Hoge perinatale sterfte in Nederland vergeleken met andere Europese landen: de Peristat-II-studie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoge perinatale sterfte in Nederland vergeleken met andere Europese landen: de Peristat-II-studie"

Transcriptie

1 oorspronkelijke stukken Hoge perinatale sterfte in Nederland vergeleken met andere Europese landen: de Peristat-II-studie A.D.Mohangoo, S.E.Buitendijk, C.W.P.M.Hukkelhoven, A.C.J.Ravelli, G.C.Rijninks-van Driel, P.Tamminga en J.G.Nijhuis Zie ook de artikelen op bl. 2707, 2728, 2734 en Doel. Vergelijking van de perinatale sterfte in Nederland met die in andere Europese landen (Peristat-II) en met gegevens van vijf jaar eerder (Peristat-I). Opzet. Beschrijvend onderzoek. Methode. Indicatoren voor perinatale sterfte die ontwikkeld waren voor Peristat-I werden in Peristat-II opnieuw gebruikt. Gegevens over perinatale sterfte in het jaar 2004 werden aangeleverd door 26 Europese landen. De Nederlandse gegevens waren afkomstig uit de Landelijke Verloskunde Registratie van verloskundigen en gynaecologen en uit de Landelijke Neonatologie Registratie. Resultaten. In Peristat-I had Nederland vanaf 22 weken zwangerschapsduur het hoogste foetale sterftecijfer (7,4 per 1000 in totaal geborenen). Op Griekenland na had Nederland bovendien het hoogste vroege neonatale sterftecijfer (3,5 per 1000 levendgeborenen). In Peristat-II heeft Nederland vanaf 22 weken zwangerschapsduur na Frankrijk het hoogste foetale sterftecijfer (7,0 per 1000 in totaal geborenen). Van alle West-Europese landen heeft Nederland het hoogste vroege neonatale sterftecijfer (3,0 per 1000 levendgeborenen). De Nederlandse perinatale sterfte is in 5 jaar afgenomen van 10,9 naar 10,0 per 1000 in totaal geborenen, maar de afname is sneller in andere landen. Conclusie. Nederland heeft relatief veel oudere moeders en meerlingzwangerschappen, maar dit kan slechts een deel van de hoge perinatale sterfte verklaren. De Nederlandse perinatale sterfte neemt nog steeds een ongunstige positie in de Europese rangorde in. Er is meer onderzoek nodig om inzicht te krijgen in de Nederlandse prevalentie van risicofactoren voor perinatale sterfte ten opzichte van andere Europese landen. Daarnaast verdienen de perinatale gezondheid en de kwaliteit van de perinatale gezondheidszorg een prominentere plaats in Nederlandse onderzoeksprogramma s. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152: Deze week verscheen het Peristat-II-rapport, waarin voor de tweede keer gegevens over zwangerschap en geboorte op Europees niveau zijn vergeleken. 1 Vijf jaar geleden had Nederland het hoogste foetale sterftecijfer van 15 Europese landen, zo bleek uit de eerste grootschalige Europese vergelijking, Peristat-I. Op Griekenland na had Nederland bovendien het hoogste vroege neonatale sterftecijfer. 2 3 Deze uitkomsten hebben destijds geleid tot discussie over mogelijke oorzaken van de positie van Nederland. Er zijn diverse nadere analysen en onderzoeken uitgevoerd en beschreven. 4-6 TNO Kwaliteit van Leven, Preventie en Zorg, sector Voortplanting en Perinatologie, Postbus 2215, 2301 CE Leiden. Mw.drs.A.D.Mohangoo, epidemioloog; mw.prof.dr.s.e.buitendijk, artsepidemioloog. Stichting Perinatale Registratie Nederland, Utrecht. Mw.dr.ir.C.W.P.M.Hukkelhoven, epidemioloog. Academisch Medisch Centrum/Universiteit van Amsterdam, Amsterdam. Afd. Klinische Informatiekunde: mw.dr.a.c.j.ravelli, epidemio loog. Afd. Obstetrie en Gynaecologie: mw.g.c.rijninks-van Driel, verloskundige. Afd. Neonatologie: hr.drs.p.tamminga, kinderarts-neonatoloog. Maastricht Universitair Medisch Centrum, afd. Obstetrie en Gynaecologie, Maastricht. Hr.prof.dr.J.G.Nijhuis, gynaecoloog. Correspondentieadres: mw.drs.a.d.mohangoo Een deel van de discussie in Nederland spitste zich toe op de vraag of onze ongunstige positie wat betreft de perinatale sterfte reëel was. 7 8 De hoge perinatale sterfte kon een toevalsbevinding zijn, maar kon ook het gevolg zijn van onvoldoende kwaliteit van de gegevensverzameling. De Nederlandse positie in de rangorde van Peristat-II is dus belangrijk, omdat bij een tweede ongunstige score de kans op toeval minder groot is. Bovendien is de kwaliteit van de gegevensverzameling verbeterd. In dit artikel beantwoorden wij de vraag: welke plaats kreeg Nederland in de rangorde van de perinatale sterfte in Europa in het jaar 2004 volgens de resultaten van Peristat- II? Verder vergelijken wij de perinatale sterfte van Peristat-II met die van Peristat-I. Tenslotte gaan wij kort in op risicofactoren voor perinatale sterfte. Deze risicofactoren en andere indicatoren zullen meer in detail worden beschreven in een gecombineerde speciale uitgave van het Tijdschrift voor Verloskundigen, het Tijdschrift voor Kindergeneeskunde en het Nederlandse Tijdschrift voor Obstetrie en Gynaecologie Ned Tijdschr Geneeskd december;152(50)

2 tabel 1. Vergelijking van de foetale sterfte in Europese landen in 2004, weergegeven naar zwangerschapsduur land inclusiecriterium in totaal foetale sterftecijfer* per 1000 in totaal geborenen naar zwangerschapsduur geborenen 22 wkn 24 wkn 28 wkn 32 wkn 37 wkn België: Brussel 22 wkn of 500 g ,8 4,6 3,4 2,6 1,1 België: Vlaanderen 500 g ,1 3,6 2,9 2,2 1,1 Cyprus Denemarken 22 wkn ,9 4,3 3,7 3,1 2,4 Duitsland 500 g ,4 3,1 2,6 1,9 1,1 Estland 22 wkn of 500 g ,5 4,2 3,2 2,6 2,1 Finland 22 wkn of 500 g ,2 2,7 2,0 1,7 0,8 Frankrijk 22 wkn of 500 g ,1 Griekenland 22 wkn ,8 4,7 4,0 3,0 1,7 Groot-Brittannië: Engeland en 24 wkn ,7 Wales Groot-Brittannië: Noord-Ierland 22 wkn ,3 5,2 3,8 2,8 1,5 Groot-Brittannië: Schotland 22 wkn ,7 6,0 4,6 3,6 2,1 Hongarije 24 wkn ,9 3,7 2,8 1,3 Ierland 24 wkn of 500 g ,4 5,0 4,3 3,3 2,0 Italië 22 wkn ,4 4,4 3,7 3,0 2,1 Letland 22 wkn ,7 6,3 4,9 3,8 2,4 Litouwen 22 wkn ,2 4,7 3,9 3,0 1,9 Luxemburg 22 wkn ,2 3,2 2,8 1,3 0,6 Malta 22 wkn of 500 g ,8 3,8 3,9 3,1 1,9 Nederland 22 wkn of 500 g ,0 5,6 4,3 3,3 2,1 Noorwegen 22 wkn ,5 3,7 2,9 2,6 1,8 Oostenrijk 500 g ,7 3,1 2,5 1,9 1,0 Polen 500 g ,8 4,5 3,8 3,0 1,7 Portugal 22 wkn ,5 2,7 2,0 1,0 Slovenië 500 g ,6 5,1 3,5 2,6 1,4 Slowakije 22 wkn ,6 2,3 1,7 1,1 0,5 Spanje 22 wkn ,1 3,1 2,7 2,1 1,2 Tsjechië 22 wkn ,9 3,5 2,4 2,0 1,3 Zweden 28 wkn ,2 2,7 1,9 wkn = weken; = gegeven ontbreekt. *Foetale sterfte is de sterfte voor of tijdens de geboorte vanaf 22 weken zwangerschapsduur. Cyprus had geen gegevens over foetale sterfte. Frankrijk, Engeland en Wales hadden geen gegevens over foetale sterfte naar zwangerschapsduur. De gegevens van Griekenland zijn over methoden en gegevens Verschillen met Peristat-I. De methoden die gebruikt zijn in het Peristat-onderzoek zijn eerder uitgebreid beschreven. 2 9 Peristat is erop gericht om een set indicatoren te ontwikkelen en te implementeren waarmee men de perinatale gezondheid en de kwaliteit van de perinatale gezondheidszorg op Europees niveau kan vergelijken. 10 De kernindicatoren en de gewenste indicatoren die ontwikkeld waren voor Peristat-I, gebruikten de onderzoekers opnieuw in Peristat-II. De deelnemende landen werd dit keer gevraagd gegevens over het jaar 2004 aan te leveren. Peristat-I bevatte vooral gegevens uit het jaar De belangrijkste verandering is het aantal deelnemende landen, dat toenam van 15 naar 25 Europese lidstaten en Noorwegen. Gegevensbronnen. De Nederlandse gegevens werden voornamelijk geleverd door de Stichting Perinatale Registratie Nederland en waren afkomstig uit de Landelijke Verloskunde Registratie van verloskundigen (LVR-1) en gynaecologen (LVR-2) en uit de Landelijke Neonatologie Registratie (LNR). Deze drie perinatale deelbestanden werden gekoppeld om een landelijk bestand te creëren en om dubbeltellingen te voorkomen. 11 De koppelingsmethodiek was gevalideerd met gegevens uit de medische status van de zorgverleners. 12 Het landelijk gekoppelde bestand bevatte zwangerschapsuitkomsten vanaf 16 weken zwangerschapsduur en neonatale uitkomsten tot 28 dagen na de geboorte. Definities. De indicatoren voor perinatale sterfte zijn binnen Peristat gedefinieerd conform de WHO-criteria. De foetale sterfte is de sterfte vóór of tijdens de geboorte per 1000 Ned Tijdschr Geneeskd december;152(50) 2719

