God of Mammon? foto Johan Tempelaar Het Nederlands Stripmuseum Groningen maart 2014 Algemene Doopsgezinde Sociëteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "032014 God of Mammon? foto Johan Tempelaar Het Nederlands Stripmuseum Groningen maart 2014 Algemene Doopsgezinde Sociëteit"

Transcriptie

1 God of Mammon? foto Johan Tempelaar Het Nederlands Stripmuseum Groningen maart 2014 Algemene Doopsgezinde Sociëteit

2 uitgelicht Doopsgezind Wereldcongres vooraf inhoud Mennonite World Conference Assemblee: juli 2015 Global Youth Summit: juli 2015 Meer informatie via en advertentie In juli 2015 komt de wereldwijde geloofsfamilie van doopsgezinden, Mennonites, Brethren in Christ en verwante geloofsgemeenschappen bij elkaar in Harrisburg, Penssylvania, Verenigde Staten. Daar vinden de Assemblee en de Jongerenbijeenkomst (Global Youth Summit) plaats van het Doopsgezind Wereldcongres (Mennonite World Conference, mwc). Tijdens een wereldconferentie gaat het vooral om ontmoeten en vieren. We hopen verhalen te delen, elkaar te inspireren en van elkaar te leren. Elke dag heeft een eigen thema binnen het hoofdthema. Het thema van dit 15e Wereldcongres is: Walking with God, in het Nederlands vertaald: Gaan met God. De Algemene Doopsgezinde Sociëteit biedt diverse opties aan voor diegenen die de Assemblee willen bezoeken. > Een rondreis door Mennonite Amerika en Canada, in samenwerking met Mennonite Heritage Tours, voorafgaand aan de Assemblee. Deze rondreis staat in het teken van cultuur en ontmoeting, met onder meer Noord-Amerikaanse doopsgezinde gemeenten, doopsgezinde organisaties, en de Amish en hun cultuur. Heenvlucht 5 of 6 juli, terugvlucht 26 of 27 juli. > Bemiddeling bij diverse (reis) mogelijkheden, inschrijving Assemblee, vlucht, busvervoer naar en van de Assemblee, en accommodatie. Bij voldoende belangstelling wordt gezorgd voor een gezamenlijke reisinvulling gedurende een aantal dagen voor de Assemblee, en aansluitend het bijwonen van de Assemblee. Ook is het mogelijk daarna op eigen gelegenheid door te reizen. Vertrek vanuit Nederland juli. Invulling van deze reis is afhankelijk van de door mwc aangeboden mogelijkheden rondom Harrisburg en van de wensen van de deelnemers. > Jongerenreis (18-30 jaar), met onder meer een bezoek aan New York en Philadelphia, gevolgd door deelname aan de Global Youth Summit en de Assemblee. Heenvlucht 5 of 6 juli, terugvlucht 26 of 27 juli. Op zondag 30 maart 2014 (van tot uur) vindt in Bussum een informatiebijeenkomst plaats over de Assemblee én over de diverse reisopties. Er zal informatie worden gegeven over onder meer het programma, de inhoud en de kosten. Aanmelden is gewenst via Locatie: doopsgezinde kerk Bussum, Wladimirlaan 10, op loopafstand van station Naarden-Bussum. Donatus verzekert vertrouwd Donatus verzekert kerkgebouwen en wat daar bij hoort, zoals catechese-lokalen, doopvonten, kanselbijbels en orgels. Donatus is een betrokken specialist. Klein genoeg om u persoonlijk van dienst te zijn. Groot genoeg om uw verzekerings belangen aan toe te vertrouwen. Samen met u zorgen we ervoor dat wat waardevol is, behouden blijft voor onze kinderen en hun kinderen en hun kinderen Een slordige driehonderd dertig miljard. Dat is wat u en ik, Nederlandse spaarders, op onze gezamenlijke rekening hebben staan. Het mag crisis zijn, ons pakhuis is ondertussen goed gevuld en we nemen een ontspannende duik in de knisperende biljetten en blinkende munten. Daar waar geld ooit een handig registratie- en ruilmiddel was, is het een spaar- en bewaarmiddel geworden. Dagobert Duck heeft ook zo n goed gevuld geldpakhuis. Dat is geen reden voor de rijkste eend ter wereld om kwistig met geld te strooien. Integendeel. Hij deinst er niet voor terug om zijn eigen familie in te huren tegen het schamele loon van 30 cent per uur. Het overige personeel komt er niet veel beter vanaf. Koffie is gratis, maar de koek kost vijf euro. De tekenaar laat doorgaans een vliegje boven de koek cirkelen om de totale muffigheid te benadrukken. En in de schoonmaakkast hangen huurprijzen voor bezem en stoffer en blik. De absurde werkomstandigheden worden gebruikt om de karakters van Duck en de zijnen invulling te geven. Een metafoor voor hoe je rijk wordt en vooral rijk blijft? Leuk gevonden. Vooral omdat het zo onrealistisch is. Hoewel Helaas is het nodig dat er organisaties bestaan zoals Fairwork, dat strijdt tegen moderne slavernij. 1 Niet in Bangladesh, India, Brazilië of Marokko, maar in Nederland(!). Zestien uur per dag werken voor vijfentwintig euro. Betalen om het toilet te mogen gebruiken. Dubieuze inhoudingen op het salaris zoals boetes van vijftig euro vanwege foutparkeren of voor het niet opruimen van koffiekopjes. Spullen die nodig zijn om überhaupt te kunnen werken, moeten bij de werkgever worden gehuurd. De fictie van Duck is realiteit geworden. In deze maand wordt de Week van het geld georganiseerd, een projectweek voor het (basis)onderwijs, bedoeld om kinderen te leren omgaan met geld en zo op jonge leeftijd de basis te leggen voor financiële zelfredzaamheid. 2 De deelnemende partners zijn vooral banken, verzekeraars en financiële instellingen. Zonder commercieel doel, haasten ze zich er bij te zeggen. Daar moeten we dan maar op vertrouwen. Het Donald Duck Weekblad is overigens ook partner. Nu maar hopen dat het niet Dagobert is die de gastlessen komt verzorgen Johan Tempelaar Coördinator communicatie ads 1 Fairwork vertelde er onder meer over in ons maartnummer van vorig jaar, op de conferentie van Doopsgezind WereldWerk en onlangs nog bij het DopersCafé in Amsterdam, t/m 14 maart 2014, Meer dan materie 5 Interview met Matthias Smalbrugge Rijkdom, zegen of afgod? 10 Niemand kan twee heren dienen Economische crisis geloofscrisis? 12 Geloven in de financiële wereld Dopers commercieel 16 Idealen, waarden en commerciële positie en verder 12 ingekomen 4 Menno Fund 8 collectiviteit als kracht WereldWerk 14 schoolbanken voor Malanje boeken en bladen 18 uit de kast 20 Laura Hoogcarspel doperse komma 22 column Gerke van Hiele kort 23 historie 24 tel

3 ingekomen interview teleurgesteld Wat een teleurstelling was het voor mij om te lezen hoe in Doopsgezind NL-februari geschreven werd over BewustZijn Magazine (pag. 18, red.). Dat is toch geen christelijke manier van met elkaar omgaan? Het draait allemaal om liefdevol met elkaar omgaan uiteindelijk bidden we allemaal tot dezelfde God. Alleen noemen we het anders. Het team van BewustZijn Magazine staat bij mij bekend als een groep zeer liefdevolle mensen die ontzettend veel geven, geven en nog eens geven. Waar Doopsgezind NL een ander blad afkraakt, is dat betreffende blad niet anders bezig dan liefdevol met iedereen omgaan. Dit valt mij tegen van Doopsgezind NL helaas. Ik ben erg teleurgesteld. Martha Alberda advertentie De Roosebrink te Wageningen De Timanshof te Bennekom staan in relaties Doopsgezind Remonstrant 400 jaar verkering Jongeren spelen op 22 maart met relaties tijdens de jongerenmiddag van Arminius, de jongerenorganisatie van de remonstrantse broederschap. De middag wordt gehouden in het kader van Remonstranten en Doopsgezinden, 400 jaar verkering. Met creatieve en interactieve werkvormen, theatersport en workshops gaan we aan de slag met het thema relaties. Hoe is je verhouding met je ouders? Met je vrienden, medestudenten, collega s? Heb je een geliefde? Wat maakt een relatie tot een succes, wat zijn de lastige kanten? Er is onder meer improvisatietheater onder leiding van Thomas Platzer (www.theatersportworkshops.nl). te huur Het basisprincipe van improvisatie is lef: L Laat de ander schitteren: meer gericht op het eco (wij) dan het ego (ik) E En -denken in plaats van maar -denken: denken in mogelijkheden in plaats van beperkingen F Faalplezier: buiten je comfortzone treden en initiatiefrijk durven zijn De middag is voor jongeren vanaf 18 jaar. Durf jezelf te laten zien en speel mee! Datum: zaterdag 22 maart 2014 Tijdstip en duur: uur, borrel na afloop Locatie: Lokhorstkerk, Pieterskerkstraat 1, Leiden Toegang: 5, Opgave en informatie: Seniorenappartementen met een vrijzinnig religieuze uitstraling In de complexen heerst een tolerante, vrijzinnig religieuze sfeer; iedereen is er welkom. Alle drie de gebouwen zijn op loopafstand gelegen van het stads-, respectievelijk dorpscentrum. De gebouwen liggen tevens gunstig ten opzichte van het openbaar vervoer. Voorzieningen De appartementen zijn aangesloten op een alarmsysteem. Hierdoor kan er 24 uur per dag in geval van nood snel eerste hulp geboden worden. Tevens beschikken de gebouwen over twee liften, een wasserette, fietsenstalling, logeerkamers, recreatieruimte, hobbykamer en een bibliotheek vergaderruimte. De bewoners worden vertegenwoordigd door enthousiaste bewonerscommissies. Huurprijs De huurprijs varieert van 459, tot 779,. De servicekosten variëren van 73, tot 194,. Matthias Smalbrugge Volgens de evangelist Lucas staan we als mens voor de keuze tussen God en mammon, de god van de geldzucht. Als je om je heen kijkt ontkom je haast niet aan de conclusie dat die laatste de strijd gewonnen heeft. >> Bent u geïnteresseerd en 50 jaar of ouder? Maak geheel vrijblijvend een afspraak met mw. L. Kik of mw. C. Besselink voor meer informatie en/of een bezichtging. De Aleidahof te Bennekom Seniorenhuisvesting Zuid-Veluwe Hof van Sint Pieter tn Bennekom foto: Anke van der Meer

