De elegante en vrome jonge vrouw op dit paneel is mijn mama, Maria van Bourgondië.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De elegante en vrome jonge vrouw op dit paneel is mijn mama, Maria van Bourgondië."

Transcriptie

1 Het onderdeel Van prinsesje tot landvoogdes werd geschreven door Annemie Swaelens MODULES >>>>> VAN PRINSESJE TOT LANDVOOGDES>>>>> OPDRACHT 1. De elegante en vrome jonge vrouw op dit paneel is mijn mama, Maria van Bourgondië. Je kan achterhalen in welk jaar precies ik ben geboren; zoek daartoe de datering in de tekst bovenaan op het schilderij. De exacte datum? 10 januari. Wat is dan mijn sterrenteken? Wie zien we in mama's gezelschap? De figuur met de trotse pose is abt van de Duinenabdij in Koksijde; de andere man is er econoom. Mijn papa is er dus niet bij. Kan je dit verklaren, als je weet dat mama in die tijd regerende vorstin van de Nederlanden is? klik op de foto om ze te vergroten. (1 of 25) :02:44

2 2. Als ik op de wereld kom, is mijn vader, Maximiliaan uit het huis Habsburg, aartshertog van Oostenrijk; in 1508 wordt hij keizer van het Heilig Roomse Rijk. Van enkele jaren later dateert dit officiële portret: scherpe gelaatstrekken, weelderige mantel en indrukwekkend harnas. Tast je met de ogen zijn rechterarm eens af? Op de elleboogschelp verschijnen enkele woorden in het Latijn: QVIS CONTRA NOS. In het Nederlands luidt de hele zin: Als God voor ons is, wie zal dan tegen ons zijn? Die komt uit de brief van de apostel Paulus aan de christenen van Rome (8,31). Hoe versterkt de tekst het imago van mijn vader? Zo'n beeltenis hang ik later in de bibliotheek van mijn paleis in Mechelen. Die koele blik van hem! Zó volgt hij de huwelijksmarkt voor mij en mijn broer Filips. Hierover dadelijk meer 3. Van mijn mama kan ik me nauwelijks iets herinneren. Ze sterft als ik goed 2 jaar ben. Portretten maken haar voor mij en mijn vader innig aanwezig. Maximiliaan laat die tot vele jaren na haar dood in 1482 schilderen; deze versie dateert van ca Op die manier uit hij natuurlijk zijn liefde voor zijn vrouw; maar ook vanuit dynastiek standpunt zijn die beelden interessant (dynastie: regerende familie, vorstenhuis). Kan je verduidelijken wat ik bedoel? Tip: gebruik de stamboom van het Bourgondisch-Habsburgs huis. (2 of 25) :02:44

3 4. Na de dood van mijn mama vorig jaar, ben ik liefdevol door mijn stiefoma in haar residentie in Mechelen opgenomen. De peuter die je ziet, vertrekt dra op huwelijksreis! Het gaat richting Frankrijk, want ik ben uitgehuwelijkt aan kroonprins Karel; die is 13. Zijn en mijn vader zijn vijanden - inzet is het hertogdom Bourgondië-, maar ze hebben recent vrede gesloten. En hiervan ben ik het slachtoffertje! Hoe oud ik precies ben als de schilder me portretteert, kan je in de inscriptie bovenaan vinden. Waarom is dit portretje half april 1483 in Vlaanderen gemaakt? Ik zie er stevig en gezond uit, niet? Waarom is dit van belang? Op weg naar het kasteel van mijn prins, word ik zelfs naakt onderzocht! Wat een toekomstige koningin al niet moet verduren Stiefoma heeft me mooi uitgedost! Zij heet ook Margareta. Wat kan dan in haar en mijn opsmuk niet ontbreken? Margareta van Oostenrijk, 1483, Versailles 5. Wie heb ik meegenomen? De papegaai van mijn mama. Die zal nog heel wat lief en leed met me delen Had jij op je 3 al een eigen diertje/vogeltje? (3 of 25) :02:44

4 6. In het slot van Amboise aan de Loire ontmoet ik hem dan eindelijk, Karel! De wens van mijn vader, Margareta koningin van Frankrijk, wordt al snel werkelijkheid; korte tijd na ons huwelijk, sterft mijn schoonpapa. Mijn man is nu koning Karel VIII; omdat hij zo jong is, wordt zijn zus regentes. Ik met mijn 3 jaar word la petite royne! Mijn min mag bij me blijven en ik krijg een gouvernante om me op te voeden. Weet je wat een min is? Portret Karel VIII van Frankrijk 7. Ik heb zelf ook een versie van mijn eerste portret. Het is in een tweeluik opgenomen: rechts ik, links mijn broertje. Later hang ik dit diptiek in mijn residentie in Mechelen. Aan het begin van de 16de eeuw ben ik een van de weinige personen die op een portret zichzelf als kind kan zien. Wanneer en hoe verandert dat? In jouw fotoalbum zitten vast wel plaatjes van toen jij 3 was! Weet je hoeveel? Filips de Schone (4 of 25) :02:44

5 8. Mijn eerste portret is dus om politieke redenen, in een context van huwelijksonderhandelingen ontstaan. Je zou kunnen stellen dat wat aan het einde van de 15de eeuw gebeurt, nu nog geldt: huwelijksbureau's stellen in fraaie catalogi potentiële partners voor, maar dan wel volwassenen! Er is natuurlijk ook het emotionele aspect van zo'n portret, de herinnering. In de bibliotheek van mijn paleis in Mechelen hang ik later tal van portretten van mijn jonge neefjes en nichtjes. Hoe het officiële en ontroerende samengaan, zie je in dit drieluik. 9. Voorgesteld zijn Karel -de latere keizer- in het midden, en twee van zijn zusjes. Het gaat om dynastieke portretten voor de huwelijksmarkt. Waaraan merk je dat? Kan je de leeftijd van die kinderen schatten? Klopt het met wat je op de lijst leest? Waarom is het wapenschild van de meisjes slechts voor de helft ingevuld, nl. met het Habsburgs- Bourgondisch wapen? Eén element op de triptiek is alvast informeel, ontroerend zelfs. Wat bedoel ik? Een peuter nog, en al Madame in de huwelijkscarrousel! Meester van het Sint-Jorisgild, Eleonora, Karel en Isabella Na de dood in 1506 van hun papa, mijn broer dus, voed ik deze kleintjes in Mechelen op. Ik stap dan in een nieuwe rol, die van pleegmoeder. Vooral mijn nichtjes bereid ik voor op wat ik en vele andere prinsessen meemaken: vanaf de wieg ingeschakeld in het Europese machtsspel. Maar zover zijn we nú nog niet. Keren we terug naar Margareta, het koninginnetje van Frankrijk! 10. Ik ben geen kind meer! Aan het Franse hof in Amboise ben ik opengebloeid tot een jonge dame van 11 met een verfijnde opvoeding: mijn kennis van het Frans is prima, ik heb Latijn geleerd, tekenen, schilderen, borduren, zingen en musiceren en de typische hofdansen. Mijn koninklijke echtgenoot houdt dolveel van me: hij laat een officieel portret van mij schilderen en geeft me schitterende cadeau's. Flatterend, ik in mijn jurk van rood fluweel! Een detail aan de uitsnijding spreekt van onze verbondenheid als bruidspaar. Kijk goed! En (5 of 25) :02:44