3 tabel 2. Vergelijking van de neonatale sterfte in Europese landen in 2004, weergegeven naar zwangerschapsduur land aantal neonatale sterftecijfer* per 1000 levendgeborenen naar zwangerschapsduur levendgeborenen 22 wkn 24 wkn 28 wkn 32 wkn 37 wkn België: Brussel ,4 2,2 1,4 1,1 0,6 België: Vlaanderen ,4 3,2 2,2 1,6 1,3 Cyprus ,6 Denemarken ,3 3,0 2,3 2,0 1,6 Duitsland ,7 Estland ,2 3,9 2,7 2,4 2,1 Finland ,4 2,0 1,3 1,0 0,7 Frankrijk ,6 Griekenland ,7 Groot-Brittannië: Engeland en Wales ,4 2,5 1,6 1,3 0,9 Groot-Brittannië: Noord-Ierland ,9 2,5 1,5 1,1 0,8 Groot-Brittannië: Schotland ,0 2,3 1,4 1,2 0,8 Hongarije ,4 Ierland Italië ,8 Letland ,6 5,5 4,0 3,3 2,7 Litouwen ,6 4,2 2,9 2,4 1,9 Luxemburg ,9 1,9 1,3 1,1 0,6 Malta ,4 4,4 3,6 2,3 1,4 Nederland ,5 2,8 1,9 1,5 1,1 Noorwegen ,1 1,9 1,4 1,0 0,8 Oostenrijk ,7 2,2 1,4 1,0 0,7 Polen ,8 4,4 3,0 2,1 1,2 Portugal ,4 2,3 1,5 1,1 0,7 Slovenië ,6 2,2 1,3 1,1 0,7 Slowakije ,6 2,4 1,7 1,1 0,5 Spanje ,6 Tsjechië ,0 1,9 1,3 0,9 0,5 Zweden ,1 1,9 1,5 1,3 0,9 wkn = weken; = gegeven ontbreekt. *Neonatale sterfte is de sterfte binnen 4 weken na de geboorte vanaf 22 weken zwangerschapsduur. Cyprus, Duitsland, Frankrijk, Hongarije, Italië en Spanje hadden geen gegevens over neonatale sterfte naar zwangerschapsduur. De gegevens van Griekenland betroffen Ierland had alleen gegevens over vroege neonatale sterfte naar zwangerschapsduur. in totaal geborenen vanaf 22 weken zwangerschapsduur of, als de zwangerschapsduur onbekend is, vanaf 500 g geboortegewicht. De neonatale sterfte is de sterfte binnen de eerste 4 weken na de geboorte per 1000 levendgeborenen vanaf 22 weken zwangerschapsduur. Binnen de neonatale sterfte wordt onderscheid gemaakt tussen de vroege (dag 0-6) en late (dag 7-27) neonatale sterfte. De indicatoren voor perinatale sterfte werden weergegeven in subgroepen van zwangerschapsduur om de vergelijkbaarheid tussen de landen te vergroten. Problemen met interpretatie. Bij de interpretatie van de sterftecijfers moest rekening gehouden worden met de inclusiecriteria die door landen werden gehanteerd; die wisselden tussen de 22, 24 en 28 weken zwangerschapsduur met of zonder het gebruik van het inclusiecriterium geboortegewicht (tabel 1). Daarnaast leverden bepaalde landen gegevens aan voor een bepaalde regio. Voor Groot-Brittannië werden gegevens apart aangeleverd door Engeland en Wales, Noord-Ierland en Schotland. resultaten peristat-ii Foetale sterfte De foetale sterfte is weergegeven in tabel 1. Frankrijk heeft de hoogste foetale sterfte vanaf 22 weken zwangerschapsduur, namelijk 9,1 per 1000 in totaal geborenen. Daarna volgt Nederland met 7,0 per 1000 in totaal geborenen. Gerekend vanaf 24, 28 en 32 weken zien we dat Nederland na Letland en Schotland de hoogste foetale sterfte heeft. Ook gerekend vanaf 37 weken neemt Nederland een hoge positie in de rangorde in; na Letland en Denemarken heeft Nederland de hoogste foetale sterfte Ned Tijdschr Geneeskd december;152(50)

4 België: Brussel België: Vlaanderen Cyprus Denemarken Duitsland Estland Finland Frankrijk Griekenland Groot-Brittannië: Engeland en Wales Groot-Brittannië: Noord-Ierland Groot-Brittannië: Schotland Hongarije Ierland Italië Letland Litouwen Luxemburg Malta Nederland Noorwegen Oostenrijk Polen Portugal Slovenië Slowakije Spanje Tsjechië Zweden 2,2 0,9 2,0 0,4 1,6 3,0 0,6 2,0 0,6 3,4 0,9 2,0 0,5 1,8 0,8 1,8 0,9 2,6 0,8 2,6 0,3 2,2 0,8 3,4 1,1 2,7 2,0 0,8 3,8 1,9 3,3 1,4 1,6 0,4 3,1 1,3 3,0 0,5 1,5 0,6 1,7 1,0 3,6 1,3 1,7 0,9 2,1 0,5 2,2 0,4 1,7 0,9 1,3 1,0 1,6 0,5 0,0 1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6, neonatale sterfte per 1000 levendgeborenen figuur 1. Vroege ( ) en late ( ) neonatale sterfte per 1000 levendgeborenen in Europa in Vroege neonatale sterfte is de sterfte in de eerste week na de geboorte (dag 0-6). Late neonatale sterfte is de sterfte in de tweede tot en met vierde week na de geboorte (dag 7-27). Cyprus maakte geen onderscheid tussen vroege en late neonatale sterfte. Ierland had geen gegevens over de late neonatale sterfte. De gegevens van Griekenland zijn uit Ned Tijdschr Geneeskd december;152(50) 2721

