waarde Zie paragraaf MRS waarde Zie paragraaf Algemene kenmerken Uiterlijk Zie paragraaf Kleur Zie paragraaf Lichtdoorlatendheid zie paragraaf Geometrische kenmerken Bepaling van de afmetingen De afmetingen van de buis dienen te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO Nominale diameter van de buis De nominale (buiten) diameter van de buis d n moet voldoen aan de eisen vermeld in NEN-EN-ISO :2009, tabel Gemiddelde (buiten) diameter en toleranties De gemiddelde (buiten) diameter d em van de buis dient overeen te komen met de betreffende nominale (buiten) diameter d n en moet voldoen aan de toleranties zoals vermeld in NEN-EN-ISO :2009, tabel 1. Kiwa N.V

21 De toleranties voor onrondheid dienen te voldoen aan NEN-EN-ISO :2009, tabel Wanddikte en tolerantie De nominale wanddikte e n wordt geclassificeerd op basis van de zogenaamde buisseries. De nominale wanddikte correspondeert met de minimum toegestane wanddikte. De nominale wanddikte e n dient te voldoen aan de eisen vermeld in NEN-EN-ISO :2009, tabel 2 voor de gegeven buisserie. De toleranties voor de wanddikte dienen te voldoen aan de eisen vermeld in NEN- EN-ISO :2009 tabel 3. Opmerking: Tabel 4 in deze BRL komt overeen tabel 2 uit NEN-EN-ISO :2009. Aan tabel 4 is de buisserie (S 16,7) toegevoegd die waarschijnlijk op den duur zal worden geschrapt. Kiwa N.V

22 Tabel 4 Nominale (minimale) wanddikte 2) (afmetingen in mm) Nominale Nominale (minimum) wanddikte (buiten) Pipe waarde S diameter S 20 (S 16,7) S 16 S 12,5 S 10 S 8 S 6,3 S 5 (SDR 41) (SDR (SDR (SDR 33) (SDR26) (SDR 21) (SDR 17) 34,4) 13,6) (SDR 11) Nominale druk PN gebaseerd op een ontwerpcoëfficiënt van C = 2,5 d n PN 6 PN 6 PN 8 PN 10 PN 12,5 PN 16 PN , , ,5 1, ,5 1,9 2, ,5 1,6 1,9 2,4 2, ,5 1,6 1,9 2,4 3,0 3, ,6 2,0 2,4 3,0 3,7 4, ,0 2,5 3,0 3,8 4,7 5, ,3 2,9 3,6 4,5 5,6 6, ,8 3,5 4,3 5,4 6,7 8,2 Nominale druk PN gebaseerd op een ontwerpcoëfficiënt C = 2,0 1) 63 2,0 75 2,0 90 2,2 PN 6,3 PN 7,5 PN 8 PN 10 PN 12,5 PN 16 PN 20 PN 25 2,0 2,2 2, ,4 2,9 3,5 3,0 3,6 4,3 3,8 4,5 5,4 Nominale druk PN gebaseerd op een ontwerpcoëfficiënt C = 2,0 1) PN 6 PN 7,5 PN 8 PN 10 PN 12,5 PN 16 PN 20 PN ,7 3,2 3,4 4,2 5,3 6,6 8,1 10, ,1 3,7 3,9 4,8 6,0 7,4 9,2 11, ,5 4,1 4,3 5,4 6,7 8,3 10,3 12, ,0 4,7 4,9 6,2 7,7 9,5 11,8 14, ,4 5,3 5,5 6,9 8,6 10,7 13,3 16, ,9 5,9 6,2 7,7 9,6 11,9 14,7 18, ,5 6,6 6,9 8,6 10,8 13,4 16, ,2 7,3 7,7 9,6 11,9 14,8 18, ,9 8,2 8,6 10,7 13,4 16,6 20, ,7 9,2 9,7 12,1 15,0 18,7 23, ,7 10,4 10,9 13,6 16,9 21,1 26, ,8 11,7 12,3 15,3 19,1 23,7 29, ,0 13,2 13,8 17,2 21,5 26,7 33, ,3 14,6 15,3 19,1 23,9 29,7 36, ,7 16,4 17,2 21,4 26, ,4 18,4 19,3 24,1 30, ,4 20,7 21,8 27, ,6 23,3 24,5 30, ,3 27, ,5 29,2 30, Als een ontwerp coëfficiënt van 2,5 (i.p.v. 2,0) wordt toegepast voor buizen met een nominale diameter groter dan 90 mm, dan moet de eerstvolgende hogere druk klasse gekozen worden. 2. De nominale wanddikte komt overeen met ISO 4065: De PN 6 waarden voor S 20 zijn berekend met het voorkeursgetal 6, Kiwa N.V

23 Lengte van de buis De nominale lengte van de buis, l, dient een minimale lengte te zijn, zonder de insteekdiepte van de aan de buis gevormde mof Afmetingen van aan de buis gevormde moffen voor lijmverbindingen De afmetingen van moffen voor lijmverbindingen moeten bij voorkeur voldoen aan de eisen vermeld in NEN-EN-ISO :2009, paragraaf en moeten worden vastgelegd in het IKB van de leverancier. Opmerking: Waarden vermeld in NEN-EN-ISO :2009, paragraaf 6.6.1, zijn gemiddelde waarden. Waarden vastgelegd in het IKB van de leverancier, kunnen minimum waarden zijn Afmetingen van aan de buis gevormde moffen met rubber afdichtingsringen De afmetingen van moffen met rubber afdichtingsringen moeten voldoen aan NEN- EN-ISO :2009, paragraaf Afmetingen van buiseinden De einden van buizen bestemd om te worden gebruikt met moffen met rubber afdichtingsringen moeten zijn afgeschuind zoals aangegeven in figuur 4. Het afgeschuinde gedeelte dient glad en zonder beschadigingen te zijn. De afmetingen dienen te voldoen aan de eisen vermeld in tabel 5. Tabel 5 Afmetingen van de afschuining (uitgedrukt in mm of ) Nominale e1 l alpha buitendiameter d n groter tot en met min min min max dan ,50 x e min Figuur 4 Afschuining Van buizen die bestemd zijn om te worden gebruikt voor lijmverbindingen moeten alle scherpe randen zijn verwijderd Classificatie van de buis Buizen van PVC-U dienen te worden geclassificeerd op basis van de nominale druk (PN), de buisserie (S) en de ontwerpspanning σ s volgens NEN-EN-ISO :2009, Hoofdstuk 7. Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar bijlage IV. Kiwa N.V

24 5.2.5 Mechanisch kenmerken Weerstand tegen slag of stoot belasting De weerstand tegen slag of stoot belasting van de buizen dient te voldoen aan de eisen gesteld in NEN-EN-ISO :2009, paragraaf 8.1. De weerstand tegen slag of stoot dient te worden bepaald volgens ISO 3127 De valproeven worden uitgevoerd bij een beproevingstemperatuur van (0 ± 2) C. De valhoogte en de massa van het vallichaam is afhankelijk van de nominale diameter van de buis en vermeld in tabel 6. Tabel 6 Test parameters voor de bepaling van de weerstand tegen slag of stoot belasting Nominale Test niveau M diameter Massa van Valhoogte (m) (mm) vallichaam (kg) 20 0,500 0, ,500 0, ,500 0, ,500 0, ,500 1, ,800 1, ,800 1, ,800 1, ,000 1, ,250 2, ,600 1, ,600 2, ,000 1, ,000 2, ,500 1, ,500 2, ,200 1, ,200 2, Weerstand tegen inwendige druk. De weerstand tegen inwendige druk dient te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO 1167, alle delen. Voor elke combinatie van temperatuur en beproevingsduur dient 1 proefstuk te worden beproefd (zie tabel 7). De beproevingsdruk dient te worden berekend volgens NEN-EN-ISO :2006, artikel 7.2. Dit betekent op basis van de gemeten afmetingen van de buis. Voor deze beproeving mogen eindkappen type A of B worden gebruikt. In het geval van een geschil, dienen eindkappen type A te worden gebruikt. Opmerking: Het type eindkap dat wordt gebruikt tijdens de beproeving heeft invloed op het beproevingsresultaat. Tabel 7 Test parameters voor de bepaling van de weerstand tegen inwendige druk Temperatuur Beproevingsduur ( C) (uur) Omtrekspanning in de buiswand (MPa) , , ,5 a) Test: water-in-water a) opmerking b vermeld in NEN-EN-ISO :2009 tabel 7 is van toepassing op deze test. De test dient te worden herhaald met een omtrekspanning van 12,5 MPa. Kiwa N.V

25 Het proefstuk voldoet aan de eisen als het proefstuk gedurende de beproeving niet faalt. De weerstand tegen inwendige druk van aan buis gevormde moffen moet voldoen aan NEN-EN-ISO :2009, tabel Fysische kenmerken Indien niet anders vermeld is voor het toelatingsonderzoek het aantal proefstukken 3. Het vereiste aantal proefstukken voor productiecontrole en procesbeheersing dient te worden vastgelegd in het IKB schema van de leverancier Vicat verwekingstemperatuur De Vicat verwekingtemperatuur van het buismateriaal dient 80 C te zijn en bepaald te worden volgens NEN-EN Lengteverandering na verwarming en afkoeling De lengteverandering na verwarming en afkoeling dient niet meer te bedragen dan 5% en wordt bepaald volgens NEN-EN-ISO 2505, met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Methode: hete luchtoven of vloeistofbad met bijvoorbeeld glycerine. Beproevingstemperatuur is (150 ± 2) C. Conditioneringstijden afhankelijk van de wanddikte en volgens NEN-EN-ISO :2009, paragraaf Weerstand tegen dichloormethaan De weerstand van het buismateriaal tegen dichloormethaan dient te worden bepaald volgens NEN-EN 580 met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Aantal proefstukken is 1. Temperatuur van het bad is (15 ± 1) C. Onderdompeltijd is 30 minuten. Minimale wanddikte van het proefstuk is 1,5 mm. Na beëindiging van de proef mag er geen enkele schade zichtbaar zijn als gevolg van het contact met dichloormethaan Merken PVC-U drinkwaterbuizen De buizen worden minimaal voorzien van de volgende merken: KIWA of voor kleine diameters in overleg met Kiwa; fabrieksnaam, handelsnaam; materiaal identificatie: PVC-U; nominale druk: PN; nominale buitenmiddellijn en nominale wanddikte in mm; productiecode jaar en week 1) ; extrudernummer 1). Plaats van het merk: op elke buis op een onderlinge afstand van maximaal 2 meter. De uitvoering van de merken is als volgt: duidelijk, leesbaar en onuitwisbaar. 1) Aanduidingen mogen desgewenst in code worden aangebracht. Kiwa N.V

26 5.3 PVC-O (biaxiaal geörienteerd PVC-U) Algemeen Opmerking 1: Door de oriëntatie heeft het materiaal een vezelachtige gelaagde structuur gekregen. Bewerkingen van bi-axiaal georiënteerde PVC-U buizen in het veld zoals lijmen, zagen, aanboren en verspanen zijn uit te voeren zoals bij niet-georiënteerde PVC-U buizen, echter de bewerkte snijkant kan een ander uiterlijk vertonen. De leverancier dient instructies en werkvoorschriften in zijn kwaliteitssysteem te hebben geïmplementeerd voor bewerkingen aan de PVC-O buizen. Opmerking 2: Opmerking 3: Bewerkingen in het veld waarbij de buis wordt verwarmd kunnen ongewenste vormveranderingen veroorzaken. De fittingen voor normale PVC-U leidingen zijn ook toepasbaar voor de bi-axiaal georiënteerde buizen, afhankelijk van de drukklasse Materiaal Buismateriaal Zie paragraaf VCM-gehalte in materiaal Zie paragraaf Dichtheid Zie paragraaf K-waarde Zie paragraaf Classificatie en verificatie van materiaal Georiënteerde buizen dienen te worden gemaakt van PVC-U met een goed gedefinieerde graad van oriëntatie in tangentiele en in axiale richting. De classificatie en verificatie van de MRS-waarde dient te voldoen aan de eisen volgens NEN-ISO Dit betekent onder meer dat het buismateriaal onderworpen wordt aan beproevingen met inwendige druk volgens NEN-EN-ISO 1167 (alle delen) en de testresultaten worden geanalyseerd volgens NEN-EN-ISO Voor deze beproeving mogen eindkappen type A of B volgens NEN-EN-ISO worden gebruikt. Opmerking: Het type eindkap dat gebruikt wordt tijdens de beproeving heeft invloed op het beproevingsresultaat. The MRS-waarde wordt geclassificeerd volgens NEN-ISO 16422:2014, paragraaf 7 en tabel 8 van deze beoordelingsrichtlijn en met vermelding van het type eindkap (A of B) dat voor de classificatie is gebruikt. Opmerking: Tabel 8 is overgenomen uit NEN-ISO 16422:2014. Kiwa N.V