4 interview Empathie is een sleutel voor een gezonde gemeenschap tekst Marret Kramer & Johan de Kleuver foto Anke van der Meer Heeft de economische crisis theologische wortels? 6 Matthias Smalbrugge is protestants predikant in Aerdenhout en bijzonder hoogleraar Europese cultuur en christendom aan de vu. Hij verkent in zijn boek Een godvergeten crisis de theologische wortels van de huidige economische crisis. Hij betoogt dat we vergeten zijn hoe die wortels gegroeid zijn en legt uit hoe we daar nu de wrange vruchten van plukken. Het boek voert de lezer door de geschiedenis van cultuur, theologie en wijsbegeerte. Smalbrugge betreurt het dat de theologie zich dikwijls heeft vereenzelvigd met een buitenperspectief, een gezichtspunt van buiten de cultuur. Alsof het mogelijk is dat theologie onafhankelijk is van de omringende cultuur, en daarop vanuit een zuiver perspectief kritiek zou kunnen uiten. Elke tijd krijgt op grond van criteria die op dát moment waardevol worden geacht, zijn eigen vorm van christendom. Bijbelverhalen en cultuur Smalbrugges boek prikkelt tot het lezen van de bijbel met nieuwe ogen. Zo overheerst in ons denken de haast vanzelfsprekende tegenstelling tussen God en mammon, want die twee hebben toch niets met elkaar te maken? God kiest immers voor de arme? Toch zou een bankier in de Meer dan materie Londense City de bijbeltekst want wie heeft zal nog meer krijgen, en wel in overvloed, maar wie niets heeft, hem zal zelfs wat hij heeft nog worden ontnomen aan zijn kantoormuur kunnen hangen. Want is dat geen stevig bijbels fundament voor het kapitalisme? Greed is good. Greed works (hebzucht is goed, hebzucht werkt) is een vaak geciteerde uitroep uit de film Wall Street. Zo bezien legt de bijbel misschien wel de basis voor de dienst aan mammon. Smalbrugge: We lezen de bijbelverhalen natuurlijk per definitie met onze cultuurgebonden ogen. En zo kan niet alleen de net genoemde tekst, maar ook de gelijkenis van de talenten verstaan worden als een oproep tot ondernemerschap naar kapitalistische snit. In deze gelijkenis meldt de derde knecht bij terugkomst van zijn heer, dat hij het talent begraven heeft uit angst het te verliezen en daarvoor gestraft te worden. Zijn ene talent wordt vervolgens aan de eerste knecht gegeven, die zijn talenten wist te verdubbelen. Kwetsbaarheid Volgens Smalbrugge kun je ook heel anders naar het verhaal kijken. Hij vermoedt dat in de laatste knecht de persoon van Jezus valt te ontwaren. Iemand die niét meedoet in de ratrace, niét steeds meer rendement nastreeft. Maar iemand die de teruggekeerde heer een spiegel voorhoudt waarin een streng oordelende man te zien is, een man die oogst waar hij niet voor gewerkt heeft. De heer spreekt dat beeld vervolgens niet tegen, maar bevestigt het wat tot de vraag zou kunnen leiden: als die heer staat voor ons beeld van God, willen we die dan wel dienen? Smalbrugge voelt duidelijk sympathie voor de laatste knecht. Hij geeft toe bang te zijn en toont zijn kwetsbaarheid. Het is overigens het laatste verhaal van Jezus voordat de lijdensgeschiedenis aanvangt, waarbij Jezus als kwetsbaar mens uiteindelijk het onderspit zal delven tegen de machthebbers. Ook wij voelen ons kwetsbaar. We leven in een angstige maatschappij: we zijn angstig over onze banen, onze huizen, over Europa, China. Op zoek naar veiligheid offeren we allemaal aan mammon waarbij begeerte, hebzucht, voor méér staat dan uitsluitend materie. Op zoek naar levensmoed vinden we tijdelijke oplossingen in de vorm van geld, met medicatie, of door ons af te sluiten voor de wereld. Wat kan de kerk betekenen? Kan de kerk ons helpen bij het vinden van levensmoed? Smalbrugge vindt het kwalijk dat de kerk vooral de eisende en veroordelende God heeft benadrukt. Ons beeld van een God die perfectionisme eist is net zo destructief als het dienen van de mammon De liturgie begint met het belijden van schuld als tekortschietende mensen, in plaats van dat we worden uitgenodigd en bemoedigd. Ons beeld van een God die perfectionisme eist, onder wiens blik we altijd tekortschieten, is net zo destructief als het dienen van de mammon. De mammon wordt er zelfs door tot leven gewekt, want het is immers nooit goed genoeg. Hoe zou het daarentegen zijn als we in de kerk het leven vieren, in dankbaarheid dat we daar samen met anderen mogen zijn, blij dat de zon straalt? Genadige gemeenschap Gemeenschap dus als antwoord op onze angsten en onze behoefte aan veiligheid. Smalbrugge: Gemeenschap ontbreekt ons in hoge mate. Een gemeenschap met een langelijns-verbinding met de oude verhalen die met ons meereizen. Een gemeenschap met geborgenheid, waarin we ons het lot van de ander aantrekken. Een gemeenschap waarin we langere tijd met elkaar optrekken en die ons voedt om verder te gaan. Dan krijgen we de moed om een andere ruimte te ontdekken dan de materie. Namelijk de onbekende ruimte in onszelf: niet alleen transcendentie en spiritualiteit, maar ook onze capaciteiten en kwaliteiten, compassie en empathie. Overigens kan gemeenschap ook destructief zijn, benadrukt Smalbrugge: veroordelend, beklemmend, normerend. Daarom is het essentieel om je te kunnen verplaatsen in elkaar. Empathie is een sleutel voor een gezonde gemeenschap: elkaar zien zonder oordelende blik. Zo ontstaat een genadige gemeenschap. De kerk als gamechanger? Gevraagd naar zijn hoopvolle fantasie voor de kerk zegt Smalbrugge: Naast het bieden van gemeenschap heeft de kerk ook iets te zeggen over goed en kwaad. Maar dan op een andere manier dan de bekende moraliserende, met geheven vinger. De kerk zou het debat in de samenleving over wat we werkelijk van belang vinden kunnen helpen voeren. Denk aan de angst waar veel pvv-stemmers door gedreven worden. Als je deze mensen met hun angsten eerst werkelijk ziét, kun je het vervolgens met hen hebben over een toekomstvisioen. Van daar uit kun je een ander inhoudelijk gesprek voeren. Ander voorbeeld: de banken. De kerk zou het gesprek over wat de mensen daar drijft kunnen initiëren. Hoe ontstaat die enorme ontsporing? Waar gokt zo n bankbedrijf op? Wanneer is iets voldoende of niet? Met een dergelijk gesprek had de Rabobank er wellicht van weerhouden kunnen worden om na de Libor-affaire het statement Dit zal nooit meer vóórkomen te maken. Dan zou men wellicht gezegd hebben: We gaan er alles aan doen om dit zo min mogelijk voor te laten komen. De vraag of de kerk in de huidige maatschappelijke dynamiek als zoutend zout een gamechanger zou kunnen zijn en zo een nieuwe rol kan krijgen, is een uitdagende. De noodzaak ervan, het waarom, lijkt helder. Naar antwoorden op het hoe en wat wordt gezocht, en zijn wij als medezoekers nodig. << Marret Kramer en Johan de Kleuver zijn partners bij veranderkundig bureau Innova (www.innova.nl). Ook zijn zij mede-initiatiefnemers van de woongroep Lavendelstraat Haarlem die dit jaar 25 jaar bestaat (woongroep-haarlem.nl). Kramer was in 2011 winnaar van Het Groot Dictee der Nederlandse taal. 7

5 Menno Fund do the right thing now Interim-predikant Webcare Services Een appeltje voor de dorst Het ideale flesje voor kraanwater 5% FOR A BETTER WORLD Duurzaam gemakkelijk afwassen, eindeloos gebruiken met kleinere vermogens de mogelijkheid om effectief en duurzaam te beleggen. Bovendien is het financiële risico gespreid, dus lager. Of denk aan de geregeld voorkomende situatie waarbij slechts één persoon in de organisatie op de hoogte is van de beleggingen. Je moet er niet aan denken dat zo iemand, om wat voor reden dan ook, wegvalt. Ook dat risico is afgedekt door als collectief te opereren. Handig flesje en glas ineen Mooi strak design van Rinke van Remortel Goed doel de opbrengst gaat naar drinkwaterprojecten van Simavi Goedkoop kraanwater is tot wel duizend keer goedkoper dan gebotteld water Mobiel met de Dopper applicatie vind je locaties om je Dopper te vullen Info Collectiviteit als kracht In 2001 werd de Stichting Menno Fund opgericht. Deze stichting beheert en belegt vermogen voor doopsgezinde gemeenten en organisaties, op financieel én ethisch verantwoorde wijze. tekst & foto Johan Tempelaar Bestuur Menno Fund. staand: Ernst Gulcher & Janny de Weijs zittend: Ineke Voncken & Anne S. de Jong Ineke Voncken is voorzitter van het bestuur van het Menno Fund. Er zijn doopsgezinde gemeenten en organisaties die beschikking hebben, of krijgen, over vermogen, vertelt zij. Bijvoorbeeld wanneer er een legaat binnenkomt of er opbrengsten buiten de exploitatie zijn, zoals door de verkoop van een kerkgebouw of ander onroerend goed. De opbrengst wordt nogal eens gezien als appeltje voor de dorst. Maar voor diverse organisaties in onze geloofsgemeenschap geldt dat ze nú dorst hebben. Daarom is het Menno Fund opgericht: vanuit de gedachte dat het rendement enerzijds kan bijdragen aan het verwezenlijken van extra inspanningen zoals gemeentevernieuwing en -opbouw, maar anderzijds ook tekorten op de exploitatierekening kan helpen terugdringen, zodat het vermogen pas zo laat mogelijk hoeft te worden aangesproken. Het Menno Fund is ook opgericht vanuit de behoefte om financieel samen sterker te staan. Dat verhoogt de continuïteit, maakt het beheer efficiënter en verlaagt de totale kosten. Eendracht maakt macht. Door gezamenlijk op te trekken zijn we een grotere partij en kunnen we beter gebruik maken van de expertise bij de banken. Als collectief staan we sterker en bieden we ook partijen Deelnemende organisaties kunnen tweemaal per jaar instappen in het Menno Fund, per 1 januari en per 1 juli. Op diezelfde momenten kan desgewenst vermogen aan het Fund onttrokken worden, bijvoorbeeld wanneer in de gemeente een verbouwing plaatsvindt, of er om een andere reden direct geld nodig is. Voncken: Momenteel participeren zestien deelnemers. Als bestuur zijn we niet ontevreden over de ontwikkeling van het Menno Fund. De gewenste opzet blijkt namelijk prima te werken: financieel verantwoord en dopers ethisch beleid met een goed rendement. Met uitzondering van twee dips, in 2002 en 2008, toen er wereldwijd een economische crisis woedde. Het bestuur van het Menno Fund bestaat uit vier personen. Twee van deze bestuursleden worden benoemd door de landelijke Broederschapsvergadering van de ads, twee door de deelnemende partijen. Het bestuur belegt niet zelf, maar heeft het praktische vermogensbeheer uitbesteed aan Triodos-MeesPierson. Voncken: Beleggen is een vak apart. Dat kunnen we niet zelf en dat willen we ook helemaal niet. Daarom laten wij het vermogen beheren door een betrouwbare en ervaren partij, een professionele beleggingsinstelling met veel expertise. Als bestuur houden wij er toezicht op dat het beleggen gebeurt op een wijze die past bij ons beleid en onze doelstellingen. Het beleggingsbeleid wordt bepaald in overleg met de deelnemers. Dat betekent dat we niet participeren in fondsen die betrokken zijn bij wapenhandel, mensenhandel, kinderarbeid, milieuvervuilende industrie, grond- en zee-exploitatie en dergelijke. Voor ons is dat, vanuit onze doopsgezinde achtergrond, vanzelfsprekend. Overigens blijkt al jaren dat duurzame fondsen beter renderen dan gewone fondsen. Dat is gezien de aard van onze stichting natuurlijk een hele aardige bijkomstigheid. << Meer informatie Ineke Voncken Like de Dopper op facebook.com/dopperbottle Follow de Dopper op twitter.com/de_dopper meerwaarde voor religieuze instellingen Uw instelling kent een maatschappelijke meerwaarde die zich niet in cijfers laat uitdrukken. Van uw bank verwacht u dat ze dat feilloos aanvoelt. Het gaat om duidelijke afspraken maken. En vanuit die stevige basis samen op te trekken om uw maatschappelijke ambities te realiseren. Interesse in de dienstverlening van Instituten & Charitas? Maak dan een afspraak voor een nadere kennismaking via Mark van Keeken, directeur religieuze instellingen Kijk voor meer informatie op abnamromeespierson.nl/instituten 8