5 Neonatale sterfte Nederland heeft na Letland, Polen, Litouwen, Hongarije, Malta en Estland de hoogste neonatale sterfte vanaf 22 weken zwangerschapsduur, namelijk 3,5 per 1000 levendgeborenen (tabel 2). Van alle West-Europese landen heeft Nederland het hoogste neonatale sterftecijfer. Nederland heeft ook het hoogste vroege neonatale sterftecijfer van alle West- Europese landen, namelijk 3,0 per 1000 levendgeborenen en scoort alleen lager dan de zes eerder genoemde landen (figuur 1). Nederland heeft na België (Vlaanderen), Noord- Ierland, Luxemburg en Slowakije de laagste late neonatale sterfte, namelijk 0,5 per 1000 levendgeborenen. Perinatale sterfte Wanneer we in aanmerking nemen dat sommige landen vanaf 24 en 28 weken zwangerschapsduur registreren, heeft Nederland na Frankrijk en Letland de hoogste perinatale sterfte vanaf 22 weken zwangerschapsduur, namelijk 10,0 per 1000 totaal geborenen (figuur 2). Frankrijk en Letland hebben een perinatale sterfte van respectievelijk 10,9 en 10,5 per 1000 totaal geborenen. Risicofactoren voor perinatale sterfte De belangrijkste risicofactoren voor perinatale sterfte zijn vroeggeboorte, laag geboortegewicht en aangeboren afwijkingen Belangrijk zijn ook meerlingzwangerschap, hogere leeftijd van de moeder en primipariteit. Welke positie neemt Nederland binnen Europa in in de rangorde van deze risicofactoren voor perinatale sterfte? Vroeggeboorte en laag geboortegewicht. In Nederland werd 7,8% van alle geborenen en 7,4% van alle levendgeborenen geboren bij een zwangerschapsduur van < 37 weken. Ook had 6,9% van alle geborenen en 6,4% van alle levendgeborenen een geboortegewicht < 2500 g. Wanneer we er rekening mee houden dat niet alle landen vanaf 22 weken zwangerschap registreren, neemt Nederland een middenpositie in met het percentage vroeggeboorte en het percentage laag geboortegewicht (tabel 3). Aangeboren afwijkingen. Nederland neemt met 5,4 per 1000 in totaal geborenen voor de aangeboren afwijkingen anencefalie en spina bifida een redelijk gunstige positie in. 6 landen konden geen gegevens over aangeboren afwijkingen aanleveren en 4 landen hebben gegevens aangeleverd vanaf 22 in plaats van 20 weken zwangerschap. Karakteristieken zwangere vrouwen. Nederland heeft na Denemarken het laagste percentage jonge moeders (1,6% is jonger dan 20 jaar) en heeft op Ierland, Italië, Spanje en Duitsland na het hoogste percentage oudere moeders (20,4% is ouder dan 35 jaar) (tabel 4). Wat betreft het percentage primiparae zit Nederland met 46,2 in de middenmoot. Spanje scoort het hoogst met 55,6% en Engeland het laagst met 39,4%. Nederland neemt met 20,5 meerlingzwangerschappen per 1000 zwangere vrouwen een hoge positie in de rangorde in. Alleen Cyprus en Denemarken hebben nog meer meerlingzwangerschappen. Peristat-II vergeleken met Peristat-I Zowel de foetale als de vroege neonatale sterfte in Nederland is afgenomen in 5 jaar (tabel 5). De foe tale sterfte vertoont een afname van 7,4 naar 7,0 per 1000 in totaal geborenen en de vroege neonatale sterfte van 3,5 naar 3,0 per 1000 levendgeborenen. De Nederlandse perinatale sterfte is afgenomen van 10,9 per 1000 in totaal geborenen in 1999 naar 10,0 per 1000 in totaal geborenen in De Nederlandse perinatale sterfte ligt dus 8% lager in Peristat-II. Voor 6 van de 15 deelnemende landen uit Peristat-I ontbraken vergelijkbare gegevens over perinatale sterfte. Ook voor de overige 8 landen is een lagere perinatale sterfte waarneembaar in Peristat-II. De afname in perinatale sterfte is sterk in de landen Griekenland, Luxemburg, Portugal en Spanje. In Nederland is de daling minder snel. beschouwing Na de hoge perinatale sterfte van Nederland volgens Peristat-I vonden wij ook in Peristat-II een relatief hoge perinatale sterfte voor Nederland, ditmaal binnen een groep van 26 Europese landen. In Peristat-I had Nederland de hoogste perinatale sterfte vanaf 22 weken zwangerschapsduur en volgens Peristat-II heeft Nederland na Frankrijk en Letland de hoogste perinatale sterfte. Ook gerekend vanaf latere zwangerschapsduur neemt Nederland een relatief ongunstige positie in. De perinatale sterfte in Nederland vertoont een afname tussen 1999 en 2004, maar andere landen hebben een nog snellere afname. De bevinding dat Nederland de hoogste perinatale sterfte had van 15 Europese lidstaten trok destijds veel aandacht. De discussie die volgde op de publicatie van de cijfers richtte zich deels op de vraag of de verschillen met de andere landen reëel zijn. Door verschillen in registraties en door onvolledigheid van de geregistreerde gegevens is het immers soms moeilijk om de perinatale sterfte tussen de landen goed met elkaar te vergelijken. Nog steeds hoge perinatale sterfte. Nederland heeft bij de tweede Europese vergelijking nog steeds een relatief hoge positie in perinatale sterfte. Daarmee is de kans kleiner dat deze positie in de rangorde van Peristat-I een toevalstreffer was. Daarnaast hebben meer landen gegevens aangeleverd vanaf 22 weken zwangerschapsduur. Hierdoor is de interpretatie van de gegevens verbeterd en is de vergelijkbaarheid van sterftecijfers vergroot. Uiteraard blijven er verschillen bestaan tussen de deelnemende landen in registratiesystemen, inclusiecriteria, gegevensbronnen, dekkingsgraad, volledigheid en deelname. De mogelijkheid dat systematische onderregistratie van pasgeborenen plaatsvindt en dat hierdoor bias geïntrodu Ned Tijdschr Geneeskd december;152(50)

6 België: Brussel België: Vlaanderen 6,1 7,0 Cyprus Denemarken 7,9 Duitsland 5,5 Estland 7,9 Finland 5,2 Frankrijk 10,9 Griekenland 6,6 Groot-Brittannië: Engeland en Wales 8,3 Groot-Brittannië: Noord-Ierland Groot-Brittannië: Schotland Hongarije Ierland Italië 8,9 8,9 8,3 8,0 7,4 Letland 10,5 Litouwen 8,4 Luxemburg 4,8 Malta 6,9 Nederland 10,0 Noorwegen Oostenrijk 5,4 5,9 Polen 8,4 Portugal 5,2 Slovenië 7,7 Slowakije Spanje Tsjechië Zweden 4,7 4,9 5,3 4,8 0,0 1,0 4,0 6,0 8,0 10,0 12, perinatale sterfte per 1000 in totaal geborenen figuur 2. Perinatale sterfte per 1000 in totaal geborenen in Europa in Perinatale sterfte is de sterfte vóór of tijdens de geboorte vanaf 22 weken zwangerschapsduur of de sterfte in de eerste 7 dagen na de geboorte. Cyprus had geen gegevens hierover. Het inclusiecriterium voor foetale sterfte was in Hongarije en Engeland en Wales sterfte 24 weken zwangerschapsduur en in Zweden 28 weken. De gegevens van Griekenland zijn uit Ned Tijdschr Geneeskd december;152(50) 2723