27 Tabel 8 Materiaal classificatie voor PVC-O buizen Buis materiaal classificatie nummer MRS (MPa) 31,5 35, C 1,6 2 1,6 2 1,6 2 1,4 1,6 2 1,4 1,6 2 σ s Hogere MRS waarden mogen worden gekozen, onder voorwaarde dat deze vallen in de R20 serie van ISO 3:1973 Zie verder paragraaf voor de controle van de relatie tussen de oriëntatiegraad en de MRS Algemene kenmerken Uiterlijk zie paragraaf Kleur Zie paragraaf Lichtdoorlatendheid Zie paragraaf Geometrische kenmerken Bepaling van de afmetingen De afmetingen dienen te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO Nominale diameter van de buis Zie paragraaf Gemiddelde (buiten) diameter en toleranties Zie paragraaf Wanddikte en toleraties De nominale wanddikte e n wordt geclassificeerd op basis van de zogenaamde buisseries. De nominale wanddikte correspondeert met de minimum toegestane wanddikte. De nominale wanddikte e n dient te voldoen aan de eisen vermeld in NEN-ISO 16422:2014, tabel 2 voor de gegeven buisserie S: 20,0, 16,0, 12,5 en 10,0 en voor nominale diameters DN: 90, 110, 125, 160, 200, 250, 315, 355, 400, 450, 500 en 630. De toleranties voor de wanddikte dienen te voldoen aan de eisen vermeld in NEN- EN-ISO :2009, tabel Lengte van de buis Zie paragraaf Afmetingen van aan de buis gevormde moffen met rubber afdichtingsringen De minimale insteekdiepte van de aan de buis gevormde mof met een rubber afdichtingsring moet voldoen aan de eisen gesteld in NEN-ISO 16422:2014, paragraaf Kiwa N.V

28 Afmetingen van buiseinden Zie paragraaf Classificatie van de biaxiaal georiënteerde buis. De PVC-O buizen dienen te worden geclassificeerd op basis van de nominale druk (PN), de buisserie (S) en de ontwerpspanning σ s volgens ISO 16422:2014, hoofdstuk 8. Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar bijlage IV Verificatie relatie tussen orientatiegraad en MRS De producent dient aan te tonen dat de bi-axiaal georiënteerde buizen (PVC-O) voldoen aan de eisen vermeld in tabel 8. Dit betekent onder andere dat de relatie tussen de MRS-waarde en de oriëntatiegraad in de axiale en de omtreksrichting door de producent van de PVC-O buizen dient te worden aangetoond. De MRS-waarde dient te worden bepaald volgens paragraaf De oriëntatiegraad dient te worden bepaald volgens paragraaf Indien van toepassing dient te worden aangetoond dat de buis bij (ontwerp)temperaturen boven 20 C kan voldoen aan de eisen (zie bijlage III voor reductiefactoren bij hogere temperaturen) Oriëntatiegraad Bepaling oriëntatiegraad Opmerking: Bij het bepalen van de oriëntatiegraden in de tangentiële- en axiale richting van de buis, wordt gebruik gemaakt van het gegeven dat de biaxiaal georiënteerde buis in de rubberfase (boven de glas/rubber temperatuur) zal krimpen tot de oorspronkelijke dimensies die in het extrusieproces bepaald zijn. Oriëntatiegraad in axiale richting De beproevingsmethode voor de bepaling van de oriëntatiegraad in axiale richting is gebaseerd op NEN-EN-ISO 2505 met in achtneming van het volgende aanvullingen / aanpassingen: Aantal proefstukken is 3. De lengte van de proefstukken is ongeveer 300 mm. Breng in de lengterichting van de buis gelijkmatige verdeeld over de omtrek 3 merklijnen aan. Zet op elke lijn twee merkstrepen met een onderlinge afstand van ongeveer 200 mm. Meet de afstand (l i ) tussen de merkstrepen van elke lijn met een nauwkeurigheid van 0,1 mm. Plaats de proefstukken in een luchtoven bij een temperatuur T R van (150 ± 2) C. De duur om de luchtoven is afhankelijk van de wanddikte en moet voldoen aan de eisen van NEN-EN-ISO 2505:2005, tabel 1. Meet na de voorgeschreven conditionering tijd (zie NEN-EN-ISO 2505:2005, paragraaf 6.2) bij een temperatuur van (23 ± 2) C, opnieuw de afstand tussen de merkstrepen (l o ). Bereken de oriëntatiegraad: λ a = l o / l i. Bereken uit de negen verkregen waarden de gemiddelde oriëntatiegraad en de standaardafwijking. Voor buizen met een nominale diameter groter dan 25 mm mag het buisstuk in segmenten worden gezaagd voor de beproeving. Kiwa N.V

29 Oriëntatiegraad in tangentiele richting Het proefstuk moet 30 ± 2 mm lang zijn en moet loodrecht worden gesneden van de buis. De ringvormige proefstukken worden geplaatst in de luchtoven op een vlakke glazen plaat. Plaats de proefstukken in een luchtoven bij een temperatuur T R van (150 ± 2) C. De duur is afhankelijk van de wanddikte en moet voldoen aan de eisen van NEN-EN-ISO 2505:2005, tabel 1. Meet na de voorgeschreven conditionering tijd (zie NEN-EN-ISO 2505:2005, paragraaf 6.2) bij een temperatuur van (23 ± 2) C de omtrek van de proefstukken en berekend de oriëntatiegraad in tangentiële richting. Dit is de verhouding tussen de omtrek van het proefstuk vóór (d co ) en na (d ci ) warmtebehandeling: λ t = d co / d ci De oriëntatiegraad in tangentiële richting is de laagste berekende waarde. Opmerking: Om te voorkomen dat tijdens de blootstelling in de luchtoven de proefstukken vastplakken aan de glasplaat en het krimpen van de proefstukken zou kunnen belemmeren, kan bijv. talkpoeder worden gebruikt om de wrijving tussen het glasoppervlak en het proefstuk te minimaliseren Mechanische kenmerken Weerstand tegen slag of stoot De weerstand tegen slag of stoot van de PVC-O buizen dient te worden bepaald volgens NEN-SO De buis voldoet aan de eis als de TIR (true impact rate) lager is dan 10 %. Dit betekent dat de weerstand tegen slag of stoot wordt bepaald volgens ISO 3127 met een vallichaam met een bolvormig tref vlak met een radius van 12,5 mm. De valhoogte is 2 m. De beproevingstemperatuur is (0 ± 2) C. De massa van het vallichaam is afhankelijk van de nominale diameter van de buis en is vermeld in tabel 9. Tabel 9 Massa van het vallichaam voor verschillende nominale diameters Nominale diameter Massa vallichaam (kg) , , , Weerstand tegen inwendige druk De buizen dienen gedurende de beproeving bestand te zijn tegen de voorgeschreven omtrekspanning in de buiswand zonder te barsten en / of dat er lekkage optreedt. De beproeving dient te worden uitgevoerd volgens NEN-EN-ISO 1167, alle delen, met in achtneming van de aanvullingen / aanpassingen vermeld in tabel 10. De beproeving moet worden uitgevoerd met hetzelfde type eindkappen die voor de classificatie van het buismateriaal zijn gebruikt (zie clausule 5.3.5) Kiwa N.V

30 Tabel 10 Test paramaters voor de bepaling van de weerstand tegen inwendige druk Temperatuur beproevingsduur ( C) (uur) Omtrekspanning in de buiswand (MPa) 1) Test: water-in-water 1) De minimale omtrekspanning in het materiaal van de buiswand moet worden berekend op basis van de resultaten van het toelatingsonderzoek van met materiaal waarbij onder meer de regressielijn volgens NEN-EN-ISO 9080 en de MRS-waarde zijn bepaald. Voor deze controle dient de omtrekspanning in de buiswand van het proefstuk te worden berekend met behulp van de regressielijn van het buismateriaal (97,5% CLC-lijn). De beproevingsdruk dient berekend te worden volgens NEN-EN- ISO , artikel 7.2. Dit betekent op basis van de gemeten afmetingen van de buis De weerstand tegen inwendige druk van aan de buis gevormde moffen dient te voldoen aan ISO 16422:2014, artikel Fysische kenmerken Weerstand tegen dichloormethaan De beproeving wordt uitgevoerd op niet-georiënteerde buis. Test methode volgens paragraaf Merken PVC-O drinkwaterbuizen De buizen worden minimaal voorzien van de volgende merken: KIWA of voor kleine diameters in overleg met Kiwa; fabrieksnaam, handelsnaam; materiaal identificatie: PVC-O biax 315 of PVC-O biax 400 of PVC-O biax 450 of PVC-O biax 500; nominale druk; ontwerpcoëfficiënt C = 1,4 of C = 1,6 of C = 2,0; nominale buitenmiddellijn en nominale wanddikte in mm of SDR; productiecode jaar en week 1) ; extrudernummer 1). Plaats van het merk: op elke buis op een onderlinge afstand van maximaal 2 meter. De uitvoering van de merken is als volgt: duidelijke, duurzame en onuitwisbare opdruk. 1) Mag indien gewenst in code worden aangebracht. Kiwa N.V

31 6 Producteisen en bepalingsmethoden voor PVC fittingen 6.1 Algemeen In dit hoofdstuk zijn de eisen opgenomen waaraan: met rubberdichtingsringen, DN 50 t/m DN 630; fittingen met lijmverbindingen, DN 12 t/m DN 90; bochten vervaardigd uit PVC-U buis, DN 50 t/m DN 630; voor het transport van drinkwater moeten voldoen. 6.2 Fittingen met rubber afdichtingsringen Rubber Rubber afdichtingsringen dienen te voldoen aan de eisen gesteld in BRL-K Zie paragraaf Materiaal Algemeen Zie paragraaf VCM-gehalte Zie paragraaf Dichtheid Zie paragraaf K-waarde Zie paragraaf Classificatie en verificatie van het materiaal Zie paragraaf Algemene kenmerken Uiterlijk Zie paragraaf Kleur Zie paragraaf Lichtdoorlatendheid Zie paragraaf Geometrische kenmerken Bepaling van afmetingen De afmetingen van de fittingen dienen te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO Kiwa N.V

32 Nominale diameter van de fitting De nominale binnendiameter, d n, van de fittingen dient overeen te komen met de nominale buitendiameter van de buis, d n, waarvoor de fitting is bestemd en voor is ontworpen Afmetingen van fittingen met rubber afdichtingsring De afmetingen en toleranties van fittingen met een rubber afdichtingsring moeten voldoen aan de eisen van NEN-EN-ISO :2010, paragraaf Mechanische kenmerken Slagvastheid van de fitting De slagvastheid van de fitting dient te worden bepaald volgens NEN-EN met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: De slagvastheid van de fitting wordt beproefd door de fitting te laten vallen op een stijve ondergrond. Na de val wordt de fitting geïnspecteerd met het blote oog zonder vergroting. In het geval de fitting bestaat uit losse onderdelen, dan worden deze onderdelen ook geïnspecteerd op effecten die de lekdichtheid van de fitting negatieve kunnen beïnvloeden. Beproevingstemperatuur (0 ± 2) C. Conditioneringstijd > 30 minuten bij 0 C. Valhoogte: 500 mm voor d n 110, 1000 mm voor d n > 125. Trefpunt: willekeurig. De fitting voldoet aan de eisen wanneer het resultaat kan worden uitgedrukt als Geen schade volgens paragraaf 7 van NEN-EN 12061:1999. De op slagvastheid beproefde fittingen dienen gebruikt te worden voor de lekdichtheidsbeproevingen Weerstand tegen inwendige druk van gespuitgiete fittingen De fittingen dienen gedurende de beproeving bestand te zijn tegen de voorgeschreven inwendige druk zonder te barsten en / of dat er lekkage optreedt. De beproeving dient te worden uitgevoerd volgens NEN-EN-ISO 1167, alle delen, met in achtneming van de aanvullingen / aanpassingen vermeld in tabel 11. Voor deze beproeving mogen eindkappen type A of B worden gebruikt. In het geval van een geschil, dienen eindkappen type A te worden gebruikt. Opmerking: Het type eindkap dat gebruikt wordt tijdens de beproeving heeft invloed op het beproevingsresultaat. Kiwa N.V

33 Tabel 11 Test parameters voor de bepaling van de weerstand tegen inwendige druk van gespuitgiette hulpstukken van PVC Nominale diameter / C Beproevingstemperatuur Beproevingsduur (uur) Beproevingsdruk 1) (bar) ( C) d n < 160 / C = 2, ,2 x PN d n 160 / C = 2, ,36 x PN d n < 160? C = 2, ,5 x PN d n 160 / C = 2, ,8 x PN d n < 160 / C = 2, ,1 x PN d n 160 / C = 2, ,68 x PN 1) de beproevingsdruk, uitgedrukt in bar, dient te worden berekend met de volgende vergelijking: =, ; Waarbij: PN is de nominale druk uitgedrukt in bar; C is de ontwerp coëfficiënt (C= 2,5 or C = 2,0); σ T,t de corresponderende waarde als vermeld in tabel 2; MRS is minimum required strength (i.e. 25 MPa). 2. Test: water-in-water. 3. Aantal proefstukken: 3 voor elke beproevingsomstandigheid Weerstand tegen inwendige druk van uit buis gevormde of gedraaide moffen De fittingen dienen gedurende de beproeving bestand te zijn tegen de voorgeschreven inwendige druk zonder te barsten en / of dat er lekkage optreedt. De beproeving dient te worden uitgevoerd volgens NEN-EN-ISO 1167, alle delen, met in achtneming van de aanvullingen / aanpassingen vermeld in tabel 12. Voor deze beproeving mogen eindkappen type A of B worden gebruikt. In het geval van een geschil, dienen eindkappen type A te worden gebruikt. Opmerking: Het type eindkap dat gebruikt wordt tijdens de beproeving heeft invloed op het beproevingsresultaat. Tabel 12 Test parameters voor de bepaling van de weerstand tegen inwendige druk Temperatuur ( C) Nominale druk (PN) Beproevingsduur (uur) Inwendige druk tijdens test (bar) ,2 8 26, , ,7 8 22, , ,1 8 6,4 10 8,0 Test: water-in-water. Aantal proefstukken: 3 per beproevingsomstandigheid. Kiwa N.V