6 rijkdom in de bijbel Rijkdom zegen of afgod? Jezus lijkt rijkdom als concurrentie te beschouwen voor God. Wat is het moeilijk voor rijken om het koninkrijk van God binnen te gaan, zei Jezus na het gesprek met de rijke man die somber werd en het niet kon opbrengen zijn bezittingen aan armen te schenken (Marcus 10:23). Toch geldt rijkdom in de bijbel als zegen van God. Een goed voorbeeld is Job. Over hem wordt verteld: De Eeuwige zegende Job in zijn latere leven nog meer dan in zijn vroegere, en zo kreeg Job veertienduizend schapen en geiten, zesduizend kamelen, duizend span runderen en duizend ezelinnen (Job 42:12). Hoe zou het anders kunnen zijn? De grote theologische verhalen in het Oude Testament vertellen in vele facetten hoe God het land aan Israël schenkt. Land en oogst, vee, wijn en olijven zijn gaven van zegen. God is de schepper en dat betekent dat alle goederen die mensen en dieren laten leven, uit zijn hand komen. Zijn gaven zijn een zegen voor al wat leeft. Het boek Deuteronomium legt hier alle nadruk op. Israël wordt toegesproken: Gezegend is de vrucht van uw schoot, de vrucht van uw land en de vrucht van uw vee Gezegend is de oogst die u binnenhaalt en het deeg dat u kneedt De Eeuwige zal zijn zegen laten rusten op uw voorraadschuren en op alle arbeid die u verricht. Hij zal u zegenen in het land dat hij u geeft (Deuteronomium 28:4-8). Deze zegen is echter onlosmakelijk verbonden met een leven volgens de geboden die Mozes heeft verkondigd. Dat betekent dat de rijkdom voor héél de gemeenschap van Israël een goed leven moet waarborgen en tot zegen zijn. De geboden in Deuteronomium zijn bedoeld voor de vrije burgers in Israël die zelf land bezitten en een groot aantal heeft betrekking op de sociale samenleving. De landbezitters moeten hun verantwoording nemen en voor ondersteuning van de andere, armere bevolkingsgroepen zorgen. Zij moeten bijvoorbeeld om de drie jaar een tiende deel van hun tekst Christiane Karrer-Grube illustratie Dokus Wie denkt bij het thema God en mammon niet aan de befaamde uitspraak van Jezus: Niemand kan twee heren dienen Jullie kunnen niet God dienen én de mammon (Matteüs 6:24)? Christiane Karrer-Grube is docent bijbelse theologie aan het doopsgezind seminarium. opbrengst afstaan aan degenen die geen grond bezitten (14:28-29). De wetten rondom de kwijtschelding van schulden laten het beste zien hoezeer rijkdom ten dienste moet staan van alle mensen in de gemeenschap. In een samenleving die gebaseerd is op landbouw en veeteelt is lenen vaak noodzakelijk. Bij ziekte, noodweer, droogte enzovoort, zijn de voorraden gauw op. Als de schuldenlast van delen van de bevolking echter te hoog wordt, dreigt de maatschappij te ontwrichten. Mensen worden afhankelijk en schuldslavernij dreigt. De weinige rijken krijgen te veel macht en invloed. Volgens Deuteronomium 15 dienen elk zevende jaar alle schulden kwijtgescholden te worden. Ook slaven moeten worden vrijgelaten. En de rijken worden verplicht te lenen aan wie dat dringend nodig heeft. Bij alle sociale geboden wordt herhaald: De Eeuwige, uw God, zal u erom zegenen in alles wat u onderneemt. Rijkdom is een zegen van God. Maar alleen als de rijken bereid zijn delen van hun bezit los te laten (het Hebreeuwse schamat loslaten is een centraal begrip), zal de zegen blijven. Schulden kwijtschelden betekent voor de rijken bezit verliezen, en toch zal juist daardoor ook voor hen de zegen toenemen. Overigens moet niet alleen met het oog op sociale belangen bezit losgelaten worden. In twee van iedere drie jaren wordt het tiende deel van de totale opbrengst gebruikt om op pelgrimage naar Jeruzalem te gaan, en daar met de hele familie uitbundig feest te vieren (14:22-27). Rijkdom betekent echter ook gevaar, want mensen worden gemakkelijk verleid om alleen voor zichzelf rijkdom na te streven. Vaak gaat dat ten koste van de gemeenschap en de armen. Rijkdom kan mensen in haar greep krijgen. Die richten dan al hun aandacht en energie op het vergaren van rijkdom, misbruiken daarvoor hun macht en invloed en maken slachtoffers. Ook daarover gaan teksten in het Oude Testament. Zo stellen de profeten misbruik aan de kaak: wee degenen die zich huis na huis toe-eigenen, die akker na akker samenvoegen (Jesaja 5:8, Amos 5 en 6). Er zijn verhalen over verleiding: de koning die niet tegen het nee van Nabot kon, toen hij zijn diens wijngaard wilde kopen. Hij pleegde een moord om zich het bezit toe te eigenen (1 Koningen 21). Of de befaamde ziener Bileam die eerst hoorde hoe God nee zei tegen een opdracht die hij zou krijgen. Toen echter de beloofde beloning hoger werd en de gezanten meer aanzien hadden, hoorde hij ineens ja. Toeval? Volgens het verhaal gaat de bode van God drie keer in de weg staan, terwijl de grote ziener hem niet ziet (in tegenstelling tot een ezelin ). Ziet hij de beloning en de roem al? Het kost heel wat moeite voordat hij God weer ziet en begrijpt wat het betekent dat hij alleen mag zeggen wat God hem opdraagt (Numeri 22). Jezus legt veel nadruk op het gevaar van rijkdom. Als het najagen van bezit teveel van je aandacht en energie vraagt, wordt dat inderdaad een soort afgod die je dient. Er is daarnaast dan geen ruimte voor vertrouwen in God. De toetssteen is loslaten daarover struikelt de man die zijn rijkdom niet kan weggeven aan de armen. Jezus, die voor de verleidende kracht van rijkdom waarschuwt, laat zelf bezit op een radicale manier los. Hij belichaamt een radicaal vertrouwen in God. Hij leeft slechts van wat hem iedere dag gegeven wordt. In zijn verkondiging staat centraal: laat los waar je recht op denkt te hebben, ten dienste van de gemeenschap. Aanvaard dat je soms inteert om een nieuw begin mogelijk te maken. God schenkt zo ruimhartig van zijn bezit aan ons mensen, dat hij onze fairness-regels op hun kop zet (de arbeiders in de wijnberg, Matteüs 2:1-16; de barmhartige vader, Lucas 15:11-32; de oneerlijke rentmeester, Lucas 16:1-9). De zegen die God je schenkt is zo groot dat je zelf ook ruimhartig kunt schenken. Dit geldt letterlijk en figuurlijk. Het is dan ook geen toeval dat de betekenis van vergeving wordt uitgelegd met een gelijkenis over de kwijtschelding van schulden (Matteus 18:21-35). << 10 11

7 crisis de stelling: De economische crisis is een geloofscrisis Hebzuchtige bankiers, overheden die teveel geld uitgeven, burgers die te weinig geld uitgeven en losgeslagen individualisme. Er zijn wel duizend redenen te verzinnen voor de huidige financiële crisis. tekst Jan Willem Stenvers Nu Nederland nog steeds niet uit de recessie is, doemt de vraag op in hoeverre wij nog vertrouwen op en geloven in de financiële wereld en de overheden. Of is de leegloop van de kerken de schuld van alle problemen? Drie experts geven antwoord op de vraag: Is de economische crisis een geloofscrisis? Henk Leegte Henk Leegte is predikant in de doopsgezinde gemeente in Amsterdam. Het is veelzeggend dat het eerste woord dat kinderen leren schrijven ik is Het is te simpel om te zeggen dat de huidige crisis een geloofscrisis is. Het is een economische crisis die te maken heeft met hele grote mondiale problemen. Maar het zou zomaar kunnen dat de problemen wel deels voortkomen uit een sterk geseculariseerde samenleving. Aan de secularisatie van de afgelopen decennia zitten zowel heilzame als heilloze kanten. Het is goed dat de kerken niet meer zoveel macht hebben over mensen. Maar in die kerken is wel eeuwenlang verteld dat het leven niet gaat om het individu, dat er als je deelt genoeg moet zijn voor iedereen, en dat we onze hebzucht een beetje in toom moeten houden. Dus eeuwenlang zijn die gedachten in de kerken middels bijbelse verhalen aan mensen overgedragen. Door de leegloop van de kerken is de voortgang van die verhaaltraditie nu zo goed als gestopt. De vraag is wat er gebeurt met een samenleving als bijna niemand het verhaal van bijvoorbeeld de barmhartige Samaritaan nog kent. We zijn nu op dat punt beland. Het individualisme is doorgeslagen en er wordt geen moreel appèl meer gedaan op mensen, ook niet in de kerk. Als je iemand vraagt om een avondje met iets te helpen en die persoon zegt: Nee, het kan nu niet, ik heb het te druk, dus kies voor mezelf, vindt men dat fantastisch. Het is ook veelzeggend dat het eerste woord dat kinderen leren schrijven ik is. Mensen denken nog wel na over levensvragen, maar niet meer in religieus of institutioneel verband. Als ze op zoek zijn naar zo n verband en bijvoorbeeld naar de kerk gaan, kennen ze de gebruiken en traditie niet en is de zondagochtend niet altijd even inspirerend. Veel mensen die binnenkomen zijn op zoek naar antwoorden, maar die hebben we niet pasklaar. Dus ik zie veel mensen naar de kerk komen die ook weer snel weg zijn. Gelukkig zijn er genoeg die wel betrokken blijven. Mensen hebben nog wel vleugels, maar ze zijn de wortels kwijt. Tim van der Vliet Tim van der Vliet is oud-beurshandelaar en houdt zich tegenwoordig bezig met bezig met laag-bij-de-vloerse spiritualiteit. Die is deels gebaseerd op de lessen die hij op de beursvloer leerde. Hij schreef er onder andere het boekje Open je ogen Spiritueel ontwaken the easy way over. Er is zeker sprake van een geloofsof vertrouwenscrisis. Mensen geloven niet meer in de huidige financiële instellingen en ook niet meer in regeringen of in sommige religieuze instituten. Maar dat is helemaal niet erg, het is een kans. De huidige crisis heeft te maken met egoïsme. Mensen in de financiële wereld zijn teveel bezig geweest met zichzelf. Een gemiddelde zakenbankbankier kan het niets schelen wat er gebeurt in de wereld, als hij maar geld verdient. Ik zeg niet dat het slecht is, maar het is wel gedrag gebaseerd op de privé-agenda. In de negentiger jaren gebeurden daardoor de meest rare dingen op de beurs. Beurshandelaren bedachten hele vreemde constructies om maar geld te verdienen. Banken en hun medewerkers verdienden wel als ze het spaargeld van klanten goed belegden, maar betaalden niet mee als het misging. De vraag is dan: heeft de bankmedewerker als hoogste doel geld verdienen voor de klant of voor zichzelf? Momenteel komt steeds meer aan het licht dat dit al jaren gebeurt. Het is heel terecht dat we daar verbolgen over zijn. De gemiddelde burger gaat er vanzelfsprekend niet mee akkoord dat banken ongevraagd risico nemen met het spaargeld van klanten. Maar het is mooi dat de crisis, omdat we nu zien wat er daadwerkelijk gebeurt, een kans biedt om dat te veranderen. Dit alles geldt niet alleen voor de financiële wereld. In sommige kerkelijke instituten zijn eeuwenlang dingen gebeurd die niets te maken hebben met het idealistische gedachtegoed waarmee ze ooit zijn opgericht. Ook politici zijn de afgelopen decennia vaak met hun eigen belangen bezig geweest, en met het regelen van een goede baan voor ná hun politieke carrière. Eigenlijk bestaat voor mij het woord crisis niet. Ik zie het als een mogelijkheid voor iets nieuws. Die les heb ik op de beurs geleerd; daar zien de meesten het zo. Een crisis is een kans om de rotte appels uit de boom te schudden en te vernieuwen. En dat is ook nu het geval. Een crisis is een kans om de rotte appels uit de boom te schudden en te vernieuwen Nu mensen steeds minder geloven in de ouderwetse instituten, moeten banken, overheden, religies en burgers op zoek naar nieuwe manieren van werken. Zo heeft de bankenwereld nu de kans om zich meer te richten op faciliterende dienstverlening, in plaats van op het verdienen van geld. Henk Willem Smits Henk Willem Smits is journalist voor Quote en schrijver van onder andere Het Belastingparadijs. Daarin legt hij uit hoe grote mondiale bedrijven Nederland gebruiken als belastingparadijs. De huidige crisis is een schuldencrisis. En die schulden moeten betaald worden. Ik vind het lastig daar een religieuze of zingevingscomponent aan vast te plakken; het moet op een financiële manier opgelost worden. Wel is het zo dat mensen niet meer in de banken geloven. Het consumentenvertrouwen is daardoor erg laag, dus houden mensen de hand op de knip. Terwijl het juist belangrijk is dat mensen geld uitgeven. Als dat niet gebeurt, stokt alles in de economie en kom je in een nare neerwaartse spiraal terecht. De vraag is hoe de banken het vertrouwen gaan terugwinnen. Zelfs het toezicht op de banken is tekortgeschoten, zoals te zien was bij sns Reaal. Hoe zit het met de betrouwbaarheid van de banken als het toezicht erop al niet deugt? Je zou kunnen zeggen dat de huidige crisis is veroorzaakt door een protestants-christelijke manier van handelen. Met de Reformatie kwam het huidige (gecorrigeerde) kapitalistische systeem op zoals we dat nu kennen. Daarin is het maken van schulden geen taboe anders dan bij bijvoorbeeld moslims, die geen rente mogen vragen op geleend geld. In het Westen is het idee altijd geweest dat je winst kunt maken door eerst een schuld aan te gaan: de hefboom. Maar die hefboom kan ook de verkeerde kant opschieten, zoals nu het geval is. Bidden helpt niet Momenteel is het ons allemaal goed ingepeperd dat we zo niet door kunnen gaan. Maar over dertig jaar zijn we dat weer vergeten, dan is het weer hetzelfde liedje. En dan is het uiteindelijk weer crisis. Het gaat al duizend jaar zo. We moeten alles wel een beetje relativeren. West-Europa en de Verenigde Staten zitten in een vervelende crisis, maar we hebben het nog steeds goed. Voor de mensen die hun baan verliezen is het natuurlijk naar, maar de rest van de mensen kan goed genoeg leven. Het is ook nog altijd beter dan in de jaren 40 en 50. We moeten er vooral financieel uit zien te komen. Bidden helpt niet. << links Henk Leegte boven Tim van der Vliet onder Henk Willem Smits 12 13