6 vergeet niet dat de naam van mijn man in het Frans met een C begint. Jean HEY, Margareta van Oostenrijk, Zie je wat ik bedoel? Voor het schitterende juweel om mijn hals moet je geen speurdersogen hebben. Alhoewel Welke sierlijke vormen/details zie je? Welke edele materialen? Het is een bruidsgeschenk van mijn jonge man. Waarom kan je dat stellen? (6 of 25) :02:44

7 12. Tussen de vingers hou ik een gebedssnoer; het wijst op mijn vroomheid, maar ook op? Je vindt me misschien wel ernstig kijken voor een 11-jarige Jij staat waarschijnlijk lachend op foto's! Voor een prinses van mijn rang behoort die gelaatsuitdrukking tot de code. Ik geef je enkele opvoedingsprincipes aan het Franse hof mee: ' Gedraag u altijd eerzaam, wees koel en zelfverzekerd, vermijd een vranke blik en luide woorden, wees standvastig en beslist, kortom, neem nooit een slappe houding aan. [ ] Het past dat mannen en vrouwen mooi recht lopen en het hoofd hoog houden en zich in alles rustig, welopgevoed en zelfverzekerd betonen. [ ] Hoed u voor een treurige, droeve uitdrukking ' De schilder en ikzelf kennen onze lessen! (7 of 25) :02:44

8 Maar aan het einde van 1491, heb ik redenen genoeg om te huilen 13. Hoe het lot toeslaat, zie je op deze miniatuur. Wie zijn de figuren? Wat gebeurt er precies in de scène? Karel kiest een andere bruid, een interessantere partij voor hemzelf en zijn land. Ik word verstoten. Ons huwelijk ontbinden, is niet moeilijk: het is fysiek niet voltrokken. Kan je je in mijn gevoelens inleven? Bij mijn afwijzing en mijn vernederende vertrek schrijft de Franse hofdichter aangrijpende verzen, onder andere Tous les regretz. De tekst is op muziek gezet. M. Riccio, Changement de fortune, Tous les regretz Quonques* furent au monde Venez a moy quelque part que je soye Prenes* mon coeur en sa douleur profonde Et le fendes* que madame le voye * ooit * gebiedende wijs, mv * idem (8 of 25) :02:44

9 Probeer je een gevoelige vertaling te maken? Nu beluisteren we het chanson. In mijn liedboeken zijn tal van regretz-chansons opgenomen die naar mijn vele tegenslagen verwijzen. Wil je meer hierover weten, kies dan het thema muziek. Voort gaat mijn leven. Wat staat me dra te wachten, denk je? Na nog heel wat moeilijkheden, verlaat ik Frankrijk. Stiefoma vangt me in Mechelen op. 14. Ja, je hebt mijn nieuwe levensfase goed ingeschat! Alweer huwelijksonderhandelingen, dus opnieuw reclame voor het Habsburgs-Bourgondisch huis en zijn huwbare kinderen. Wie is de nieuwe kandidaat? De Spaanse kroonprins Juan, hij is 2 jaar ouder dan ik en de enige zoon van de Katholieke Koningen! Zó beslist het mijn vader Maximiliaan. Heb je enig idee waarom mijn broer Filips op de andere helft van het tweeluik staat? Broer en zus huwen met zus en broer! Spanje, waar ik misschien koningin word, beleeft in die jaren belangwekkende gebeurtenissen. Er is de versterking van de koninklijke macht, samengaand met de godsdienstige eenheid van het land, wat de herovering of reconquista van Zuid-Spanje op de Moren met zich brengt en de verdrijving van de laatste joodse gemeenschappen (1492). En in hetzelfde jaar, de ontdekking van de Nieuwe Wereld door Columbus! (Meer hierover in het thema Nieuwe Wereld.) 17 ben ik als ik Mechelen verlaat en naar mijn nieuwe land reis. Mijn papegaai neem ik opnieuw mee, brengt hij me nu meer geluk dan aan het Franse hof? In Burgos trouwen Don Juan en ik. Een huwelijksportret heb ik niet. Maar een verwijzing naar onze bruiloft kan wel in een bijbelse scène zijn opgenomen. Aan welke bruiloft denk je dan? (9 of 25) :02:44

10 Anon., Diptiek Filips de Schone & Margareta van Oostenrijk, Hoe herken je me in de scène? Zes maanden zijn we heel gelukkig. Begin oktober 1497 overlijdt Juan aan een koortsaanval, ik blijf zwanger achter In december baar ik een meisje, dat al snel sterft O Fortuna! Spanje treurt, ik ben één en al droefenis en pijn Een balans van mijn jonge leven? Geliefde, echtgenote en verstoten geen koningin meer. Geliefde, echtgenote, weduwe, kinderloos geen koninginnenkroon. In het najaar van 1499 keer ik naar de Nederlanden terug. Dra draait de huwelijkscarrousel opnieuw voor mij! (10 of 25) :02:44

11 Juan de Flandes, Bruiloft van Kanaän 16. Waar en bij wie kom ik deze keer terecht? Mijn vader en mijn broer kiezen Philibert, hertog van Savoye. Herinner je je uit de inleiding het waarom van die keuze? Ik verlaat voor de derde keer mijn geboortegrond en wie neem ik mee? Ja, alweer mijn papegaai! Het huwelijk vindt plaats eind We kunnen het uitstekend met elkaar vinden.vermits Philibert weinig interesse voor politiek heeft, laat hij de staatszaken aan mij over. Dat ligt me prima! Mijn hofhistoriograaf noemt mij 'de eerste minister van mijn man'. Het traditionele rollenpatroon zet ik dus op de helling! Conrat Meit, Portretbuste Philibert II van Savoye 17. Hier zie je mij in die periode. Mijn huwelijkswapen, boven de schouwlijst, verenigt het wapen van Savoye met dat van Oostenrijk, Bourgondië en Vlaanderen. In deze prachtige slaapkamer richt ik me, geknield en biddend, tot de tronende Madonna met Kind, op het rechterluik. De Mariaverering is zeer belangrijk voor mij. Wat zijn in mijn devotie blijkbaar belangrijke aspecten? Maar er is meer! Een vorstin in vol ornaat, biddend voorgesteld in een devotiediptiek, is in deze periode eerder uitzonderlijk. Dat is normaal mannen voorbehouden. Het diptiek zegt dus ook iets over mijn politieke rol in Savoye. Verklaar dit nader. Diptiek met Margareta van Oostenrijk in verering voor Maria met het Kind (11 of 25) :02:44