34 6.2.6 Fysische kenmerken Vicat verwerkingstemperatuur De Vicat verwekingtemperatuur dient te worden bepaald volgens NEN-EN 727. Gespuitgiette fittingen voldoen aan de eisen als de Vicat verwekingstemperatuur 74 C. Voor fittingen die uit buis zijn gevormd dient te Vicat verwekingstemperatuur 80 C te zijn Beoordeling van het effect van verwarming Drie volledige spuitgietstukken dienen te worden beproefd volgens NEN-EN 763 met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Methode A (in oven met geforceerde luchtcirculatie) Verwarmingstemperatuur (150 ± 2) C. Verwarmingsduur > 60 minuten. Voor en na de verwarming wordt het oppervlak van het spuitgietstuk onderzocht en worden scheurtjes, blaren, delaminatie, openstaande vloeinaden gemeten en uitgedrukt als een percentage van de wanddikte. De maximale afmetingen van scheuren, delaminatie, blaren en vloeinaad-openingen, uitgedrukt als een percentage van de wanddikte dient minder te zijn dan 30 % Merken PVC-U fittingen met rubber afdichtingsringen De fitting wordt minimaal voorzien van de volgende merken: of op kleine producten of of KK 1) of KK 1) ; fabrieksnaam, handelsnaam of logo; materiaal aanduiding: PVC-U; nominale druk; nominale maatvoering van de mofeinden in mm; aanduiding van het toepassingsgebied; productie code 2). De uitvoering van de merken is als volgt: duidelijke, duurzame en onuitwisbare opdruk. 1) Voor kleine fittingen is merken alleen met KK ook toegestaan. 2) Mag indien gewenst in code worden aangebracht. De kleinste verpakkingseenheid van de fittingen dient minimaal voorzien te zijn van de volgende informatie: KIWA ; fabrieksnaam, handelsnaam, systeemnaam, logo of certificaatnummer van het bijbehorend attest(systeem)certificaat, overeenkomstig de markering op de bijbehorende buis; nominale buitenmiddellijn en nominale wanddikte in mm van de bijbehorende buis; materiaal identificatie indien de fitting body van kunststof is vervaardigd; De uitvoering van de merken is als volgt: duidelijke, duurzame en onuitwisbare opdruk op elke verpakking. Kiwa N.V

35 6.3 Fittingen voor lijmverbindingen Lijminstructie De leverancier van de fittingen is verplicht een lijminstructie bij de producten te verstrekken Materiaal Algemeen Zie paragraaf VCM-gehalte Zie paragraaf Dichtheid Zie paragraaf K-waarde Zie paragraaf Classificatie en verificatie van het materiaal Zie paragraaf Algemene kenmerken Uiterlijk Zie paragraaf Kleur Zie paragraaf Lichtdoorlatendheid Zie paragraaf Geometrische kenmerken Bepaling van afmetingen De afmetingen van de fittingen dienen te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO Nominale diameter van de fitting De nominale (binnen) diameter, d n, van de fittingen dient overeen te komen met de nominale (buiten) diameter van de buis, d n, waarvoor de fitting is bestemd Fittingen met lijmverbindingen De maten en toleranties van fittingen met lijmverbindingen moeten voldoen aan de relevante eisen van NEN-EN-ISO :2010, paragraaf 6.3 en de volgende aanvullende eisen vermeld in de tabellen 13 en 14. Kiwa N.V

36 Tabel 13 Minimum wanddikten van PVC-U en PVC-UH lijmfittingen (in mm) Nominale Minimum wanddikte 1 van diameter PVC-U fittingen voor een Minimum wanddikte 1 van PVC-UH fittingen voor een nominale druk van: nominale druk van: PN 10 PN 12,5 PN 16 PN 10 PN 12,5 PN ,0 2,0 2,0 2,0 2,0 2,0 16 2,0 2,0 2,0 2,0 2,0 2,0 20 2,0 2,0 2,0 2,0 2,0 2,0 25 2,0 2,0 2,4 2,0 2,0 2,0 32 2,0 2,4 3,0 2,0 2,0 2,4 40 2,4 3,0 3,8 2,0 2,4 3,0 50 3,0 3,8 4,7 2,4 3,0 3,7 63 3,8 4,8 5,9 3,0 3,8 4,7 75 4,5 5,7 6,9 3,6 4,5 5,6 90 5,4 6,8 8,3 4,3 5,4 6,7 1) De wanddikte van de lijmfitting mag in geen enkele doorsnede kleiner zijn dan de waarden in deze tabel. Tabel 14 Binnendiameters van de moffen (in mm) Nominale Gemiddelde binnendiameter van de Onrondheid 1) maatvoering van moffen de fitting min. max ,0 12,3 0, ,0 16,3 0, ,0 20,3 0, ,0 25,3 0, ,0 32,3 0, ,0 40,3 0, ,0 50,3 0, ,0 63,3 0, ,0 75,3 0, ,0 90,3 0, ,1 110,4 0, ,1 125,4 0, ,2 160,5 1,0 1) Tolerantie: 0,007 x d e (d e = de nominale buitendiameter van de bijbehorende buis) Mechanische kenmerken Slagvastheid van de fitting De slagvastheid van de fitting dient te worden bepaald volgens NEN-EN met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: De slagvastheid van de fitting wordt beproefd door de fitting te laten vallen op een stijve ondergrond. Na de val wordt de fitting geïnspecteerd met het blote oog zonder vergroting. In het geval de fitting bestaat uit losse onderdelen, dan worden deze onderdelen ook geïnspecteerd op effecten die de lekdichtheid van de fitting negatieve kunnen beïnvloeden. Beproevingstemperatuur (0 ± 2) C. Conditioneringstijd > 30 minuten bij 0 C. Valhoogte: 500 mm voor d n 110, 1000 mm voor d n > 125. Trefpunt: willekeurig. De fitting voldoet aan de eisen wanneer het resultaat kan worden uitgedrukt als Geen schade volgens paragraaf 7 van NEN-EN De op slagvastheid beproefde fittingen dienen gebruikt te worden voor de lekdichtheidsbeproevingen. Kiwa N.V

37 Weerstand tegen inwendige druk voor gespuitgiete fittingen voor lijmverbindingen De fittingen dienen gedurende de beproeving bestand te zijn tegen de voorgeschreven inwendige druk zonder te barsten en / of dat er lekkage optreedt. De beproeving dient te worden uitgevoerd volgens NEN-EN-ISO 1167, alle delen, met in achtneming van de aanvullingen / aanpassingen vermeld in tabel 15. Voor deze beproeving mogen eindkappen type A of B worden gebruikt. In het geval van een geschil, dienen eindkappen type A te worden gebruikt. Opmerking: Het type eindkap dat gebruikt wordt tijdens de beproeving heeft invloed op het beproevingsresultaat. Tabel 15 Test parameters voor de bepaling van de weerstand tegen inwendige druk Beproevingstemperatuur ( C) Beproevingsduur (uur) beproevingsdruk 1) (bar) ,2 x PN 100 3,5 x PN ,2 x PN 1) de beproevingsdruk, uitgedrukt in bar, dient te worden berekend met de volgende vergelijking: =, ; Waarbij: PN is de nominale druk uitgedrukt in bar; C is de ontwerp coëfficiënt (C= 2,5 or C = 2,0); σ T,t de corresponderende waarde als vermeld in tabel 2; MRS is minimum required strength (i.e. 25 MPa). 4. Test: water-in-water. 5. Aantal proefstukken: 3 voor elke beproevingsconditie Fysische kenmerken Vicat verwerkingstemperatuur De Vicat verwekingtemperatuur dient te worden bepaald volgens NEN-EN 727. Gespuitgiette fittingen voldoen aan de eisen als de Vicat verwekingstemperatuur 74 C. Voor fittingen die uit buis zijn gevormd dient te Vicat verwekingstemperatuur > 80 C te zijn Beoordeling van het effect van verwarming Drie volledige spuitgietstukken dienen te worden beproefd volgens NEN-EN 763 met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Methode A (in oven met geforceerde luchtcirculatie) Verwarmingstemperatuur (150 ± 2) C. Verwarmingsduur > 60 minuten. Voor en na de verwarming wordt het oppervlak van het spuitgietstuk onderzocht en worden scheurtjes, blaren, delaminatie, openstaande vloeinaden gemeten en uitgedrukt als een percentage van de wanddikte. De maximale afmetingen van scheuren, delaminatie, blaren en vloeinaad-openingen, uitgedrukt als een percentage van de wanddikte dient minder te zijn dan 30 %. Kiwa N.V

38 6.3.7 Merken PVC-U en PVC-UH lijmfittingen De fitting wordt minimaal voorzien van de volgende merken: of op kleine producten of of KK 1) of KK 1) ; fabrieksnaam, handelsnaam of logo; materiaal aanduiding: PVC-U; nominale druk; nominale maatvoering van de mofeinden in mm; aanduiding van het toepassingsgebied; productie code 2). De uitvoering van de merken is als volgt: duidelijke, duurzame en onuitwisbare opdruk. 1) Voor kleine fittingen is merken alleen met KK ook toegestaan. 2) Mag indien gewenst in code worden aangebracht. De kleinste verpakkingseenheid van de fittingen dient minimaal voorzien te zijn van de volgende informatie: KIWA ; fabrieksnaam, handelsnaam, systeemnaam, logo of certificaatnummer van het bijbehorend attest(systeem)certificaat, overeenkomstig de markering op de bijbehorende buis; nominale buitenmiddellijn en nominale wanddikte in mm van de bijbehorende buis; materiaal identificatie indien de fitting body van kunststof is vervaardigd; De uitvoering van de merken is als volgt: duidelijke, duurzame en onuitwisbare opdruk op elke verpakking. Kiwa N.V

39 6.4 Bochten vervaardigd uit buis In deze BRL zijn de eisen vastgelegd voor bochten die door verwarmen van stukken PUV-U buis worden geproduceerd met de volgende nominale hoeken: 11, 22, 30, 45, 60 C en Algemeen De levensduur van de bochten moet onder normale bedrijfsomstandigheden tenminste gelijk zijn aan die van de overeenkomstige buizen. Het fabricageproces dient zodanig te zijn dat de mechanische eigenschappen van het PVC materiaal niet nadelig worden beïnvloed. De bochten moeten zijn vervaardigd uit PVC-U buizen. De gebruikte buizen moeten voldoen aan paragrafen en Geometrische kenmerken Bepaling van afmetingen De afmetingen van de fittingen dienen te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO Nominale diameter van de bocht De nominale (binnen) diameter, d n, van de fittingen dient overeen te komen met de nominale (buiten) diameter van de buis, d n, waarvoor de fitting is gestemd. De nominale buitendiameters mogen slechts die waarden hebben als genoemd in paragraaf Toelaatbare maatafwijkingen van de buitendiameters en wanddikten ter plaatse van de uiteinden Voor de buitendiameters en de minimum wanddikte ter plaatse van de uiteinden gelden de waarden met de daarbij behorende toleranties volgens paragraaf Toelaatbare maatafwijkingen van de buitendiameters en wanddikten ter plaatse van het gebogen gedeelte Voor de buitendiameters en de wanddikte ter plaatse van het gebogen gedeelte gelden de waarden zoals vermeld in tabel 16. Tabel 16 Toelaatbare toleranties ter plaatse van het gebogen gedeelte Afmeting Toelaatbare maatafwijking Gemiddelde buitendiameter (d em ) ± 0,025 x d n Onrondheid (d e,max d e,min ) 0,05 x d n Wanddikte van de bocht 0,93 x e min,buis (e min,bocht ) d n = nominale diameter d em = gemiddelde buitendiameter e = wanddikte e min,bocht = minimum toelaatbare wanddikte van de bocht e min,buis = minimum toelaatbare wanddikte van de overeenkomstige buis d e min = kleinste buitendiameter in een willekeurig punt = grootste buitendiameter in een willekeurig punt d e max Hoeken De nominale hoeken zijn 11, 22, 30, 45, 60 en 90. Daarop is een afwijking van ± 2 toelaatbaar. Kiwa N.V