7 tabel 3. Incidentie van vroeggeboorte en laag geboortegewicht in Europese landen, weergegeven als percentage van het totaal aantal geborenen en van het aantal levendgeborenen in 2004 land vroeggeboorte (< 37 weken) laag geboortegewicht (< 2500 g) percentage van het percentage van het percentage van het percentage van het totaal aantal geborenen aantal levendgeborenen totaal aantal geborenen aantal levendgeborenen België: Brussel 7,4 7,1 6,8 6,5 België: Vlaanderen 8,2 8,0 6,8 6,5 Cyprus Denemarken 7,2 6,9 5,5 5,3 Duitsland 9,1 8,9 7,3 7,1 Estland 6,1 5,9 4,5 4,3 Finland 7,2 5,6 4,4 4,2 Frankrijk 5,8 6,3 7,2 7,2 Griekenland* 6,3 6,0 8,5 Groot-Brittannië: Engeland en Wales 7,5 7,9 7,6 Groot-Brittannië: Noord-Ierland 8,1 6,6 6,2 5,8 Groot-Brittannië: Schotland 7,0 7,6 7,6 7,2 Hongarije 8,9 8,6 8,6 8,3 Ierland 5,8 5,5 5,3 5,0 Italië 7,2 6,8 6,8 6,7 Letland 6,2 5,7 5,4 5,0 Litouwen 5,6 5,3 5,1 4,7 Luxemburg 6,2 6,0 4,8 4,5 Malta 7,4 7,2 8,0 7,7 Nederland 7,8 7,4 6,9 6,4 Noorwegen 7,3 7,1 5,0 4,8 Oostenrijk 11,6 11,4 7,0 6,8 Polen 7,1 6,8 6,4 6,1 Portugal 7,0 6,8 7,9 7,6 Slovenië 7,4 7,0 6,2 5,8 Slowakije 6,3 7,4 Spanje 8,2 8,0 7,6 7,4 Tsjechië 12,4 12,2 7,0 6,7 Zweden 6,4 6,3 4,3 4,2 = gegeven ontbreekt. *De gegevens van Griekenland zijn over ceerd wordt, is nog steeds aanwezig. Hongarije en Groot- Brittannië registreren vanaf 24 weken zwangerschapsduur en Zweden vanaf 28 weken. Ierland registreert vanaf 500 g geboortegewicht of vanaf 24 weken zwangerschapsduur als het geboortegewicht onbekend is. Zwangerschapsafbrekingen zijn door de meeste landen niet opgenomen in de foetale sterfte. Relatieve onderregistratie van sterfte zal vooral effect hebben op de perinatale sterfte bij vroege zwangerschapsduur. Een groot deel van de Nederlandse foetale sterfte treedt op vóór 28 weken zwangerschapsduur. Echter, ook als we alleen vanaf 28 weken zwangerschapsduur kijken, neemt Nederland geen gunstige positie in. Van de West-Europese landen heeft alleen Frankrijk een hogere perinatale sterfte dan Nederland. In Frankrijk is een sterke toename in foetale sterfte te zien in Peristat-II ten opzichte van Peristat-I. Dit verschil kan waarschijnlijk grotendeels verklaard worden door een verandering in registratie, namelijk vanaf 28 weken zwangerschapsduur in Peristat-I naar 22 weken in Peristat-II. In Frankrijk vinden relatief veel zwangerschapsafbrekingen plaats na 22 weken, wat een extra verklarende factor kan zijn van de toenemende sterfte. Mogelijke oorzaken. De resultaten van Peristat lenen zich niet voor een uitspraak over causaliteit. Hoogstens kunnen ze hypothesen genereren. Meer inzicht in de prevalentie van risicofactoren voor perinatale sterfte en de impact van deze risicofactoren op perinatale sterfte voor Nederland ten opzichte van andere landen kan leiden tot mogelijke verklaringen voor de relatieve hoge perinatale sterfte in Nederland en kan de aanzet zijn tot nader onderzoek. Nederland zit aan de hoge kant van het spectrum wat betreft oudere moeders en meerlingzwangerschappen. Deze twee risicofactoren kunnen waarschijnlijk slechts een deel van de hoge perinatale sterfte in Nederland verklaren Ned Tijdschr Geneeskd december;152(50)

8 tabel 4. Karakteristieken van zwangere vrouwen in Europese landen in 2004 land leeftijd in jaren pariteit meerlingzwangerschappen per 1000 vrouwen; n jonger dan 20; % 35 of ouder; % primipara; % België: Brussel* 2,9 19,0 16,9 België: Vlaanderen 2,1 12,7 47,8 16,0 Cyprus 2,7 13,5 44,5 25,0 Denemarken 1,3 17,3 43,3 23,1 Duitsland 2,9 22,2 49,8 18,2 Estland 8,1 11,4 49,6 12,1 Finland 2,9 19,4 42,3 15,2 Frankrijk 2,6 15,9 43,3 16,1 Griekenland Groot-Brittannië: Engeland en Wales* 7,1 19,1 39,4 15,0 Groot-Brittannië: Noord-Ierland 6,7 19,2 44,3 15,3 Groot-Brittannië: Schotland 7,9 19,4 41,2 14,3 Hongarije 6,9 10,3 46,7 17,4 Ierland 4,1 24,3 40,1 15,4 Italië* 2,1 23,9 12,0 Letland 9,3 11,1 53,1 11,6 Litouwen 6,7 11,8 50,1 11,0 Luxemburg 2,6 19,3 45,1 13,9 Malta 5,8 11,7 51,6 14,6 Nederland 1,6 20,4 46,2 20,5 Noorwegen 2,0 17,1 41,3 18,9 Oostenrijk 4,2 16,8 46,6 15,7 Polen 5,8 9,1 51,3 11,2 Portugal 4,3 17,8 54,2 13,7 Slovenië 1,9 11,8 49,9 17,8 Slowakije 8,1 7,5 44,8 12,2 Spanje 2,7 23,0 55,6 17,8 Tsjechië 3,8 8,2 51,9 18,8 Zweden 1,7 19,9 44,6 13,9 = gegeven ontbreekt. *België (Brussel), Wales en Italië hadden geen gegevens over pariteit. Griekenland had geen gegevens over leeftijd, pariteit en meerlingzwangerschappen. Een beperkende factor in het genereren van hypothesen is dat in Peristat de perinatale sterfte één van de vele uitkomsten is. De perinatale sterfte wordt alleen opgesplitst naar zwangerschapsduur, geboortegewicht en meerlingzwangerschap. Risicofactoren zoals leeftijd, pariteit en aangeboren afwijkingen worden wel gemeten, maar ze worden nog niet afgezet tegen de perinatale sterfte. Andere belangrijke risicofactoren maken geen deel uit van Peristat. Etniciteit en sociaaleconomische status, indicatoren die in Peristat in ontwikkeling zijn, kunnen we nog niet gebruiken. Recente Nederlandse cijfers laten zien dat er een duidelijke relatie bestaat tussen etniciteit en perinatale sterfte Of en in welke mate dit de ongunstige positie van Nederland mede kan verklaren, kunnen wij op basis van de huidige Peristat-cijfers niet zeggen. Ook het relatief terughoudende screeningsbeleid op aangeboren afwijkingen en het relatief conservatieve neonatale beleid kunnen nog steeds een rol spelen. 2 Uit de resultaten blijkt immers dat in Nederland de vroege neonatale sterfte hoog is en de late neonatale sterfte laag. Wanneer we de neonatale sterfte vanaf 28 weken bekijken, heeft Nederland nog steeds geen gunstige positie ten opzichte van andere West-Europese landen. De verschillen in neonatale sterfte zijn minder groot bij de vergelijking vanaf 28 weken, wat waarschijnlijk te verklaren is door het nog zeer terughoudende beleid van neonatologen bij de behandeling van pasgeborenen geboren bij < 26 weken zwangerschapsduur. Een uitgebreidere Europese vergelijking met meerdere risicofactoren voor sterfte zou meer inzicht kunnen bieden. Idealiter zouden we dieper moeten ingaan op de verschillen tussen landen in een multivariaat model waarin perinatale sterfte vergeleken wordt na correctie voor verschillen in risicofactoren. Een dergelijke analyse is met een beperkt aantal factoren en landen uitgevoerd na Peristat-I. Voor een groep van 6 landen, waaronder Nederland, bleek dat na correctie Ned Tijdschr Geneeskd december;152(50) 2725