12 18. Brutaal slaat het noodlot weer toe. Na nog geen 3 jaar huwelijk, word ik in 1504 voor de tweede maal weduwe. Wat er met Philibert gebeurt, kan je volgen op de miniatuur. Rechts zie je hoe hij afscheid van me neemt; hij vertrekt op jacht. 19. Bekijk nu de scène links op de achtergrond. Hou er rekening mee dat er hitte heerst en dat het water ijskoud is. Reconstrueer het gebeuren. (12 of 25) :02:44

13 (13 of 25) :02:44

14 20. Rillend en koortsig wordt mijn man thuisgebracht. Maar geen remedie baat. Ik stort in elkaar en hul mij in een diepe rouw, wat ook mijn kledij bepaalt. Fortune infortune fortune/. Kan je me begrijpen als ik nu voor dit devies kies? Met zijn woordspeling is de tekst niet zo eenvoudig naar het Nederlands te vertalen. Hier enkele voorbeelden: Fortuin overstelpt onfortuinlijk; Fortuin overstelpt haar met tegenspoed; Een leven rijk aan noodlottig fortuin. Welke vertaling vind je het meest geslaagd? Waarom? Maar je kan mijn devies ook zó lezen: Fortune infortune fort une. Dan ben ik de fort une, een sterke vrouw die het grillige lot het hoofd biedt. 21. Het bestuur van het hertogdom Savoye geef ik uit handen, ik heb immers geen kind en ben ook niet zwanger van Philibert. Maar ik moet wel mijn inkomsten als weduwe veiligstellen. Terwijl ik dat behartig, verongelukt mijn papegaai: één van mijn honden eet hem op. Mijn gezel van zovele jaren wordt de ik-figuur in de Brief van de groene minnaar, geschreven door mijn hofdichter. De papegaai is zo triest en eenzaam wegens mijn verdriet en afwezigheid, dat hij zélf in de muil van een hond vliegt. 'Mijn gezel van zovele jaren ': weet je nog waarom ik dit zeg? Kan je als papegaai/groene minnaar een paar gevoelige zinnen in een liefdes- en tegelijk afscheidsbrief aan mij schrijven? Tip: de papegaai is ook een jaloerse minnaar! Gevoeligheid en tact zijn zeker geen troeven van de machthebbers. Nog maar net weduwe, zit ik opnieuw in de prinsessenhandel. (14 of 25) :02:44

15 22. Wie hebben we hier? Hendrik, Hendrik VII van Engeland! Mijn vader en hij onderhandelen flink wat over ons huwelijk. Hij is 50, ik 25! Het huwelijk gaat niet door. Ik beslis weduwe te blijven. Alleen zó kan ik als adellijke dame zelfstandig zijn en nog een politieke rol vervullen. Een nieuw verlies treft me: de dood van mijn broer Filips. Zijn zoon Karel is pas 7, vandaar dat mijn vader Maximiliaan me als landvoogdes van de Nederlanden aanstelt. Zoals je weet, in bestuurszaken ben ik ervaren! Daarbij komt ook de opvoeding van 4 van de keizerlijke kleinkinderen. 3 van hen ken je al, je zag hun portretten voor de huwelijksmarkt. Ik reis naar Mechelen, dat wordt mijn residentiestad. Michel Sittow (?), Hendrik VII 23. Mijn Blijde Intrede Mechelen vindt plaats in de zomer van Van mijn inhuldiging kan ik je geen beelden tonen, maar wel van die van mijn neef in Brugge in Conrat Meit, Portretbuste Margareta van Oostenrijk; (15 of 25) :02:44

16 24. Meerderjarig verklaard -hij is nog geen 15- neemt Karel zélf het bestuur van de Nederlanden op zich, wat het einde van mijn regentschap betekent. Ik ben in bepaalde beslissingen eigengereid, wat niet bij eenieder in de smaak valt Wie is Karel in het beeld? Waar vind je mij in de hele feestelijkheid? Merk je iets bijzonders aan mijn kledij? Ik toon je nu al een officieel portret van mij als weduwe; zo dadelijk meer hierover. Blijde Inkomst Karel in Brugge, Omdat Karel vrij snel koning van Spanje wordt, kan ik opnieuw landvoogdes in de Nederlanden zijn, van 1517 tot Mijn bevoegdheden zijn beperkter dan voordien, wat me niet zint. Na heus aandringen bij mijn neef Karel, krijg ik volledige regeringsvolmachten. Daarbij hoort een officieel imago! Politieke figuren zijn normaal mannen, in officiële portretten voorgesteld in wapenrusting en met een zwaard. Kijk maar naar mijn neef Karel. Bernard van Orley & atelier, Portret Margareta van Oostenrijk als weduwe 26. Dus ik moet me een eigen look geven: niet die van een huwbare dochter of van een echtgenote op de achtergrond, maar iets nieuws! Imagebuilding! Koorboek MvO, ca. 1515; (16 of 25) :02:44

17 Jan van Battel, Karel van Habsburg als koning van Spanje 27. Bekijk je eerst mijn jurk? Die ken je al! Vanwaar? Maar een belangrijk detail is toegevoegd, nl.? Mijn blonde haren zijn nog even onder de transparante sluier te zien; erboven draag ik een witte kap. Mijn beeld is dat van een weduwe, maar tegelijk van een vorstin. Zie je het goudbrokaat om de pols? Bernard van Orley & atelier, Portret Margareta van Oostenrijk als weduwe (17 of 25) :02:44

18 28. De mouwen kunnen ook nog met een ander koninklijk materiaal worden opgesmukt, nl.? Bernard van Orley & atelier, Portret Margareta van Oostenrijk als weduwe 29. In dit medaillon presenteer ik mezelf nog uitdrukkelijker: ik onderstreep mijn dubbele keizerlijke verwantschap. Kan je het opschrift lezen? En vertalen? Noteer: cesa(r)um: van keizers / amita betekent tante. Dochter van dat weet je! Tante van : mijn neef Karel wordt in 1519 tot keizer en opvolger van zijn grootvader verkozen. Zie je ook mijn margrietje? Waar? Conrad Meit, medaillon met portret Margareta van Oostenrijk als weduwe (18 of 25) :02:44