40 Kromtestralen van bochten De kromtestraal van de hartlijn van de bocht mag niet kleiner zijn dan 3,5 x d e Rechte lengte van de uiteinden Voor het maken van doelmatige verbindingen moet de rechte lengte van de uiteinden van de bocht voor buitendiameters tot en met 200 mm tenminste 1,5 x d e bedragen. Voor grotere buitendiameters moet tenminste 1,25 x d e worden aangehouden Inbouwmaten (Z maten) De Z-maten moeten in overeenstemming zijn met de waarden die door de fabrikant zijn opgegeven. Hiervoor dient de leverancier aan de certificerende instantie tekeningen te verstrekken Bochtuiteinden De afschuining van de uiteinden moet voldoen aan Bochten met lijmmoffen De afmetingen van aan een buis gevormde lijmmoffen moeten voldoen aan Mechanische kenmerken Om na te gaan of het verwarmen en afkoelen tijdens de productie van de bocht geen ontoelaatbare achteruitgang in de mechanische eigenschappen van het PVC materiaal heeft veroorzaakt, dienen de volgende typebeproevingen te worden uitgevoerd. Onderwerp rechte buisstukken aan een warmtebehandeling en een afkoelingsproces zoals gebruikelijk is voor vervaardiging van de desbetreffende bochten. De instructies van de warmtebehandeling en het afkoelproces dient door de fabrikant aan de certificatie-instelling ter beschikking te worden gesteld. Voer daarna de volgende beproevingen uit Weerstand tegen slag of stoot Zie paragraaf Weerstand tegen inwendige druk De buizen dienen gedurende de beproeving bestand te zijn tegen de voorgeschreven omtrekspanning in de buiswand zonder te barsten en / of dat er lekkage optreedt. De beproeving dient te worden uitgevoerd volgens NEN-EN-ISO 1167, alle delen, met in achtneming van de aanvullingen / aanpassingen vermeld in tabel 17. Voor deze beproeving mogen eindkappen type A of B worden gebruikt. In het geval van een geschil, dienen eindkappen type A te worden gebruikt. Opmerking: Het type eindkap dat gebruikt wordt tijdens de beproeving heeft invloed op het beproevingsresultaat. Tabel 17 Test parameters voor de bepaling van de weerstand tegen inwendige druk Temperatuur Beproevingsduur ( C) (uur) Omtrekspanning in de buiswand (MPa) , ,5 Test: water-in-water Kiwa N.V

41 6.4.6 Merken bochten vervaardigd van PVC-U drinkwaterbuizen De bochten worden minimaal voorzien van de volgende merken: KIWA of voor kleine diameters in overleg met Kiwa; fabrieksnaam, handelsnaam; materiaal identificatie: PVC-U; PN-getal; nominale buitendiameter in mm; productiecode 1) ; extrudernummer 1). De uitvoering van de merken is als volgt: duidelijke, duurzame en onuitwisbare opdruk. 1) Aanduidingen mogen desgewenst in code worden aangebracht. Kiwa N.V

42 7 Producteisen en bepalingsmethoden voor speciale fittingen 7.1 Algemeen In dit hoofdstuk zijn de eisen opgenomen waaraan: zadels van PVC-U, DN 40 t/m DN 630 mm; trekvaste koppelingen van PVC; door spuitgieten vervaardigde PVC fittingen met flensaansluitingen dubbele moffen en trekvaste koppelingen van PVC-U met een ontluchtingsvoorziening; voor het transport van drinkwater moeten voldoen. 7.2 Zadels van PVC-U Algemeen Deze eisen hebben betrekking op zadels van PVC-U met inwendige, conische, schroefdraden: Gk ½, Gk ¾ of Gk 1, die bestemd zijn voor gebruik in combinatie met metalen dienstkranen. De zadels zijn bedoeld voor montage op PVC-U waterleidingbuizen volgens paragraaf Materiaal Zie paragraaf Rubberringen De rubberringen in de zadels moeten voldoen aan BRL-K17504 (zie ook paragraaf 4.4) Algemene kenmerken Uiterlijk Zie paragraaf Kleur Zie paragraaf Lichtdoorlatendheid Zie paragraaf Constructie en ontwerp De zadelhelften moeten van een zodanige constructie zijn dat de delen uitsluitend in één stand tegen elkaar kunnen worden gebracht. De richting waarop klampen moeten worden aangeslagen, moet door middel van een pijl op elke klamp zijn aangegeven. Aan de binnen- en buitenzijde van de zadels mogen, om kerfwerking te voorkomen, geen scherpe overgangen voorkomen. De spiebanen op de zadels en in de klampen mogen geen grotere hellingshoek bezitten dan 7. De spiebanen moeten tenminste onder een straal van 1,5 mm zijn afgerond. De afwijking van de rechtheid van de spiebanen mag niet meer dan 0,08 x l s bedragen (l s = lengte spiebaan). De afdichting tussen zadel en buis moet tot stand worden gebracht met een geprofileerde rubberring. De rubberring moet gecentreerd in een kamer in het zadel Kiwa N.V

43 zitten, zodanig dat de ring bij montage niet kan verschuiven of uit de kamer kan vallen Geometrische kenmerken Bepaling van de afmetingen De afmetingen van de zadels dienen te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO Binnendiameters van de zadels De binnendiameters van de zadels moeten zijn aangepast aan de buitendiameters van de PVC buizen waarvoor zij bestemd zijn. Daarbij moet rekening gehouden zijn met de geldende toleranties op de buitendiameters van de buizen Wanddikte van de zadels De wanddikte mag in geen enkele doorsnede kleiner zijn dan de waarden vermeld in tabel 18. Bijbehorende buismaat Tabel 18 Wanddikte van de zadels (in mm) Wanddikte van Bijbehorende het zadel, buismaat minimaal (mm) Wanddikte van het zadel, minimaal (mm) 40 5, ,0 50 5, ,0 63 5, ,5 75 5, ,0 90 5, , , , , ,0 De wanddikte ter plaatse van het aansluiting voor de dienstkraan, gemeten buiten de schroefdraad, moet tenminste 8 mm zijn Lengte van de zadels De lengte van de zadels (gemeten in de richting van de leiding) is afhankelijk van de buitendiameter van de bijbehorende PVC buizen en dient niet kleiner te zijn dan de waarden vermeldt in tabel 19. Tabel 19 Minimum toelaatbare lengte van de zadels (in mm) Zadels bestemt voor buizen met buitendiameters van: Minimum toelaatbare lengte van het zadels 40, , 75, , , Schroefdraden in de zadels Voor de schroefdraden gelden de volgende eisen: het ontwerp van de schroefdraad moet voldoen aan de eisen voor taps binnendraad volgens NEN-EN ; de afmetingen van de schroefdraad moeten voldoen aan de eisen vermeld in tabel 21. de schroefdraad moet glad en gaaf zijn, vrij van bramen of andere onregelmatigheden. Kiwa N.V

44 De minimale en maximale toleranties van de afmetingen van de schroefdraad in het zadel wordt beoordeeld met behulp van twee kalibers (max. en min.) of een kaliber die voorzien is van een plat vlak waarmee de minimale en maximale afmetingen worden aangeduid. Voor de bepaling moeten volgens ANSI/ASME gestandaardiseerde kalibers worden gebruikt. De afmetingen van de schroefdraad in het zadel moet voldoen aan de eisen vermeld in tabel 20. Tabel 20 Afmetingen van de schroefdraden in de zadels (in mm) Schroefdraad Gk ½ Gk ¾ Gk 1 Bij passing met het max. kaliber moet de inschroeflengte (L) tenminste zijn 9,7 (5,5 gangen) 10,7 (6 gangen) 10,0 (4,5 gangen) Bij passing met het min. kaliber moet de inschroeflengte (L) tenminste zijn 15,4 (8,5 gangen) 16,4 (9 gangen) 17,4 (7,5 gangen) Nuttige lengte van het schroefdraad (S) tenminste De afmetingen van de kalibers dienen te voldoen aan de eisen vermeld in tabel 21. Tabel 21 Afmetingen van de kalibers Schroefdraadmaat Max. kaliber Min. Kaliber L 1 L 2 L 1 L 3 Gk ½ Gk ¾ Gk 1 16,3 17,3 18, ,3 17,3 18, Mechanische kenmerken Weerstand tegen slag of stoot De bepaling van de weerstand tegen slag of stoot is gebaseerd ISO Het hoofdframe van de valtoren en het vallichaam moeten voldoen aan de betreffende eisen van ISO In figuur 5 is een tekening gegeven van een oplegging en het zadel proefstuk. De zijkanten van het proefstuk moet worden ondersteund zoals getoond in figuur 5 door middel van verstelbare zijsteunen. Kiwa N.V

45 Figuur 5 Oplegging van de zadels voor de valproef Voor de beproeving moeten de zadelstukken worden gedurende minimaal 30 minuten worden geconditioneerd bij een temperatuur van (0 ± 2) C, bijvoorbeeld met behulp van ijs/watermengsel. De massa van het vallichaam en de valhoogte zijn afhankelijk van de nominale diameter en zijn vermeld in tabel 6. Aanvankelijk dienen er tien volledige zadels (boven- en onder zadel) te worden beproefd. Als één bovenzadel of één onderzadel faalt, moet de beproeving worden uitgebreid met nog eens 20 complete zadels (boven- en onderzadel). Niet meer dan 3 zadelstukken van de 30 mogen zijn gefaald om the voldoen aan de eis (< 10 %) Weerstand tegen inwendige druk. Een proefstuk bestaande uit een lengte PVC-U buis en een zadel van dezelfde PN dient gedurende de beproeving bestand te zijn tegen de voorgeschreven inwendige druk zonder te barsten en / of dat er lekkage optreedt. Er moeten 5 proefstukken worden beproefd. De montage van het zadel dient te worden uitgevoerd volgens de montagevoorschriften van de leverancier. De PVC buis die in dit experiment wordt gebruikt moeten voldoen aan 5.2. Het proefstuk dient onderworpen te worden aan een inwendige waterdruk van 2,8 x PN van het zadel voor een beproevingsduur van 100 uur volgens NEN-EN-ISO 1167, alle delen. Na 100 uur wordt de druk van het proefstuk gehaald. Na een periode van 1 uur wordt de druk in het proefstuk weer opgevoerd met 0,5 bar. Deze druk moet 10 minuten worden gehandhaafd. Tijdens de beproeving mag geen lekkage aan de verbinding tussen buis en zadel optreden Sterkte van de schroefdraad Voor de bepaling van de sterkte van een schroefdraad van het zadel voor de aansluiting met de dienstkraan is een hulpstuk nodig met afmetingen zoals vermeld in tabel 22. Kiwa N.V

46 Tabel 22 Afmetingen van de fitting voor de bepaling van de sterkte van de schroefdraad in het zadel (in mm). Schroefdraadmaat L 1 min L 2 Gk ½ Gk ¾ Gk Voor de beproeving worden het zadel en de fitting geconditioneerd bij een temperatuur van (0 ± 2) C gedurende ten minste 30 minuten. Vervolgens wordt de fitting in de schroefdraad gedraaid tot de wrijving gelijk is aan een moment van 1 N/m. Vanaf deze stand wordt de fitting vier volle omwentelingen doorgedraaid. Het zadel met het ingeschroefde hulpstuk wordt gedurende 100 uur op een temperatuur van (0 ± 2) C gehouden. Het zadel voldoet aan de eis als gedurende deze periode geen breuk of scheurvorming optreedt Weerstand tegen samendrukken Voor het bepalen van de weerstand tegen samendrukken van het zadel is apparatuur volgens NEN-ISO 5893 nodig waarin een zadel met een snelheid van 35 mm/min diametraal kan worden samengedrukt en een opstelling zoals weergegeven in figuur 6. Plaats de zadel tussen twee parallel ten opzichte van elkaar geplaatste platen die voorzien zijn van aangepaste steunen als in figuur 6. Voor de beproeving dient afstand a gemeten te worden. De samendrukking wordt uitgevoerd tot de maat a tot 50% van zijn oorspronkelijke waarde is gereduceerd. Figuur 6 Oplegging van de zadels tijdens de samendrukproef Er moeten 5 proefstukken worden beproefd. Het zadel voldoet aan de eis als er geen breuk of scheurvorming optreedt. Kiwa N.V

47 7.2.9 Fysische kenmerken Vicat verwerkingstemperatuur De Vicat verwekingtemperatuur dient te worden bepaald volgens NEN-EN 727. Gespuitgiette zadels voldoen aan de eisen als de Vicat verwekingstemperatuur > 74 C. Voor fittingen die uit buis zijn gevormd dient te Vicat verwekingstemperatuur > 76 C Beoordeling van het effect van verwarming Drie zadels dienen te worden beproefd volgens NEN-EN 763 met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Methode A (in oven met geforceerde luchtcirculatie) Verwarmingstemperatuur (150 ± 2) C. Verwarmingsduur > 60 minuten. Voor en na de verwarming wordt het oppervlak van het zadel onderzocht en worden scheurtjes, blaren, delaminatie, openstaande vloeinaden gemeten en uitgedrukt als een percentage van de wanddikte. De maximale afmetingen van scheuren, delaminatie, blaren en vloeinaad-openingen, uitgedrukt als een percentage van de wanddikte dient minder te zijn dan 30 % Merken zadels voor PVC-U waterleidingbuizen De zadels worden minimaal voorzien van de volgende merken: of op kleine producten of of KK 1) of KK 1) ; fabrieksnaam, handelsnaam of logo; materiaal identificatie: PVC; PN-getal; nominale buitendiameter van de bijpassende buis in mm; productieperiode 2).. De uitvoering van de merken is als volgt: duidelijke, duurzame en onuitwisbare opdruk op elk zadel. 1. Voor kleine fittingen is merken alleen met kk ook toegestaan. 2. Mag desgewenst in code worden aangebracht. Kiwa N.V

