De markt voor hogere opleidingen in Communicatie, Media en Informatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De markt voor hogere opleidingen in Communicatie, Media en Informatie"

Transcriptie

1 De markt voor hogere opleidingen in Communicatie, Media en Informatie

2

3 Amsterdam, september 2007 In opdracht van de Erasmus Universiteit Rotterdam De markt voor hogere opleidingen in Communicatie, Media en Informatie drs. E.E. Berkhout dr. P.H.G. Berkhout drs. S. Kara Roetersstraat WB Amsterdam - T (+31) F (+31) ABN-AMRO Postbank KvK Amsterdam BTW B02

4 De wetenschap dat het goed is SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast onderzoek in opdracht van overheid en bedrijfsleven. Ons onderzoek helpt onze opdrachtgevers bij het nemen van beslissingen. SEO Economisch Onderzoek is gelieerd aan de Universiteit van Amsterdam. Dat geeft ons zicht op de nieuwste wetenschappelijke methoden. We hebben geen winstoogmerk en investeren continu in het intellectueel kapitaal van de medewerkers via promotietrajecten, het uitbrengen van wetenschappelijke publicaties, kennisnetwerken en congresbezoek. SEO-rapport nr ISBN Copyright 2007 SEO Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. Het is geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in artikelen en dergelijke, mits daarbij de bron duidelijk en nauwkeurig wordt vermeld.

5 Inhoudsopgave Samenvatting... i 1 Inleiding Het aanbod van CMI-opleidingen Aanbod in Nederland Aanbod in Rotterdam, Zuid-Holland, Zeeland, Noord-Brabant en Utrecht Aanbod in omringende landen De vraag naar CMI-opleidingen Marktontwikkelingen Het profiel van de CMI-student CMI-opleidingen en de arbeidsmarkt... 17

6

7 i Samenvatting De Faculteit der Historische en Kunstwetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam overweegt een nieuwe Engelstalige bacheloropleiding aan te bieden op het terrein van Communicatie, Media en Informatie (CMI). Dit rapport beschrijft een korte marktverkenning. Doel van het onderzoek is het in kaart brengen van recente ontwikkelingen op de markt van CMIopleidingen, en een voorzichtige blik te werpen in de nabije toekomst. De uitkomsten van het onderzoek reiken kwantitatieve informatie aan voor het beantwoorden van de hamvraag: is de markt gebaat bij een nieuwe universitaire Engelstalige bacheloropleiding Communication and Media in Rotterdam. De volgende punten kunnen in overwegingen worden meegenomen. De gezamenlijke Nederlandse universiteiten en 22 hogescholen bieden een variëteit aan CMIopleidingen aan. De universiteiten bieden 5 verschillende bacheloropleidingen en 21 masteropleidingen aan. Op de hogescholen kunnen studenten kiezen uit 11 verschillende bacheloropleidingen. In het studiejaar 2004/2005 volgden bijna 23 duizend studenten een CMI-opleiding aan een hogeschool en 6,5 duizend aan een universiteit. CMI had in dat jaar marktaandelen van 7,9% op de hogescholen en 3,3% op de universiteiten. Van het totale aanbod op de hogescholen heeft 20% een Engelstalige variant, op de universiteiten 11%. In totaal gaat het om 68 opleidingen, waarvan 46 worden aangeboden door hogescholen en 22 door universiteiten. Drie CMI-opleidingen op het hbo hebben een Engelstalige variant: Communicatie, Communicatiesystemen en Media & Entertainment Management. De universiteiten bieden geen Engelstalige bacheloropleiding op CMI-gebied aan. In de omgeving van Rotterdam is het aanbod van CMI-opleidingen beperkt. De twee nabij gelegen universiteiten in Delft en Leiden bieden geen CMI-opleiding op bachelor niveau aan. In de wat wijdere omtrek worden twee universitaire CMI-bacheloropleidingen aangeboden door de Universiteit Utrecht (Theater-; Film-, & Televisiewetenschap en Communicatie- & Informatiewetenschap) en de Universiteit van Tilburg (Communicatie- & Informatiewetenschap). De genoemde opleidingen kennen volgens de SKI-database geen Engelstalige variant. Alle CMI-bacheloropleidingen op hbo-niveau worden ook in de directe omgeving van Rotterdam aangeboden, waarvan drie met Engelstalige variant. Gemiddeld 20% van de hbostudenten in Nederland heeft een vwo-opleiding gedaan. De keuze van deze studenten kan geheel vrijwillig zijn (bijv. risicomijdend gedrag), maar kan ook voortkomen uit beperkingen in het studieaanbod van universiteiten in de directe omgeving. In dat licht bezien biedt een universitaire CMI-bacheloropleiding in Rotterdam dus een alternatief voor een grote groep vwo ers die voor een hogere opleiding op CMI-gebied willen kiezen en nu aangewezen zijn op het aanbod van de Rotterdamse hogescholen. In de omringende landen België, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Ierland varieert het aanbod van internationaal georiënteerde CMI-opleidingen sterk. In België vonden we één private opleiding, in Duitsland 16. Geen van de Duitse opleidingen wordt volgens de beschikbare bronnen (volledig) in het Engels aangeboden. Het aanbod in het Verenigd Koninkrijk is zeer groot. In Ierland vonden we één CMI-opleiding

8 ii De vraag naar CMI-bacheloropleidingen is in de afgelopen tien jaar sterk gestegen en niets wijst erop dat die groei in de nabije toekomst zal afvlakken. Bij de hogescholen steeg de vraag sterker dan bij de universiteiten. De communicatieopleidingen en de mediagerichte opleidingen vormen de twee grootste segmenten van de CMI-markt met in totaal 64% van de vraag. Voor het aanbieden van een opleiding die communicatie en media combineert mag een potentiële markt geacht worden te bestaan. De Nederlandse student die kiest voor een CMI-opleiding is eerder een vrouw en iets vaker dan gemiddeld allochtoon. Omdat de huidige markt wordt gedomineerd door hboopleidingen hebben CMI-studenten vaker een havo-vooropleiding. De CMI-student is geen typische bèta: het aantal bètavakken in het vakkenpakket is beduidend lager dan gemiddeld. De keuze voor een opleiding met Engelstalige variant lijkt samenhang te vertonen met geslacht en etniciteit. Het zijn mannen en allochtonen die vaker voor een opleiding met Engelstalige variant kiezen. Het is niet eenvoudig op grond van beschikbare cijfers een inschatting te maken van de potentiële buitenlandse vraag naar een nieuwe Engelstalige bacheloropleiding Communication and Media in Rotterdam. De feiten geven vooralsnog geen aanleiding tot groot optimisme over de Belgische vraag naar opleidingen in Rotterdam. Men mag waarschijnlijk rekenen op meer Duitsers dan Belgen. In het Verenigd Koninkrijk is het CMI-aanbod zo divers en gespreid over het land, dat weinig Britse studenten de oversteek naar het continent zullen maken. Na hun studie gaat ongeveer 20% van de hbo ers verder studeren. Onder CMI-afgestudeerden van het hbo ligt dat percentage gemiddeld wat hoger. De belangrijkste bedrijfstak voor afgestudeerde CMI ers is in de eerste plaats de zakelijke dienstverlening, gevolgd door openbaar bestuur/overheid. Ook bij financiële instellingen vinden CMI ers regelmatig werk. CMI-afgestudeerden met een communicatie opleiding vinden vaak een functie in marketing, reclame, public relations en voorlichting. Met een ICT-gerichte opleiding komen ze vaak in de automatisering terecht. Na een CMI-opleiding journalistiek wordt de meerderheid journalist, recensent of redacteur. De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden met een CMI-opleiding is in de periode relatief ten opzichte van afgestudeerden uit andere disciplines onveranderd gebleven. Op academisch niveau verdienen CMI ers minder en zoeken langer naar een baan. Hun positie op de arbeidsmarkt is conjunctuurgevoeliger. Op hbo-niveau wijkt de arbeidsmarktrelevantie van CMI-opleidingen niet erg af van andere hbo-opleidingen. Zowel het salaris als de baanzoekduur schommelen rond het gemiddelde. De hbo-communicatie opleidingen lijken meer gevoelig voor de conjunctuur.