19 30. Ik ben ook een vrome vrouw. Hoe merk je dat? Waarom is dit -strategisch gezien- een beeld van mij dat prima werkt? Vink aan wat past: 1 Ik ben nog vrij jong en niet onaantrekkelijk. Toch beweeg ik me niet langer op de huwelijksmarkt, wat een zeer belangrijk wapen is om mijn gezag over de Nederlanden te handhaven. 2 Ik straal rust en vertrouwen uit, ik wijd me volledig aan mijn familie en dien de belangen van mijn neef Karel en de Habsburgse dynastie. 3 Mijn rouw en vroomheid betuigen eer aan mijn 2 overleden echtgenoten, aan mijn overleden broer, aan mijn zo vroeg gestorven mama en aan mijn papa de keizer die in 1519 overlijdt. Mijn hofschilder maakt minstens 10 exemplaren van dit type portret. Wat doe ik ermee, denk je? Bernard van Orley & atelier, Portret Margareta van Oostenrijk als weduwe 31. In dit overzicht van de afstamming (of genealogie) van Karel v zie je mijn officieel beeld in combinatie met mijn devies. Wat betekent het samengaan van beide? Merk je ook mijn naambloem op? Jean Franco, Genealogie van Karel v, , fol. 52 (19 of 25) :02:44

20 32. In dit werk toont mijn hofschilder de traditionele figuren die tot de scène van de Kruisiging behoren: Christus, Maria, Johannes; daarbij God de Vader en de Heilige Geest. En nog twee dames in de wolkenpartijen. Herken je me in één van beiden? Waar en waaraan? Bernard van Orley, Kruisiging, ca Ik verpersoonlijk hier de caritas/ naastenliefde. Samen met de barmhartigheid en de gerechtigheid inspireert die christelijke deugd mijn beleid. Ik ben als een goede en strenge moeder van het land, zoals ik ook pleegmoeder van mijn neefjes ben geweest. Mijn dubbele moederrol wordt op het schilderij nog op een bijzondere manier versterkt. Hoe? Zo'n portret wordt allegorisch genoemd: een begrip wordt als persoon met attributen voorgesteld. Met mijn beeld van weduwe ben je nu vertrouwd. Maar ik vraag mijn hofbeeldhouwer in Mechelen ook een ander portrettype te ontwikkelen. (20 of 25) :02:44

21 Bernard van Orley, Kruisiging, ca Je denkt waarschijnlijk dat we in de tijd terugkeren, naar Savoye. Toch niet. Mijn beeld als vorstelijke gemalin van Philibert is lange tijd na zijn dood ontstaan. Vergelijk mijn gezicht met dat in de weduweportretten. En ook mijn kledij. In de bibliotheek van mijn paleis presenteer ik zo'n bustenpaar van groot formaat en uit marmer; daarbij ook de complete wapenrusting van Philibert. Elders hangen ook geschilderde portretten van hem. Waarom vind ik mijn imago van trouwe levensgezellin van mijn laatste man zeer belangrijk? Tip: herinner je wat de naam van mijn residentie is. (21 of 25) :02:44

22 Conrat Meit, Portretbusten van Philibert II van Savoye en Margareta van Oostenrijk, Londen; 35. Herhaaldelijk wordt mijn wijs beleid in de Nederlanden geprezen. Ook in deze genealogie wordt gezegd dat ik wijs en omzichtig regeer. Wijs regeren betekent onder andere de Nederlanden uit het krijgsgewoel houden! Wat niet altijd evident is! Er zijn de oude strijd tussen Habsburg en het Franse koningshuis Valois, de intriges om de keizerskroon in 1519 en het onevenwicht dat in Europa ontstaat als één en dezelfde man, mijn neef Karel, over zo'n groot territorium heerst. Jean Franco, Genealogie van Karel V, (22 of 25) :02:44

23 36. Een beroemd militair treffen tussen de Franse koning Frans I en Karel V is de slag bij Pavia, Noord- Italië (zie kaart). klik op de foto om ze te vergroten. 37. De tegenover elkaar opgestelde troepen zijn duidelijk te herkennen aan hun banieren. De koning van Frankrijk is de figuur in zijn gouden wapenrusting en met zijn schimmel waarover een met leliën (lys) versierd dekkleed is gespreid. Bekijk nu goed de voorgrond. Wat is duidelijk de afloop van de veldslag? Zijn overwinning levert Karel tijdelijk het overwicht in Noord-Italië op. In de vrede tussen Habsburg en Valois speel ik samen met de moeder van Frans I een zeer belangrijke rol. Zijn vrouwen beter geplaatst om vrede tot stand te brengen dan mannen? De slag bij Pavia, ca Voor Karel V, mijn neef, ligt de weg nu open naar een keizerskroning door de paus. Die heeft plaats in Bologna, Zo wordt het illustere voorbeeld van Karel de Grote in 800 gevolgd! (23 of 25) :02:44

24 Triomftocht Karel V na zijn kroning tot keizer, In december overlijd ik Mijn hart wordt bijgezet in de tombe van mijn mama in de hoofdkerk van Brugge, mijn lichaam in het prachtige baldakijngraf in mijn grafkerk in Brou (Fr.). Mijn officiële beeltenis is die van vorstelijke gemalin van Philibert II van Savoye. Lees je op mijn praalgraf een laatste maal mijn devies? Fortune infortune fort une. Heb een mooi leven! Vaarwel Lodewijk van Boghem en Conrad Meit, Baldakijngraf Margareta van Oostenrijk, Brou (24 of 25) :02:44

25 Conrad Meit, Margareta van Oostenrijk, Brou 2005 Pienternet - Credits - Production by Ajouta (25 of 25) :02:44

OPDRACHTEN >>>>> VAN PRINSESJE TOT LANDVOOGDES>>>>> OPDRACHT

OPDRACHTEN >>>>> VAN PRINSESJE TOT LANDVOOGDES>>>>> OPDRACHT Het onderdeel Van prinsesje tot landvoogdes is gebaseerd op het onderzoek van Annemie Swaelens en werd voor deze toepassing geredigeerd door Odette Peterink. De uitgebreide les vind je in de rubriek 'Modules'.

Nadere informatie

Mijn paleis is gelegen tussen de Keizerstraat, de Korte Maagdenstraat en de Voochtstraat. Waarom denk jij dat ik mijn paleis Hof van Savoyen noem?