48 7.3 Trekvaste koppelingen van PE of PVC-U Deze paragraaf heeft betrekking op trekvaste koppelingen met een vrije hoekverdraaiing tot maximaal Algemeen De trekvaste koppelingen moeten een sterkte en levensduur hebben die tenminste gelijk is aan die van de PVC buizen van dezelfde nominale drukklasse. De trekvaste koppelingen moeten volgens een beheerst productieproces zijn vervaardigd. Tevens moeten trekvaste koppelingen een vorm hebben waarbij het volledige doorstroomprofiel van de buis gehandhaafd blijft. De trekvaste koppelingen van PVC-U mogen geen gelaste onderdelen bevatten. Bij de montage van de fitting aan de buis is het niet toegestaan om in de buis inkepingen, groeven of andere verzwakkingen aan te brengen waardoor de levensduur van het leidingsysteem negatief wordt beïnvloed. Trekvaste koppelingen moeten volgens de verwerkingsrichtlijnen van de fabrikant worden geïnstalleerd Materiaal Buismateriaal PVC-U Dubbele moffen en spiebussen die vervaardigd zijn uit PVC buizen moeten, afgezien van de afmetingen, voldoen aan Polyetheen materiaal Het polyetheen materiaal van trekvaste koppelingen van polyetheen (PE) moet voldoen aan de eisen van NEN-EN :2011, tabellen 1 en Rubber afdichtingsringen De rubber afdichtingsringen in de trekvaste koppelingen moeten voldoen aan BRL- K (zie paragraaf 4.4) Lijmen en schoonmaakmiddelen Lijm en schoonmaakmiddel mogen geen blijvende schadelijke invloed op het PVC materiaal uitoefenen. De PVC lijmen moeten voldoen aan BRL-K Vergrendeling De vergrendeling moeten voldoen aan de specificatie van de fabrikant ten aanzien van materiaal, afmetingen en toelaatbare maatafwijkingen. De fabrikant moet deze specificatie aan de certificerende instantie ter beschikking stellen Metalen onderdelen Metalen onderdelen van de trekvaste koppelingen moeten bestand zijn tegen corrosie. Opmerking: Eventuele gripringen, klemspiemoeren en andere onderdelen van de trekvaste koppelingen moeten een levensduur hebben van tenminste 50 jaar Algemene kenmerken Uiterlijk Zie paragraaf Kiwa N.V

49 Kleur Trekvaste koppelingen van PE moeten bij voorkeur zwart of blauw van kleur zijn. Trekvaste koppelingen van PVC-U moeten donkergrijs, blauw of crème van kleur zijn. Voor bovengrondse toepassing is de kleur crème niet toegestaan Lichtdoorlatendheid zie paragraaf Geometrische kenmerken Bepaling van afmetingen De afmetingen van de fittingen dienen te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO Nominale diameter van de trekvaste koppeling met rubber afdcihtingsringen De nominale (binnen) diameter, d n, van de trekvaste koppeling met rubber afdichtingsringen dient overeen te komen met de nominale (buiten) diameter van de buis, d n, waarvoor de fitting is bestemd Afmetingen van trekvaste koppeling met rubber afdichtingsringen Voor delen van de trekvaste koppeling die worden belast op inwendige druk geldt dat de minimale wanddikte van de trekvaste koppeling, met uitzondering van de ringkamer, niet kleiner is dan de minimale wanddikte van de buis waarvoor deze is bestemd volgens NEN-EN-ISO Trekvaste koppelingen van polyetheen dienen te voldoen aan NEN-EN De nominale druk van de koppeling dient ten minste de nominale druk te zijn van het leiding systeem. De insteekdiepte achter de rubberring dient minimaal twee keer de lengte van de vrije spelling en de lengte van de afschuining te zijn (zie figuur 7). 1. buis 2. rubber afdichtingselement 3. klemelement 4. deel van trekvaste koppeling Figuur 7 - Insteekdiepte trekvaste koppeling De afmetingen en de daarop toelaatbare toleranties van de trekvaste koppeling en alle andere onderdelen, moeten door de fabrikant aan de certificerende instantie worden verstrekt. Kiwa N.V

50 Afmetingen van gelijmde verbinding tussen spiebus en buis Het ontwerp van de verbinding moet voldoen aan NEN-EN-ISO :2010, figuur 25. De lijmlengte van de spiebus mag niet kleiner zijn dan 0,5 x de nominale diameter van de buis, d n. Spiebussen moeten een binnendiameter (d s ) hebben van:, = ;, met een maximaal toelaatbare tolerantie van d s d n = 0,8 mm Mechanische kenmerken Weerstand tegen slag of stoot Het buisvormige deel van de trekvaste koppeling dient te voldoen aan de eisen gesteld in paragraaf Fysische kenmerken Vicat verwerkingstemperatuur (PVC-U) De Vicat verwekingtemperatuur dient te worden bepaald volgens NEN-EN 727 en alleen voor PVC-U materiaal. Gespuitgiette trekvaste koppeling met rubber afdichtingsringen voldoen aan de eisen als de Vicat verwekingstemperatuur > 74 C Isotherme oxidatieve inductietijd (PE) De isotherme oxidatieve inductietijd dient te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO , bij een temperatuur van 200 C en alleen voor polyetheen-materiaal. Het monster voldoet aan de eisen als de isotherme oxidatieve inductietijd groter is dan 20 minuten Beoordeling van het effect van verwarming Drie trekvaste koppelingen zonder de rubber afdichtingsringen dienen te worden beproefd volgens NEN-EN 763 met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Methode A (in oven met geforceerde luchtcirculatie). Verwarmingstemperatuur: PVC-U (150 ± 2) C, PE (110 ± 2) C. Verwarmingsduur > 60 minuten. Voor en na de verwarming wordt het oppervlak van de trekvaste koppeling onderzocht en worden scheurtjes, blaren, delaminatie, openstaande vloeinaden gemeten en uitgedrukt als een percentage van de wanddikte. De maximale afmetingen van scheuren, delaminatie, blaren en vloeinaad-openingen, uitgedrukt als een percentage van de wanddikte dient minder te zijn dan 30 % Verbindingseisen trekvaste koppelingen van PE of PVC-U Lekdichtheid en sterkte bij beproeving op buiging en inwendigedruk De lekdichtheid en de sterkte van de verbinding dient te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO Het aantal proefstukken is 1. Kiwa N.V

51 De verbinding voldoet aan de eisen als tijdens de beproeving geen lekkage, deformaties of scheurvorming is opgetreden Langeduur dichtheid bij inwendige druk De langeduur dichtheid onder inwendige druk dient te worden bepaald volgens NEN- EN-ISO met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: Aantal proefstukken is 1. De beproevingstemperatuur is / -1 C. De beproevingsduur is 1000 uur. Inwendige druk tijdens de beproeving is 1,3 x PN. De verbinding voldoet aan de eisen als er geen lekkage of scheurvorming in het samenstel wordt geconstateerd tijdens de beproeving Merken trekvaste koppelingen van PE of PVC-U voor waterleidingbuizen De trekvaste fittingen worden minimaal voorzien van de volgende merken: of op kleine producten of of KK 1) of KK 1) ; fabrieksnaam, handelsnaam of logo; materiaal identificatie: PVC; PN-getal; nominale buitendiameter van de bijpassende buis in mm; productieperiode 2).. De uitvoering van de merken is als volgt: duidelijke, duurzame en onuitwisbare opdruk op elk zadel. 1. Voor kleine fittingen is merken alleen met kk ook toegestaan. 2. Mag desgewenst in code worden aangebracht. Kiwa N.V

52 7.4 Gespuitgiete PVC-fittingen met flensaansluitingen In deze paragraaf zijn de eisen een beproevingsmethoden gegeven voor door spuitgieten vervaardigde fittingen van PVC-U met een flensaansluiting en een mofeind met een rubber afdichtingselement (zie figuur 8). De flens van de fitting is bestemd voor het tot stand brengen van een verbinding met een metalen fitting of appendage met een flens in PVC drinkwaterleidingsystemen. Figuur 8 Uitvoeringsvormen van een verbinding Algemeen De op de fittingen aan te sluiten PVC buizen moeten voldoen aan 5.2. De verbinding dient gemonteerd te worden volgens de instructies van de leverancier Materiaal Zie paragraaf Rubber Zie paragraaf Algemene kenmerken Uiterlijk De fittingen moeten vrij zijn van las- of lijmverbindingen en dienen te voldoen aan paragraaf Kleur De fittingen moeten donkergrijs van kleur zijn en voldoen aan paragraaf Lichtdoorlatendheid Zie Geometrische kenmerken Bepaling van de afmetingen De afmetingen van de buis dienen te worden bepaald volgens NEN-EN-ISO Nominale diameter van de fitting De nominale (binnen) diameter, d n, van de fittingen dient overeen te komen met de nominale (buiten) diameter van de buis, d n, waarvoor de fitting is bestemd. Kiwa N.V

53 Afmetingen van de fittingen De afmetingen van de fittingen met flensaansluiting moeten voldoen aan de eisen gesteld in NEN-EN-ISO :2010, tabellen: 11, of 20, degene die van toepassing is Afmetingen van flensaansluiting De maten van de flensboringen moeten voldoen aan de daarvoor geldende, genormaliseerde waarden. De overige waarden van de afmetingen van de fittingen dienen door de leverancier door middel van tekeningen aan de certificerende instelling te worden verstrekt Mechanische kenmerken Slagvastheid van de fitting De slagvastheid van de fitting dient te worden bepaald volgens NEN-EN met in achtneming van de volgende aanvullingen / aanpassingen: De slagvastheid van de fitting wordt beproefd door de fitting te laten vallen op een stijve ondergrond. Na de val wordt de fitting geïnspecteerd met het blote oog zonder vergroting. In het geval de fitting bestaat uit losse onderdelen, dan worden deze onderdelen ook geïnspecteerd op effecten die de lekdichtheid van de fitting negatieve kunnen beïnvloeden. Beproevingstemperatuur (0 ± 2) C. Conditioneringstijd > 30 minuten bij 0 C. Valhoogte: 500 mm voor dn 110, 1000 mm voor d n > 125. Trefpunt: willekeurig. De fitting voldoet aan de eisen wanneer het resultaat kan worden uitgedrukt als Geen schade volgens paragraaf 7 van NEN-EN 12061:1991. De op slagvastheid beproefde fittingen dienen gebruikt te worden voor de lekdichtheidsbeproevingen Weerstand tegen inwendige druk De fittingen dienen gedurende de beproeving bestand te zijn tegen de voorgeschreven inwendige druk zonder te barsten en / of dat er lekkage optreedt. De beproeving dient te worden uitgevoerd volgens NEN-EN-ISO 1167, alle delen, met in achtneming van de aanvullingen / aanpassingen: aantal proefstukken is 2; beproevingstempratuur is 40 C beproevingsduur is 1000 uur; beproevingstype "water-in-water"; Voor de beproeving dienen de fittingen gemonteerd te worden aan PVC-buizen die dezelfde nominale druk klassen hebben als de fitting, of dienen de fittingen te worden afgesloten met eindkappen. De rubber afdichtingselementen mogen tegen uitdrukken te worden geborgd Verbindingseisen Bepaling van de sterkte en de lekdichtheid van de flensverbinding Voor de bepaling van de sterkte en de lekdichtheid van de flensverbinding moeten de fittingen, vrij opgelegd, aan de buigproeven I en II, of III worden onderworpen die in figuur 9 zijn weergegeven. Gedurende de beproeving moeten de fittingen met een inwendige waterdruk en een buigkracht K worden belast volgens de beproevingsomstandigheden vermeld in tabel 23. De beproevingsduur is 1000 uur en beproevingstemperatuur is (23 ± 2) C. Tijdens de beproeving mag het proefstuk niet falen. Dat wil zeggen: Geen breuk en geen lekkage. Kiwa N.V

54 Tabel 23 Beproevingscondities voor sterkte van flensverbinding Nominale maat in mm Inwendige waterdruk Buigkracht K in N ,5 x PN 3,5 x PN 3,5 x PN 3,5 x PN 3,5 x PN Figuur 9 Testopstellingen voor uitvoering buigproeven Kiwa N.V

55 7.4.8 Merken van gespuitgiette PVC-U fittingen met flensaansluiting voor waterleidingbuizen De fittingen worden minimaal voorzien van de volgende merken: of op kleine producten of of KK 1) of KK 1) ; fabrieksnaam, handelsnaam of logo; materiaal identificatie: PVC-U; PN-getal; nominale buitendiameter van de bijpassende buis in mm; productieperiode 2).. De uitvoering van de merken is als volgt: duidelijke, duurzame en onuitwisbare opdruk op elk zadel. 1. Voor kleine fittingen is merken alleen met kk ook toegestaan. 2. Mag desgewenst in code worden aangebracht. Kiwa N.V

56 8 Eisen aan het kwaliteitssysteem In dit hoofdstuk zijn de eisen opgenomen waaraan het kwaliteitssysteem van de leverancier moet voldoen. 8.1 Beheerder van het kwaliteitssysteem Binnen de organisatiestructuur moet een functionaris zijn aangewezen die belast is met het beheer van het kwaliteitssysteem van de leverancier. 8.2 Interne kwaliteitsbewaking/kwaliteitsplan De leverancier moet beschikken over een door hem toegepast schema van interne kwaliteitsbewaking (IKB-schema). In dit IKB-schema moet aantoonbaar zijn vastgelegd: welke aspecten door de producent worden gecontroleerd; volgens welke methoden die controles plaatsvinden; hoe vaak deze controles worden uitgevoerd; hoe de controleresultaten worden geregistreerd en bewaard. Dit IKB-schema moet ten minste een gelijkwaardige afgeleide zijn van het in de bijlage II vermelde model IKB-schema. 8.3 Procedures en werkinstructies De leverancier moet kunnen overleggen: procedures voor: o de behandeling van producten met afwijkingen; o corrigerende maatregelen bij geconstateerde tekortkomingen; o de behandeling van klachten over geleverde producten en/of diensten; de gehanteerde werkinstructies en controleformulieren. Kiwa N.V