9 tabel 5. Vergelijking van de gegevens over foetale, vroege neonatale en perinatale sterfte in Europa in 2000 (Peristat-I) en in 2004 (Peristat-II) land foetale sterfte* vroege neonatale sterfte perinatale sterfte per 1000 in totaal geborenen per 1000 levendgeborenen per 1000 in totaal geborenen Peristat-I Peristat-II afname II Peristat-I Peristat-II afname II Peristat-I Peristat-II afname II versus I; versus I; versus I; % % % België: Vlaanderen 4,5 4,1 9 2,2 2,2 0 6,7 6,3 6 Denemarken 5,1 3,3 3,0 9 8,1 Duitsland 3,7 3,5 5 2,0 5,5 Finland 4,0 3,3 18 1,7 2,0 18 5,7 5,3 7 Frankrijk 9,1 2,1 1, ,9 Griekenland 5,7 4,8 16 4,8 1, ,5 6,6 37 Groot-Brittannië: Engeland en Wales 2,8 2,6 7 Groot-Brittannië: Noord-Ierland 6,3 2,7 2,6 4 8,9 Groot-Brittannië: Schotland 6,7 2,9 2,2 24 8,9 Ierland 5,3 5,4 2 3,2 2,7 16 8,5 8,1 5 Italië 5,4 2,7 2,0 26 7,4 Luxemburg 5,5 3,1 44 1,6 1,6 0 7,1 4,7 34 Nederland 7,4 7,0 5 3,5 3, ,9 10,0 8 Oostenrijk 3,6 3,7 3 2,2 1,7 23 5,8 5,4 7 Portugal 5,8 3,8 34 2,5 1,7 32 8,3 5,5 34 Spanje 5,2 3,2 38 1,5 1,7 13 6,7 4,9 27 Zweden 1,7 1,6 6 = gegeven ontbreekt. *Foetale sterfte is de sterfte vóór of tijdens de geboorte per 1000 in totaal geborenen vanaf 22 weken zwangerschapsduur. Vroege neonatale sterfte is de sterfte in de eerste week na geboorte per 1000 levendgeborenen vanaf 22 weken zwangerschapsduur. Perinatale sterfte is de sterfte vóór of tijdens de geboorte of de sterfte in de eerste 7 dagen na de geboorte per 1000 in totaal geborenen vanaf 22 weken zwangerschapsduur. In Peristat-I was het inclusiecriterium voor foetale sterfte van Denemarken, Frankrijk en Zweden sterfte vanaf 28 weken zwangerschapsduur, van Groot-Brittannië vanaf 24 weken en van Italië vanaf 180 dagen. In Peristat-II hadden Engeland en Wales een inclusiecriterium voor foetale sterfte vanaf 24 weken zwangerschapsduur en Zweden vanaf 28 weken. voor pariteit, leeftijd en meerlingzwangerschap de rangorde in perinatale sterfte niet of nauwelijks veranderde. 15 Mogelijk was het aantal risicofactoren waarvoor werd gecorrigeerd te beperkt. Het Nederlandse zorgsysteem. Het Nederlandse verloskundige systeem, met de thuisbevalling en de zelfstandige rol van de verloskundige, is uniek in de wereld. Na de publicatie van de resultaten van Peristat-I is veel discussie geweest over de mogelijke bijdrage van ons verloskundige systeem aan de relatief hoge sterfte. In de media kwamen vooral de risico s van de thuisbevalling ter sprake. In een recente publicatie werd een verband gelegd tussen perinatale sterfte en geboorte tijdens de nacht versus de dag. 16 De onderzoekers zagen een samenhang tussen het tijdstip van de bevalling, de grootte van het centrum waar de bevalling plaatsvond en de uitkomst. De indicator grootte van het centrum is in Peristat-II opgenomen, maar werd gezien de unieke positie van het Nederlandse verloskundige systeem door de Nederlandse Peristat-stuurgroep niet vergelijkbaar genoeg geacht om in de Europese rapportage op te nemen. Of het Nederlandse zorgsysteem kan verbeteren en of daarmee de sterfte kan afnemen, kunnen we op basis van de Peristat-bevindingen niet concluderen. Recentelijk heeft minister Klink van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in een brief aan de Tweede Kamer een aantal beleidsmaatregelen aangekondigd om de perinatale sterfte te verlagen ( ketenzorg-zwangerschap-en-geboorte.asp). Deze maatregelen zijn waarschijnlijk een stap in de goede richting, maar op basis van de huidige cijfers kunnen we niet concluderen of deze maatregelen voldoende zijn om het doel van de minister te bereiken. Als de vergelijking tussen Europese landen structureel wordt voortgezet zal de betrouwbaarheid en de bruikbaarheid van de bevindingen toenemen. Het is van belang dat uitkomsten (zoals foetale en neonatale sterfte), demogra fische factoren (zoals leeftijd van de moeder) en risicofactoren (zoals aangeboren afwijkingen) met voldoende nauwkeu righeid en op een vergelijkbare manier worden vastgelegd Ned Tijdschr Geneeskd december;152(50)

10 conclusie Vijf jaar na het verschijnen van de cijfers uit Peristat-I heeft Nederland nog steeds een ongunstige positie in de Europese rangorde van perinatale sterfte. Ook bij vergelijking met goed registrerende landen en bij vergelijking van de resultaten vanaf 28 weken zwangerschapduur, scoort Nederland beneden de maat. Ook bij de tweede Europese vergelijking kunnen we niet met zekerheid vaststellen wat de oorzaak is van deze positie. Peristat-cijfers kunnen we niet gebruiken voor het aantonen van causale verbanden tussen risicofactoren en perinatale sterfte, maar deze cijfers helpen wel bij het genereren van hypothesen. Wel lijkt het ons steeds onwaarschijnlijker dat de plaats in de rangorde alleen aan registratieverschillen is toe te schrijven. Het is tijd dat de perinatale gezondheid en de verloskundige zorg in Nederland de speerpunten worden van onderzoek. Te lang hebben we aangenomen dat ons land op dit gebied goed presteert, zonder dat daar een cijfermatige onderbouwing voor was. Nederlandse baby s krijgen wellicht niet de start die ze zouden moeten krijgen. Wij vinden dat onderzoekers, beleidsmakers en zorgverleners zich de komende jaren optimaal moeten inspannen om uit te vinden of dat zo is en dat zij vervolgens maatregelen moeten treffen die nodig zijn om verbeteringen te bereiken. Belangenconflict: geen gemeld. Financiële ondersteuning: geen gemeld. Aanvaard op 3 november 2008 Literatuur 1 EURO-PERISTAT project in collaboration with SCPE, EUROCAT and EURONEONET. European perinatal health report. Better statistics for better health for pregnant women and their babies in [ter perse]. 2 Buitendijk SE, Nijhuis JG. Hoge perinatale sterfte in Nederland in vergelijking tot de rest van Europa. Ned Tijdschr Geneeskd. 2004; 148: Buitendijk S, Zeitlin J, Cuttini M, Langhoff-Roos J, Bottu J. Indicators of fetal and infant health outcomes. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2003;111 Suppl 1:S Achterberg PW. Met de besten vergelijkbaar? Internationale verschillen in sterfte rond de geboorte. Rapportnr Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; Achterberg PW, Waelput AJM. Recente perinatale sterftetrends in Nederland: Zicht op verbetering? Rapportnr / Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; Ravelli ACJ, Eskes M, Tromp M, Huis AM van, Steegers EAP, Tamminga P, et al. Perinatale sterfte in Nederland gedurende ; risicofactoren en risicoselectie. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152: Bais JM, Eskes M, Bonsel GJ. Determinanten van hoge Nederlandse perinatale sterfte onderzocht in een complete regionale cohort, Ned Tijdschr Geneeskd. 2004;148: Treffers PE. Veertig jaar discussie over perinatale sterfte in Nederland. Ned Tijdschr Geneeskd. 2004;148: Zeitlin J, Wildman K, Bréart G, Alexander S, Barros H, Blondel B, et al. Selecting an indicator set for monitoring and evaluating perinatal health in Europe: criteria, methods and results from the PERISTAT project. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2003;111: Zeitlin J, Wildman K, Bréart G, Alexander S, Barros H, Blondel B, et al. PERISTAT: indicators for monitoring and evaluating perinatal health in Europe. Eur J Public Health. 2003;13(3 Suppl): Méray N, Reitsma JB, Ravelli AC, Bonsel GJ. Probabilistic record linkage is a valid and transparent tool to combine databases without a patient identification number. J Clin Epidemiol. 2007;60: Tromp M, Ravelli AC, Méray N, Reitsma JB, Bonsel GJ. An efficient validation method of probabilistic record linkage including readmissions and twins. Methods Inf Med. 2008;47: Mohangoo AD, Anthony S, Detmar SB, Buitendijk SE. Aangeboren afwijkingen in Nederland : gebaseerd op de landelijke verloskunde en neonatologie registraties. Rapportnr KvL/JPB Leiden: TNO Kwaliteit van Leven, Preventie en Zorg; Waelput AJM, Achterberg PW. Etniciteit en zorg rond zwangerschap en geboorte: een verkenning van Nederlands onderzoek. Rapportnr /2007. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; Anthony S, Jacobusse GW, Pal-de Bruin KM van der, Buitendijk SE, Zeitlin J. Do differences in maternal age, parity and multiple births explain variations in fetal and neonatal mortality rates in Europe? Results from the EURO-PERISTAT project. EURO-PERISTAT Working Group on risk factors. Pediatr Perinat Epidemiol. [ter perse]. 16 Visser GHA, Steegers EAP. Beter baren. Med Contact. 2008;63:96. Abstract Higher perinatal mortality in the Netherlands than in other European countries: the Peristat-II study Objective. Comparison of perinatal mortality in the Netherlands with that in other European countries (Peristat-II), and with data collected 5 years previously (Peristat-I). Design. Descriptive study. Method. Indicators of perinatal mortality which were developed for Peristat-I were used again in Peristat-II. Data on perinatal mortality in 2004 were delivered by 26 European countries. The Dutch data originated from national registers of midwives and gynaecologists and the National Neonatology Register. Results. In Peristat-I, from 22 weeks gestation, the Netherlands had the highest fetal mortality rate (7.4 per 1,000 total number of births). Furthermore, after Greece, the Netherlands had the highest early neonatal mortality rate (3.5 per 1,000 live births). In Peristat-II from 22 weeks gestation, after France, the Netherlands had the highest fetal mortality rate (7.0 per 1,000 total number of births). Of all western European countries, the Netherlands had the highest early neonatal mortality rate (3.0 per 1,000 live births). Over the past 5 years the perinatal mortality rate in the Netherlands has dropped from 10.9 to 10.0 per 1,000 total births but this drop has been faster in other countries. Conclusion. The Netherlands has a relatively high number of older mothers and multiple pregnancies, but this only partly explains the high Dutch perinatal mortality rate which still ranks unfavourably in the Europ ean tables. More research is necessary to gain insight into the prevalence of risk factors for perinatal mortality compared with other European countries. In addition, perinatal health and the quality of perinatal healthcare deserve a more prominent position in Dutch research programmes. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152: Ned Tijdschr Geneeskd december;152(50) 2727