Mijn paleis is gelegen tussen de Keizerstraat, de Korte Maagdenstraat en de Voochtstraat. Waarom denk jij dat ik mijn paleis Hof van Savoyen noem? Het onderdeel Paleis is gebaseerd op het onderzoek van Annemie Swaelens en werd voor deze toepassing geredigeerd door Odette Peterink. De uitgebreide les vind je in de rubriek 'Modules'. OPDRACHTEN >>>>>

Nadere informatie

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545 Over Willem Willem krijgt op 11-jarige leeftijd door het overlijden van een neef een grote erfenis. Daar hoort ook bij dat hij verhuist van zijn ouders in de naar de grote stad. Daar wordt hij opgevoed

Nadere informatie

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Albrecht en Isabella Heersers van de Nederlanden Periode: 1598 1621 Voorganger: Filips II Opvolger: Filips IV Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Ook Albert

Nadere informatie

Ik draagt een onderjurk van zeer fijn linnen. Hoe zie je dat? Zoom eens in op de stof van mijn jurk. Welke details zie je? Welke juwelen herken je?

Ik draagt een onderjurk van zeer fijn linnen. Hoe zie je dat? Zoom eens in op de stof van mijn jurk. Welke details zie je? Welke juwelen herken je? Het onderdeel De kleren maken de man en de vrouw werd geschreven door Kris Vermeulen. OPDRACHTEN >>>>> DE KLEREN MAKEN DE MAN... EN DE VROUW>>>>> OPDRACHT Ik draag natuurlijk niet wat ik wil. Ik kleed

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Maxima Inleiding Ik hou mijn werkstuk over Máxima, omdat je erg vaak iets over Máxima hoort en ik dacht dat je daar veel informatie van hebt. Maar ik weet ook nog niet echt de rol van Máxima en ik hoop

Nadere informatie

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd 53 9 Vader Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd heeft. P Ik begin steeds beter te begrijpen dat het heel bijzonder is dat ik een kind van God, mijn

Nadere informatie

Rubens, Van Dyck & Jordaens Vlaamse schilders uit de Hermitage. Dit werkboekje is van:

Rubens, Van Dyck & Jordaens Vlaamse schilders uit de Hermitage. Dit werkboekje is van: Rubens, Van Dyck & Jordaens Vlaamse schilders uit de Hermitage Dit werkboekje is van: Hallo! Je gaat binnenkort op bezoek in het museum Hermitage Amsterdam. Het woord Hermitage spreek je uit als hermitaasje.

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Leopold I van België: Coburg, 16 december 1790 Laken, 10 december 1865

Leopold I van België: Coburg, 16 december 1790 Laken, 10 december 1865 Leopold I van België: Coburg, 16 december 1790 Laken, 10 december 1865 Leopold Joris Christiaan Frederik van Saksen-Coburg en Gotha, prins van Saksen-Coburg-Saalfeld (later van Saksen-Coburg en Gotha),

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Lees Zoek op Om over na te denken

Lees Zoek op Om over na te denken Welkom bij de Online Bijbelcursus van Praise De bijbelcursus is wat voor jou als je: 1. Als je wilt weten wat christenen geloven. 2. Als je meer wilt begrijpen van de bijbel. 3. Als je wilt groeien in

Nadere informatie

Lieve mensen, Doopouders, familie en vrienden, mensen die vandaag gast bij ons zijn, Allemaal samen: gemeente van Christus

Lieve mensen, Doopouders, familie en vrienden, mensen die vandaag gast bij ons zijn, Allemaal samen: gemeente van Christus PG Sexbierum-Pietersbierum 27 jan. 2013 ds. Anneke Wouda Lieve mensen, Doopouders, familie en vrienden, mensen die vandaag gast bij ons zijn, Allemaal samen: gemeente van Christus Jezus woonde, toen hij

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Leerstoel de Nederlanden in de Wereld Vrije Universiteit Brussel (VUB)

Leerstoel de Nederlanden in de Wereld Vrije Universiteit Brussel (VUB) Leerstoel de Nederlanden in de Wereld Vrije Universiteit Brussel (VUB) Avondlezing in het Vlaams-Nederlands Huis De Buren Brussel, 23 mei 2006, 20.00 uur. De Spaanse erfenis. Spanje en de Lage Landen (15

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Maria, de moeder van Jezus

Maria, de moeder van Jezus Maria, de moeder van Jezus Kerstoverdenking Rotary 2014 1. Maria in de kerkgeschiedenis 2. Maria in de Bijbel 3. Boodschap 1. Wees gegroet Wees gegroet Maria, vol van genade. De Heer is met u. Gij zijt

Nadere informatie

Vandaag een Bijzondere Dag: Feest van de Vlaamse Gemeenschap

Vandaag een Bijzondere Dag: Feest van de Vlaamse Gemeenschap 11 juli Vakantieoefeningen Vandaag een Bijzondere Dag: Feest van de Vlaamse Gemeenschap Bijbelhoekje: het verhaal van de verloren zoon. Deel 5. Lees het verhaal, dan kun je de vraagjes oplossen. Er wordt

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

TIME 2 SING 16 JUNI 2013 OPSTANDINGSKERK 19.00 UUR THEMA: VOLG MIJ

TIME 2 SING 16 JUNI 2013 OPSTANDINGSKERK 19.00 UUR THEMA: VOLG MIJ TIME 2 SING 16 JUNI 2013 OPSTANDINGSKERK 19.00 UUR THEMA: VOLG MIJ LAAT HET FEEST ZIJN IN DE HUIZEN (Opwekking 553) Laat het feest zijn in de huizen, mensen dansen op de straat, als het onrecht buigt voor

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 25 (29-06)

De Bijbel open 2013 25 (29-06) 1 De Bijbel open 2013 25 (29-06) Vandaag bespreken we een vraag die ik kreeg over 1 Koningen 2. Daarin gaat het over de geschiedenis van Adonia, een oudere broer van Salomo, die zojuist koning was geworden.

Nadere informatie

Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal

Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal De mensen van voorbij Zij worden niet vergeten De mensen

Nadere informatie

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549.

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549. Over is de oudste zoon van de machtige keizer Karel V. Karel is geboren in Gent en is regelmatig in de Nederlanden. is geboren in Spanje en groeit daar op. Zijn vader ziet hij maar weinig, die is altijd

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander.

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. HHKalender DEF_2 ct.indd 1 Romantiek in een liefdesbrief 01-06-15 21:37 ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf een liefdesbrief aan je geliefde. Verwerk

Nadere informatie

Op hun knieën blijven ze wachten op het antwoord van Maria. Maar het beeld zegt niets terug.