57 9 Samenvatting onderzoek en controle In dit hoofdstuk is de samenvatting gegeven van het bij certificatie uit te voeren: toelatingsonderzoek; controle na certificatieverlening; controle op het kwaliteitssysteem van de leverancier. 9.1 Onderzoeksmatrix voor PVC-U buizen Omschrijving eis Artikel BRL Onderzoek in kader van Toelatingsonderzoek certificaatverlening Controle na a), b) Toxicologische eisen 4.2 x x c) Rubber 4.4 x x Lijmen 4.5 x x Buismateriaal x x VCM-gehalte in materiaal x x Dichtheid x x K-waarde x x MRS-waarde x x Uiterlijk x x c) Kleur x x Lichtdoorlatendheid x x Nominale diameter van de buis x x Gemiddelde (buiten) diameter en toleranties x x c) Wanddikte en toleranties x x c) Lengte van de buis x x Afmetingen van aan de buis gevormde x x c) moffen voor lijmverbindingen Afmetingen van aan de buis gevormde x x c) moffen met rubber afdichtingsringen Afmetingen van buiseinden x x c) Classificatie van de buis x x Weerstand tegen slag of stoot x x Weerstand tegen inwendige druk x x c) Vicat verwekingstemperatuur x x c) Lengteverandering na verwarming en x x afkoeling Weerstand tegen dichloormethaan x x Merken PVC-U drinkwaterbuizen x x c) a) Bij significante wijzigingen van het product of productieproces moet opnieuw worden vastgesteld of het product voldoet aan de prestatie-eisen. b) Tijdens de controlebezoeken controleert de inspecteur de producten aan de hand van een selectie uit de onderstaande gemarkeerde producteisen. De frequentie van de controlebezoeken is gedefinieerd in paragraaf 10.6 van deze BRL. c) Door inspecteur wordt één keer per jaar materiaal bemonsterd voor een Audit Test. Kiwa N.V

58 9.2 Onderzoeksmatrix voor PVC-O buizen. Omschrijving eis Artikel BRL Onderzoek in kader van Toelatingsonderzoek certificaatverlening Controle na a), b) Toxicologische eisen 4.1 x x c) Rubber 4.4 x x Lijmen 4.5 x x Algemeen x x Buismateriaal x x VCM-gehalte in materiaal x x Dichtheid x x K-waarde x x Classificatie en verificatie van materiaal x x Uiterlijk x x Kleur x x Lichtdoorlatendheid x x Nominale diameter van de buis x x Gemiddelde (buiten) diameter en toleranties x x c) Wanddikte en toleranties x x c) Lengte van de buis x x Afmetingen van aan de buis gevormde x x c) moffen met rubber afdichtingsringen Afmetingen van buiseinden x x c) Verificatie relatie russen oriëntatiegraad en x x MRS Oriëntatiegraad x x Weerstand tegen slag of stoot x x Weerstand tegen inwendige druk x x c) Weerstand tegen dichloormethaan x x Merken PVC-U drinkwaterbuizen x x c) a) Bij significante wijzigingen van het product of productieproces moet opnieuw worden vastgesteld of het product voldoet aan de prestatie-eisen. b) Tijdens de controlebezoeken controleert de inspecteur de producten aan de hand van een selectie uit de onderstaande gemarkeerde producteisen. De frequentie van de controlebezoeken is gedefinieerd in paragraaf 10.6 van deze BRL. c) Door inspecteur wordt één keer per jaar materiaal bemonsterd voor een Audit Test. Kiwa N.V

59 9.3 Onderzoeksmatrix voor fittingen met rubber afdichtingsringen. Omschrijving eis Artikel BRL Onderzoek in kader van Toelatingsonderzoek certificaatverlening Controle na a), b) Eisen fittingen Toxicologische eisen 4.2 x x c) Rubber x x Materiaal algemeen x x VCM-gehalte in materiaal x x Dichtheid x x K-waarde x x Classificatie en verificatie van materiaal x x Uiterlijk x x c) Kleur x x Lichtdoorlatendheid x x Nominale diameter x x Afmetingen van fittingen met rubber x x c) afdichtingsring Slagvastheid van fittingen x x Weerstand tegen inwendige druk van x x c) gespuitgiette fittingen Weerstand tegen inwendige druk van uit x x c) buis gevormde of gedraaide moffen en fittingen Vicat verwekingstemperatuur x x c) Beoordeling van het effect van verwarming x x Merken van PVC-U fittingen met rubber x x c) afdichtingsringen Verbindingseisen Dichtheid bij inwendige druk en met een x - hoekverdraaiing Dichtheid bij onderdruk x - a) Bij significante wijzigingen van het product of productieproces moet opnieuw worden vastgesteld of het product voldoet aan de prestatie-eisen. b) Tijdens de controlebezoeken controleert de inspecteur de producten aan de hand van een selectie uit de onderstaande gemarkeerde producteisen. De frequentie van de controlebezoeken is gedefinieerd in paragraaf 10.6 van deze BRL. c) Door inspecteur wordt één keer per jaar materiaal bemonsterd voor een Audit Test. Kiwa N.V

60 9.4 Onderzoeksmatrix voor fittingen met lijmverbindingen. Omschrijving eis Artikel BRL Onderzoek in kader van Toelatingsonderzoek certificaatverlening Controle na a), b) Eisen fittingen Toxicologische eisen 4.2 x x c) Lijmen 4.5 x x Lijminstructies x x Materiaal algemeen x x VCM-gehalte in materiaal x x Dichtheid x x K-waarde x x Classificatie en verificatie van materiaal x x Uiterlijk x x c) Kleur x x Lichtdoorlatendheid x x Nominale diameter van de fitting x x Afmetingen van fittingen met x x c) lijmverbindingen Slagvastheid van fittingen x x Weerstand tegen inwendige druk voor x x c) gespuitgiette fittingen Vicat verwekingstemperatuur x x c) Beoordeling van het effect van verwarming x x Merken van PVC-U en PVC-UH fittingen x x c) Verbindingseisen Langeduur dichtheid bij inwendige druk x - a) Bij significante wijzigingen van het product of productieproces moet opnieuw worden vastgesteld of het product voldoet aan de prestatie-eisen. b) Tijdens de controlebezoeken controleert de inspecteur de producten aan de hand van een selectie uit de onderstaande gemarkeerde producteisen. De frequentie van de controlebezoeken is gedefinieerd in paragraaf 10.6 van deze BRL. c) Door inspecteur wordt één keer per jaar materiaal bemonsterd voor een Audit Test. Kiwa N.V

61 9.5 Onderzoeksmatrix voor bochten vervaardigd uit buis. Omschrijving eis Artikel BRL Onderzoek in kader van Toelatingsonderzoek certificaatverlening Controle na a), b) Eisen fittingen Toxicologische eisen 4.2 x x c) Rubber 4.4 x x Lijmen 4.5 x x Algemeen x x Nominale diameter van de bocht x x Toelaatbare maatafwijkingen van de x x c) buitendiameters en wanddikten ter plaatse van de uiteinden Toelaatbare maatafwijkingen van de x x c) buitendiameters en wanddikten ter plaatse van de gebogen gedeelten Hoeken x x c) Kromtestraal van bochten x x c) Rechte lengte aan de uiteinden x x c) Inbouwmaten (Z-maten) x x c) Bochtuiteinden x x c) Bochten met lijmmoffen x Weerstand tegen slag of stoot x x Weerstand tegen inwendige druk x x c) Merken van bochten vervaardigd van PUV-U x x c) drinkwaterbuizen a) Bij significante wijzigingen van het product of productieproces moet opnieuw worden vastgesteld of het product voldoet aan de prestatie-eisen. b) Tijdens de controlebezoeken controleert de inspecteur de producten aan de hand van een selectie uit de onderstaande gemarkeerde producteisen. De frequentie van de controlebezoeken is gedefinieerd in paragraaf 10.6 van deze BRL. c) Door inspecteur wordt één keer per jaar materiaal bemonsterd voor een Audit Test. Kiwa N.V

62 9.6 Onderzoeksmatrix voor zadels van PVC-U. Omschrijving eis Artikel BRL Onderzoek in kader van Toelatingsonderzoek certificaatverlening Controle na a), b) Eisen fittingen Toxicologische eisen 4.2 x x c) Materiaal x x Rubberringen x x Uiterlijk x x c) Kleur x x Lichtdoorlatendheid x x Constructie en ontwerp x x Binnendiameters van de zadels x x c) Wanddikte van de zadels x x c) Lengte van de zadels x x Schroefdraden in de zadels x x Weerstand tegen slag of stoot x x c) Weerstand tegen inwendige druk x x c) Sterkte van de schroefnok x x Weerstand tegen samendrukken x x Vicat verwekingstemperatuur x x c) Beoordeling van het effect van verwarming x x Merken zadels voor PVC-U waterleidingbuizen x x c) Verbindingseisen Dichtheid bij inwendige druk x - Dichtheid bij onderdruk x - Dichtheid bij onderdruk en met x - samendrukking van de buis a) Bij significante wijzigingen van het product of productieproces moet opnieuw worden vastgesteld of het product voldoet aan de prestatie-eisen. b) Tijdens de controlebezoeken controleert de inspecteur de producten aan de hand van een selectie uit de onderstaande gemarkeerde producteisen. De frequentie van de controlebezoeken is gedefinieerd in paragraaf 10.6 van deze BRL. c) Door inspecteur wordt één keer per jaar materiaal bemonsterd voor een Audit Test. Kiwa N.V

63 9.7 Onderzoeksmatrix voor trekvaste koppelingen van PE of PVC-U. Omschrijving eis Artikel BRL Onderzoek in kader van Toelatingsonderzoek certificaatverlening Controle na a), b) Eisen fittingen Toxicologische eisen 4.2 x x c) Algemeen x - Buismateriaal PVC-U x x Polyetheen materiaal x x Rubber afdichtingsringen x x Lijmen en schoonmaakmiddelen x x Vergrendeling x x Metalen onderdelen x x Uiterlijk x x c) Kleur x x Lichtdoorlatendheid x x Nominale diameter van de trekvaste x x koppeling met rubber afdichtingsringen Afmetingen van de trekvast koppeling met x x rubber afdichtingsringen Afmeting van gelijmde verbinding tussen x x spiebus en buis Weerstand tegen slag of stoot x x Vicat verwekingstemperatuur (PVC-U) x x c) Isotherme oxidatieve inductietijd (PE) x x c) Beoordeling van het effect van verwarming x x Merken trekvaste koppelingen van PE of x x c) PVC-U voor waterleidingbuizen Verbindingseisen Lekdichtheid en sterkte bij beproeving op x - buiging en inwendige druk Langeduur dichtheid bij inwendige druk x - a) Bij significante wijzigingen van het product of productieproces moet opnieuw worden vastgesteld of het product voldoet aan de prestatie-eisen. b) Tijdens de controlebezoeken controleert de inspecteur de producten aan de hand van een selectie uit de onderstaande gemarkeerde producteisen. De frequentie van de controlebezoeken is gedefinieerd in paragraaf 10.6 van deze BRL. c) Door inspecteur wordt één keer per jaar materiaal bemonsterd voor een Audit Test. Kiwa N.V

64 9.8 Onderzoeksmatrix voor gespuitgiette PVC-fittingen met flensaansluitingen. Omschrijving eis Artikel BRL Onderzoek in kader van Toelatingsonderzoek certificaatverlening Controle na a), b) Eisen fittingen Toxicologische eisen 4.1 x x c) General x x Materiaal x x Rubber x x Uiterlijk x x c) Kleur x x Lichtdoorlatendheid x x Nominale diameter van de fitting x x Afmetingen van de fittingen x x Afmetingen van de flensaansluiting x x Slagvastheid van de fitting x x Weerstand tegen inwendige druk x x Merken trekvaste koppelingen van PE of x x c) PVC-U voor waterleidingbuizen Verbindingseisen Sterkte en lekdichtheid van de x - flensverbinding a) Bij significante wijzigingen van het product of productieproces moet opnieuw worden vastgesteld of het product voldoet aan de prestatie-eisen. b) Tijdens de controlebezoeken controleert de inspecteur de producten aan de hand van een selectie uit de onderstaande gemarkeerde producteisen. De frequentie van de controlebezoeken is gedefinieerd in paragraaf 10.6 van deze BRL. c) Door inspecteur wordt één keer per jaar materiaal bemonsterd voor een Audit Test. 9.9 Controle op het kwaliteitssysteem Het kwaliteitssysteem van de producent zal door de Kiwa worden beoordeeld. Deze beoordeling omvat tenminste de aspecten die vermeld zijn in het Kiwa- Reglement voor Productcertificatie. Kiwa N.V