9 1 1 Inleiding De faculteit der Historische en Kunstwetenschappen van de Erasmus Universiteit Rotterdam overweegt een nieuwe Engelstalige bacheloropleiding aan te bieden op het terrein van Communicatie, Media en Informatie (CMI). In het licht daarvan heeft de faculteit aan SEO Economisch onderzoek verzocht een studie uit te voeren naar de potentiële markt voor zo n opleiding in Rotterdam. Het voorliggende rapport is het resultaat. Het onderzoek beschouwt de markt voor opleidingen in Communicatie, Media en Informatie. Wij duiden deze opleidingen in het vervolg aan als CMI-opleidingen. Het huidige aanbod van deze opleidingen is historisch gegroeid vanuit verschillende wetenschappelijke invalshoeken 1. Het gevolg is een breed scala van opleidingen waarin de drie genoemde thema s op allerlei manieren en met accentverschillen worden gecombineerd. In overleg met de opdrachtgever zijn alle bestaande opleidingen die inhoudelijk voldoende raakvlakken hebben met deze thema s geïdentificeerd. Die opleidingen vormen de relevante markt. Waar mogelijk onderscheiden we binnen de relevante markt de volgende vijf categorieën 2 : C&I Communicatie & Informatie opleidingen: veel aandacht voor tekstuele/talige kant COM Communicatie-opleidingen ICT ICT-gerichte opleidingen: technologie staat centraal MED Mediagerichte opleidingen: focus op een of meer mediasectoren JOU Journalistieke opleidingen Het onderzoek is kwantitatief van aard en is hoofdzakelijk gebaseerd op de volgende bronnen: 1) de IBG-totaaldiskette (diverse jaren), 2) de SKI-database van Choice (2006), en 3) gegevens uit SEO/Elsevieronderzoek Studie & Werk (diverse jaargangen). De werkwijze is als volgt. De faculteit heeft als leidraad voor het onderzoek een aantal concrete onderzoeksvragen gesteld. Die vragen kunnen in drie categorieën worden onderverdeeld: 1) Vragen over het huidige aanbod van CMI-bacheloropleidingen; 2) Vragen over de (ontwikkeling in de) vraag naar die opleidingen; en 3) Het arbeidsmarktperspectief Het rapport volgt deze indeling in de zin dat aan elke categorie van vragen een afzonderlijk hoofdstuk is gewijd. Hoofdstuk 2 behandelt het huidige aanbod van CMI-bacheloropleidingen. Daarbij komen aan de orde het aanbod in de omringende landen, alsmede het aanbod in de directe omgeving van Rotterdam. Tevens wordt gekeken naar het aanbod van Engelstalige opleidingen. Hoofdstuk 3 gaat in op de recente ontwikkelingen in de vraag naar CMI-opleidingen. In Hoofdstuk 4 komt het arbeidsmarktperspectief van CMI-afgestudeerden aan de orde. Doel van dit onderzoek is het in kaart brengen van recente ontwikkelingen op de markt van CMI-opleidingen, en een voorzichtige blik te werpen in de nabije toekomst. De uitkomsten van het onderzoek reiken kwantitatieve informatie aan voor het beantwoorden van de gestelde 1 Zie voor een uitgebreide verhandeling over het ontstaan van de CMI-opleidingen rapport van de KNAW-Verkenningscommissie Media en Communicatiestudies. Wij beschikten over hoofdstuk 2 en bijlage 3 uit de eerste conceptversie van dat rapport. 2 Zie bijlage A voor een overzicht van de verschillende opleidingen in de vijf categorieën.

10 2 HOOFDSTUK 1 onderzoeksvragen. Op basis daarvan kunnen argumenten worden aangedragen voor beantwoording van de hamvraag: is de markt gebaat bij een nieuwe universitaire Engelstalige bacheloropleiding Communication and Media in Rotterdam. Met nadruk wordt opgemerkt dat dit rapport niet beoogt die vraag van een antwoord te voorzien; het tracht alleen informatie aan te reiken op basis waarvan een onderbouwd antwoord kan worden gegeven.

11 3 2 Het aanbod van CMI-opleidingen Dit hoofdstuk beschouwt de aanbodzijde van de markt. Paragraaf 2.1 gaat in op het aanbod in Nederland, paragraaf 2.2 op het aanbod in de omgeving van Rotterdam, en paragraaf 2.3 op het aanbod in de ons omringende landen België (Vlaanderen), Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Ierland. 2.1 Aanbod in Nederland Universiteiten We beschouwen in deze paragraaf het aanbod van hogere CMI-opleidingen in Nederland. In Tabel 1 wordt het huidige aanbod van CMI-opleidingen van de Nederlandse universiteiten weergegeven. Het aanbod bestaat uit vijf bacheloropleidingen en 21 masteropleidingen 3. De opleidingen worden aangeboden door de volgende universiteiten: Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR), Universiteit van Tilburg (UvT), Radboud Universiteit Nijmegen (KUN), Rijksuniversiteit Groningen (RUG), Universiteit Leiden (RUL), Technische Universiteit Delft (TUD), Universiteit Maastricht (UM), Universiteit Twente (UT), Universiteit van Amsterdam (UvA), Universiteit Utrecht en de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) 4. De UvA biedt met drie bachelor opleidingen en 5 masteropleidingen het grootste assortiment, gevolgd door de UU met twee bacheloropleidingen en vier masteropleidingen. Het kleinste aanbod van CMI-opleidingen vinden we bij de EUR, de TUD en de UM. Het marktaandeel van de opleidingen baseren we op het aantal ingeschreven studenten in het studiejaar 2004/2005. In totaal stonden volgens de IB-groep 6,5 duizend studenten bij een CMIopleiding op een Nederlandse universiteit ingeschreven. Bijna driekwart daarvan volgde één van de genoemde bacheloropleidingen, een kwart volgde een masteropleiding. De universitaire CMIopleidingen hebben een aandeel in het totaal van ingeschreven studenten van 3,3%. Communicatiewetenschap en Communicatie- en Informatiewetenschappen zijn de twee grootste van de CMI bacheloropleidingen met gezamenlijk bijna de helft van het aantal inschrijvingen. Ook de masteropleidingen met dezelfde naam hebben een relatief groot marktaandeel. 3 De oude stijl opleidingen Bestuurs- en organisatiewetenschap (isat 6427), toegepaste communicatiewetenschap (isat 6648) en bedrijfscommunicatie letteren (isat 6719) waarin thans nog enkele tientallen studenten staan ingeschreven laten we buiten beschouwing. 4 Recent is een CMI-bacheloropleiding van start gegaan bij Wageningen Universiteit (WU). Die opleiding is nog niet zichtbaar in de voor dit rapport gebruikte bronnen.