Op hun knieën blijven ze wachten op het antwoord van Maria. Maar het beeld zegt niets terug. 1950 Het huilende beeld De zon schijnt met hete stralen op het kleine dorpje. Niets beweegt in de hitte van de middag. De geiten en koeien slapen in de schaduw. De blaadjes hangen stil aan de bomen. Geen

Nadere informatie

naar God Verlangen Thema: juni welkom in de open deur dienst voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan

naar God Verlangen Thema: juni welkom in de open deur dienst voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan welkom juni in de open deur dienst 19 2016 Thema: Verlangen naar God n.a.v. Psalm 42 voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan organist: Christian Boogaard Welkom en

Nadere informatie

Kinderliedboekje Inhoudsopgave

Kinderliedboekje Inhoudsopgave Kinderliedboekje Inhoudsopgave Jezus is de goede herder...2 Hoor de vogels zingen weer...2 Dank U voor deze nieuwe morgen...3 Jezus is geboren...4 Zit je deur nog op slot...4 Dank U voor uw liefde Heer...4

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken Koning Juliana Inleiding Koningin Juliana werd geboren op 30 april 1909 in Den Haag. Haar volledige naam is: Koningin Juliana Louise Marie Wilhelmina van Oranje-Nassau. Ze is een dochter Prins van Hendrik

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Bijbel voor Kinderen presenteert DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible for

Nadere informatie

Week les 2. Keizer en Kerst

Week les 2. Keizer en Kerst Week les 2. Keizer en Kerst Je ouders kennen het begin van het kerstevangelie misschien nog wel uit het hoofd: En het geschiedde.... Dit lijkt heel veel op het woord geschiedenis eschiedenis. Er is ook

Nadere informatie

HC zd. 6 nr. 32. dia 1

HC zd. 6 nr. 32. dia 1 HC zd. 6 nr. 32 wie Jezus wil kennen moet de verhalen over hem lezen beschreven door Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes terecht worden ze evangelisten genoemd ze beschrijven het evangelie ze vertellen

Nadere informatie

Maria. door de ogen van schilders. Uitgave van stichting Kinderen bidden voor Kinderen

Maria. door de ogen van schilders. Uitgave van stichting Kinderen bidden voor Kinderen Maria door de ogen van schilders Uitgave van stichting Kinderen bidden voor Kinderen Inleiding Zo n n 2000 jaar geleden woonde Maria in het land Israël. Zij was een heilig meisje. God koos haar uit om

Nadere informatie

GODS GEZIN. Studielessen voor 4-7 jarigen

GODS GEZIN. Studielessen voor 4-7 jarigen GODS GEZIN Studielessen voor 4-7 jarigen 2003 Geschreven door Beryl Voorhoeve en Judith Maarsen Oorspronkelijk bedoeld voor studie in kleine groepen in de Levend Evangelie Gemeente Gebruikte Bijbelvertaling

Nadere informatie

Sissi Elisabeth. Van Carolina Gijbels1Ac nr 7

Sissi Elisabeth. Van Carolina Gijbels1Ac nr 7 Sissi Elisabeth Van Carolina Gijbels1Ac nr 7 Inhoud - wie is Sissi - Jeugd Elisabeth van Beieren -Ontmoeting en huwelijk met Frans Jozef -Aartshertoging Sophie -Depressies en anorexia -Dood van Rudolf

Nadere informatie

1. Wie of wat? Vul in. Kies uit: eed - kabinet kroonprins prins staatsbezoek. Bezoek van de koning aan een ander land.

1. Wie of wat? Vul in. Kies uit: eed - kabinet kroonprins prins staatsbezoek. Bezoek van de koning aan een ander land. Naam: Wat vieren we op 15 november? Koningsdag Vroeger werd dit de feestdag van de dynastie genoemd. Het is de datum van het naamfeest van Leopold en Albert. 1. Wie of wat? Vul in. Kies uit: eed - kabinet

Nadere informatie

Zeven struikelblokken bij het binnengaan van het Koninkrijk van God

Zeven struikelblokken bij het binnengaan van het Koninkrijk van God DBO 46 Zondag 8 november 2015 Zeven struikelblokken bij het binnengaan van het Koninkrijk van God Welkom bij het programma De Bijbel Open. Dit is een wekelijks programma, waarin we samen de Bijbel lezen

Nadere informatie

2. Zegengroet Genade voor u en vrede van God onze Vader in de Heer Jezus Christus. Amen

2. Zegengroet Genade voor u en vrede van God onze Vader in de Heer Jezus Christus. Amen Liturgie Emmen, 13 september 2015 (buitendienst) Thema: samen onderweg (startzondag) 1. Votum 2. Zegengroet Genade voor u en vrede van God onze Vader in de Heer Jezus Christus. Amen 3. Zingen: Sela: breng

Nadere informatie

Orde III Schrift, zegen en gebed

Orde III Schrift, zegen en gebed Orde III Schrift, zegen en gebed bemoediging en groet Onze hulp is in de naam van de Heer, die hemel en aarde gemaakt heeft, Ps. 124:8 [die trouw houdt tot in eeuwigheid Ps. 146:6 en niet laat varen het

Nadere informatie

Bonnefantenmuseum Speurtocht

Bonnefantenmuseum Speurtocht Bonnefantenmuseum Speurtocht Van de vrouwen en hun mannen Op heel veel schilderijen op de afdeling oude kunst staan vrouwen: zo hebben we een hele zaal vol met Maria s en verschillende Eva s in de collectie

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Figuur 3: Achterkant paneel Filips de Schone, 24x15 cm (inclusief lijst 31 x 22 cm), Huis Bergh, s- Heerenberg.

Figuur 3: Achterkant paneel Filips de Schone, 24x15 cm (inclusief lijst 31 x 22 cm), Huis Bergh, s- Heerenberg. Afbeeldingen Figuur 1: Toegeschreven aan atelier van de Meester van de Magdalena Legende, Portret van Filips de Schone, Olieverf op paneel, 24x15 cm, Huis Bergh, s-heerenberg. Figuur 2: Toeschreven aan

Nadere informatie

HEMELS HUWELIJK KALENDER 52 X WIJ TIJD VOOR ELKAAR. Willem en Marian de Vink

HEMELS HUWELIJK KALENDER 52 X WIJ TIJD VOOR ELKAAR. Willem en Marian de Vink HEMELS HUWELIJK KALENDER 52 X WIJ SAMEN TIJD VOOR ELKAAR Willem en Marian de Vink Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Romantiek in een liefdesbrief ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf

Nadere informatie

WE MOETEN DE WERELD NIET LIEFHEBBEN. 1.om de liefde van onze Vader. 2.om het leven uit onze Vader. 3.om de toekomst met onze Vader.

WE MOETEN DE WERELD NIET LIEFHEBBEN. 1.om de liefde van onze Vader. 2.om het leven uit onze Vader. 3.om de toekomst met onze Vader. 1 Joh. 1:15-17 / Gehouden op 17-06-2007 / p.1 DE WERELD NIET LIEFHEBBEN Liturgie: Votum & groet Zi: Ps. 100:1.2 Lezing van Gods wet Zi: Ps. 1:1.2.3 Gebed Schriftlezing: 1 Joh 3:1-10 Zi: Gez. 22:1.2.4 (GKB)

Nadere informatie

Bij het gekozen thema: Het verlangen van God heb ik mij in de afgelopen dagen afgevraagd wat is mijn verlangen naar God?