Het Euro-Peristat-project

Het Euro-Peristat-project Hoofdstuk 1 Het Euro-Peristat-project Frank Muller, Nijmegen Ashna Mohangoo, Simone Buitendijk, Anita Ravelli, Chantal Hukkelhoven, Greta Rijninks-van Driel, Pieter Tamminga en Jan Nijhuis Op 11 december

Nadere informatie

Foetale sterfte. Hoofdstuk 4 PERISTAT II

Foetale sterfte. Hoofdstuk 4 PERISTAT II l Tweelingen Percentage naar wijze van bevalling Vaginaal Keizersnede Spontaan Instrumenteel Totaal Gepland Spoed Totaal 42,0 6,4 48,4 -- -- 51,6 40,7 6,3 47,0 33,1 19,9 53,0 35,2 7,0 42,2 36,8 21,1 57,8

Nadere informatie

Neonatale uitkomsten. Hoofdstuk 5 PERISTAT II

Neonatale uitkomsten. Hoofdstuk 5 PERISTAT II causaliteit. Ook is de mogelijkheid om hypothesen te genereren beperkt, omdat de sterfte niet wordt afgezet tegen risicofactoren als leeftijd, pariteit en etniciteit. Nederland zit aan de hoge kant van

Nadere informatie

Karakteristieken van zwangere vrouwen en de zwangerschap in Europees perspectief

Karakteristieken van zwangere vrouwen en de zwangerschap in Europees perspectief Hoofdstuk 2 Karakteristieken van zwangere vrouwen en de zwangerschap in Europees perspectief Chantal Hukkelhoven, Ashna Mohangoo, Jan Nijhuis, Anita Ravelli, Greta Rij-ninks-van Driel, Pieter Tamminga

Nadere informatie

Perinatale sterfte verschillen naar zorgregio s in Nederland

Perinatale sterfte verschillen naar zorgregio s in Nederland Perinatale sterfte verschillen naar zorgregio s in Nederland Anita CJ Ravelli, AMC afdeling Klinische Informatiekunde Mede namens: Martine Eskes, Jan Jaap HM Erwich, Hens AA Brouwers, Erna Kerkhof, Joris

Nadere informatie

Nederlandse perinatale sterfte daalt

Nederlandse perinatale sterfte daalt Concept persbericht 23052013 EMBARGO TOT MAANDAG 27 MEI 2013 00.01 UUR De internationale positie verbetert: Nederlandse perinatale sterfte daalt MAASTRICHT, 26 mei 2013 De perinatale sterfte (sterfte rond

Nadere informatie

mw.dr. J. Dijs-Elsinga (PRN), mw. C. de Vries (PRN) mw.dr. E. de Miranda (KNOV), mw.dr. A.C.J. Ravelli (AMC), dhr. P.

mw.dr. J. Dijs-Elsinga (PRN), mw. C. de Vries (PRN) mw.dr. E. de Miranda (KNOV), mw.dr. A.C.J. Ravelli (AMC), dhr. P. Betreft: Perinatale Zorg in Nederland Auteur Redactie Tabellen, figuren en bijlagen Stichting Perinatale Registratie Nederland dhr.dr. H.A.A. Brouwers (NVK), dhr.prof.dr. H.W. Bruinse (NVOG), mw.dr. J.

Nadere informatie

Autodiefstal Diefstal uit auto Diefstal van motor Fietsendiefstal Inbraak

Autodiefstal Diefstal uit auto Diefstal van motor Fietsendiefstal Inbraak Bijlage 4 621 Tabellen bij hoofdstuk 9 Tabel 9.1 Aantal ondervonden misdrijven per land en naar type delict (per 100 respondenten) Autodiefstal Diefstal uit auto Diefstal van motor Fietsendiefstal Inbraak

Nadere informatie

Roken tijdens de zwangerschap en het geven van borstvoeding

Roken tijdens de zwangerschap en het geven van borstvoeding Hoofdstuk 9 Roken tijdens de zwangerschap en het geven van borstvoeding Caren Lanting, Ashna Mohangoo, Simone Buitendijk en Ko van Wouwe Nieuw in Peristat-II zijn gegevens over het stoppen met roken tijdens

Nadere informatie

Bijlage B4. Eerste treden op de arbeidsmarkt. Freek Bucx

Bijlage B4. Eerste treden op de arbeidsmarkt. Freek Bucx Bijlage B4 Eerste treden op de arbeidsmarkt Freek Bucx Inhoud Tabel B4.1... 3 Tabel B4.2... 4 Tabel B4.3... 5 Tabel B4.4... 6 Tabel B4.5... 7 Tabel B4.6... 8 Bijlage B4 Eerste treden op de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2013

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2013 Betreft: Perinatale Zorg in Nederland Auteur Redactie Tabellen, figuren en bijlagen Stichting Perinatale Registratie Nederland dhr.dr. H.A.A. Brouwers (NVK), dhr.prof.dr. H.W. Bruinse (NVOG), mw.dr. J.

Nadere informatie

Perinatale sterfte en morbiditeit bij geplande thuisbevallingen en poliklinische bevallingen*

Perinatale sterfte en morbiditeit bij geplande thuisbevallingen en poliklinische bevallingen* Onderzoek Perinatale sterfte en morbiditeit bij geplande thuisbevallingen en poliklinische bevallingen* Ank de Jonge, Birgit Y. van der Goes, Anita C.J. Ravelli, Marianne P. Amelink-Verburg, Ben Willem

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

Hoe Europeanen denken over biotechnologie en genetisch gemodificeerd voedsel in 2005

Hoe Europeanen denken over biotechnologie en genetisch gemodificeerd voedsel in 2005 Eens in de drie jaar wordt in de Europese Unie onderzoek verricht naar de publieksopvattingen over biotechnologie. Eind 05 zijn in totaal 25.000 respondenten in de 25 lidstaten van de EU ondervraagd. Hier

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

Perinatale sterfteverschillen in Amsterdam

Perinatale sterfteverschillen in Amsterdam Onderzoek Perinatale sterfteverschillen in Amsterdam Anita C.J. Ravelli, Eric A.P. Steegers, Greta C. Rijninks-van Driel, Ameen Abu-Hanna, Martine Eskes, Arnoud P. Verhoeff, Simone E. Buitendijk, Karien

Nadere informatie

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2010

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2010 Betreft: Perinatale Zorg in Nederland Auteur Redactie Tabellen, figuren en bijlagen Stichting Perinatale Registratie Nederland dhr.dr. H.A.A. Brouwers (NVK), dhr.prof.dr. H.W. Bruinse (NVOG), mw.dr. J.

Nadere informatie

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2009

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2009 Betreft: Perinatale Zorg in Nederland Auteur Stichting Perinatale Registratie Nederland Redactie dhr.dr. H.A.A. Brouwers (NVK), dhr.prof.dr. H.W. Bruinse (NVOG), mw.dr. J. Dijs-Elsinga (PRN), mw. A.M.