12 4 HOOFDSTUK 2 Tabel 1 CMI-opleidingen aan Nederlandse universiteiten en hun marktaandeel in het studiejaar 2004/2005 marktaandeel Wo bachelor opleidingen B Communicatiewetenschap KUN, UT, UvA, VU 25% B Communicatie- en Informatiewetenschappen UvT,KUN,RUG,UU,VU 24% B Media en Cultuur UvA 15% B Theater-, Film- en Televisiewetenschap UU 9% B Documentaire Informatiewetenschap UvA 0.4% 74% Wo master opleidingen M Communicatie- en Informatiewetenschappen UvT,RUG,VU 5% M Beleid, Communicatie en Organisatie VU 4% M Communicatiewetenschap KUN,UvA,VU 3% M Media en Cultuur UvA 2% M Bedrijfscommunicatie KUN 2% M Communication Studies UT 2% M Film- en Televisiewetenschap UU 1% M Mediatechnology RUL 1% M Communicatiestudies UU 1% M Media & Knowledge Engineering TUD 1% M Media en Journalistiek EUR 1% M Nieuwe Media en Digitale Cultuur UU 1% M Journalistiek RUG,UU 1% M Human Media Interaction UT 1% M Mediacultuur UM 0.4% M Media, Informatie en Cultuur (research master) UvA 0.3% M Boek en Digitale Media RUL 0.3% M Language & Communication (Research) UvT,KUN 0.2% M Communication Science (research master) UvA 0.1% M Photographic Studies RUL 0.1% M Documentaire Informatiewetenschap UvA 0.1% 26% Bron: IB-groep/SKI-database; bewerking SEO Economisch Onderzoek Hogescholen In Tabel 2 wordt het huidige aanbod van CMI-opleidingen van de Nederlandse hogescholen weergegeven. Het aanbod bestaat uit elf bacheloropleidingen 5. De volgende 22 hogescholen/- instituten verzorgen dat aanbod: 1 Avans HS Breda-Tilburg 2 CHS Windesheim 3 CHS Ede 4 CHS Nederland 5 Fontys HS Eindhoven 6 Fontys HS Tilburg 12 HvA 13 HS van Arnhem en Nijmegen 14 HES 15 HS Wittenborg 16 HS Zeeland 17 HS Zuyd 5 De oude stijl opleiding Kort HBO Business & Communication (isat 4589) met nog een handvol ingeschrevenen blijft buiten beschouwing.

13 5 7 Haagse HS/TH Rijswijk 8 Hanze HS Groningen 9 HS INHolland 10 HS Rotterdam 11 HS Utrecht 18 INHolland Select Studies 19 Schoevers 20 NHTV Internationale HS Breda 21 Noordelijke HS leeuwarden 22 Saxion HS IJselland In totaal stonden in het studiejaar 2004/2005 volgens de IB-groep bijna 23 duizend studenten bij een CMI-opleiding op een Nederlandse hogeschool ingeschreven. Dat komt overeen met YY% van het totaal van ingeschreven studenten bij de hogescholen in dat studiejaar. Veertig procent van hen volgde de bacheloropleiding Communicatie, die door 14 van de genoemde hogescholen wordt aangeboden. Bacheloropleidingen met een marktaandeel van meer dan 10% zijn Journalistiek (15%), Communication & Multimedia design (13%) en Media en Entertainment Management (12%). Hogescholen met het breedste assortiment CMI-opleidingen zijn INHolland en de HvA met beide een aanbod van vier opleidingen. De Hogeschool Rotterdam biedt drie CMI-opleidingen aan, evenals HS Utrecht, Fontys Tilburg, de Haagse Hogeschool en Hanzehogeschool Groningen. De overige genoemde hogescholen bieden één of twee van de genoemde opleidingen aan. Tabel 2 CMI-opleidingen aan Nederlandse hogescholen en hun marktaandeel in het studiejaar 2004/2005 Marktaandeel B Communicatie hogescholen: 2,3,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,16,21 40% B Journalistiek hogescholen:2,3,6,11,18 15% B Communication & Multimedia Design hogescholen:1,7,10,12,17,21 13% B Media en Entertainment Management hogescholen: 4,9,20 12% B Communicatiesystemen hogescholen:8,9,11,13 8% B Media, informatie & Communicatie hogeschool: 12 7% B Grafimediatechnologie hogeschool:10 2% B Informatiedienstverlening en management hogescholen: 1,7,8,9,12,17,22 2% B Commercieel/Communicatiemanagement hogeschool: % B Journalistiek en Voorlichting hogeschool: 6 0.2% B Marketing, Sales & Communicatie hogeschool: % Bron: IB-groep/SKI-database; bewerking SEO Economisch Onderzoek Engelstalige opleidingen De SKI-database van Choice bevat informatie over opleidingen in het Nederlandse hoger onderwijs. Uit deze database gebruiken de informatie die aangeeft of de betreffende opleiding een Engelstalige variant kent 6. Van het totale aanbod van bacheloropleidingen heeft slechts een beperkt deel een Engelstalige variant. Van het aanbod op de hogescholen heeft 20% een Engelstalige variant, op de universiteiten 11%. Tabel 3 geeft een overzicht van alle bacheloropleidingen die volgens de SKI-database een Engelstalige variant kennen. In totaal gaat het om 68 opleidingen, waarvan 46 worden aangeboden door hogescholen en 22 door universiteiten. In 6 Database variabele: ISBV_InEnglish

14 6 HOOFDSTUK 2 het studiejaar 2004/2005 volgde 14% van de bij de hogescholen ingeschreven studenten een bacheloropleiding met een Engelstalige variant, en 29% van de als bachelor ingeschreven studenten bij de universiteiten 7. Uit de tabel blijkt voorts dat slechts drie van de (rood gedrukte) door het hbo verzorgde CMI-bacheloropleidingen een Engelstalige variant kennen. Geen van de universitaire CMI-bacheloropleidingen wordt in het Engels aangeboden. Tabel 3 Bacheloropleidingen met een Engelstalige variant in Nederland Isat Hogescholen Isat Hogescholen B Business Administration B Muziek B Office Management B Docent Drama B Bouwkunde B Dans B Elektrotechniek B Bedrijfskunde en Agribusiness B Chemische Technologie B Tuinbouw en Akkerbouw B Luchtvaarttechnologie B Dier- en Veehouderij B Civiele Techniek B Intern. Business & Management Studies B Werktuigbouwkunde B Media en Entertainment Management B Ruimtelijke Ordening en Planologie B Autonome Beeldende Kunst B Milieukunde B Vormgeving B Logistiek en Technische Vervoerskunde B Docent Muziek B Chemie B Biologie & Medisch Laboratoriumonderzk Isat Universiteiten B Bedrijfseconomie B Cultuurwetenschappen B Commerciële Economie B Econometrics B Bedrijfskundige Informatica B European Law School B Communicatie B International Business B Accountancy B Bachelor University College Maastricht B Hoger Toeristisch & Recreatief Onderwijs B Economics B Hoger Hotelonderwijs B Liberal Arts & Sciences B Financial Services Management B Industrial Design B Hogere Europese Beroepen Opleiding B Bedrijfskunde B Small Business en Retail Management B International Economics and Business B Communicatiesystemen B International Economics and Finance B Logistiek en Economie B Business Studies B Vrijetijdsmanagement B Economie en Bedrijfskunde B Bestuurskunde/Overheidsmanagement B Economics & Business B Technische Informatica B International Business Administration B Informatica B Nederlandkunde/Dutch Studies B Facility Management B Economie B Opleiding tot Verpleegkundige B Econometrics B Opleiding tot Fysiotherapeut B Engelse Taal en Cultuur B Voeding en Diëtetiek B Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen B Personeel en Arbeid B Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek B Kunst en Techniek B European Studies Bron: Choice/SKI-database 2.2 Aanbod in Rotterdam, Zuid-Holland, Zeeland, Noord-Brabant en Utrecht In deze paragraaf beschouwen we het aanbod van CMI-opleidingen in de directe omgeving van de Erasmus Universiteit Rotterdam. De directe omgeving definiëren we op basis van provincies. 7 Dat betekent niet dat zij ook daadwerkelijk de Engelstalige variant volgden.