Bij het gekozen thema: Het verlangen van God heb ik mij in de afgelopen dagen afgevraagd wat is mijn verlangen naar God? Geliefde mannen, Nog een poosje en dan wordt de mannenconferentie van 2015 gehouden. Bij het gekozen thema: Het verlangen van God heb ik mij in de afgelopen dagen afgevraagd wat is mijn verlangen naar

Nadere informatie

QUIZ. Tip! Speel de quiz klassikaal op het digitale schoolbord! Spelregels Wijs een jurylid aan: die bepaalt wie antwoord mag geven.

QUIZ. Tip! Speel de quiz klassikaal op het digitale schoolbord! Spelregels Wijs een jurylid aan: die bepaalt wie antwoord mag geven. QUIZ Tip! Speel de quiz klassikaal op het digitale schoolbord! Spelregels Wijs een jurylid aan: die bepaalt wie antwoord mag geven. Wijs een vragensteller aan: die stelt de vraag en noemt de 3 mogelijke

Nadere informatie

DANKEN VOOR DE RIJKDOM VAN DE GEMEENTE

DANKEN VOOR DE RIJKDOM VAN DE GEMEENTE DANKEN VOOR DE RIJKDOM VAN DE GEMEENTE 1 Kor. 1:4-9 / Gehouden op 26-08-2007 / p.1 Liturgie: Votum & groet Zi: Ps. 122:1.3 Lezing van Gods wet Zi: Ps. 103:1.5 Gebed Schriftlezing: 1 Kor. 1:1-9 & Openb.

Nadere informatie

Functies en Invalshoeken Kunst

Functies en Invalshoeken Kunst Inleiding Kunst Algemeen Functies en Invalshoeken Kunst Overal om ons heen zien we kunst: of het nou in de gangen van school is, in het museum, of in een kerk het hangt er vol mee. In heel uiteenlopende

Nadere informatie

Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw

Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw Liefde ik heb je zo lief! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw 1 zaal 3 2 zaal 4 zaal 5 Liefde ik heb je zo lief! zaal 2 zaal 1 Ingang Uitgang begane grond Als je verliefd bent wil je er over

Nadere informatie

Opwekking 346: Opwekking 167:

Opwekking 346: Opwekking 167: Opwekking 346: Maak ons tot een stralend licht een stralend licht Tot de wereld ziet wie haar het leven geeft. Laat het schijnen door ons heen. Maak ons tot een woord van hoop een levend woord dat U verlossing

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande

Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande Sinds jaar en dag hangen er in de consistorie van de kerk te Oudelande drie schilderijen, twee panelen en een doek. De panelen stellen een gezicht op Oudelande

Nadere informatie

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ LIEDBUNDEL HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ De liedbundel is ook te vinden op de website: www.hervormdhoogblokland.nl

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl Onze Vader Onze Vader Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schuld,

Nadere informatie

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken)

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Dag en nacht waakt ze. Haar handen kennen geen rust. Haar ogen gaan rond en zien wat gezien moet worden. Haar oren zijn gespitst en horen wat gehoord

Nadere informatie

zondag 1 mei 2016 in het Kruispunt

zondag 1 mei 2016 in het Kruispunt zondag 1 mei 2016 in het Kruispunt lezing oude testament (lector) Joël 2, 21-27 lied Liedboek 678, 1. 2. 3. 4. Vrees niet, gij land... lezing nieuwe testament (lector) Johannes 14, 23-29 lied Liedboek

Nadere informatie

Jij en jouw diepste drijfveren

Jij en jouw diepste drijfveren Jij en jouw diepste drijfveren blok E - nivo 2 - avond 7 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugkoppeling en intro 19.25 Bijbelstudie 19.35 Catechismus 19.45 Bijbelstudie Matteus 22 19.55

Nadere informatie

tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010

tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010 tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010 Welkom en inleiding 1 Goede mensen, van harte welkom in deze gebedsviering naar aanleiding van het feest van Allerheiligen en Allerzielen.

Nadere informatie

Liederen voor zondag 5 oktober 2014

Liederen voor zondag 5 oktober 2014 Liederen voor zondag 5 oktober 204 Lied 224 God wijst mij een weg als ik zelf geen uitkomst zie. Langs wegen die geen mens bedenkt maakt Hij mij zijn wil bekend. Hij geeft elke dag nieuwe liefde, nieuwe

Nadere informatie

Kopstukken. Vorsten, regenten & burgers. Hollanders in beeld

Kopstukken. Vorsten, regenten & burgers. Hollanders in beeld Kopstukken Vorsten, regenten & burgers Hollanders in beeld VORSTEN, REGENTEN & BURGERS Wie liet er een portret van zich maken? In de Gouden Eeuw ging het goed met Holland. Burgers werden steeds rijker.

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

NAAMOPGAVE 21 FEBRUARI 2016

NAAMOPGAVE 21 FEBRUARI 2016 NAAMOPGAVE 21 FEBRUARI 2016 Welkom Kinderen: Dag lieve mensen allemaal, wij heten jullie heel hartelijk welkom in deze viering van onze Naamopgave. Wij komen vandaag aan Jezus zeggen dat ons hartje klaar

Nadere informatie

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn?

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn? Voor 16 jaar en ouder! Zondag 24 Zondag 24 gaat over de goede werken. Zondag 24 vraag en antwoord 62, 63 en 64. Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 9. 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42

Inhoud. Woord vooraf 9. 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42 Inhoud Woord vooraf 9 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42 2. Papa, ik ben bang dat jij ook dood gaat 44 Overdenking over 1 Korintiërs 15: 35-49 78 3. Ik ben mijzelf niet meer

Nadere informatie

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Gezinsdienst Liturgie Welkom en mededelingen Voorzang: - Gezang 132 - Opwekking 461 - Gezang 146 Stil gebed Votum / groet Zingen:

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

Geef. nooit op! Gods beloften voor jou MIRANDA TOLLENAAR

Geef. nooit op! Gods beloften voor jou MIRANDA TOLLENAAR Geef Gods beloften voor jou nooit op! MIRANDA TOLLENAAR Geef nooit op! Tollenaar, Miranda ISBN 978-90-6353-630-5 NUR 713 Boekverzorging: Studio Vrolijk, Margreet Kattouw De bijbelteksten in deze uitgave

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22.