65 10 Afspraken over de uitvoering van certificatie 10.1 Algemeen Naast de eisen die in deze beoordelingsrichtlijn zijn vastgelegd, gelden de algemene regels voor certificatie die zijn vastgelegd in het Kiwa-Reglement voor Productcertificatie. In het bijzonder zijn dit: De algemene regels voor het uitvoeren van het toelatingsonderzoek, te onderscheiden naar: o De wijze waarop leveranciers worden geïnformeerd over de behandeling van een aanvraag; o De uitvoering van het onderzoek; o De beslissing naar aanleiding van het uitgevoerde onderzoek De algemene regels ten aanzien van de uitvoering van controles en de daarbij gehanteerde controleaspecten; De door de certificatie-instelling te treffen maatregelen bij tekortkomingen; De door de certificatie-instelling te ondernemen maatregelen bij oneigenlijk gebruik van certificaten, certificatiemerk, pictogrammen en logo s. De regels bij beëindiging van een certificaat; De mogelijkheid tot het instellen van beroep tegen beslissingen of maatregelen van de certificatie-instelling Certificatiepersoneel Het bij certificatie betrokken personeel is te onderscheiden naar: Certificatie Deskundigen : belast met het uitvoeren van het toelatingsonderzoek en de beoordeling van de rapporten van inspecteurs; Inspecteurs: belast met de uitvoering van de externe controle bij de leverancier; Beslissers: belast met het nemen van beslissingen naar aanleiding van uitgevoerde toelatingsonderzoeken, voortzetting van certificatie naar aanleiding van uitgevoerde controles en beslissingen over de noodzaak tot het treffen van corrigerende maatregelen Kwalificatie-eisen De kwalificatie-eisen zijn opgebouwd uit: Kwalificatie-eisen voor het uitvoerende certificatiepersoneel van een CI die voldoen aan de in EN gestelde eisen; Kwalificatie-eisen voor het uitvoerende certificatiepersoneel van een CI die door het College van Deskundigen aanvullend zijn vastgesteld voor het onderwerp van deze BRL. Opleiding en ervaring van het betrokken certificatiepersoneel moet aantoonbaar zijn vastgelegd. Kiwa N.V

66 Certificatie-deskundige Inspecteur Beslisser Opleiding Algemeen Opleiding Specifiek Ervaring Algemeen Ervaring Specifiek Relevante techn. HBO denk- en werkniveau Interne training certificatie en Kiwa-beleid Training auditvaardigheden op BRL toegespitste opleiding. specifieke cursussen en trainingen (kennis en vaardigheden) 1 jaar relevante werkervaring met minimaal 4 onderzoeken waarvan: zelfstandig onder toezicht 1 volledig toelatingsonderzoek kennis van BRL op detail niveau en 4 onderzoeken betrekking hebbend op de specifieke BRL of op BRL s die aan elkaar verwant zijn Techn. MBO werk en denkniveau Interne training certificatie en Kiwa-beleid Training auditvaardigheden op BRL toegespitste opleiding. specifieke cursussen en trainingen (kennis en vaardigheden) 1 jaar relevante werk ervaring met minimaal 4 onderzoeken waarvan 1 zelfstandig onder toezicht kennis van BRL op detail niveau en 4 onderzoeken betrekking hebbend op de specifieke BRL of op BRL s die aan elkaar verwant zijn HBO denk- en werkniveau Interne training certificatie en Kiwabeleid Training auditvaardigheden n.v.t. 4 jaar werkervaring waarvan tenminste 1 jaar m.b.t. certificatie kennis van de specifieke BRL op hoofdlijnen Kwalificatie Certificatiepersoneel moet aantoonbaar zijn gekwalificeerd door toetsing van opleiding en ervaring aan bovenvermelde eisen. Indien kwalificatie plaats vindt op grond van afwijkende criteria, moet dit schriftelijk zijn vastgelegd. De bevoegdheid om te kwalificeren ligt bij: Beslissers: kwalificatie van certificatie deskundigen en inspecteurs Management van de certificatie-instelling: kwalificatie van beslissers Rapport toelatingsonderzoek De certificatie-instelling legt de bevindingen van het toelatingsonderzoek vast in een rapport. Het rapport moet aan de volgende eisen voldoen: Volledigheid: het rapport doet een uitspraak over alle in de beoordelingsrichtlijn gestelde eisen; Traceerbaarheid: de bevindingen waarop uitspraken zijn gebaseerd moeten traceerbaar zijn vastgelegd; Basis voor beslissing: de beslisser over certificaatverlening moet zijn beslissing kunnen baseren op de in het rapport vastgelegde bevindingen Beslissing over certificaatverlening De beslissing over certificaatverlening moet plaats vinden door een daartoe gekwalificeerde beslisser, die niet zelf bij het certificaatonderzoek betrokken is geweest. De beslissing moet traceerbaar zijn vastgelegd Uitvoeringsvorm kwaliteitsverklaring Het productcertificaat moet zijn uitgevoerd conform het als bijlage I opgenomen model. Kiwa N.V

67 10.6 Aard en frequentie van externe controles De certificatie-instelling moet controle uitoefenen bij de leverancier op de naleving van zijn verplichtingen. Over de aan te houden controlefrequentie beslist het College van Deskundigen. Bij de inwerkingtreding van deze beoordelingsrichtlijn is de frequentie vastgesteld op twee controlebezoeken per jaar onder de voorwaarde dat de leverancier over een kwaliteitsmanagement systeem volgens NEN-EN-ISO/IEC 9001 voor hun productie beschikt dat is gecertificeerd door een volgens NEN-EN- ISO/IEC 17021geaccrediteerde instelling en waarbij het IKB schema en geïntegreerd onderdeel van het kwaliteitsmanagementsysteem is. In het geval de producent niet gecertificeerd is volgens NEN-EBN-ISO/IEC 9001, dan kan de frequentie worden verhoogd tot vier controlebezoeken per jaar. Controles zullen in ieder geval betrekking hebben op: Het IKB-schema van de leverancier en de resultaten van door de leverancier uitgevoerde controles; De juiste wijze van merken van de gecertificeerde producten; De naleving van de vereiste procedures. De bevindingen van elke uitgevoerde controle zullen door Kiwa traceerbaar worden vastgelegd in een rapport Interpretatie van eisen Het College van Deskundigen mag de interpretatie van in deze beoordelingsrichtlijn gestelde eisen vastleggen in één afzonderlijk interpretatiedocument. Kiwa N.V

68 11 Lijst van vermelde documenten 11.1 Publiekrechtelijke regelgeving Norm Titel Versie 1) Staatcourant van 18 juli 2011, nr Regeling materialen en chemicaliën drink- en warm tapwatervoorziening 1) Indien in deze kolom geen datum van uitgifte wordt aangegeven, geldt de vigerende versie van het document Normen / normatieve documenten: Nummer 1) Titel ISO 3 Preferred numbers - Series of preferred numbers ISO 497 Guide to the choice of series of preferred numbers and of series containing more rounded values of preferred numbers ISO 3127 Thermoplastics pipes - Determination of resistance to external blows - Round-the-clock method ISO 4065 Thermoplastics pipes - Universal wall thickness table NEN-EN 727 Kunststofleiding- en mantelbuissystemen - Buizen en hulpstukken van thermoplasten - Bepaling van de Vicat-verwekingstemperatuur (VST) NEN-EN 763 Kunststofleiding- en mantelbuissystemen - Gespuitgiete hulpmiddelen van thermoplasten - Beproevingsmethode voor de visuele beoordeling van de invloed van verwarmen NEN 1006 Algemene voorschriften voor leidingwaterinstallaties (AVWI-2002 NEN-EN Afdichtende pijpschroefdraad - Deel 2: Conische buitendraad en conische binnendraad - Afmetingen, toleranties en aanduiding NEN-EN Kunststofleidingsystemen - Hulpstukken van thermoplasten - Beproevingsmethode voor de slagweerstand NEN-EN Kunststofleidingsystemen - Gespuitgiete hulpstukken, afsluiters en toebehoren van thermoplasten - Bepaling van de lange-termijn hydrostatische sterkte van thermoplastische materialen voor gespuitgiete leidingonderdelen NEN-EN Kunststofleidingsystemen voor drinkwatervoorziening en voor drainage en drukriolering - Polyetheen (PE) - Deel 1: Algemeen NEN-EN Kunststofleidingsystemen voor drinkwatervoorziening en voor drainage en drukriolering - Polyetheen (PE) - Deel 3: Hulpstukken NEN-EN Kunststofleidingsystemen - Systemen voor warm en koud water - Beproevingsmethode voor de bepaling van de lekdichtheid onder vacuüm NEN-EN Algemene eisen voor instellingen die productcertificatie-systemen NEN-EN-ISO 580 uitvoeren Kunststofleiding- en mantelbuissystemen - Gespuitgiete thermoplastische hulpstukken - Methode voor visuele beoordeling van verwarmingseffecten NEN-EN-ISO Thermoplastische buizen, hulpstukken en assemblages voor het transport van vloeistoffen en gassen - Bepaling van de weerstand tegen inwendige druk - Deel 1: Algemene methode NEN-EN-ISO Thermoplastische buizen, hulpstukken en assemblages voor het transport van vloeistoffen en gassen - Bepaling van de weerstand tegen inwendige druk - Deel 2: Voorbereiding van buis proefstukken Kiwa N.V

69 NEN-EN-ISO Thermoplastische buizen, hulpstukken en assemblages voor het transport van vloeistoffen en gassen - Bepaling van de weerstand tegen inwendige druk - Deel 3: Voorbereiden van onderdelen NEN-EN-ISO Thermoplastische buizen, hulpstukken en assemblages voor het transport van vloeistoffen en gassen - Bepaling van de weerstand tegen inwendige druk - Deel 4: Voorbehandeling van verbindingen NEN-EN-ISO Kunststoffen - Methoden voor het bepalen van de dichtheid van niet-geschuimde kunststoffen - Deel 1: Dompelmethode, vloeistof pyknometermethode en titratiemethode NEN-EN-ISO Kunststofleidingsystemen voor drinkwatervoorzieningen en voor boven- en ondergrondse rioolpersleiding - Ongeplasticeerd polyvinylchloride (PVC-U) - Deel 1: Algemeen NEN-EN-ISO Kunststofleidingsystemen voor drinkwatervoorzieningen voor boven- en ondergrondse rioolpersleiding - Ongeplasticeerd polyvinylchloride (PVC-U) - Deel 2: Buizen NEN-EN-ISO Kunststofleidingsystemen voor drinkwatervoorzieningen en voor boven- en ondergrondse rioolpersleiding - Ongeplasticeerd polyvinylchloride (PVC-U) - Deel 3: Fittingen (corrected and reprinted NEN-EN-ISO Kunststofleidingsystemen voor drinkwatervoorzieningen en voor boven- en ondergrondse rioolpersleiding - Ongeplasticeerd polyvinylchloride (PVC-U) - Deel 5: Geschiktheid voor de toepassing van het systeem NEN-EN-ISO 2505 Thermoplastische kunststof buizen - Lengteverandering na verwarming en afkoeling - Beproevingsmethode en parameters NEN-EN-ISO 3126 Kunststofleidingsystemen - Kunststof componenten - Bepaling van afmetingen NEN-EN-ISO 6401 Kunststoffen - Poly(vinyl chloride) - Bepaling van het restgehalte aan vinylchloridemonomeer - Gaschromatografische methode NEN-EN-ISO Kunststofbuizen en -hulpstukken - Bepaling van de opaciteit NEN-EN-ISO 9001 Kwaliteitsmanagementsystemen - Eisen NEN-EN-ISO 9080 Kunststofleiding- en mantelbuissystemen - Bepaling van de langeduur hydrostatische sterkte van thermoplastische materialen NEN-EN-ISO NEN-EN-ISO in buisvorm door extrapolatie Kunststoffen - Dynamische differentie-calorimetrie (DSC) - Deel 6: Bepaling van de oxidatie-inductietijd (isothermal OIT) en oxidatieinductietemperatuur (dynamic OIT) Thermoplastische materialen voor buizen en hulpstukken voor druktoepassingen - Classificatie, ontwerpcoëfficiënt en materiaalaanduiding NEN-EN-ISO Thermoplastische leidingsystemen voor drukloze toepassingen - Ongeplasticeerd poly(vinyl chloride) (PVC-U) leidingen en hulpstukken - Bepaling van het viscositeitsgetal en berekening van de K-waarde NEN-EN-ISO NEN-EN-ISO NEN-EN-ISO Kunststofleidingsystemen - Trekvaste dubbele-mofverbindingen van ongeplasticeerd PVC (PVC-U) - Beproevingsmethode voor de lekdichtheid en sterkte tijdens beproeving op buiging en inwendige druk Kunststofleidingsystemen - Fittingen van ongeplasticeerd polyvinylchloride (PVC-U) met rubber-ringafdichtingen voor buizen van PVC-U - Beproevingsmethode voor de dichtheid bij onderdruk Kunststofleidingsystemen - Mofverbindingen met een rubberringafdichting voor gebruik met buizen van ongeplasticeerd polyvinylchloride (PVC-U) - Beproevingsmethode voor de dichtheid bij inwendige druk en met een hoekverdraaiing Kiwa N.V