15 7 Indien een opleiding wordt aangeboden door een hogeschool of universiteit in één van de volgende provincies: Zuid-Holland, Zeeland, Utrecht en Noord-Brabant, dan merken we de betreffende opleiding aan als een potentiële concurrent van de nieuwe opleiding Communication & Media aan de Erasmus Universiteit. Tabel 4 geeft een overzicht van de potentiële concurrenten. Uit de tabel blijkt dat twee van de vijf universitaire CMI-bacheloropleidingen in Utrecht en Tilburg worden aangeboden. Volgens de SKI-database kennen deze opleidingen geen Engelstalige variant. Van belang voor de EUR is dat de twee nabij gelegen universiteiten (Delft en Leiden) geen CMI-bacheloropleidingen aanbieden. Voorts blijkt dat alle CMI-bacheloropleidingen op hbo-niveau in de omgeving van Rotterdam worden aangeboden. Drie daarvan worden ook in het Engels aangeboden. We concluderen dat alle hbo CMI-bacheloropleidingen die in Nederland worden aangeboden, ook in de omgeving van Rotterdam worden aangeboden. In dit aanbod wordt slecht een kleine minderheid in het Engels aangeboden. Het aanbod van universitaire bacheloropleidingen in de regio omvat geen Engelstalige opleidingen en is beperkt tot twee: Communicatie & Informatiewetenschappen (Utrecht en Tilburg) en Theater-, Film- en Televisiewetenschap (Utrecht). Tabel 4 CMI-bacheloropleidingen in de omgeving van Rotterdam Universiteiten B Communicatie- en Informatiewetenschappen B Theater-, Film- en Televisiewetenschap Engelstalige variant Hogescholen B Communicatie B Journalistiek B Communication & Multimedia Design B Media en Entertainment Management B Communicatiesystemen B Media, informatie & Communicatie B Grafimediatechnologie B Informatiedienstverlening en management B Commercieel/Communicatiemanagement B Journalistiek en Voorlichting B Marketing, Sales & Communicatie E E E Bron: IB-groep/SKI-database; bewerking SEO Economisch Onderzoek 2.3 Aanbod in omringende landen In deze paragraaf beschrijven we beknopt de uitkomsten van een quick scan op internet van het aanbod van CMI-opleidingen in de ons omringende landen België (Vlaanderen), Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Tabel 5 geeft een overzicht van de Engelstalige bacheloropleidingen in Vlaanderen, Duitsland en Ierland. Om de Engelstalige CIM-opleidingen in Vlaanderen in kaart te brengen is gebruik

16 8 HOOFDSTUK 2 gemaakt van de website een site van de Nederlands Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). Op de site zijn alle geaccrediteerde en door de Vlaamse overheid erkende opleidingen terug te vinden. Deze website biedt de mogelijkheid studies te zoeken aan de hand van diverse criteria 8. Door een lijst te genereren van alle bacheloropleidingen aan Belgische universiteiten en hogescholen, kunnen handmatig de CMI-opleidingen geselecteerd worden. Een klik op de naam van de opleiding geeft de websitebezoeker nog extra informatie, waaronder de onderwijstaal. Hoewel een redelijk uitgebreid aanbod van CMI-opleidingen bestaat in België vonden wij slechts één private opleiding die in het Engels wordt onderwezen. Tabel 5 Opleiding België: Communication Studies Engelstalige of internationaal georiënteerde bacheloropleidingen CMI in Vlaanderen, Duitsland en Ierland Instelling Vesalius College Brussel Duitsland: Europäische Medienkultur Bauhaus Universität Kommunikationsdesign Berlin Berliner Technische Kunsthochschule, Hochschule für Gestaltung (FH) Medieninformatik Berlin Fachhochschule für Technik und Wirtschaft Berlin Medieninformatik Bremen Hochschule Bremen Media Management CBS - Cologne Business School Computing and Media Fachhochschule Brandenburg Mehrsprachige Kommunikation Fachhochschule Köln Kultur- und Medienmanagement Hochschule für Musik und Theater Hamburg Communication and Media Engineering Hochschule Offenburg - University of Applied Sciences Business Communication International School of Management Dortmund Literature and New Media Jacobs University Bremen Digital Media Lübeck ISNM International School of New Media GmbH Mediendesign Schwäbisch Hall Fachhochschule Schwäbisch Hall - Hochschule für Gestaltung Europäische Medienwissenschaft Universität Potsdam Informations- und Kommunikationsmanagement Zittau Hochschule Zittau/Görlitz (FH) - university of applied sciences Communication and Multimediadesign* Fachhochschule Aachen ism. Universiteit Maastricht Ierland Multimedia National University of Ireland, Maynooth Om Engelstalige CMI-opleidingen in Duitsland te identificeren is de site gebruikt. Deze website wordt als volgt omschreven: provides free search that enables inquiry of all programmes of study and universities in Germany. In addition to the addresses and degrees you can find listings concerning distance learning, education options at universities of cooperative education and international studies. In de lijst die hier beschikbaar is, is gezocht naar bacheloropleidingen met de term Communication, Kommunikation, Information, Media of Medien in de naam. Omdat de site geen informatie verschaft over de taal waarin de opleiding gegeven wordt, is gekeken of het internationale studies betreft. Over 8 Dit zijn: soort opleiding, instelling, onderwijslocatie, studiegebied en afstudeerrichting

17 9 internationale studies vermeldt de site: During international studies you spend a certain amount of time at a partner university abroad. This arrangement is based on a cooperation-agreement between two or more universities. In difference to the Erasmus-programmes in this case the same performance from both foreign and from local students is expected. Good language ability is therefore an important condition for attending an international programme already at the beginning of your studies. Deze beschrijving maakt het aannemelijk dat studies die op de site als internationaal worden bestempeld in elk geval deels in het Engels zullen worden onderwezen. Omdat er geen enkele andere mogelijkheid is om de onderwijstaal te achterhalen, worden in dit rapport uitsluitend de studies die als internationaal zijn aangemerkt in beschouwing genomen. Ook is voor dit onderzoek de site van de Deutscher Akademischer Austausch Dienst, de Duitse academische uitwisselingsdienst, (www.daad.de) onderzocht. Deze site biedt een overzicht van studies die zijn ontworpen om buitenlandse studenten aan te trekken en derhalve vaak het Engels als onderwijstaal kennen. Echter, een nadere inspectie van het overzicht van alle in het Engels aangeboden bacheloropleidingen resulteerde niet in een identificatie van een in het Engels aangeboden CMI-opleiding. Ierland telt volgens de site van het Ierse ministerie van onderwijs zeven universiteiten. Deze zijn te vinden op de site van het ministerie (www.education.ie). De sites van deze universiteiten zijn individueel bekeken en onderzocht op studieaanbod. Dit leverde slechts één relevante studie op. Ook voor opleidingen in Ierland nemen we aan dat de onderwijstaal Engels is. Voor opleidingen in het Verenigd Koninkrijk (VK) is gebruik gemaakt van de site van UCAS (www.ucas.com). Op de site wordt UCAS als volgt omschreven: UCAS is the central organisation that processes applications for full-time undergraduate courses at UK universities and colleges. Op de site kan per onderwerp gezocht worden naar studies. In deze lijst is gezocht naar termen als Communication, Information en Media. Daarbij nemen we aan dat alle opleidingen in het VK in het Engels zijn. Dit heeft geresulteerd in een zeer uitgebreide lijst van opleidingen bij een groot aantal instellingen (zie de bijlage van dit rapport).

18

19 11 3 De vraag naar CMI-opleidingen Dit hoofdstuk beschouwt de vraagzijde van de markt. Paragraaf 3.1 gaat in op de ontwikkeling van de markt in het recente verleden en de nabije toekomst. Paragraaf 3.2 beschrijft de student. Zijn CMI-bachelors anders dan andere? Hebben studenten die kiezen voor een opleiding met Engelstalige variant anders dan gemiddeld? 3.1 Marktontwikkelingen Van belang voor nieuwe aanbieders op het marktsegment van CMI-opleidingen is hoe de vraag naar die opleidingen zich in het recente verleden heeft ontwikkeld. Wij meten de vraag af aan de totale jaarlijkse instroom van studenten in CMI-opleidingen op de Nederlandse universiteiten en hogescholen. Aan de hand van de instroom in de laatste 10 jaar doen we voorzichtig een blik in de toekomst door middel van regressie. De voorspelling voor de jaren die daaruit volgt wordt met een stippellijn weergegeven in Figuur 3.1. De figuur laat een gat zien bij de jaren 2001 en Dat heeft twee redenen: 1) de cijfers voor 2001 konden niet meer tijdig door IBgroep worden aangeleverd; 2) de cijfers voor 2002 vertonen dubbeltellingen door invoering van de BaMa. Ondanks het ontbreken van deze jaren is een trend duidelijk zichtbaar. Met name op bij de hogescholen is de instroom sterk toegenomen van 1,7 duizend in 1995 tot 8,5 duizend in Trekken we die lijn door dan stromen in 2009 bijna 11 duizend studenten in bij een CMIbacheloropleiding op een hbo-instelling. Ook bij de universiteiten is een stijgende trend zichtbaar, maar die trend loopt wat minder steil. De instroom van 700 CMI-studenten in 1995 nam toe tot 2,8 duizend in In 2009 schatten we de instroom op 3,2 duizend. We concluderen uit deze cijfers dat het CMI-marktsegment in de afgelopen jaren sterk is gegroeid. Er zijn geen aanwijzingen voor een afvlakking van de groei in de nabije toekomst. Figuur 3.1 Instroom in CMI-opleidingen bij hogescholen en universiteiten in Nederland 12,000 10,000 Aantal studenten 8,000 6,000 4,000 2, Hbo Universiteit Bron: IB-groep. bewerking SEO Economisch Onderzoek