18. Evangelist in eigen land 19. Onder Jezus zegen Een bereide plaats 20. Water 21. Een gebed om de Heilige Geest Doorwaai mijn hof 22. Inhoudsopgave Voorwoord 1. Een gebed bij het begin van het nieuwe jaar Ik ben met u 2. Gods hand 3. Zegen Vrede met God 4. In de kerk 5. Is Deze niet de Christus? Deze ontvangt zondaars 6. Echte vrienden

Nadere informatie

Journal of Nobility Studies

Journal of Nobility Studies Journal of Nobility Studies virtus 20 2013 virtus 20 2013 Coen Wilders * Soeverein ten dienste van de Habsburgse dynastie 232 Luc Duerloo, Dynasty and Piety. Archduke Albert (1598-1621) and Habsburg Political

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Vrijdag: nog 9 dagen!

Vrijdag: nog 9 dagen! NOVEEN Voor de ouders: Het is een goede katholieke gewoonte om belangrijke gebeurtenissen voor te bereiden door er negen dagen tevoren speciaal voor te bidden. Maria is ons hierin voorgegaan toen zij na

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten.

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Wat is dat voor uitspraak op een dag als vandaag? We herdenken vandaag onze geliefde doden. Mensen

Nadere informatie

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk GEWASSEN IN WATER Inhoud: Vanuit de dopeling gezien een statement dat hij in het watergraf alles wat oud is achter zich laat. Hij weet niet alles, kent nog niet

Nadere informatie

De Rozenkrans Werkboekje voor de Kinderwoorddienst

De Rozenkrans Werkboekje voor de Kinderwoorddienst De Rozenkrans Werkboekje voor de Kinderwoorddienst Deze rozenkrans mag je mooi inkleuren Het Rozenkransgebed Er zijn liedjes waarin eenzelfde zin steeds herhaald wordt. Zo is er ook een gebed met herhaling:

Nadere informatie

Soms kan het te moeilijk zijn om wat diep in je leeft uit te spreken. Soms durf je dat gewoon niet, voor niemand niet.

Soms kan het te moeilijk zijn om wat diep in je leeft uit te spreken. Soms durf je dat gewoon niet, voor niemand niet. Ontmoetingskerk - Laren NH - 3 november 2013 2 Koningen 2 Hoe zwaar kan het voor je zijn om afscheid te moeten nemen. Wat gaat er door je heen, als je iemand moet loslaten. Red ik het wel zonder de ander,

Nadere informatie

WELKOM OP PALEIS HET LOO

WELKOM OP PALEIS HET LOO ANTWOORDEN BIJ DE SPEURTOCHT: 1. De oranjeboom (sinaasappelboom) 2. Kroon en rijksappel 3. Kroon op tafel, appel in de hand 4. Aan de overkant aan de muur 5. Links en rechts van de open haard 6. Dan zat

Nadere informatie

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen Zondag 52 Zondag 52 gaat over de zesde bede. Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen. Lees de tekst

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen van God,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen van God, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen van God, We zijn vandaag bij elkaar om onze doden te herdenken. Vier namen zullen worden genoemd, vier mensen uit onze gemeente, die in het afgelopen

Nadere informatie

De Rozenkrans St. Lambertusparochie Rotterdam - Kralingen

De Rozenkrans St. Lambertusparochie Rotterdam - Kralingen De Rozenkrans St. Lambertusparochie Rotterdam - Kralingen Deze rozenkrans mag je mooi inkleuren. Het Rozenkransgebed Er zijn liedjes waarin eenzelfde zin steeds weer herhaald wordt. Zo is er ook een gebed

Nadere informatie

Misschien zit u hier wel met de grote vraag: wat is Kerst eigenlijk?

Misschien zit u hier wel met de grote vraag: wat is Kerst eigenlijk? 25 december 2015 1 e Kerstdag Sixtuskerk te Sexbierum Ds. A.J. (Anneke) Wouda Teksten: Hebr. 1:1-6 en Lucas 2: 15-21 Geliefden van God, gemeente van Christus, Kerstochtend 2015 U zit midden in een kerstviering,

Nadere informatie

LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels

LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels Zoals de Vader mij zond, zend ik ook jullie. Jezus We houden van iemand wanneer we het goede voor hen zoeken als doel op zich. Dallas Willard

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Afscheid nemen betekent loslaten. We hebben in het afgelopen jaar afscheid moeten nemen van een aantal mensen. We zullen straks hun namen noemen, één

Nadere informatie

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt.

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. Dames en Heren Beste vrienden Een gelukkig Nieuwjaar. Van harte Voor u, voor wie u dierbaar is, en voor ons allemaal. Een gelukkig Nieuwjaar. Een

Nadere informatie

hema: Groeien in liefde en tederheid

hema: Groeien in liefde en tederheid Naam: Datum: hema: T 1. Wat is echte vriendschap? Schrijf woorden of korte zinnen naast elke pijl. Denk aan deze elementen: Je hebt het gevoel dat je van iemand houdt, het gevoel dat je je goed voelt bij

Nadere informatie

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga Voelt bidden voor jou soms als het doen van een lange reeks verzoekjes aan God? Mis je inspiratie om met God in gesprek te gaan? Dit werkboekje geeft je handvatten om je gesprekken met God eens over een

Nadere informatie

LEVEN MET LEF Bijbelstudie 6: Een vrouw voor Izak: Op zoek naar de ware Jacob(a)

LEVEN MET LEF Bijbelstudie 6: Een vrouw voor Izak: Op zoek naar de ware Jacob(a) LEVEN MET LEF Bijbelstudie 6: Een vrouw voor Izak: Op zoek naar de ware Jacob(a) Bijbelstudie 6 Leven met lef Een vrouw voor Izak: op zoek naar de ware Jacob(a) Hervormde Gemeente van Enter Contact: Ds.

Nadere informatie

1. Als het leven soms pijn doet

1. Als het leven soms pijn doet 1. Als het leven soms pijn doet 1 Als het leven soms pijn doet en de storm gaat tekeer in een tijd van moeite en verdriet. Alsof de zon niet meer opkomt en het altijd donker blijft en de ochtend het daglicht

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam.

Tijd van monniken en ridders (500 1000 n. Chr.) 3.4 De islam in Europa. Allah. Het ontstaan en de verspreiding van de islam. 570 n Chr Profeet Mohammed geboren in Mekka 610 n Chr Openbaringen Allah via de aartsengel Gabriël, De woorden worden opgeschreven in de Koran 622 n Chr Vlucht Mohammed naar Medina, begin islamitische

Nadere informatie

2 Korintiers 3:6b. want de letter doodt, maar de Geest maakt levend

2 Korintiers 3:6b. want de letter doodt, maar de Geest maakt levend 2 Korintiers 3:6b want de letter doodt, maar de Geest maakt levend 1 De Bijbel is het geschreven woord van God. Het is alleen geschreven omdat het eerst het gesproken woord van God was. Johannes 1:1-5

Nadere informatie