Nadere informatie

Provinciale verschillen in perinatale sterfte en reistijd tot ziekenhuis

Provinciale verschillen in perinatale sterfte en reistijd tot ziekenhuis Onderzoek Provinciale verschillen in perinatale sterfte en reistijd tot ziekenhuis Anita C.J. Ravelli, Greta C. Rijninks-van Driel, Jan Jaap H.M. Erwich, Ben Willem J. Mol, Hens A.A. Brouwers, Ameen Abu

Nadere informatie

Gebruik gegevens werkgroep RGI toepassing door GGD Groningen. 19 juni 2014 t.b.v. vakgroep Epidemiologie contact:

Gebruik gegevens werkgroep RGI toepassing door GGD Groningen. 19 juni 2014 t.b.v. vakgroep Epidemiologie contact: Gebruik gegevens werkgroep RGI toepassing door GGD Groningen 19 juni 2014 t.b.v. vakgroep Epidemiologie contact: jan.broer@ggd.groningen.nl Werkgroep Regionale Gezondheid Informatie (RGI) Joost Bernsen

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

Perinatale Zorg in Nederland

Perinatale Zorg in Nederland Perinatale Zorg in Nederland 2002 Inhoud Proloog 5 Introductie 6 Leeswijzer 7 Hoofdstuk 1 Vrouwen bevallen in 2002 9 Tabel 1.1 Bevallen vrouwen naar eenling/meerling en pariteit in 2002 11 Tabel 1.2 Bevallen

Nadere informatie

De aanpak van perinatale sterfte in Nederland

De aanpak van perinatale sterfte in Nederland Perspectief De aanpak van perinatale sterfte in Nederland Uitkomsten van een systematisch expert-onderzoek Jashvant Poeran, Eric A.P. Steegers en Gouke J. Bonsel In 2009 kondigde de toenmalige minister

Nadere informatie

Perinatale Zorg in Nederland. Perinatal Care in the Netherlands. Perinatale Zorg. in Nederland

Perinatale Zorg in Nederland. Perinatal Care in the Netherlands. Perinatale Zorg. in Nederland Informatie Informatie uit de Perinatale Registratie kan schriftelijk worden aangevraagd bij de Stichting Perinatale Registratie Nederland. Een formulier voor een gegevensaanvraag, met vermelding van de

Nadere informatie

J.J. Zwart, A.D. Mohangoo, G.C. Rijninks-van Driel, S.E. Buitendijk en J. van Roosmalen

J.J. Zwart, A.D. Mohangoo, G.C. Rijninks-van Driel, S.E. Buitendijk en J. van Roosmalen NEDERLANDS TIJDSCHRIFT VOOR OBSTETRIE EN GYNAECOLOGIE Het NTOG is het officiële tijdschrift van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) en de Dutch Society of Perinatal Medicine.

Nadere informatie

Europese feestdagen 2017

Europese feestdagen 2017 Januari - Februari - Maart Bestemming Januari Februari Maart Nederland (NL) 01-01 Bestemming Januari Februari Maart België (BE) 01-01 Bosnie en Herzegovina (BA) 01-03 Bulgarije (BG) 01-01 03-03 Denemarken

Nadere informatie

Trends in de jaren

Trends in de jaren 200501 - december 14-12-2005 14:14 Pagina 20 Kwaliteit van leven Sabine Anthony, Marianne P. Amelink-Verburg, Pien M. Offerhaus, Karin M. van der Pal-de Bruin Inleiding Het hoge percentage thuisbevallingen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 29 407 Vrij verkeer werknemers uit de nieuwe EU lidstaten Nr. 162 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 7 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2015 Nr. 4 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

Opzet. Methode. Inleiding. Resultaten. Conclusie. Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli

Opzet. Methode. Inleiding. Resultaten. Conclusie. Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli Een kwart van de aterme perinatale sterfte betreft SGA (

Nadere informatie

Trends in determinanten van perinatale sterfte in Nederland

Trends in determinanten van perinatale sterfte in Nederland Trends in determinanten van perinatale sterfte in Nederland K.M. van der Pal-de Bruin, 1 A.D. Mohangoo, 1 P.W. Achterberg, 2 S.E. Buitendijk 3 Perinatale sterfte is een belangrijke indicator van de kwaliteit

Nadere informatie

Thema 2 Om ons heen. Samenvatting. Meander Samenvatting groep 7. Landschappen. Klimaten. Samenwerking. de regering. Onder de loep.

Thema 2 Om ons heen. Samenvatting. Meander Samenvatting groep 7. Landschappen. Klimaten. Samenwerking. de regering. Onder de loep. Meander Samenvatting groep 7 Thema 2 Om ons heen Samenvatting Landschappen Landschappen in Europa zijn heel verschillend. Nederland is een heel vlak land. Frankrijk is een land met heuvels en bergen. Zweden

Nadere informatie

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2014

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2014 Betreft: Perinatale Zorg in Nederland Auteur Redactie Tabellen, figuren en bijlagen Perined mw.dr. J. Dijs-Elsinga (Perined), dhr.dr. F. Groenendaal (NVK), mw. A.M. van Huis (KNOV), mw.dr. E. de Miranda

Nadere informatie

Tabel 1: Economische indicatoren (1)

Tabel 1: Economische indicatoren (1) Tabel 1: Economische indicatoren (1) Grootte van de Openheid van de Netto internationale Saldo op de lopende rekening (% economie (in economie (Export + BBP per hoofd, nominaal (EUR) BBP per hoofd, nominaal,

Nadere informatie

nr. 811 van TOM VAN GRIEKEN datum: 10 augustus 2015 aan JO VANDEURZEN Kinderbijslag - Kinderen die worden opgevoed in het buitenland

nr. 811 van TOM VAN GRIEKEN datum: 10 augustus 2015 aan JO VANDEURZEN Kinderbijslag - Kinderen die worden opgevoed in het buitenland SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 811 van TOM VAN GRIEKEN datum: 10 augustus 2015 aan JO VANDEURZEN VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Kinderbijslag - Kinderen die worden opgevoed in het buitenland

Nadere informatie

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2013

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2013 Betreft: Perinatale Zorg in Nederland Auteur Redactie Tabellen, figuren en bijlagen Stichting Perinatale Registratie Nederland dhr.dr. H.A.A. Brouwers (NVK), dhr.prof.dr. H.W. Bruinse (NVOG), mw.dr. J.

Nadere informatie

Perinatale sterfte en morbiditeit bij geplande thuisbevallingen en poliklinische bevallingen

Perinatale sterfte en morbiditeit bij geplande thuisbevallingen en poliklinische bevallingen Perinatale sterfte en morbiditeit bij geplande thuisbevallingen en poliklinische bevallingen Ank de Jonge, Birgit Y. van der Goes, Anita C.J. Ravelli, Marianne P. Amelink-Verburg, Ben Willem Mol, Jan G.

Nadere informatie

Doelstellingen (2002/2007) van de Staten-Generaal van de Verkeersveiligheid

Doelstellingen (2002/2007) van de Staten-Generaal van de Verkeersveiligheid Doelstellingen (2002/) van de Staten-Generaal van de Verkeersveiligheid -50% 50% doden op de Belgische wegen/max. 750 doden 30 dagen Referentiecijfer 1500 = afgerond gemiddeld aantal doden 30 dagen 1998-2000

Nadere informatie

de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van de Europese Commissie

de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van de Europese Commissie Raad van de Europese Unie Brussel, 23 mei 2017 (OR. en) 9601/17 ADD 4 JAI 537 ASIM 57 CO EUR-PREP 27 BEGELEIDENDE NOTA van: ingekomen: 17 mei 2017 aan: de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de

Nadere informatie

The Lancet Midwifery Series

The Lancet Midwifery Series The Lancet Midwifery Series Een artikelenreeks over de invloed van verloskundigenzorg op vrouwen en hun pasgeborenen, gezinnen, families en gemeenschappen Joke Klinkert, verloskundige, MPH, directeur EVAA

Nadere informatie

Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit

Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit In 2012 bereikte het tienerouderschapscijfer in Vlaanderen een historisch laagterecord van 6 bevallingen per 1000 tieners (15-19 jaar). Ook in

Nadere informatie

de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van de Europese Commissie

de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van de Europese Commissie Raad van de Europese Unie Brussel, 12 februari 2016 (OR. en) 6056/16 ADD 4 BEGELEIDENDE NOTA van: ingekomen: 10 februari 2016 aan: JAI 94 ASIM 14 RELEX 101 FRONT 66 CADREFIN 8 ENFOPOL 33 PROCIV 5 VISA