20 12 HOOFDSTUK 3 Tabel 6 geeft een overzicht van de verdeling van de instroom van 2005 over de diverse hoofdcategorieën van CMI-opleidingen. Uit de tabel blijkt dat de twee grootste categorieën zijn: Communicatie en Media-gericht, beide met in totaal 3635 instromers in dat jaar. Communicatieen Media-opleidingen omvatten 64% van de instroom in Tabel 6 Instroom bij hogescholen en universiteiten naar categorieën van CMI-opleidingen (2005) Hogescholen Universiteiten TOTAAL Communicatie & Informatie Communicatie ICT-gericht Journalistiek Mediagericht TOTAAL Bron: IB-groep. bewerking SEO Economisch Onderzoek Resumerend kan het volgende worden gesteld. De vraag naar CMI-bacheloropleidingen is in de afgelopen jaren sterk gestegen en niets wijst erop dat die groei in de nabije toekomst zal afvlakken. Bij de hogescholen steeg de vraag sterker dan bij de universiteiten. De communicatieopleidingen en de mediagerichte opleidingen vormen de twee grootste segmenten van de CMImarkt met in totaal 64% van de vraag. Voor het aanbieden van een opleiding die communicatie en media combineert mag een potentiële markt geacht worden te bestaan. 3.2 Het profiel van de CMI-student De Nederlandse student In Tabel 7 wordt een profiel geschetst van de afgestudeerde bachelorstudenten in Nederland. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen studenten die een bacheloropleiding met Engelstalige variant volgden. Zo laat de tabel zien dat 44% van alle afgestudeerde bachelors van het mannelijke geslacht is. In bachelor-opleidingen met een Engelstalige variant ligt dat percentage aanzienlijk hoger: 56%. Voorts zien we een hoger percentage allochtonen bij deze opleidingen, zijn de studenten vaker lid van een studievereniging en doen ze iets langer over hun studie. In Tabel 8 wordt een profielschets van de CMI-studenten gegeven. De studenten worden ingedeeld naar CMI-categorie en vergeleken met de gehele populaties van afgestudeerden van het betreffende niveau. Wat opvalt is dat CMI-bacheloropleidingen een relatief laag percentage mannen kennen. Alleen voor de ICT-gerichte opleidingen (hbo) geldt dit niet, daar vinden we relatief veel mannen (61%). Ook lijken CMI-opleidingen (met uitzondering van universitaire communicatie opleidingen) relatief vaak allochtone studenten aan te trekken. De CMI-student is duidelijk geen bèta. Zowel op het hbo als op het wo zien we dat hun vakkenpakket gemiddeld minder bètavakken bevat. Universitaire CMI-studenten studeren sneller af dan gemiddeld en zijn dus ook wat jonger als zij afstuderen. Op de hogeschool is de gemiddelde studieduur in CMIopleidingen iets langer dan gemiddeld.

HBO-Bachelor - studentenaantal Economie en Recht

HBO-Bachelor - studentenaantal Economie en Recht Economie en Recht Accountancy en fiscaal Accountancy Avans Hogeschool 556 Accountancy en fiscaal Accountancy Christelijke Hogeschool Windesheim 289 Accountancy en fiscaal Accountancy De Haagse Hogeschool

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15

Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15 Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15 Accountancy Hogeschool Utrecht Accountancy Hogeschool van Amsterdam Ad Sport, Gezondheid en Management Hanzehogeschool Groningen Advanced Business

Nadere informatie

Opleidingen in het HBO met (mogelijk) een tweede loting, studiejaar 2015 2016

Opleidingen in het HBO met (mogelijk) een tweede loting, studiejaar 2015 2016 Centrale Aanmelding en Plaatsing Opleidingen in het HBO met (mogelijk) een tweede loting, studiejaar 2015 2016 Bij een aantal opleidingen/instellingen zijn na de uitvoering van de loting nog plaatsen over.

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 16 maart 2015 Ad Eventmanager Hogeschool Utrecht 130 voltijd 100 3x 15 maart 2015 Ad Operationeel Sportmanagement

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 100 3x 15 maart 2016 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool 160 voltijd 100 3x 1 mei

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 94 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2015 187 Ad Eventmanager Hogeschool Utrecht 130 voltijd 100 3x 15 maart 2015 1 Ad Operationeel

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2016-2017 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 100 3x 15 maart 2016 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool 160 voltijd 100 3x 1 mei

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2016-2017 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2015-2016

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2015-2016 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2015-2016 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen maandag 5 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College

Nadere informatie

1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief advies CDHO: Engineering Engineering AOT Techniek(deeltijd) Einde instroom: 31-12-2011 Einde opleiding: 31-12-2016 Engineering

Nadere informatie

WO-BACHELOR - studentaantallen Economie en Recht

WO-BACHELOR - studentaantallen Economie en Recht Economie en Recht Bedrijfskunde Bedrijfs- en Consumentenwetenschappen Wageningen University 238 Bedrijfskunde Bedrijfskunde Erasmus Universiteit Rotterdam 2.204 Bedrijfskunde Bedrijfskunde Maastricht University**

Nadere informatie

International Bachelor Law & Economics (IBLE)

International Bachelor Law & Economics (IBLE) International Bachelor & (IBLE) Amsterdam, maart, 2010 In opdracht van de Erasmus Universiteit Rotterdam International Bachelor & (IBLE) Verkenning potentiële behoefte Emina van den Berg Ernest Berkhout

Nadere informatie

2 De keuze van de hogeschool per individuele conversie geldt voor alle opleidingsvormen, inclusief de te beëindigen varianten. 1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies HBO

Overzicht Lotingstudies HBO Overzicht Lotingstudies HBO Accountancy Hogeschool Utrecht Accountancy Hogeschool van Amsterdam Laatste wijziging: 16-aug-2016 Advanced Business Creation Avans Hogeschool Bedrijfseconomie Hogeschool Utrecht

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College,

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2014-2015

Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2014-2015 Overzicht met lotingstudies in het HBO, studiejaar 2014-2015 Is één van onderstaande opleidingen de opleiding waarvoor je je hebt aangemeld? Dan moet je meedoen aan de selectieprocedure (loting). Om deel

Nadere informatie

OPEN DAGEN WO MAART 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer.

OPEN DAGEN WO MAART 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. OPEN DAGEN WO MAART 2016 Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. 1 MAART 2016 (13:00-16:00) Meeloopdag Bestuurskunde: Economie

Nadere informatie

Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid

Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid www.qompas.nl Januari 2015 Enquêteresultaten QSK & studiekeuzetevredenheid 1 Oordeel studenten/scholieren over Qompas en tevredenheid met betrekking tot

Nadere informatie

3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag

3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag 3 Onze studenten 3.1 Oriëntatie op vervolgonderwijs 3.1.1 Bezoekersaantallen Open Dag Bezoekersaantallen per vestiging nov 06 2007 2008 2009 2010 De Haagse Hogeschool 2832 14926 15575 19529 17405 De Haagse

Nadere informatie

ADVANCED TECHNOLOGY 50002 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % Voorbeeld

ADVANCED TECHNOLOGY 50002 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % Voorbeeld Bachelor vooraanmeldingen UT opleidingen (Bron IBG) 17-07-2006 ADVANCED TECHNOLOGY 50002 naam studie 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % ADVANCED TECHNOLOGY UNIVERSITEIT

Nadere informatie

Van VWO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS

Van VWO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Van VWO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Disclaimer: De lijst is gebaseerd op de officiële doorstroomeisen van het ministerie van onderwijs. Bij het overnemen van deze gegevens kunnen er tikfouten zijn gemaakt.