8 Schoolbanken voor Malanje Sinds enkele jaren heeft Doopsgezind WereldWerk haar werkgebied in Afrika uitgebreid. Naast de al bestaande contacten in Tanzania is er inmiddels een goede band met broeder Ambeke van de Mennonite Church in Malanje in Angola. tekst & foto s Ans Goezinne-Oud 14 De contacten in Angola zijn tot stand gekomen na een bezoek een paar jaar geleden van Nelleke Schiere en Martin Vegter aan de Mennonieten aldaar. Na dat bezoek is het contact gebleven en zijn de banden verstevigd. Zo kwam WereldWerk te weten dat er een nijpend probleem was: er waren geen schoolbanken voor de nieuwe school. WereldWerk heeft toen besloten ondersteuning te bieden een nieuw project was geboren. Project Vila Matilde is een nieuwe voorstad van Malanje, waar de armste mensen opeengehoopt leven. In deze buurt komen steeds meer mensen wonen, voornamelijk gezinnen met kinderen zonder enige sociale achtergrond. Een katholieke zusterorde heeft één school gebouwd, maar dat is bij lange na niet voldoende om al deze kinderen op te vangen. Onze doopsgezinde broeders en zusters vatten daarom het idee op ook een school te bouwen. De school is er inmiddels en bestaat uit zes klassen, maar er zijn geen banken waar de kinderen op kunnen zitten. Noodgedwongen zitten de leerlingen op meegebrachte blikken en tuinstoelen, wat de leerprestaties niet bevordert. Voor het aanschaffen van banken was niet genoeg geld, en voor het maken ervan was een bedrag nodig van 2000 euro. Broeder Beto, lid van de mennonieten-kerk, is een goed timmerman en wilde de stoelen samen met een assistent maken. Tegelijkertijd wilden zij vier broeders de gelegenheid geven het vak van timmerman te leren. Alle materialen zouden ter plaatse worden aangeschaft. Uitvoering Nadat WereldWerk aan broeder Ambeke had laten weten dat zijn project gesteund zou worden, zijn de timmerlieden uit Malanje voortvarend aan de slag gegaan. Van het in Angola gekochte materiaal konden zij vijftig schoolbanken maken. De prijs van één schoolbank bleek 40 euro te zijn. Daar waren ze erg trots op: wanneer zij de banken bij een Chinese winkel hadden moeten kopen, zouden ze 100 euro per stuk kwijt zijn geweest. De banken gemaakt door het katholieke timmermansbedrijf waren zelfs nog duurder. Jammer genoeg zijn de vijftig banken maar voldoende voor twee klaslokalen. In een brief van broeder Ambeke wordt WereldWerk oprecht bedankt voor de geboden hulp. Op deze plaats willen wij ook de dg Aalsmeer bedanken. Zij heeft uit de opbrengst van haar bazar dit project ondersteund. Mogelijk zijn er doopsgezinde gemeenten die een vervolgproject willen steunen: de schoolbanken zijn een investering voor goed onderwijs. WereldWerk wil u hier graag bij helpen. << bestuurstafel De doopsgezinde kerk in Shirati, Tanzania, heeft het plan opgevat om samen met verschillende partners een technische school te bouwen. Het is een vijfjarenplan dat stap voor stap gerealiseerd gaat worden. Bij de zomercollecte in 2013 brachten we dit project onder uw aandacht en mede dankzij uw gulle gaven kan nu met de bouw worden begonnen. De noodzakelijke toestemming van de overheid is binnen, het leerplan is ontwikkeld en op 29 maart zal door een minister de eerste steen gelegd worden. Wij blijven dit project op de voet volgen en zullen er periodiek over rapporteren in Doopsgezind NL. Eerder meldden wij dat enkele nieuwe bestuursleden de gelederen hebben versterkt. Dat houdt ons fris en het leidt tot nieuwe initiatieven en nieuwe contacten. Zo kwamen wij kort geleden in contact met Mennonite Central Committee in Cairo, Egypte. mcc is actief betrokken bij een onderwijsproject onder ruim 500 Koptische vrouwen en kinderen in de provincie Minya. Het belangrijkste doel is de geletterdheid van deze vrouwen en kinderen te verhogen, zodat zij toegang krijgen tot hoger onderwijs. Zij vallen namelijk over het algemeen buiten de boot van het reguliere onderwijs. cpt steunt Pensioenfonds Zorg & Welzijn tekst & foto Maarten van der Werf Christian Peacemaker Teams Nederland heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn (pfzw) een bericht gestuurd om haar steun en waardering uit te drukken voor de stap om zich terug te trekken uit beleggingen bij enkele Israëlische banken. Het pfzw heeft de richtlijn voor verantwoorde investeringen van de Verenigde Naties ondertekend: United Nations Principles for Responsible Investment. Als actief aandeelhouder heeft het pfzw langdurig de dialoog gezocht met de betreffende banken, die de bouw van Israëlische nederzettingen in de Westbank financieren. Na een vruchteloze dialoog hierover besloot de pfzw haar geld terug te trekken uit de banken. cpt benadrukt, evenals pfzw, dat het terugtrekken van gelden geen politieke betekenis heeft voor wat betreft het bestaansrecht van Israël. Het gaat om de bouw van de nederzettingen, die wegens onrechtmatigheid door de vn en het Internationaal Gerechtshof is veroordeeld. Het stopzetten van samenwerking met de banken is een geweldloze manier om, na vruchteloze gesprekken, te laten weten Kerk en Vrede verenigt mensen die zich inzetten voor ontwapening en geweldloosheid. Kerk en Vrede gelooft dat het niet terecht en onverantwoord is om te vertrouwen op geweld, aldus de tekst op haar website. Dat het werk van Kerk en Vrede veel raakvlakken heeft met Doopsgezind WereldWerk moge duidelijk zijn. Als de landelijke of regionale pers bericht over zaken van vrede, heelheid van de schepping, of gewapend ingrijpen in conflictsituaties, hebben zowel Kerk en Vrede als WereldWerk vaak de behoefte een reactie te geven, een zogenaamde quick response. Dat kan zijn in de vorm van een ingezonden brief in de krant, of een opinie-artikel. Wij zoeken mensen die naar aanleiding van een artikel in hun krant behoefte voelen om te reageren en daar een platform voor zoeken. Volgt u artikelen of bent u een schrijver van ingezonden brieven: laat het weten aan door Bert Duhoux, voorzitter reactie Op het artikel Bijbelse reflectie van februari ontvingen we van een lezeres een reactie naar aanleiding van het gebruik van het woord racisme. Zij schreef onder meer: Noch de betrokkenen, noch wijzelf zijn daar bij gebaat, omdat een keuze vóór de ene kant altijd een keuze tégen de andere betekent. Heilzame verwarring is, hoe gek het ook klinkt, het meest geëigend in deze situatie. Verschil in perceptie zal altijd wel blijven, als mensen maar respectvol met elkaar blijven praten, en luisteren. dat hiervoor geen verantwoordelijkheid meer wordt genomen en dat een werkelijk gelijkwaardige dialoog wenselijk is. Het stakingsrecht in democratieën is gebaseerd op dezelfde geweldloze manier van het zoeken van dialoog. << Maarten van der Werf is coördinator van cpt-nl Rectificatie In het vorige nummer van Doopsgezind NL zijn enkele fouten in de tekst van het artikel Bijbelse reflectie geslopen. Op pagina 13, 1e kolom, moet systematisch geweld zijn: systemisch geweld. En in de laatste alinea moet bedoeïenleven in de bezette gebieden zijn: bedoeïnenleven in de Negev. Bethlehem, op de voorgrond het vluchtelingenkamp Deheishe, op de achtergrond een joodse nederzetting. 15

9 broederschapshuizen Dopers commercieel De directeuren van de drie (voormalige) broederschapshuizen Mennorode, Buitengoed Fredeshiem en Dopersduin zijn het erover eens dat de doopsgezinde idealen en waarden de commerciële positie van hun instellingen versterken. tekst Dirk Visser foto Dopersduin De doopsgezinde identiteit staat ons niet in de weg, aldus een hunner. Een ander zegt: Winst is een voorwaarde voor continuïteit. Wel hebben ze te maken met een teruglopend aantal doopsgezinde bezoekers. In Mennorode en Fredeshiem vormen doopsgezinden tussen de tien en vijftien procent van de gasten. In Dopersduin is dat aandeel de laatste jaren redelijk stabiel gebleven, op ongeveer een derde van het totaal. Mennorode De doopsgezindheid, breed gedefinieerd, is absoluut van belang, ook voor de zakelijke kant van ons bedrijf, zegt Gert Eigenbrood, directeur van Mennorode. De afgelopen tien jaar zijn we van de nood een deugd gaan maken. Wij proberen doopsgezinde waarden te verwoorden en in de praktijk te brengen. Daarbij baseren we ons op moderne uitgangspunten, zoals duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wij willen verantwoord met mens en milieu omgaan. De overheid heeft drie jaar geleden besloten geen geld meer voor conferenties beschikbaar te stellen. Dat heeft niet geleid tot een drama, maar het is wel wat minder geworden. De topsectoren waar Mennorode zich nu op richt, zijn onderwijs, gezondheidszorg, de milieumarkt en werknemersparticipatie. De groepen komen hier met een eigen programma, maar wij vertellen graag over onze duurzame bedrijfsvoering. Het hoogtepunt van duurzaamheid op het terrein van Mennorode is De Luwte, een bijzonder duurzaam gebouw dat van hergebruikte materialen is vervaardigd. Er komen relatief veel religieuze en/ of spirituele groepen naar Mennorode, waar per jaar twintig tot vijfentwintig kerkdiensten gehouden worden. Mennorode heeft jaarlijks ongeveer gasten, en er staan tachtig mensen op de loonlijst. De bestuursleden moeten doopsgezind zijn, maar dat geldt niet voor het personeel. Mennorode is eigendom van de Stichting Broederschapshuiscommissie Elspeet. Eigenbrood spreekt met veel waardering over het bestuur, onder voorzitterschap van ds. Gabe Hoekema. Fredeshiem Via commerciële bedrijfsvoering willen we onze identiteit behouden, zegt directeur Alex de Ruiter van Buitengoed Fredeshiem bij Steenwijk. Voorwaarde is natuurlijk dat er voldoende gasten komen, anders kunnen we de zaak niet in stand houden. We gaan daarbij uit van onze eigenheid want dat is onze kracht, en die onderscheidt ons van bijvoorbeeld bedrijven die aangesloten zijn bij een keten. In de broederschapshuizen, inclusief Fredeshiem, komen al tientallen jaren niet alleen doopsgezinde gasten. Wij zijn van oorsprong vooral een oecumenisch huis, met een doopsgezinde sfeer en identiteit. Er is persoonlijke aandacht, een gevoel van welkom zijn, van ontmoeting. Dat uit zich ook in onderling respect en een ongedwongen, informele sfeer. Veel mensen voelen zich daar bijzonder prettig bij. Buitengoed Fredeshiem heeft als lijfspreuk een citaat van de joodse bijbelgeleerde Martin Buber: Al het werkelijke leven is ontmoeting. Dat is de eerste spreuk op ons Inspiratiepad. We stimuleren dan ook graag ontmoeting, zegt Alex de Ruiter. Bijvoorbeeld via onze Zondag- Matinees, maar ook in het groepshotel zelf. Bij de laatste verbouwing hebben we een soort dorpspleinachtige foyer gecreëerd, waar mensen van verschillende groepen met elkaar in contact kunnen komen. We willen dat de gasten hier door ontmoeting van betekenis voor elkaar zijn, dat ze even geraakt worden. Je herinnert je dingen als je die samen beleeft of samen doet. Soms zijn dat inspirerende momenten. Ook organiseren we samen met doopsgezinde gemeenten of ringen midweekvakanties, onder meer rondom levensverhalen. Dat werkt positief voor de deelnemers en opbouwend in een gemeente of ring. Een andere activiteit is Leeftocht, een samenwerkingsverband met Dopersduin en de ads. Die is van groot belang voor onze identiteit. Broederschapshuizenpredikant Marion Bruggen is voor Fredeshiem verantwoordelijk voor de inhoud. Leeftocht biedt cursussen op religieus en spiritueel gebied. Sinds kort heeft Fredeshiem een nieuw bestuur, onder leiding van Grytsje Anema. In plaats van tien bestuursleden zijn er nu vijf, van wie er twee doopsgezind zijn. De lijnen zijn korter waardoor er sneller besluiten genomen worden. Daar vraagt deze tijd ook om. Het bestuur heeft het aangedurfd om in 2012 te investeren, terwijl het economisch gezien een moeilijke tijd was. Daar kunnen we nu de vruchten van plukken, zegt Alex de Ruiter. Dopersduin In de bedrijfsvoering van Dopersduin in Schoorl speelt het doopsgezinde element een grote rol, zeggen Martijn Maring en Wieteke van der Molen, die er de leiding hebben. Dopersduin heeft er heel bewust voor gekozen geen hotelkamers te bieden. Onze kamers in de slaaphuizen zijn heel eenvoudig, bijvoorbeeld zonder televisie. Wij vinden het belangrijk dat de mensen elkaar ontmoeten in het hoofdgebouw. Het gemeenschapsgevoel komt voort uit het doopsgezinde. Zo is het een goed gebruik dat groepen zich bij de warme maaltijd zoveel mogelijk aan elkaar voorstellen, zodat iedereen weet wie er nog meer in huis is. Tijdens de maaltijd, het afwassen of s avonds in de serre, raken mensen met elkaar in gesprek. We horen van gasten dat ze hier komen voor de ongedwongen sfeer, de openheid en vriendelijkheid. Met overnachtingen per jaar zijn we kleiner dan de andere broederschapshuizen. We streven niet naar winst, maar proberen wel in de zwarte cijfers te blijven. Er moet voldoende reserve voor onderhoud zijn. Een paar jaar geleden is de naam Doopsgezind Broederschapshuis Schoorl veranderd in Dopersduin. De nieuwe naam is korter, bekt makkelijker en is laagdrempeliger. Maar er is heel bewust voor gekozen om het doperse in de naam te houden. De soberheid hier in huis is tijdens de economische crisis van de laatste jaren eerder een voordeel geweest dan een nadeel. Wereldlijke gemeenten en instellingen kunnen zich niet veel luxe meer veroorloven. Zij kiezen nu eerder voor een gemoedelijke sfeer in een mooie omgeving, dan voor een luxe hotel. Twaalf weken per jaar zijn er eigen weken. Dat zijn vakantieweken voor individuele gasten die we als één groep (een gemeenschap) beschouwen. De hele huishouding wordt dan overgenomen door vrijwilligers. Die spelen een grote rol bij Dopersduin. De zes zomerweken lopen erg goed, met vorig jaar een bezetting van 85 procent. Tijdens de herfst- en Oud en Nieuwweek waren er ruim honderd gasten en kon er niemand meer bij. Ook jongeren kunnen hier als vrijwilliger verblijven. Zo kunnen ze zelfstandig op vakantie, doen ze bovendien iets nuttigs en is het voor de ouders toch vertrouwd. Onze gastenleiding verzorgt in die weken een (vrijblijvend) programma met in ieder geval s ochtends en s avonds een viering, aldus Martijn Maring en Wieteke van der Molen van Dopersduin. << 16 17