70 NEN-EN-ISO Kunststofleidingsystemen - Trekvaste en niet-trekvaste hulpstukken en verbindingen voor drukbuizen van thermoplasten - Beproevingsmethode voor de langeduur-dichtheid onder inwendige waterdruk NEN-ISO 5893 Beproevingsapparatuur voor rubber en kunststoffen - Trek-, buigen druktypen (constante loopsnelheid) - Specificatie NEN-ISO Buizen en verbindingen gemaakt van georiënteerde ongeplasticeerde poly(vinylchloride) (PVC-O) voor het transport van water - Specificaties NEN-EN-ISO/IEC Conformiteitsbeoordeling - Algemene criteria voor het functioneren van verschillende soorten instellingen die keuringen uitvoeren NEN-EN-ISO/IEC Conformiteitsbeoordeling - Eisen voor instellingen die audits en certificatie van managementsystemen uitvoeren NEN-EN-ISO/IEC Conformiteitsbeoordeling - Algemene eisen voor instellingen die certificatie van personen uitvoeren NEN-EN-ISO/IEC Algemene eisen voor de bekwaamheid van beproevings- en kalibratielaboratoria NVN-ENV Kunststofleidingsystemen voor de drinkwatervoorziening - Ongeplasticeerd poly(vinylchloride) (PVC-U) - Deel 7: Richtlijnen voor conformiteitsbeoordeling 1. Naar de documenten in deze tabel, geheel of gedeeltelijk, wordt normatief verwezen Bij gedateerde verwijzingen is alleen de aangehaalde versie van toepassing. Bij ongedateerde verwijzingen is de laatste editie van het document (met inbegrip van eventuele wijzigingen) van toepassing. Opmerking: In de tekst van deze BRL zijn verwijzingen naar specifieke paragrafen, tabellen en figuren van een ander document altijd gedateerd. Kiwa N.V

71 I Model certificaat (informatief) Kiwa N.V

72 Kiwa N.V

73 II Model IKB schema Controle onderwerpen Grondstoffen c.q. toegeleverde materialen: Receptuur bladen Ingangscontrole grondstoffen Controle aspecten - Receptuur volgens bijlage productovereenkomst - K-waarde - Vicat Controle methode Vergelijking toelev. certificaat met overeenkomst - ISO ISO 2507 Controle frequentie Elke levering Elke levering Controle registratie Ingangscontro le document Productieproces, productieapparatuur, materieel: -procedures - werkinstructies -apparatuur - vrijgave product -instelparameters -onderhoud aspecten - afmetingen - gaafheid -instellingen machine - onderhoudssche ma -meten -visueel beoordelen -doorlopend -doorlopend -opstarten nieuw product - "digitaal" - werkblad -controledocument Eindproducten -gaafheid -afmetingen -weerstand inwendige druk -weerstand MCL - visueel - meten -ISO visueel - doorlopend - elke 3 uur - per dag per product per machine Eindcontrole documenten Meet- en beproevingsmiddele n - meetmiddelen -kalibratie -goede werking - nauwkeurigheid binnen het werkgebied -tijdens gebruik - afwijkingen vastleggen - doorlopend -1 x jaar -eindcontroledocument -Kalibratie document Logistiek -intern transport -opslag -conservering -verpakking -identificatie c.q. merken van half- en eindproducten -Praktijk omstandigheden -vergelijking met opdracht -Vergelijking met procedure -visuele inspectie -doorlopend -logistiek procedures actueel houden Kiwa N.V

74 III Maximale toelaatbare werkdruk (PFA) en reductiefactoren (normatief) Op basis van situaties zoals die in de praktijk te verwachten zijn, dient er rekening mee te worden gehouden, dat voor PVC-U buizen onderscheid moet worden gemaakt tussen de op de buizen vermelde nominale druk en de in de leiding maximaal toelaatbare werkdruk. Beperkende factoren, die de hoogte van de maximale toelaatbare werkdruk bepalen, doen zich voor in praktijksituaties waarbij de buizen aan verhoogde externe belastingen, of aan chemische of thermische invloeden blootstaan. Voor externe belastingen en chemische invloeden zijn geen uniforme reductiefactoren aan te geven. Deze zullen van geval tot geval, doorgaans aan de hand van praktijkervaringen, moeten worden bepaald. In situaties waarbij van een thermische beïnvloeding sprake is, wordt aangeraden tabel III,1 aan te houden. Voor een meer nauwkeurige benadering kan NEN-EN :2009 figuur A.1 worden aangehouden. Voor watertemperaturen tot en met 25 C: PFA = PN Voor watertemperaturen hoger dan 25 C: PFA = f T x PN waarbij: f T is de reductiefactor die afhankelijk is van de watertemperatuur PN is nominale druk. In gevallen waarbij een reductiefactor nodig is voor de toepassing: PFA = f A x f T x PN, waarbij f A de reductiefactor voor de toepassing is. Tabel III.1 Reductiefactoren voor de berekening van de maximaal toelaatbare werkdruk in PVC-U buizen bij hogere gebruikstemperatuur. Temperatuur van de buiswand C Reductiefactor (f T ) hoger dan tot en met , , ,63 Het toepassingsgebied van PVC-U buizen is begrensd tot een temperatuur van 45 C. Kiwa N.V

75 IV Ontwerpcoëfficiënt (normatief) De ontwerpcoëfficiënt C is een factor die nodig is voor het berekenen van de ontwerpspanning σ s vanr buizen die met inwendige druk worden toegepast, volgens: = ; waarbij: MRS is de minimale vereiste sterkte. Uit de berekende σ s kan vervolgens, met behulp van de S-waarde, de nominale druk PN worden berekend: = = ( ) ; waarbij: de nominale druk PN wordt uitgedrukt in bar; MRS de minimale vereiste sterkte uitgedrukt in MPa; C de ontwerpcoëfficiënt SDR de standard dimension ratio = d n /e n ; S is S-waarde van de buis serie; voorstellen. = = ; waarbij: d n de nominale diameter; e n de nominale wanddikte; voorstellen. In de afgelopen jaren is de productiewijze van PVC-U buizen aanzienlijk verbeterd wat geresulteerd heeft in een verbeterde slagvastheid en een lagere gevoeligheid voor brosse breuk. Daarom is de ontwerpcoëfficiënt voor PVC-U buizen teruggebracht van 2,5 naar 2,0. Bi-axiaal georiënteerde buizen PVC-O hebben een betere weerstand tegen scheurinitiatie bij toepassingen onder inwendige druk dan PVC-U buizen. Het moleculaire proces wat ten grondslag ligt aan brosse groeibreuken wordt door oriëntatie onderdrukt. Bij een oriëntatie van 1,6 is dit zelfs geheel onderdrukt waardoor een verlaging van de ontwerpcoëfficiënt tot C = 1,6 is toegestaan. Opmerking 1: Het voor ontwerpcoëfficiënt C gekozen waarde van 1,6 is het aanbevolen minimum overeenkomstig ISO Opmerking 2: Bij kunststoffen is het gebruikelijk het materiaal te evalueren bij 20 C. Op basis van deze temperatuur is de ontwerpcoëfficiënt C vastgesteld. De in Nederland geldende gebruikstemperatuur van buizen in de grond voor het transport van drinkwater is circa 10 C. Dientengevolge zal de verwachte levensduur aanmerkelijk langer zijn. Kiwa N.V

76 V Richtlijn voor de bescherming van nieuwe producten voor drinkwatertoepassingen tegen verontreiniging (normatief) Belang hygiëne/hygiënisch werken Al tientallen jaren staat in Nederland het belang van hygiëne en hygiënisch werken tijdens het transport en de distributie van drinkwater in de belangstelling, omdat de impact van een verontreiniging in het leidingnet behoorlijk grote gevolgen kan hebben voor de drinkwatervoorziening (waarbij normaliter geen chloor wordt toegepast) en veel werk met zich kan meebrengen. Zo besteed paragraaf 4.2 Opslag van de Richtlijnen voor de aanleg van hoofdleidingen van ongeplastificeerd polyvinylchloride (PVC) voor het transport van drinkwater uit 1983 daaraan al een alinea: Ter voorkoming van vervuiling en kans op moeilijkheden bij het ontsmetten van de leiding naderhand, wordt aanbevolen de uiteinden van de PVC-buizen tijdens de opslag, met proppen of dergelijke af te sluiten. Het belang van hygiëne blijkt ook uit recente documenten op dat gebied, zoals de Hygiënecode Drinkwater; Opslag, transport en distributie (de huidige en vorige editie van 2010 resp. 2002, en voorgangers ) met het bijbehorende werkboekje voor monteurs. Daarvan afgeleid is er een scala aan cursus-, beeld- en presentatiemateriaal, (jaarlijkse) trainingen en bijscholingscursussen voor monteurs van drinkwaterbedrijven en ingehuurde aannemers. Op het gebied van hygiënisch werken worden audits uitgevoerd en zijn er veiligheidspaspoorten voor monteurs. Het feit dat de Hygiënecode expliciet wordt genoemd in het op 1 juli 2011 inwerking getreden Drinkwaterbesluit en daarmee onderdeel is geworden van de wet- en regelgeving in Nederland laat zien dat ook de overheid veel waarde hecht aan hygiëne van leidingnetten voor drinkwater. Bescherming van toe te passen producten In de Hygiënecode Drinkwater; Opslag, transport en distributie en het bijbehorende werkboekje is het hygiënisch werken aan transport-, distributie- en aansluitleidingen voor drinkwater tot en met de realisatie van aansluitingen vergaand beschreven. Het gaat daarbij om de omgang met onderdelen voor leidingen (buizen, fittingen en appendages (afsluiters en brandkranen) in het traject vanaf de aankomst op de bouwlocatie tot en met de realisatie en ingebruikneming van een leiding. De primaire insteek bij hygiënisch werken is preventie ; in tweede instantie zijn curatieve maatregelen beschreven om leidingen geschikt te maken voor het leveren van deugdelijk drinkwater. De hygiëneaspecten in het traject vanaf de vervaardiging van een product in een fabriek, montagehal of andere productielocatie zijn summier in de Hygiënecode beschreven. Ook voor dat traject geldt de primaire insteek van preventie: voor ieder product geldt dat hoe eerder het na de vervaardiging wordt beschermd tegen verontreiniging 2), des te beter de hygiëne ervan is gewaarborgd. Om de hygiëneketen volledig te sluiten, dienen producenten van leidingmaterialen voor drinkwater in het kader van certificatie te beschikken over een procedure waarin een en ander is beschreven in verband met de opslag en het traject naar de Nederlandse drinkwaterbedrijven (afleveradres), zoals ook in algemene bewoordingen is of zal worden vastgelegd in relevante Kiwa-beoordelingsrichtlijnen: De producent dient over een procedure te beschikken voor het zodanig beschermen van de producten, dat de hygiëne tijdens opslag en transport is gewaarborgd. Kiwa N.V

77 Eisen aan de bescherming Om welk product voor drinkwatertoepassingen het ook gaat, de wijze van beschermen dient allereerst en altijd van goede hoedanigheid te zijn en te blijven. Dat wil zeggen dat een toegepast beschermingsmateriaal (of -materialen, zie onder) zijn beschermende functie niet gemakkelijk mag verliezen tijdens de logistieke behandeling en de opslag bij de producent of bij het transport naar het drinkwaterbedrijf (magazijn of direct naar bouwlocatie) als gevolg van losraken of (ernstige) beschadiging. Opmerking 1: Opmerking 2: Het gaat dan vooral om microbiologische verontreinigingen vanuit de omgeving op macro en microschaal (kadavers en uitwerpselen resp. stof en/of vuil). Het begrip beschermen is hier gekozen als combinatie van verpakken (algemene aanduiding in de betekenis van van een omhulsel voorzien ) en indien van toepassing afdoppen van een product (bijvoorbeeld buizen en fittingen). Beschermingsmogelijkheden Algemeen De aard van een beschermingsmateriaal dat kan worden toegepast, is afhankelijk van de aard van een product en van de diameter of grootte daarvan. Mogelijkheden daarvoor (niet bindend en niet uitputtend) zijn: Een stevige plastic zak (in een doos) voor klein fittingwerk (koppelingen, ringen, steunbussen, O- en pakkingringen); Beschermfolie met luchtbellen in combinatie met tape voor alle openingen van grote(re) fittingen en appendages; De combinatie van zakken van vezel versterkt materiaal of krimpfolie en een doos in het geval van kleine(re) fittingen; Eindkappen/doppen of stevige kunststof hoezen als eindafdichting voor buizen (die als pakket worden verpakt in folie). Buizen In overleg met vertegenwoordigers van de producenten is in 2007 door de OnderhandelingsCommissie Kunststoffen (OCK) van de daarbij aangesloten Nederlandse drinkwaterbedrijven een traject gestart om te komen tot een verbeterde kwaliteit van de verpakking. In dat traject is uitgebreid nagedacht over de eisen en wensen voor eindkappen of doppen van buizen, wat uiteindelijk heeft geleid tot een eindkap volgens de twee onderstaande tekeningen (zie figuur V-1). De eindkap zit klem in de buis door de toepassing van meerdere lamellen die zijn voorzien van ontluchtingsgaatjes (in een labyrintstructuur om de introductie van stof en deeltjes tegen te gaan). De eindkap is ontwikkeld ten behoeve van 110 mm PVC buizen en kan ook worden vervaardigd voor kleinere en grotere buizen van gangbare diameter (50, 63, 75 en 90 resp. 160, 200 en 250 mm), niet alleen voor PVC maar ook voor alle andere leidingmaterialen. Voor het afsluiten van PVC buizen van 630 mm is een vezel versterkt doek in combinatie met tape ontwikkeld (zie figuur V-2), die voor alle gangbare grote diameters (315, 400, 500 en 630 mm) van alle leidingmaterialen kan worden toegepast. Kiwa N.V

78 Figuur V-1 Eindkap met lamellen Figuur V-2 Vezel versterkt doek in combinatie met tape. Netzakken zijn niet volledig afgesloten tegen de introductie van stof en vuil en worden om die reden als enig verpakkingsmateriaal van kleine(re) onderdelen niet aanbevolen. Kiwa N.V