Nadere informatie

Benchmark Axisopleidingen

Benchmark Axisopleidingen Benchmark Axisopleidingen In opdracht van: Platform Bèta Techniek In samenwerking met Ministerie van OCW HBO-raad Project: 2008.104 Datum: Utrecht, 22 december 2008 Auteurs: Guido Ongena, MSc. drs. Rob

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 32957 30 september 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 21 september 2015, nr. HO&S/805204,

Nadere informatie

Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008

Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008 Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008 Instroommogelijkheden met VWO-DIPLOMA van het GVC Economie 1. Accountancy 2. Bedrijfseconomie Ja Ec Ja Ec 3. Bedrijfskundige informatica Ja Ja Ja Ja 4. Bestuurskunde/

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juli 2011 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juli 2011 2 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2010: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo Afgestudeerden

Nadere informatie

Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo

Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo Hieronder staat een overzicht van de mogelijkheden om na het ROC van door te stromen naar een hbo-. Wil je meer weten? Kijk voor de meest actuele informatie over

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Een vakaanduiding betekent dat er toegangsrecht is indien aan de vakaanduiding is voldaan.

Een vakaanduiding betekent dat er toegangsrecht is indien aan de vakaanduiding is voldaan. Vooropleidingseisen HBO Betekenis van gebruikte tekens en afkortingen: + : toegangsrecht # : geen toegangsrecht Een vakaanduiding betekent dat er toegangsrecht is indien aan de vakaanduiding is voldaan.

Nadere informatie

Rapportage Toplijsten 2012-2013

Rapportage Toplijsten 2012-2013 Rapportage Toplijsten 2012-2013 www.qompas.nl Qompas StudieKeuze best bekeken open dagen en opleidingen Surrounded by Talent Top-50 Open Dagen Qompas StudieKeuze 2012-2013 1 - Open dag Avans Hogeschool

Nadere informatie

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015

Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voorlichtingsavond HBO & WO Opleidingen woensdag 7 oktober 2015 Voor leerlingen van: Almende college, Ludger College, Ulenhof College, Rietveld Lyceum, Christelijk College Schaersvoorde, Liemers College,

Nadere informatie

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen ECONOMIE (ECONOMICS) Accountancy ec of (ec of ) + Accountancy (Associate degree) ec of (ec of ) + Bedrijfs ec of (ec of ) + Bedrijfskunde MER ec of ec of ec of maw of Commerciële Economie (CE) ec of ec

Nadere informatie

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL, Stenden hogeschool en hogeschool Van Hall Larenstein

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL, Stenden hogeschool en hogeschool Van Hall Larenstein Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL, Stenden hogeschool en hogeschool Van Hall Larenstein (versie januari 2009) In dit document is de landelijke lijst met toelatingseisen van alle opleidingen van

Nadere informatie

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014

Feiten en cijfers. HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo. juni 2014 Feiten en cijfers HBO-Monitor 2013: De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hbo juni 2014 Honderden Feiten en cijfers 2 Inleiding In deze factsheet staan de arbeidsmarktresultaten van hbo-afgestudeerden

Nadere informatie

Qompas StudieKeuze Top-50 Toplijstjes

Qompas StudieKeuze Top-50 Toplijstjes Qompas StudieKeuze Top-50 Toplijstjes www.qompas.nl Top-50 Toplijstjes Qompas StudieKeuze september 2015-december 2015 Surrounded by Talent Havo-jongens: Top-50 studies op Qompas StudieKeuze (sep-15 t/m

Nadere informatie

VWO (nieuwe) doorstroomlijsten naar HBO

VWO (nieuwe) doorstroomlijsten naar HBO Vastgestelde OCW regeling per oktober 2008 VWO (nieuwe) doorstroomlijsten naar HBO Eisen voor opleidingen van het hoger onderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs zoals die vanaf 1 augustus

Nadere informatie

Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008

Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008 Vooropleidingseisen HBO per 1 oktober 2008 Instroommogelijkheden met HAVO-DIPLOMA van het GVC Economie 1. Accountancy Nee Nee Ja Ec + Wi A 2. Bedrijfseconomie Ja Nee Ja Ec + Wi A 3. Bedrijfskundige informatica

Nadere informatie

Overzicht opleidingen

Overzicht opleidingen Overzicht opleidingen Stand van zaken oktober 2013 Opleiding Onderwijsinstelling Deeltijd Voltijd Duur Kosten Overig Leegstand Post-MA NRP Academie (transformatie) NRP, ism TU Delft, Nyenrode en Hogeschool

Nadere informatie

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein In dit document is de landelijke lijst met toelatingseisen van alle opleidingen van de NHL Hogeschool,

Nadere informatie

Opleidingenoverzicht. Verkorte leerroutes mbo-hbo. Naam niveau 4 opleiding. Locatie ROCvA Hogeschool Aansluiting hbo-opleiding

Opleidingenoverzicht. Verkorte leerroutes mbo-hbo. Naam niveau 4 opleiding. Locatie ROCvA Hogeschool Aansluiting hbo-opleiding Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo Hieronder staat een overzicht van de mogelijkheden om na het ROC van door te stromen naar een hbo-. Wil je meer weten? Kijk voor de meest actuele informatie over

Nadere informatie

DUO / afdeling Loting. Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen

DUO / afdeling Loting. Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen DUO / afdeling Loting Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen Studiejaar 2014-2015 INHOUDSOPGAVE TOELICHTING VERSLAGEN... 5 Wetenschappelijk Onderwijs... 8 Opleidingsfixus... 9 B Biomedische Wetenschappen...

Nadere informatie

1. Instroom met HAVO diploma

1. Instroom met HAVO diploma Vastgestelde OCW regeling per oktober 2008 HAVO (nieuwe) doorstroomlijsten naar HBO Eisen voor opleidingen van het hoger onderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs zoals die vanaf 1 augustus

Nadere informatie

Terugblik. - stedenreizen / EEPD / stadswandeling. - lustrum

Terugblik. - stedenreizen / EEPD / stadswandeling. - lustrum 100 %?! Terugblik - stedenreizen / EEPD / stadswandeling - lustrum Site: - vakinhoud PTA - examenreglement BOOR Toetsweken Periode 1:- 10 t/m 18 oktober SE's - profielwerkstuk, literatuurlijst - 18 t/m

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 12 Verschil 213 tov. 212 21 3 211 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen 225 221

Nadere informatie

* * * wia of wib Bedrijfskunde 8. B Business Studies * * * wia of wib 9. B Econometrics * wib wib wib 10. B Econometrics and Operations

* * * wia of wib Bedrijfskunde 8. B Business Studies * * * wia of wib 9. B Econometrics * wib wib wib 10. B Econometrics and Operations Bijlage C Lijst van dere vooropleidingseisen in het wetenschappelijk onderwijs. Deze eisen gelden voor 4 vwo, dus voor leerlingen die instromen in het wo vaf 2010 en vallen onder de nieuwe tweede fase.