10 boeken & bladen Tenzij anders vermeld, zijn de bijdragen op deze pagina s van de hand van Martin Maassen, niet doen Homo zijn kelijk bij de schepping bedoeld heeft. En Paulus deed er nog flink wat schepjes bovenop. Daar doen David en Jonathan niets aan af. Hoewel David van Jonathan zegt dat zijn liefde hem wonderlijker was dan de liefde van vrouwen, weet Van Wijngaarden dat er tussen hen geen sprake was van seksualiteit. Het waren soulfriends en dat mag, volgens Van Wijngaarden. Die laatste stellingname leverde hem in refokringen de nodige kritiek op. Van Wijngaarden ziet homo s wel samenwonen, al kent hij de nodige aarzelingen. Ook als je níet de slaapkamer met elkaar deelt kan de kat toch op het spek gebonden worden. Misschien is daarom een leefgemeenschap een meer heilzame samenlevingsvorm. Ons hele menszijn is door de zondeval beschadigd, met de homoseksueel als ultieme zondebok. Homoseksualiteit en refo s, het blijft een onmogelijke combinatie. Oké, ik ben dus homo, Herman van Wijngaarden, 8,90, uitgeverij Jes! (samenwerking uitgeverij Boekencentrum en hgbj) echo Joodse geschiedenis Simon Schama, Brits historicus van Joodse afkomst, heeft met zijn De geschiedenis van de Joden een verhaal willen schrijven over lijden en veerkracht, over vastberadenheid en creativiteit, zoals hij het zelf uitdrukt. In 1973 was hem door een uitgever al eens gevraagd zo n geschiedenis te schrijven. Het was er nog niet van gekomen. Vijf jaar geleden kreeg Schama dezelfde vraag voorgelegd: een geschiedwerk, in combinatie met een documentaire-reeks voor de bbc. Het is een indrukwekkende, monumentale studie geworden, waarvan Er wordt vrijwel nergens meer geworsteld met het thema homoseksualiteit dan in reformatorische kring. Vele boeken, brochures en conferenties zijn er aan gewijd. Strak in het pak zittende mannenbroeders komen zwetend en zwoegend telkens tot hetzelfde standpunt: je mag het zijn maar niet doen. Alleen al daarom is het een verademing dat er nu ook eens boek verschijnt van een reformatorische ervaringsdeskundige. Herman van Wijngaarden is staflid van de hervormd-gereformeerde jeugdbond (hgjb) en homoseksueel, hoewel die laatste aanduiding misleidend is. Tot voor kort werden mensen als Van Wijngaarden in reformatorische kring principieel homofiel genoemd. Immers, je mag het wel zijn, maar niet praktiseren. Van Wijngaarden schreef een welkome handreiking voor jongeren die weten of te weten komen dat zij homo zijn. Hij schreef zijn boek door de bril van God en die is blijkbaar onverbiddelijk: homoseksualiteit is niet zoals God seksualiteit oorspronhet eerste deel de tijdsspanne van 1000 voor Christus tot 1492 na Christus beslaat. De speelse, vlotte, lichtvoetige verteltrant zorgt ervoor dat je niet terugdeinst dit vuistdikke boek, meer dan 500 bladzijden, uit te lezen. Prachtige zinsneden als Jona s weekendje in de buik van de walvis en: De geest is uit de fles. Maar eigenlijk dwaalde die allang vrij rond voordat de Bijbel hem bottelde, dwingen je als het ware verder te lezen. De geschiedenis van de Joden gaat over cultuur, religie, politiek, taal, rituelen, maar is bovenal een verhaal van mensen over de hele wereld. Het is een verhaal dat duizenden jaren beslaat en dat de continenten omspant: van India tot Andalusië, van de bazaar in Caïro tot de straten van Oxford. Degene die de bijbel als waar gebeurd van kaft tot kaft meent te moeten lezen, kan het boek beter onaangeroerd laten. Voor Schama is de bijbel een belangrijke bron, maar meestal niet meer dan een echo van een bepaalde realiteit. Er zou geen spoor van bewijs opduiken dat de Israëlieten ooit uit Egypte waren vertrokken en veertig jaar door de Sinaï-woestijn hadden gedwaald. Wat moeten we vandaag de dag aan met God en het hardnekkige verschijnsel godsdienst? Valt er nu nog iets redelijks te zeggen over transcendentie, het hart van de religie? Theo de Boer en Ger Groot ooit leermeester en student gaan hierover een gesprek aan vanuit een verschillende achtergrond (protestant en katholiek). De god van de rationele, natuurlijke theologie is gestorven, aldus De Boer, maar dat was maar één gestalte waarin mensen diens mysterie kunnen ondergaan. God is voor de religie helemaal niet zo belangrijk, voert Groot aan. Het leven krijgt allereerst betekenis door de ervaring van het ritueel. theo de boer is emeritus hoogleraar filosofie aan de Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam. ger groot is bijzonder hoogleraar filosofie en literatuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen en universitair hoofddocent filosofische antropologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. theo de boer & ger groot religie zonder god Dit is inderdaad de studie geworden die Schama altijd al wilde schrijven: De geschiedenis van de wereld kun je niet begrijpen zonder de geschiedenis van de Joden. door Jehannes Regnerus De geschiedenis van de Joden. Deel 1: De woorden vinden v.c.-1492, Simon Schama, uitgeverij Atlas Contact, 34,95 7 mm theo de boer & ger groot Religie zonder God Een dialoog geen God Wel religie Oh nee, weer zo n secularisatiegeschrift, dacht ik bij mijzelf. Zelden heb ik een boek met zoveel tegenzin ter hand genomen. Zelden ben ik zo rechtgezet, op de eerste bladzijde al. Religie zonder God gaat niet over de vraag of godsdienst voor een samenleving nodig is, of juist schadelijk en of hij zou moeten worden uitgevonden als hij er niet was geweest, dan wel met alle mogelijke middelen in stand moet worden gehouden. Het boekje is veel dunner dan ik verwachtte en bevat een oprecht onderzoeken van dat merkwaardige gegeven dat het moderne denken allang met God en godsdienst heeft afgerekend, en dat religie toch eenvoudigweg blijft bestaan. Waar Theo de Boer heil ziet in de hermeneutische benadering van de bijbelse theologie, beargumenteert Ger Groot dat religie overeind blijft, zelfs zonder God, door de rituelen. Gebaar en daad blijven betekenis houden en geven. Religie zonder God is geen wedstrijdje, het gaat niet om het eigen gelijk dat met verve verdedigd wordt, het is echt een dialoog. Een oprecht zoeken, waarderen en is de essay-reeks van pareren Uitgeverij van Sjibbolet. elkaars Prominente vorsing. denkers werpen licht op vraagstukken op het gebied van religie, In die cultuur zin en is filosofie. het een elegante serie opstellen, In deze reeks over verscheen waarheid, ook : werkelijkheid, gebaar, Psychoanalyse, daad, mythe & kunst zijn, God of niet, etty mulder, De Sirenen zwegen gerrit glas, Twijfel, bewijs & overgave Over christelijke filosofie en hoe ferry dan. de jong, Theo Straf, schuld & de vrijheid Boer schrijft Pijlers van ons strafrecht renée van riessen, De ziel opnieuw helder, fris Over innerlijkheid, en opwekkend inspiratie & onderwijs als knerpend verse sneeuw, met een scherpzinnig gevoel voor humor. Ger Groot is beeldender en breedsprakiger, en gebruikt meer voorbeelden uit het leven. Het is een kwestie van smaak, ook voor wat betreft de uitkomst van hun dialoog. Die bijt elkaar nergens, maar wordt gelukkig ook geen moment saai. Religie zonder God is geen eenvoudig boek. Maar het is zonder meer het spannendste boek dat ik de afgelopen tijd gelezen heb. Dus, als u me wilt verontschuldigen dan ga ik het nu meteen nóg een keer lezen. door Wieteke van der Molen Oratio_DeBoer+Groot_TweedeDruk2014_Omslag_7mm.indd :53 Religie zonder God. Een dialoog, Theo de Boer en Ger Groot, uitgeverij Boekencentrum, 17,95 lichter leven met Volzin Volzin, magazine voor religie en samenleving, is vernieuwd. Vanaf dit jaar verschijnt het blad maandelijks, niet meer tweewekelijks. Hoofdredacteur Eduard van Holst Pellekaan ruimde na tweeënhalf jaar het veld. Zijn positie is overgenomen door good old Jan van Hooydonk. Het formaat werd wat groter en is een beetje onhandig. En vanaf nu is de uitgever bdumedia uit Barneveld. De vernieuwing van het blad ging bepaald niet ten koste van de inhoud. Het eerste nummer bevat interviews met filosofe en dichteres Reneé van Riessen: geloof is voor mij onderhoud van de ziel, historicus James Kennedy: Nederland kent een hoge mate van vertrouwen, en dichter F. Starik, die het aftakelingsproces van zijn dementerende moeder beschreef. Daarnaast is er een kritisch artikel over de voedselbanken steeds meer een gunst in plaats van een recht en zijn er columns van Willem van der Meiden, Mohammed Benzakour en de onvermijdelijke Annemiek Schrijver. Professor Frits de Lange bespreekt het adembenemende Laatste Gedicht van Hans Andreus. Het abstract geformuleerde thema de toekomst van ons verleden, is er wat met de haren bijgesleept. Maar dat neem je de makers, na lezing van het inhoudelijk zo sterke eerste, nieuwe nummer, niet kwalijk. Volzin wil bijdragen aan lichter leven. Daar zijn Van Hooydonk en zijn crew aardig in geslaagd. Volzin, los nummer 7,, De zonnetjes bij de besproken boeken & bladen geven de waardering van de recensent weer. Die kan uiteenlopen van één zonnetje (niet best) tot vijf (mag op uw nachtkastje niet ontbreken)

11 uit de kast Laura Hoogcarspel Over doopsgezinden wordt gezegd dat zij stillen in den lande zijn. In deze rubriek dagen we hen uit om uit de kast te komen, zichzelf te laten zien en hun geloof onder woorden te brengen. Wat zou er veranderen in Nederland als u ministerpresident werd? Mensen die in de zorg werken zou ik een hoger salaris geven. Ik heb zelf in de zorg gewerkt en weet hoe het is om mensen om half zeven s ochtends onder de douche te zetten. In de zorg is het hard en handmatig werken en dat moet beter beloond worden dan nu het geval is. Ook zou ik jongeren meer kansen geven om werkervaring op te doen. Heel veel bedrijven willen jongeren aannemen omdat dat is goedkoop is, maar die jongeren moeten dan wel al werkervaring hebben. Terwijl bedrijven dus nietwerkzoekenden de kans geven om die ervaring op te doen. Dit is ook mijn eigen frustratie, omdat ik merk hoe moeilijk het is om aan een baan te komen. Waar bidt u voor? Ik bid niet heel vaak, maar als ik het wel doe, dan is het voor mensen om me heen die het moeilijk hebben. In de hoop dat ze weer de kracht of de energie krijgen om er bovenop te komen. Of ik bid voor mezelf als ik lastige keuzes moet maken. Dan hoop ik dat er iets is dat mij helpt om de beste keuze te maken. Iedereen in mijn omgeving kan een profeet voor mij zijn Van welk lied krijgt u kippenvel? Mag ik dan bij jou van Claudia de Breij, het liedje dat door een vriendin op mijn doop gezongen is. Dit lied is kenmerkend voor hoe ik omga met mijn vrienden. Dat ik er altijd voor hen ben en dat ik altijd bij iemand terecht kan als het nodig is. Die wederkerigheid zie ik terug in dit liedje. Welk boek ligt er op uw nachtkastje? Er ligt een hele stapel boeken, omdat ik er nooit een uitlees. Het laatste dat ik wel uit heb gekregen heet: Omdenken is stom. Dat gaat over hoe kinderen een probleem vaak helemaal niet als een probleem zien en hoe wij daarvan kunnen leren. Het staat vol met uitspraken als: Mam, weet Sinterklaas eigenlijk wel dat wij niet meer in hem geloven? en: Nee, ik ben het niet kwijt, ik heb gewoon nog niet gekeken waar het ligt. Ik heb nog nooit zo hard gelachen voordat ik ging slapen! tekst Jan Willem Stenvers foto Johan Tempelaar Laura Hoogcarspel (25) is onlangs gedoopt in de doopsgezinde gemeente Groningen en zit in het bestuur van de akc. Ze werkt voor Nanny Service Nederland en doet onderzoek voor de ns. Hoe ziet de hemel er uit? Het is een plek waar alle (geloofs-)overtuigingen naast elkaar kunnen bestaan. En het leven moet er niet te ingewikkeld zijn. Je moet er lekker je ding kunnen doen, zonder dat dat gedoe oplevert. En er moet ook een hele grote doos met verkleedkleren zijn, want daar ben ik gek op! advertentie Waarvoor mogen we u om drie uur s nachts wakker maken? Als de nood aan de man is bij de akc. Of voor een lekker stuk appelcrumble. Ik vind het wel gevaarlijk om dit soort dingen te vertellen, want voor je het weet staat er echt iemand om drie uur s nachts met appelcrumble naast je bed. << Wat betekent het woord doopsgezind voor u? Een vrije geloofsgemeenschap waarin vrede en volwassenendoop belangrijke aspecten zijn. Iedereen is welkom, iedereen mag zijn mening laten weerklinken. Welke bijbelse figuur zou u een dag willen zijn? Jozef. Hoe cool is het als je dromen kunt uitleggen! De betekenis ervan fascineert me namelijk altijd. Ik denk dat dromen wel iets zeggen over dingen waar je iets mee moet, waar je mee bezig bent of waar je bang voor bent. Alleen zijn ze soms zo onlogisch dat ik er niks van snap. Maar toen ik aan de rest van het verhaal van Jozef dacht, wist ik niet zeker of ik hem echt wilde zijn. Die put en het als slaaf verkocht worden vind ik toch wat minder. Welke niet-bijbelse persoon is voor u een profeet? Eigenlijk weet ik geen profeet. Ik kan nu wel Gandhi of Nelson Mandela zeggen, maar dat vind ik zo n standaard antwoord, en zij staan als persoon zo ver van me af. Iedereen in mijn omgeving kan een profeet voor mij zijn. Van iedereen die ik ken kan ik wat leren. En als ik dan de één als profeet zou aanwijzen, zou ik de ander tekort doen. Waarover werd u voor het laatst echt kwaad? Toen mijn fiets gestolen was op station Amsterdam Sloterdijk. Ik wilde een fiets in Amsterdam hebben, omdat mijn vriend daar woont. Ik heb toen twee weken nagedacht of ik hem in Groningen zou kopen of in Amsterdam. Het werd Groningen, omdat het daar goedkoper is. Ik had die fiets dus tweeënhalf uur in de trein meegenomen en op Sloterdijk neergezet. Het ging drie weken goed, maar toen kwam ik uit de trein en vond ik alleen m n slot terug. Had ik al die moeite voor niks gedaan! Voorjaarsarrangement bij Mennorode 21 maart t/m 20 juni 2014 Met het voorjaarsarrangement kunt u voordelig en in lentesferen genieten van wat de Veluwe u te bieden heeft! Slechts 99,- p.p. inclusief 2 overnachtingen, ontbijt, 1x diner en een biologisch welkomstdrankje. Kijk voor meer info en voorwaarden op Apeldoornseweg 185, Elspeet