Nadere informatie

Regeling vermelding duale opleidingen hoger onderwijs 1998-1999

Regeling vermelding duale opleidingen hoger onderwijs 1998-1999 OCenW-Regelingen Bestemd voor: c colleges van bestuur respectievelijk centrale directies van universiteiten en hogescholen. Beleidsregel Datum: 28 mei 1998 Kenmerk: HBO/SB-98/22812 Datum inwerkingtreding:

Nadere informatie

Aan de leerlingen en ouders/verzorgers van klas 3, 4, 5 havo en 4, 5, 6 vwo (atheneum en gymnasium)

Aan de leerlingen en ouders/verzorgers van klas 3, 4, 5 havo en 4, 5, 6 vwo (atheneum en gymnasium) Aan de leerlingen en ouders/verzorgers van klas 3, 4, 5 havo en 4, 5, 6 vwo (atheneum en gymnasium) Geachte ouders/verzorgers, meisjes en jongens, Op donderdag 17 november a.s. wordt in het gebouw van

Nadere informatie

Het hbo ontcijferd 2005

Het hbo ontcijferd 2005 Het hbo ontcijferd 2005 HET HBO ONTCIJFERD 2005 april 2005 Colofon Titel: Het hbo ontcijferd 2005 Het hbo ontcijferd is een terugkerende publicatie van de HBO-raad en is gericht op de ontwikkelingen van

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2016 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2016

Amsterdam, juni 2016 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2016 Amsterdam, juni 2016 In opdracht van Elsevier Studie & Werk 2016 Hbo ers en academici van studiejaar 2013/2014 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen hbo ers Paul Bisschop Siemen van der Werff

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2015

Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2015 Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier Studie & Werk 2015 Hbo ers en academici van studiejaar 2012/2013 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen academici Ernest Berkhout Siemen van der

Nadere informatie

CULTUUR EN MAATSCHAPPIJ. Zonder meer: Kunst en Techniek

CULTUUR EN MAATSCHAPPIJ. Zonder meer: Kunst en Techniek CULTUUR EN MAATSCHAPPIJ. Zonder meer: Kunst en Techniek Academie voor LO Kunstzinnige Therapie Accountancy Lerarenopleiding VO (afh. Van vakrichting) Accountancy & Agribusiness Logopedie Archeologie Maatschappelijk

Nadere informatie

Top-50 studies. Top-50 studies en open dagen op Qompas StudieKeuze (sep-15 t/m apr-16) www.qompas.nl. Surrounded by Talent

Top-50 studies. Top-50 studies en open dagen op Qompas StudieKeuze (sep-15 t/m apr-16) www.qompas.nl. Surrounded by Talent Top-50 studies www.qompas.nl Top-50 studies en open dagen op Qompas StudieKeuze (sep-15 t/m apr-16) Surrounded by Talent Best bekeken studies en open dagen op Qompas StudieKeuze Een aantal keer per jaar

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 24 januari Deventer Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, Management & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

VOORLICHTINGSAVOND HAARLEM 2e AVOND, 13 NOVEMBER 2013

VOORLICHTINGSAVOND HAARLEM 2e AVOND, 13 NOVEMBER 2013 VOORLICHTINGSAVOND HAARLEM 2e AVOND, 13 NOVEMBER 2013 Lokaal Gidsnr Voorlichting ronde 1 (18.30-19.05 uur) capaciteit Gidsnr G1-10 155 G1-14 152 G1-17 174 Taalwetenschap G2-03 108 Informatie, Multimedia

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2015

Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier. Studie & Werk 2015 Amsterdam, juni 2015 In opdracht van Elsevier Studie & Werk 2015 Hbo ers en academici van studiejaar 2012/2013 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen hbo ers Ernest Berkhout Siemen van der Werff

Nadere informatie

Nadere vooropleidingseisen in het wetenschappelijk onderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs geldig tot 1 augustus 2007.

Nadere vooropleidingseisen in het wetenschappelijk onderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs geldig tot 1 augustus 2007. Bijlage A behorende bij artikel 2, eerste lid, van de Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 mei 2007, nr. HO/BL/2007/3152, houdende nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs

Nadere informatie

havo Carrousel schooljaar 2015/2016 Beroepsoriëntatie voor 4-havo

havo Carrousel schooljaar 2015/2016 Beroepsoriëntatie voor 4-havo havo Carrousel schooljaar 2015/2016 Dit schooljaar organiseert jouw school een havo Carrousel. Dat is beroepsoriëntatie voor 4-havo. Tijdens drie bedrijfsbezoeken maak je kennis met beroepen. Ook leer

Nadere informatie

Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing. Jaarverslag Numerus Fixi. Studiejaar 2013-2014

Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing. Jaarverslag Numerus Fixi. Studiejaar 2013-2014 Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing Jaarverslag Numerus Fixi Studiejaar 2013-2014 INHOUDSOPGAVE TOELICHTING VERSLAGEN... 4 Wetenschappelijk onderwijs... 7 Opleidingsfixus... 8 B Biomedische Wetenschappen...

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

DUO / afdeling Loting. Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen

DUO / afdeling Loting. Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen DUO / afdeling Loting Jaarverslag Numerus Fixus-opleidingen Studiejaar 2014-2015 INHOUDSOPGAVE TOELICHTING VERSLAGEN... 5 Wetenschappelijk Onderwijs... 8 Opleidingsfixus... 9 B Biomedische Wetenschappen...

Nadere informatie

Ouder(s)/verzorger(s) van leerlingen uit havo-3 en vwo-3. Goirle, 26 mei 2016. Uw kenmerk : : LOB-HV-1516-363/DIN/PUF/spe

Ouder(s)/verzorger(s) van leerlingen uit havo-3 en vwo-3. Goirle, 26 mei 2016. Uw kenmerk : : LOB-HV-1516-363/DIN/PUF/spe Ouder(s)/verzorger(s) van leerlingen uit havo-3 en vwo-3 Goirle, 26 mei 2016 Uw kenmerk : Ons kenmerk Onderwerp : LOB-HV-1516-363/DIN/PUF/spe : studievoorlichtingsavond 2 juni2016 Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer.

OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016. Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. OPEN DAGEN WO FEBRUARI 2016 Kijk voor aanvullende informatie op de site van de universiteit. Lever tijdig een roze formulier in bij de decanenkamer. 1 FEBRUARI 2016 (13:15-16:00) Meeloopdag International

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie

Vooropleidingseisen WO per 1 oktober 2008

Vooropleidingseisen WO per 1 oktober 2008 Vooropleidingseisen WO per 1 oktober 2008 Instroommogelijkheden met VWO-DIPLOMA van het GVC Economie 1. Accountancy en Controlling 2. Actuariële wetenschappen Ja Wi B Nee Nee 3. Algemene economie 4. Bedrijfseconomie

Nadere informatie

Rapportage Toplijsten

Rapportage Toplijsten Rapportage Toplijsten www.qompas.nl Jaaroverzicht top-50 opleidingen: Verpleegkunde - verloskunde van HZ University best bekeken opleiding 2012-2013 Surrounded by Talent Inleiding Eén keer per jaar publiceert

Nadere informatie

Monitor jonge fiscalisten 2010

Monitor jonge fiscalisten 2010 Amsterdam, juni 2010 In opdracht van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) Monitor jonge fiscalisten 2010 Theo Smid Djoerd de Graaf De wetenschap dat het goed is SEO Economisch Onderzoek doet

Nadere informatie

VSNU - overzichtlijst bacheloropleidingen concept

VSNU - overzichtlijst bacheloropleidingen concept Aardwetenschappen Accountancy en Controlling Acheologie Actuariele wetenschappen Agrotechnologie Algemene cultuurwetenschappen KUN OUNL Algemene Economie Algemene Gezondheidswetenschappen Algemene Natuurwetenschappen

Nadere informatie

Van HAVO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS

Van HAVO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Van HAVO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Disclaimer: De lijst is gebaseerd op de officiële doorstroomeisen van het ministerie van onderwijs. Bij het overnemen van deze gegevens kunnen er tikfouten zijn gemaakt.

Nadere informatie

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu?

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu? In deze bijdrage geven de decanen van de drie afdelingen een indruk van de vervolgkeuzes van onze werkers. Die keuzes vertonen jaar in jaar uit natuurlijk fluctuaties, anderzijds geeft het beeld van één

Nadere informatie

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein

Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein Toelatingseisen en aanbevolen vakken NHL Hogeschool, Stenden Hogeschool en Hogeschool Van Hall Larenstein In dit document is de landelijke lijst met toelatingseisen van alle opleidingen van de NHL Hogeschool,

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Nadere vooropleidingseisen in het hoger beroepsonderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs geldig vanaf 1 augustus 2007.

Nadere vooropleidingseisen in het hoger beroepsonderwijs, bij de profielen in het voortgezet onderwijs geldig vanaf 1 augustus 2007. Bijlage D behorende bij artikel 2, vierde lid, van de Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 8 mei 2007, nr. HO/BL/2007/3152, houdende nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 24 Verschil 213 tov. 212 13 6 211 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen 479 417

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 21337 29 juli 2014 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 09-07-2014, nr. DL/641019, houdende

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 31 januari 2015 Enschede Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing. Jaarverslag Numerus Fixi

Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing. Jaarverslag Numerus Fixi Centraal Bureau Aanmelding en Plaatsing Jaarverslag Numerus Fixi Studiejaar 2011 2012 INHOUDSOPGAVE TOELICHTING VERSLAGEN...4 Wetenschappelijk onderwijs...7 Opleidingsfixus...7 B Communication and Media

Nadere informatie

Herbestemming in het onderwijs

Herbestemming in het onderwijs Herbestemming in het onderwijs Overzicht opleidingen e s- f een sch 'Logo omgeving derden' op witte achtergrond 'Logo omgeving derden' op gekleurde of fotografisch achtergrond r oed alleen Uitzondering;

Nadere informatie

Naam instelling: Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Code opleiding 34951

Naam instelling: Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Code opleiding 34951 OPLEIDINGEN MET DECENTRALE SELECTIE 2013-2014 HBO Naam instelling: Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Code instelling: 00MF Code opleiding 34951 Kunst en Economie www.hku.nl of 030 2349440 of info@ssc.hku.nl

Nadere informatie

BIJLAGE D BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, VIERDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007

BIJLAGE D BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, VIERDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007 BIJLAGE D BEHORENDE BIJ ARTIKEL 2, VIERDE LID, VAN DE REGELING NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN HOGER ONDERWIJS 2007 Eisen voor opleidingen van het hoger beroepsonderwijs, bij de VOprofielen zoals die vanaf

Nadere informatie

Vooropleidingseisen WO

Vooropleidingseisen WO Vooropleidingseisen WO Betekenis van gebruikte tekens en afkortingen: * : toegangsrecht # : geen toegangsrecht ( ) : keuze uit de tussen haakjes vermelde vakken. Eén van de vakken is voldoende. Een vakaanduiding

Nadere informatie

Studeren in Nederland

Studeren in Nederland Studeren in Nederland Annekee de Jager Kaj Temme Nederlandse Ambassade Brussel Leuven, 27 oktober 2015 Inhoud 1. Nederland 2. Waarom studeren in Nederland? 3. Onderwijs in Nederland 4. Nederlandse studentensteden

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 19 Verschil 214 tov. 213 7-5-212 6-5-213 5-5-214 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen

Nadere informatie

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling

Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Vooraanmeldingen per instelling voor Bachelor Opleidingen (1e jrs) Bachelor vooraanmeldingen per instelling Aantal week 16 Verschil 214 tov. 213 16-4-212 aantal % Radboud Universiteit Nijmegen 283 3319

Nadere informatie

Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & Werk 2013. Hbo ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt

Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema. Studie & Werk 2013. Hbo ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt Amsterdam, juni 2013 In opdracht van Elsevier Thema Studie & Werk 2013 Hbo ers en academici van studiejaar 2010/2011 op de arbeidsmarkt Statistische bijlage: tabellen academici E. Berkhout S. van der Werff

Nadere informatie

mvt: moderne vreemde taal na: natuurkunde nl&t: natuur, leven en technologie

mvt: moderne vreemde taal na: natuurkunde nl&t: natuur, leven en technologie Bijlage D Bijlage bij de voorlichtingspublicatie Nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs bij nieuwe vo-profielen 2007 van 13 september 2006, kenmerk HO/BL-2006/33802 Nadere vooropleidingseisen voor

Nadere informatie

Wijziging van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 in verband met vervanging van de bijlagen

Wijziging van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 in verband met vervanging van de bijlagen Algemeen Verbindend Voorschrift Betreft de onderwijssector(en) Voortgezet onderwijs Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek Informatie CFI/ICO vo 079-3232.444 bvh 079-3232.666 Wijziging van de Regeling

Nadere informatie

Bijlage A behorende bij artikel 2, eerste lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007

Bijlage A behorende bij artikel 2, eerste lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 Bijlage A (Bijlage behorende bij de regeling Wijziging van de regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 in verband met vervanging van de bijlagen van 1 oktober 2008, kenmerk HOenS-2008/59402)

Nadere informatie

Vooropleidingseisen WO

Vooropleidingseisen WO Vooropleidingseisen WO Instroommogelijkheden met ATHENEUM-DIPLOMA van het GVC Economie 1. Actuariële wetenschappen Ja Wis B Nee Nee 2. Bedrijfseconomie Ja Ja Ja Wis A 3. Bedrijfskunde Ja Ja Ja Wis A 4.

Nadere informatie

Revisie Keuzegids Universiteiten 2015

Revisie Keuzegids Universiteiten 2015 Revisie Keuzegids Universiteiten 2015 Voor u ligt een nieuwe analyse Keuzegids 2015 d.d. 5-11-2014. Deze vernieuwde analyse is tot stand gekomen wegens een grote rectificatie op de Keuzegids 2015 d.d.

Nadere informatie

Monitor jonge fiscalisten 2009

Monitor jonge fiscalisten 2009 Monitor jonge fiscalisten 2009 Amsterdam, juni 2009 In opdracht van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) Monitor jonge fiscalisten 2009 Theo Smid Djoerd de Graaf De wetenschap dat het goed

Nadere informatie

nr Opleiding NT NG EM CM 1. B Accountancy ec1 ec1 * wia12 of wib1 2. B Bedrijfseconomie ec1 ec1 * wia12 of wib1

nr Opleiding NT NG EM CM 1. B Accountancy ec1 ec1 * wia12 of wib1 2. B Bedrijfseconomie ec1 ec1 * wia12 of wib1 Bijlage bij de Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 6 december 2006, nr. HO/BL/2006/46873, tot wijziging van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs

Nadere informatie

Van VWO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS

Van VWO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Van VWO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Voor de aspirant-studenten die het eindexamen voortgezet onderwijs hebben afgelegd volgens de vo-profielen zoals die vanaf 1/8/2007 in het voortgezet onderwijs worden

Nadere informatie

Bijlage D behorende bij artikel 2, vierde lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007

Bijlage D behorende bij artikel 2, vierde lid, van de Regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 Bijlage D (Bijlage behorende bij de regeling Wijziging van de regeling nadere vooropleidingseisen hoger onderwijs 2007 in verband met vervanging van de bijlagen van 1 oktober 2008, kenmerk HOenS-2008/59402)

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van Wet studiefinanciering 2000;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 5.6, vijfde lid, van Wet studiefinanciering 2000; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 24893 4 december 2012 Regeling van de Staatsecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 1 november 2012, nr. DL/446544,

Nadere informatie

CULTUUR EN MAATSCHAPPIJ. Zonder meer: Assistent Radiodiagnostiek en therapie?? Bewegingsagogie en Psychomot. Ther. Creatieve Therapie

CULTUUR EN MAATSCHAPPIJ. Zonder meer: Assistent Radiodiagnostiek en therapie?? Bewegingsagogie en Psychomot. Ther. Creatieve Therapie CULTUUR EN MAATSCHAPPIJ. HAVO - HBO Zonder meer: Academie voor LO Archeologie Assistent Radiodiagnostiek en therapie?? Audiologie Beeldende Kunst en Vormgeving Bewegingsagogie en Psychomot. Ther. Circus

Nadere informatie