12 column kort Huisje Valé is weer te huur Epse, Renbaan 7, 7214 pm Op 25 december 2013 is overleden mijn lieve man, onze lieve vader, schoonvader, grootvader en overgrootvader, oom en broer tekst Gerke van Hiele fotografie Johan Tempelaar Doperse komma Afgelopen najaar had ik contact met David Augsburger uit Californië over het contourenkerkje van Witmarsum. Hij schrijft over spiritualiteit en discipelschap en hij vindt het kerkje een modern icoon, een Breath of God church. Terloops vertelde hij mij over de doperse komma in de Apostolische Geloofsbelijdenis. U weet wel, die tekst die begint met: Ik geloof in God de Vader, de Almachtige, Schepper van Hemel en Aarde. Dat wekte mijn nieuwsgierigheid. Het ging Augsburger om de beruchte komma tussen: geboren uit de maagd Maria en: die geleden heeft onder Pontius Pilatus. Deze klassieke belijdenis springt in één zin van Jezus geboorte naar zijn lijden en dood. Er staat alleen een komma, maar wát voor een komma! zei ooit de Amerikaanse oudtestamenticus Walter Brueggeman. In de klassieke belijdenis wordt niets gezegd over Jezus leven, zijn dienst, zijn inzet, zijn mededogen en onvoorwaardelijke liefde. Het lijkt net alsof zijn leven geen betekenis had. In doperse kringen en daarbuiten is dit een terugkerend punt van kritiek op het Apostolicum. Augsburger, hoogleraar op Fuller Theological Seminary en voorganger in de Peace Mennonite Church, heeft er iets origineels op gevonden. Met elkaar zijn de leden de komma gaan invullen. Na het geboren uit de maagd Maria wordt ingevoegd: * Verwelkomd door herders veracht door de geestelijkheid, Pas daarna gaat het verder met: die geleden heeft onder Pontius Pilatus enzovoort (zie onderaan, red.). Ik weet wel dat wij deze tekst tijdens de zondagse viering zo niet gebruiken, maar ik werk er wel mee op de doperse cursus. Zo gaan we samen op zoek naar de diepte en betekenis van deze oude beelden van het christelijk geloof. Het is een doeltreffende manier om met elkaar tot de kern te komen en ook, inderdaad, om eigen woorden te vinden. Al met al is het een fascinerende ontdekkingstocht door de schatkamers van de christelijke geloofstraditie. De komma -tekst wordt op verschillende manieren in de Peace Mennonite Church gebruikt, en her en der vindt dat weerklank in Amerikaanse en Canadese gemeenten. Soms leest de gemeente de klassieke belijdenis, waarbij slechts één stem buiten de kring het komma -gedeelte over Jezus leven leest. Soms wordt dat gedeelte juist meditatief in stilte gelezen, of heen en weer, beurtelings door mannen en vrouwen. Wellicht zou een dergelijke tekst ook mooi op muziek gezet kunnen worden? Mij bepaalt de tekst in deze Veertigdagentijd in ieder geval sterk bij de dramatiek en diepte van Jezus leven, die drie wonderbare jaren... En bij waar het voor ons op aankomt tussen geboren worden en sterven. Daar kunnen we niet genoeg aan herinnerd worden. << Apostolische Geloofsbelijdenis Ik geloof in God de Vader, de Almachtige, Schepper van hemel en aarde; en in Jezus Christus, zijn eniggeboren Zoon, onze Heer, die ontvangen is van de Heilige Geest, geboren uit de maagd volgende nummer Het huisje is rustig gelegen, aan de bosrand en een privé-weg, met prachtig vrij uitzicht, in een mooi fiets- en wandelgebied. Fietsen zijn te huur in het dorp, daar is ook een buitenzwembad met diep-, ondiep- en kleuterbad, en grote zonneweide. Dankzij hulp van trouwe huurders is het authentieke houten huisje van Tob de Bordes opgeknapt: er is geboend, de ramen zijn gezeemd, er zijn nieuwe bedden (met nieuwe dekens) geplaatst, enz. Het is vanaf 2014 te huur voor 350 per week (vrijdag uur tot vrijdag uur). Beneden: hal, badkamer, wc, trap naar boven, huiskamer met tv en piano, terras, keuken, slaapkamer met twee bedden. Boven: twee slaapkamers met ieder twee bedden, en zolder. Mogelijkheid tot plaatsen van logeerbed op zolder. De bedden zijn opgemaakt als u aankomt. Ook zijn er handdoeken in de badkamer en theedoeken in de keuken. Kinderstoel, kinderwagen, kinderzitje voor op de fiets, kinderbedje en box te leen. Huisdieren welkom. (eventueel per telefoon: of ). > FEEST! > Pasen > passie > de zondagse viering > het 200-jarige Nederlandse Bijbelgenootschap en nog veel meer Cornelis Suffridus Vis * Amsterdam Zutphen 30 december december 2013 Officier in de Orde van Oranje Nassau Echtgenoot van Heleen Vis-Schuursma Weduwnaar van Trijntje Vis-Koorn Heleen Vis-Schuursma Nelleke en Roel Mooij-Vis Frouke en Durk Veenstra-Vis Joke Vis Jan Willem en Monique Vis-Vaes Fridus Vis en Roswitha Robijn Nelleke Vis en Pepijn Geurts Joan Vis Fridus Vis en Marcel Gladdines Clarien Veltkamp en Ineke van Vlimmeren Kleinkinderen en achterkleinkinderen, neven en nichten, achterneven en achternichten De afscheidsdienst is gehouden op donderdag 2 januari 2014 in de doopsgezinde kerk te Zutphen. De begrafenis heeft vervolgens plaatsgevonden te Middelburg op de Algemene Begraafplaats. Correspondentieadres Princehof 11, 7211 nd Eefde begroet door Wijzen, geprezen door melaatsen, Maria, vervolgd door Herodes, gevlucht naar Egypte, opgevoed door Maria, onderwezen door Jozef, gedoopt door Johannes, geroepen door de Vader, gezalfd met de Geest, beproefd door de duivel, aangeraakt door de zieken, opgemerkt door de blinden, onderdak bij uitgestotenen, afgewezen door verwanten gehoorzaamd door zielszieken, de les gelezen door Martha, omarmd door Maria, gezalfd door een prostituee, * komma -tekst die geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruisigd, gestorven, en begraven, is nedergedaald ter helle, op de derde dag opgestaan van de doden, opgevaren naar de hemel, en zit aan de rechterhand van God, de almachtige Vader, vanwaar Hij zal komen om te oordelen de levenden en de doden; colofon Doopsgezind NL is een uitgave van de Algemene Doopsgezinde Sociëteit (ads) en verschijnt tien keer per jaar. Het blad wordt tegen een vrijwillige via de aangegeven contactgegevens in dit colofon. U kunt uw bijdrage overmaken op rekeningnummer t.n.v. Algemene Doopsgezinde Sociëteit onder vermelding van dnl Hoofdredactie Johan Tempelaar Ontwerp & opmaak Susan de Loor, Kantoordeloor, Haarlem Druk gbu Grafici, Urk Advertenties Saskia Meerts Oplage Papier G-Print Proost & Brandt, fsc-gecertificeerd Abonnement Groot letter cbb of Het volgende nummer van Doopsgezind NL verschijnt begin april. Reacties voor ingekomen uiterlijk 12 maart 2014 aanleveren. Brieven dienen kort en zaakgericht verworpen in Nazareth, gevolgd door zijn leerlingen beluisterd door menigten, verstaan door de eenvoudigen, toegejuicht door de menigte geliefd door Johannes, verloochend door Petrus door allen verlaten Ik geloof in de Heilige Geest, ik geloof de heilige, katholieke kerk, de gemeenschap der heiligen, de vergeving van zonden, de wederopstanding des vlezes, en het eeuwige leven. Amen. bijdrage toegezonden aan alle leden van doopsgezinde gemeenten. Vrienden en belangstellenden die het blad willen ontvangen, betalen (coördinator communicatie) Eindredactie Marijke van Duin Redactie Kalle Brüsewitz, Martin Maassen, Wieteke van der Molen, Contact redactie & advertenties Singel aw Amsterdam t te zijn. De redactie behoudt zich het recht voor om bijdragen in te korten of niet op te nemen. ads 2014 en gehaat door de machten. 35, per jaar. U kunt zich opgeven Tea Rienksma, Jan Willem Stenvers 22 23

13 historie Beleggen in barmhartigheid met kunstcollecties in hun menniste hemels. Toch bleef het steeds rijker wordende doperdom met knagend geweten trouw aan het principe de verdrukten en have-nots bij te staan. Zou Menno Simons ooit gedroomd hebben van een 4wheeldrive, een koets met vier paarden, of een pronkerig praalpaleis bij Pingjum? tekst Piet Visser beeld doopsgezind documentatiecentrum De familie David van Mollem ( ), zijdefabrikant en bewoner van het landhuis Zijdebalen aan de Vecht bij Utrecht. Menno met mate Wie weet, maar hij zal dat zeker als een nachtmerrie, als een verzoeking van de duivel hebben beschouwd. Geld maakt niet gelukkig, wist hij als geen ander. Barmhartigheid en naastenliefde, daaraan kent men de echte christen, aldus Menno in zijn Fundamentboek van Die gantsche schrift spreeckt van barmhertigheyt ende liefde, ende [dat] is dat eenige teken, by welcken men eenen rechten Christen kennen sal Al die uyt Godt geboren sijn ende in een Lijf der liefden in Christo Jesu geroepen zijn die staen door die liefde bereyt, om haren naesten te dienen, niet alleen met gelt en goet, maer oock Euangelischer wijse. Sy bewijsen Barmhertigheydt ende liefde, soo veel als in haer is. Sy laten geenen Bedelaer onder haer zyn. Beschouwde Menno Simons het zakendoen in haer selven niet onrecht, toch was het in zijn ogen een seer periculoose [gevaarlijke] neeringe, omdat het kon leiden tot verrijking en winstbejag als doel op zich. De met guldens geplaveide Gouden Eeuw Toch kon Menno niet verhinderen dat gaandeweg vele doopsgezinden fortuin maakten in handel en industrie. Zo werden er kapitalen verdiend in de textiel. Amsterdamse doopsgezinden, en later ook in Twente, bezetten in de Gouden Eeuw sleutelposities in de internationale productie en handel van linnen, laken en zijde. De Zaanstreek was rijk aan mennisten in de voedingsindustrie, de hout- en scheepsbouw; vrijwel de hele Rijper haringvisserij was een doopsgezinde aangelegenheid. De Amsterdamse armenkas was zelfs zo rijkelijk gevuld, dat jonge ondernemers er kortlopende leningen uit verkregen voor nieuwe investeringen. Gaandeweg deed het ooit sobere en eenvoudige volk zich tegoed aan de deftige trends van de tijd bescheiden pronkte men Communisme of zedelijk gemak In de poëzie uit die tijd wordt opgeroepen geen slaaf van geldzucht te worden. Cornelis Laackhuysen, een geloofsbroeder van Vondel, riep in enkele liederen op om terug te keren naar de oer-doperse eenvoud. Hij schreef zelfs de rijkste broeders in het hele land aan om hun kapitaal af te staan, en gemeenschap van goederen in te voeren. Een andere broeder, Pieter Cornelisz Plockhoy uit Zierikzee, stichtte in 1663 met 41 Hollanders een communistische nederzetting aan de Delawere in New England, Amerika, die echter een jaar later al teloor ging! Dat was natuurlijk vloeken in de kerk van Vondel die veel gematigder was: Worpt alle u Kroonen wech, u purp ren sluyers scheurt, En met een droef ghemoedt om uwe zonden treurt. Uwe ooren open sluyt voor t luydt gheschrey der armen, En treckt goedtwilligh aen een hertelijck ontfarmen. De oplossing voor alle gewetensnood bood de Amsterdamse leraar Galenus Abrahamsz. Het fundament van alle deugden is, zo stelde hij, de matigheid: zowel met betrekking tot spijs en drank, als in opzigt van kleeding, woning, huisgeraad &c. Om dat goed te hanteren, kan zedelyk gemak de uitkomst bieden. Want dankzij het praktiseren van deze Christelyke matigheid kan men het leven zodanig gemakkelyk, veilig, en onbeslommert maken, dat men zich niet meer om alledaagse futiliteiten hoeft te bekommeren. Wie zelf meer dan genoeg heeft, kan zyn naasten in zyn nooden te beter te hulpe komen. << 24

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

Preek. Op zondag 13 maart 2016. in de Doopsgezinde Vermaning te Middelie. bij de schriftlezing uit Lukas 20 : 9 19. ds.

Preek. Op zondag 13 maart 2016. in de Doopsgezinde Vermaning te Middelie. bij de schriftlezing uit Lukas 20 : 9 19. ds. Preek Op zondag 13 maart 2016 in de Doopsgezinde Vermaning te Middelie bij de schriftlezing uit Lukas 20 : 9 19 ds. Jan Blankert Gemeente van de Messias, Veel mensen houden van gelijkenissen. Die begrijp

Nadere informatie

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling

BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1. Les 1 - De oorsprong van de Bijbel. In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 1 Les 1 - De oorsprong van de Bijbel In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Deze bijbelstudies zijn vooral bedoeld voor jongeren van 11

Nadere informatie

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen,

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, over fondsenwerving (Bron The Spirituality Of Fundraising

Nadere informatie

Lees : Mattheüs 25:14-30

Lees : Mattheüs 25:14-30 De gelijkenis van de talenten Lees : Mattheüs 25:14-30 Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Toen ik het slot van de lezing van Matteüs las, moest ik gelijk denken aan het nieuws van deze week. Wie heeft zal nog meer krijgen, en wel in overvloed.

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Bedrinkt u niet (5:18a) is duidelijk een opdracht waar we

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

tientallen miljoenen euro s per jaar. Ook een vrijwilliger heeft zo een economische waarde.

tientallen miljoenen euro s per jaar. Ook een vrijwilliger heeft zo een economische waarde. Mt.5:16 De Week van gebed voor de eenheid van alle kerken. Ieder jaar is dit gebed in dezelfde week in januari. Het zal puur toeval zijn, maar ieder jaar valt ook de actie Kerkbalans in deze periode. Met

Nadere informatie

Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009)

Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009) 1 Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009) De achtergrond van de vraag naar het belangrijkste gebod De vraag waar wij vanochtend mee te maken hebben is de vraag naar het grote of anders

Nadere informatie

zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt

zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt zondag 13 maart 2016 in het Kruispunt lezing oude testament (lector) Jesaja 58, 1-10 lied Liedboek 537, 1. 2. Zo spreekt de Heer die ons... lezing nieuwe testament (lector) Lukas 20, 9-19 lied Liedboek

Nadere informatie

assie voor het leven Noteer voor jezelf een aantal opmerkingen en kernwoorden Lees de tekst nog eens door en bespreek met elkaar als groep

assie voor het leven Noteer voor jezelf een aantal opmerkingen en kernwoorden Lees de tekst nog eens door en bespreek met elkaar als groep Galaten 5: 13 en 14, 16 en 17, 22 tot 25 Broeders en zusters, u bent geroepen om vrij te zijn. Misbruik die vrijheid niet om uw eigen verlangens te bevredigen, maar dien elkaar in liefde, want de hele

Nadere informatie

Preek Jezus volgen 10 april 2016

Preek Jezus volgen 10 april 2016 Lieve gemeente, Met Pasen hebben we gezien hoe we de verhalen over de opstanding kunnen lezen en begrijpen en vooral wat ze voor ons zouden kunnen betekenen. Dat we die verhalen niet letterlijk hoeven

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DISCIPLE MENTOR

Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DISCIPLE MENTOR Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DEEL 4 DISCIPLE MENTOR In Gen 1, 2 en 3 lezen we direct hoe God denkt over de mens. Hij laat zien wie we zijn, waar we voor gemaakt zijn en wat onze bestemming in het

Nadere informatie

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn?

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn? Voor 16 jaar en ouder! Zondag 24 Zondag 24 gaat over de goede werken. Zondag 24 vraag en antwoord 62, 63 en 64. Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk

Nadere informatie

De Hoeksteen 8 september 2013 Maurits de Ridder. Marcus 10 : 13-16. Gemeente van Christus Jezus onze Heer,

De Hoeksteen 8 september 2013 Maurits de Ridder. Marcus 10 : 13-16. Gemeente van Christus Jezus onze Heer, De Hoeksteen 8 september 2013 Maurits de Ridder Marcus 10 : 13-16 Gemeente van Christus Jezus onze Heer, Het is vandaag toch best wel een heel bijzondere zondag voor Félice en Emma, die hier net voorin

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7)

Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Liturgie aangepaste dienst Baflo, 28-09-14 om 14.30 uur Thema: In kruiken en kannen (2 Koningen 4:1-7) Welkom en mededelingen a. Opw. 334 Heer, uw licht en uw liefde schijnen b. Opw. 88 Een rivier vol

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

MAAK ALS KIND VAN HET LICHT VRIENDEN MET MAMMON. 1. kijk hoger dan de wereld 2. kijk verder dan de wereld 3. kijk anders dan de wereld

MAAK ALS KIND VAN HET LICHT VRIENDEN MET MAMMON. 1. kijk hoger dan de wereld 2. kijk verder dan de wereld 3. kijk anders dan de wereld Lk. 16:9 gehouden op 08-03-2009 p.1 MAAK VRIENDEN MET MAMMON Liturgie: Votum/groet Zi: Ps. 24:1.2 Wet Zi: Ps. 112:1.2 Gebed Schriftlezing: Luk. 16:1-13 Zi. Ld. 328:1.2.3 Preek: Luk. 16:9 Zi: Ps. 112:3.4

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Handreiking bij een spirituele zoektocht.

Handreiking bij een spirituele zoektocht. Handreiking bij een spirituele zoektocht. Deze handreiking hoort bij: Oud- en nieuw- katholiek. De spirituele zoektocht van die andere katholieken. Door Joris Vercammen. Valkhof pers 2011. Het boek is

Nadere informatie

Geloof Brengt Verandering Toets 1 - antwoorden

Geloof Brengt Verandering Toets 1 - antwoorden Toets 1 - antwoorden Geloof (1-11) Lesstof: Hoofdstuk 1 1. Wat is noodzakelijk om van God te kunnen ontvangen? Geloof [1] 2. Noem vier uitingen van geloof. - Geloof voor redding [1.2] - Geloof en werken

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

HC Zondag 16 - Het goede nieuws voor een ouderling en voor ieder ander

HC Zondag 16 - Het goede nieuws voor een ouderling en voor ieder ander HC Zondag 16 - Het goede nieuws voor een ouderling en voor ieder ander Bevestiging Chris Smits als ouderling Liturgie Voorzang Opw 462 = EL 261 Stil gebed Votum Zegengroet Zingen: Ps 18,1.8.9 Gebed Lezen:

Nadere informatie

Boekje over de kerk. voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep

Boekje over de kerk. voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep Boekje over de kerk voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep Over dit boekje Wij hebben op catechisatie wat geleerd over de kerk. Daar willen we je wat over vertellen.

Nadere informatie

In de serie Twee op de kansel. Thema: Wat is ons essentieel?

In de serie Twee op de kansel. Thema: Wat is ons essentieel? In de serie Twee op de kansel Rabbijn Albert Ringer (Liberale joodse gemeente Rotterdam) Dr Christiane Berkvens-Stevelinck (Remonstranten Rotterdam) Thema: Wat is ons essentieel? Lezing : Deuteronomium

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Gemeenteviering rond Jesaja 9:5b

Gemeenteviering rond Jesaja 9:5b Gemeenteviering rond Jesaja 9:5b 1 Verkondiging Enkele kinderen vragen in de kerk: waarom vieren we kerst? En wat betekent het voor u? Reactie op de antwoorden Ja, waarom vieren we kerst? En wat betekent

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Levend Water groep 7 2 Bijbelrooster

Levend Water groep 7 2 Bijbelrooster BIJBELROOSTER GROEP 7 HOOFDSTUK 1 MET HEEL JE HART Dag 1 Het beloofde land Rechters 1 3 : 6 Dag 2 En ze dienden de Baäls Rechters 3 : 7 41 Dag 3 Vrouwen in dienst van de Heer Rechters 4 & 5 Dag 4 Met heel

Nadere informatie

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus AVONDMAALSVIERING KONINGSKERK 13-09 - 2009 door ds. L. Krüger Schriftlezing: Koloss. 1: 24-29 (NBV) Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

VERLIEZEN: De waarde van geven in een wereld van ontvangen

VERLIEZEN: De waarde van geven in een wereld van ontvangen VERLIEZEN: De waarde van geven in een wereld van ontvangen Wees niet bang, al vormen jullie maar een klein groepje. Want jullie Vader is zo goed geweest Zijn koninkrijk voor je open te stellen. Verkoop

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Gebedsboek. voor dagelijks gebruik. Dinsdag

Gebedsboek. voor dagelijks gebruik. Dinsdag Gebedsboek voor dagelijks gebruik Gemaakt door club 12-14 Marije Hoekstra Indra de Vries Delia Postma Ekyoci Amisi Shabani Jentje Hansma Johan Gjaltema Mendé Bosma Femke Veenhuizen Elzerd Elzinga Gert

Nadere informatie

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus Hofkerk in Oldenzaal 11 oktober 2015 Lezen: Exodus 20: 1-17 Lezen: Marcus 10: 17-37 17 Toen hij zijn weg vervolgde, kwam er iemand naar hem toe die voor hem op zijn knieën viel en vroeg: Goede meester,

Nadere informatie

NEEM SERIEUS WAT DE HERE OVER MAMMON ZEGT.

NEEM SERIEUS WAT DE HERE OVER MAMMON ZEGT. Luk. 16:19-31 gehouden op 15-03-2009 p.1 NEEM SERIEUS WAT DE HERE OVER MAMMON ZEGT. Liturgie: Votum/groet Zi: Psalm 100:1.3.4 Lezing van Gods wet Zi: Psalm 9:1.4.5 Gebed Lezing van Gods Woord: Luk. 16:14-31

Nadere informatie

INFORMATIE OVER HET GEBRUIK VAN KINDERBIJBELS VOOR GEZINNEN MET JONGE KINDEREN

INFORMATIE OVER HET GEBRUIK VAN KINDERBIJBELS VOOR GEZINNEN MET JONGE KINDEREN INFORMATIE OVER HET GEBRUIK VAN KINDERBIJBELS VOOR GEZINNEN MET JONGE KINDEREN OVER KINDERBIJBELS OM TE BEGINNEN Als je een kinder- of jeugdbijbel aan wilt schaffen dan is het heel belangrijk dat je eerst

Nadere informatie

Ps.103:1,2, 17 en 18 Houten 23 november 2008

Ps.103:1,2, 17 en 18 Houten 23 november 2008 Ps.103:1,2, 17 en 18 Houten 23 november 2008 We vieren vanmorgen een prachtig feest. Kees van Leeuwen heeft belijdenis van zijn geloof afgelegd en hield samen met Mirjam hun drie kinderen ten doop. Johannes

Nadere informatie

Inleiding Asielzoekers

Inleiding Asielzoekers Zingen: Psalm 146: 7 Asielzoekers, wie zijn dat? + Vraag aan jullie + Definitie + Asielzoekers in Nederland + Asielzoekers in de Bijbel - Oude Testament - Nieuwe Testament + Voor jou persoonlijk Inleiding

Nadere informatie

Zending wereldwijd. Najaarsactiviteiten GZB. Concerten Psalm Project. GZB-jongerenevent. Driebergen, september 2015

Zending wereldwijd. Najaarsactiviteiten GZB. Concerten Psalm Project. GZB-jongerenevent. Driebergen, september 2015 Najaarsactiviteiten GZB Concerten Psalm Project De GZB organiseert samen met The Psalm Project twee concerten: op 3 oktober in Nijkerk en 10 oktober in Waddinxveen. De avonden staan in het teken van het

Nadere informatie

HC zondag 32 en 33. Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten en luisteraars,

HC zondag 32 en 33. Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten en luisteraars, HC zondag 32 en 33 Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten en luisteraars, Ik vind de vraag van zondag 32, en dan bedoel ik de eerste vraag (86) een beetje raar. Of eigenlijk: wel begrijpelijk maar

Nadere informatie

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje Gemeente van Christus geliefden van God Valt het u ook op, nu we al een tijdje

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

(Deel van) Zijn Lichaam

(Deel van) Zijn Lichaam (Deel van) Zijn Lichaam 1 December 2013 I. Wedergeboren Leven II. Levende stenen 1 Petrus 2:4-5 Voeg u bij hem, bij de levende steen die door de mensen werd afgekeurd maar door God werd uitgekozen om zijn

Nadere informatie

In het voetspoor van...

In het voetspoor van... In het voetspoor van... Bijbelse figuren en hun levensgeheim voor jongeren van 2 en 3 jaar drs. M. van Campen Zevende druk Zoetermeer Inhoud. Timotheüs - op school bij God 7 2. Adam - een gevallen mens

Nadere informatie

Zondag 13 september 2015 Goede buren

Zondag 13 september 2015 Goede buren Zondag 13 september 2015 Goede buren Bij Lucas 15 : 1-10 Goede buren het nieuwe jaarthema van de Protestantse Kerk. Ik zal u eerlijk zeggen toen ik de eerste keer over dit thema las, was ik niet meteen

Nadere informatie

Identiteitsdocument Sprank

Identiteitsdocument Sprank Identiteitsdocument Sprank Christenen in hart en zorg Vanuit Gods liefde, zorgen wij voor elkaar. GOD Dit doen we samen met je familie en vrienden. Jij mag rekenen op een veilig thuis. Vragen over jouw

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Misschien heeft u er iets van meegekregen: afgelopen dinsdag is in de Rooms-katholieke kerk een Buitengewoon Jubeljaar begonnen: het Heilig Jaar van

Nadere informatie

VOORBEELD-GEBEDEN. Veel succes ermee. Inhoudsopgave

VOORBEELD-GEBEDEN. Veel succes ermee. Inhoudsopgave VOORBEELD-GEBEDEN In deze bundel kan je enkele gebeden vinden die je kan gebruiken tijdens eucharistievieringen. Of als je creatief bent en wat tijd hebt, kan je je door deze gebeden laten inspireren en

Nadere informatie

Gelezen: Deuteronomium 6: 1-9 en Johannes 13:31-35

Gelezen: Deuteronomium 6: 1-9 en Johannes 13:31-35 Vijfde zondag van Pasen, 24 april 2016 in de Martinikerk Aan deze dienst werkte Allart Dijkstra mee die in onze gemeente stage loopt. Ds Jan Willem Nieboer Gelezen: Deuteronomium 6: 1-9 en Johannes 13:31-35

Nadere informatie

Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie.

Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie. Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie. Wat is bidden? Bidden is: In contact komen met de levende God, de Schepper van Hemel en Aarde In het Oude Testament bad de

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Gelukkig wie nederig van hart is, voor hen is het koninkrijk. les 4 FOLLOW MENTOR

Gelukkig wie nederig van hart is, voor hen is het koninkrijk. les 4 FOLLOW MENTOR Gelukkig wie nederig van hart is, voor hen is het koninkrijk van de hemel les 4 DEEL 3 FOLLOW MENTOR ONS HART Matt 5:3 Mensen die nederig van hart zijn, mogen het koninkrijk van de hemel binnengaan. Er

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

Johannes 8 : 11. dia 1

Johannes 8 : 11. dia 1 Johannes 8 : 11 in de wet van Mozes stond het duidelijk (Deut. 22:22) als een man wordt betrapt met een getrouwde vrouw moeten beiden ter dood gebracht worden zowel de man als de vrouw met wie hij geslapen

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

HC zd. 42 nr. 31. dia 1

HC zd. 42 nr. 31. dia 1 HC zd. 42 nr. 31 weinig mensen zullen zeggen dat ze leven voor het geld geld maakt niet gelukkig toch zeggen we er graag achteraan: wel handig als je het hebt want waar leef ik voor? een christen mag zeggen:

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht Lees : Mattheüs 18:21-35 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was,heeft Hij gelijkenissen verteld

Nadere informatie

Huwelijkscatechese ds. Willem Smouter, NGK Ede

Huwelijkscatechese ds. Willem Smouter, NGK Ede Huwelijkscatechese ds. Willem Smouter, NGK Ede In de Nederlands Gereformeerde Kerk Ede wordt twee keer per jaar een huwelijkscatechese aangeboden, die vijf avonden duurt. Hieronder volgt een overzicht

Nadere informatie

Tegenwoordig leren de kinderen het trouwens anders: nu luidt het ezelsbruggetje:: Vader droomt over Afrika)

Tegenwoordig leren de kinderen het trouwens anders: nu luidt het ezelsbruggetje:: Vader droomt over Afrika) Marcus 6 : 30-44 en Ps. 23 ds. A. Oude Kotte-de Boon 22 juli 2012 Wehl 'Delen is vermenigvuldigen' Ik kom uit een groot gezin. Dat betekent dat er nogal eens wat te vieren valt. Nu is het een traditie

Nadere informatie

[Deze preek is oorspronkelijk geschreven bij de bevestiging van ambtsdragers. Maar ik heb m aangepast en gebruikt voor andere diensten]

[Deze preek is oorspronkelijk geschreven bij de bevestiging van ambtsdragers. Maar ik heb m aangepast en gebruikt voor andere diensten] [Deze preek is oorspronkelijk geschreven bij de bevestiging van ambtsdragers. Maar ik heb m aangepast en gebruikt voor andere diensten] Liturgie ochtend Votum Vrede-/zegengroet Genade, barmhartigheid en

Nadere informatie

Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God. Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828

Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God. Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828 Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828 Het verhaal van de rijke jongeling is een heel confronterend verhaal. Het is denk ik het enige roepingsverhaal in

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Leven vanuit Overvloed of Tekort?

Leven vanuit Overvloed of Tekort? Leven vanuit Overvloed of Tekort? Dank allereerst aan de Dijken van Wijven. Zonder jullie vrouwenhadden we hier nu niet met elkaar gestaan. Wat een prachtige traditie: om in het Zeeuwse landschap natuur

Nadere informatie

Volgens mij is Jezus op deze manier de weg. Daarover gaat de preek.

Volgens mij is Jezus op deze manier de weg. Daarover gaat de preek. Lezen: Johannes 13:1-14:6 Tekst: Johannes 14:6 Jongens en meisjes, Jezus zegt: ik ben de weg. En ik heb na zitten denken. Als Jezus een weg is, wat voor weg is hij dan? Ik heb vier plaatjes van wegen.

Nadere informatie

THEMA 1: MEESTERSCHAP

THEMA 1: MEESTERSCHAP THEMA 1: MEESTERSCHAP TEKST 1: De bijbelse grondstructuur is er één van oproep en antwoord. De God van het jodendom en van het christendom is geen zwijgzame God. Integendeel, de hele bijbelse traditie

Nadere informatie

Gemeente in Christus,

Gemeente in Christus, meditatie voor 3 mei 2015 thema geloof EN wetenschap Gemeente in Christus, Misschien heb je wel eens gehoord van de film The Matrix, of misschien heb je m zelfs wel eens gezien. De film gaat over een kleine

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus, broeders en zusters, jongens en meisjes,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, broeders en zusters, jongens en meisjes, Het Kerstpakket Liturgiesuggesties: Gezang 124: 1-5; Gezang 145: 1-3 Gezang 146: 1, 2, 4 en 6 Gezang 26: 1, 3 en 4 Jesaja 8:23-9:6 Zingende Gezegend 135: 1 en 2 Johannes 3:16-21 Gezang 160: 1 en 2 Na verkondiging:

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Jezus en jij. Tekst: Willem de Vink. Illustraties: Arjan Wilschut, Timo Visser en Willem de Vink

Jezus en jij. Tekst: Willem de Vink. Illustraties: Arjan Wilschut, Timo Visser en Willem de Vink Jezus en jij Tekst: Willem de Vink Illustraties: Arjan Wilschut, Timo Visser en Willem de Vink Vooraf Jezus en jij Minidagboek Vink, Willem de ISBN 978-90-8601-101-8 NUR 248, 707 Boekverzorging: Marian

Nadere informatie

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt bedoeld: het Israël dat wij ontmoeten in de bijbel en

Nadere informatie

Motieven 1: Een wereld

Motieven 1: Een wereld Motieven 1: Een wereld Doelstellingen: Doel eerste subthema Een wereld om vrij te zijn De catechisanten leren inzien dat vrijheid in Bijbelse zin bij het leven van mensen hoort en ze vormen een mening

Nadere informatie

Het is nog in de Paastijd - maar met de schriftlezing uit Johannes zijn we weer terug in de geschiedenis van Jezus vóór zijn lijden en sterven.

Het is nog in de Paastijd - maar met de schriftlezing uit Johannes zijn we weer terug in de geschiedenis van Jezus vóór zijn lijden en sterven. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Het is de vijfde zondag van Pasen. Zondag Cantate -oftewel: Zing! Dat hebben we gedaan, met Psalm 98 die ons daartoe oproept, met andere liederen. Dat doen we graag

Nadere informatie

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen.

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen. Thema: Tekst: Romeinen 15: 7 Liturgie: Lied voor de dienst: EL 212: 1,2: Heer, wat een voorrecht Welkom Lied 971: 1,2,3: Zing een nieuw lied Stilte en begroeting Klein gloria Gebed Kinderkerk Zingen: Samen

Nadere informatie

150125 19u Groningen voortz HA. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Het hart als akker van het woord

150125 19u Groningen voortz HA. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Het hart als akker van het woord 150125 19u Groningen voortz HA Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Het hart als akker van het woord De gelijkenis die Jezus vertelt geeft ons een prachtige ingang om na te denken over het belang van

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Liturgie: Welkom EL 142: Majesteit, groot is zijn majesteit Begroeting Psalm 47: 2,3 Gedicht Luisterlied Gebed Lezen: Lucas 24: 36-53 Psalm 93:

Nadere informatie

Bijbels De Bijbel wat zijn er veel soorten en maten van in Nederland te krijgen! We zijn gezegend! Een rijkdom dat er bijna voor elk wat wils is.

Bijbels De Bijbel wat zijn er veel soorten en maten van in Nederland te krijgen! We zijn gezegend! Een rijkdom dat er bijna voor elk wat wils is. 27 oktober 2013 Bijbelzondag Preek over Galaten 5:13 6:10 Uit de Bijbel in gewone taal Gemeente van Jezus Christus, Bijbels De Bijbel wat zijn er veel soorten en maten van in Nederland te krijgen! We zijn

Nadere informatie

Preek 26jul2015, Opstandingskerk Tilburg - De zichtbare kerk. Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Preek 26jul2015, Opstandingskerk Tilburg - De zichtbare kerk. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Preek 26jul2015, Opstandingskerk Tilburg - De zichtbare kerk Gemeente van onze Heer Jezus Christus, - Wat voor kerk wil je zijn? Wat vind je belangrijk als kerk? En waar wil je voor staan en je voor inzetten?

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 47 (30-11)

De Bijbel open 2013 47 (30-11) 1 De Bijbel open 2013 47 (30-11) Zie, hij bidt. Dat lezen we in Hand. 9 over Paulus. Zie hij bidt., het wordt verteld na zijn bekering op de weg naar Damascus. En het wordt gezegd alsof het iets heel bijzonders

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is altijd prettig als de Bijbel zelf aangeeft, hoe je iets moet lezen. Soms zijn er van die verhalen of gelijkenissen, waarvan ik bij een eerste

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 23 februari 2014, zevende zondag na Epifanie Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 10.00 uur Organist: Ton Timmerman Voorganger: ds. C.Th. Benard = = = = = =

Nadere informatie

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Gezinsdienst Liturgie Welkom en mededelingen Voorzang: - Gezang 132 - Opwekking 461 - Gezang 146 Stil gebed Votum / groet Zingen:

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 40 (12-10)

De Bijbel open 2013 40 (12-10) 1 De Bijbel open 2013 40 (12-10) Er was eens een man die de studeerkamer van een predikant binnenkwam. Hij keek om zich heen en zag al die boeken staan die je in een studeerkamer aantreft. Toen zei die

Nadere informatie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Steven Smit Voor de mens in organisaties Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Door Steven Smit 2008 Steven Smit BV voor de mens in organisaties Chopinstraat 148 1817 GD

Nadere informatie

Solidaridad. 24 november 2013. Oecumenische viering in het Pauluscentrum. Thema: Van bitter naar beter. 1ste lezing: Spreuken hfd 31 vers 10-31

Solidaridad. 24 november 2013. Oecumenische viering in het Pauluscentrum. Thema: Van bitter naar beter. 1ste lezing: Spreuken hfd 31 vers 10-31 Solidaridad 24 november 2013 Oecumenische viering in het Pauluscentrum Thema: Van bitter naar beter 1ste lezing: Spreuken hfd 31 vers 10-31 Lied: Zoek de wegen 849 1 / 8 2de lezing: Jacobus: hfd 3 vers

Nadere informatie