Nadere informatie

Hoge perinatale sterfte in Nederland in vergelijking tot de rest van Europa

Hoge perinatale sterfte in Nederland in vergelijking tot de rest van Europa abstract Forty years of discussion about perinatal mortality in the Netherlands. In the recently published Peristat study, in which perinatal mortality in the countries of the European Union is compared,

Nadere informatie

Een gezonde start? Sterfte rond de geboorte in Nederland: trends en oorzaken vanuit internationaal perspectief. PW Achterberg, PGN Kramers Maart 2001

Een gezonde start? Sterfte rond de geboorte in Nederland: trends en oorzaken vanuit internationaal perspectief. PW Achterberg, PGN Kramers Maart 2001 research for man and environment RIJKSINSTITUUT VOOR VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU NATIONAL INSTITUTE OF PUBLIC HEALTH AND THE ENVIRONMENT RIVM rapport 271558 003 Sterfte rond de geboorte in Nederland: trends

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 66 (1991) Nr. 6 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2014 Nr. 39 A. TITEL Overeenkomst betreffende samenwerking en een douane-unie tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten,

Nadere informatie

Gewoonlijk verblijvende bevolking (Usual residence population - Urespop) Kees Prins, projectleider Urespop

Gewoonlijk verblijvende bevolking (Usual residence population - Urespop) Kees Prins, projectleider Urespop Gewoonlijk verblijvende bevolking (Usual residence population - Urespop) Kees Prins, projectleider Urespop 1. BRP bron voor demografische statistieken 2. Demografische statistieken volgens Europese verordening

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 9 november 2017 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 9 november 2017 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 9 november 2017 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2017/0274 (E) 13588/17 ACP 119 FIN 647 PTOM 20 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: BESLUIT VAN DE

Nadere informatie

een oude registratie in een nieuwe tijd still lessons to be learned

een oude registratie in een nieuwe tijd still lessons to be learned still lessons to be learned Joyce Dijs Anne Marieke Schiere Ger de Winter Stichting PRN still lessons to be learned een oude registratie Registratie en Stichting zorgketen en informatievoorziening spiegelinformatie

Nadere informatie

Perinatale Zorg in in Nederland. 2007 Perinatal Care in in the the Netherlands

Perinatale Zorg in in Nederland. 2007 Perinatal Care in in the the Netherlands Perinatale Zorg in in Nederland Perinatal Care in in the the Netherlands Perinatale Zorg in Nederland 1 Inhoud Proloog 3 Samenvatting 5 Introductie 16 Leeswijzer 18 Hoofdstuk 1 Vrouwen bevallen in 21 Hoofdstuk

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

België Bulgarije Cyprus Denemarken. 120 km/u 130 km/u 100 km/u 130 km/u. fluohesje in de auto verplicht ja ja nee nee

België Bulgarije Cyprus Denemarken. 120 km/u 130 km/u 100 km/u 130 km/u. fluohesje in de auto verplicht ja ja nee nee België Bulgarije Cyprus Denemarken 120 km/u 130 km/u 100 km/u 130 km/u van 1/11 tot 1/3 enkel in tunnel bij Antwerpen tol op "Storebæltsbroen" en "Øresundsbroen" Liefkenshoektunnel: 4,60-5,50 naargelang

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 43 (1998) Nr. 4 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2010 Nr. 115 A. TITEL Protocol bij het Verdrag van 1979 betreffende grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand,

Nadere informatie

Zuivelproductie per land 2015 Dairy production by country

Zuivelproductie per land 2015 Dairy production by country Zuivelproductie per land 2015 Melkaanvoer en productie EU-28 2015 Milk deliveries and production EU-28 index: 2014=100 EU-28 jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec cumulatief index Melkaanvoer

Nadere informatie

Tariefplan: Kruidvat Mobiel voor 1 juli Nationaal

Tariefplan: Kruidvat Mobiel voor 1 juli Nationaal Tariefplan: Kruidvat Mobiel voor 1 juli 2013 Je kan gratis naar dit tariefplan overstappen. Nationaal Bellen in Nederland Prijs in Euro Duur * Vaste net Kruidvat Mobiel 0,05 Per minuut mobiel van andere

Nadere informatie

Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt. Adja Waelput. 8 juni 2015, UMCG

Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt. Adja Waelput. 8 juni 2015, UMCG Healthy Pregnancy 4 All vroege start, lang profijt Adja Waelput 8 juni 2015, UMCG Gezond ouder worden gebeurt in de baarmoeder en die verschillen zijn er al vanaf de geboorte Perinatale sterfte 2000-2008

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.6.2011 COM(2011) 352 definitief VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Tweede

Nadere informatie

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities in Early Childhood Health The Generation R Study Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Sociaal-economische gezondheidsverschillen vormen een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 26 november 2010

ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 26 november 2010 ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 26 november 2010 Meer personen op de arbeidsmarkt in de eerste helft van 2010. - Nieuwe cijfers Enquête naar de Arbeidskrachten, 2 de

Nadere informatie

* In welke land ben je de afgelopen vijf jaar op vakantie geweest?

* In welke land ben je de afgelopen vijf jaar op vakantie geweest? * In welke land ben je de afgelopen vijf jaar op vakantie geweest? 1 Frankrijk 11 Denmark 21 Cyprus 2 België 12 Tsjechië 22 Slowakije 3 Duitsland 13 Zweden 23 Letland 4 Spanje 14 Ierland 24 Estland 5 Italië

Nadere informatie

DEEL 1: Mobiliteit en Verkeersveiligheid in Vlaanderen. Universiteit Hasselt Bachelor- en master Verkeerskunde

DEEL 1: Mobiliteit en Verkeersveiligheid in Vlaanderen. Universiteit Hasselt Bachelor- en master Verkeerskunde DEEL 1: Mobiliteit en Verkeersveiligheid in Vlaanderen Universiteit Hasselt Bachelor- en master Verkeerskunde www.uhasselt.be/verkeerskunde Algemene situatie Wereldwijd: ± 1 milj. verkeersdoden/jaar 11

Nadere informatie

Perinatale Zorg in Nederland

Perinatale Zorg in Nederland Perinatale Zorg in Nederland 2001 Inhoud Proloog 3 Introductie 4 Hoofdstuk 1 Vrouwen bevallen in 2001 7 Hoofdstuk 2 Geboren kinderen 21 Hoofdstuk 3 Perinatale sterfte 33 Hoofdstuk 4 Foetale sterfte 37

Nadere informatie

'' ( % %$ # ) "& & * %+ +, "& #$ $ " # % " & ' - " &"'& *.& +$ ( ) ( * ( + # (# * -. ( )&' "& +/ # /0 1 # $ 1 " -+ 2 $ 3 3 4 ( 2 ) 3 (( 2 3 (#

'' ( % %$ # ) & & * %+ +, & #$ $  # %  & ' -  &'& *.& +$ ( ) ( * ( + # (# * -. ( )&' & +/ # /0 1 # $ 1  -+ 2 $ 3 3 4 ( 2 ) 3 (( 2 3 (# ! #$%$ & '' ( % %$ # ) & & * %+! # +, & #$ $ # % & ' - &'& *.& +$ ( ) ( * ( + ((, # (# * -. ( )&' & +/ # /0 1 # $ 1 0, && -+ 2 $ 3 3 4 ( 2 ) 3 (( 2 3 (# 1 2' -0 ' (2 ' $ (' -/ ( '' & 0 5+66/78 ) 8 + 0,

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

Deel 8 INTERNATIONALE VERGELIJKING

Deel 8 INTERNATIONALE VERGELIJKING Deel INTERNATIONALE VERGELIJKING INTERNATIONALE VERGELIJKING Internationale onderwijsstatistieken zijn gebaseerd op een standaardterminologie, standaardconcepten, -definities en -classificaties, en dit

Nadere informatie

Toerisme in cijfers Tourism in figures XL

Toerisme in cijfers Tourism in figures XL www.milo-profi.com 2014 Toerisme in cijfers Tourism in figures XL overnachtingen huurlogies via verhuurkantoren aan de kust 2014 overnight stays in accommodations for rent by rental agencies at the coast

Nadere informatie

Mortaliteit en morbiditeit van aterme pasgeborenen op de neonatale intensivecareunit in de regio Utrecht

Mortaliteit en morbiditeit van aterme pasgeborenen op de neonatale intensivecareunit in de regio Utrecht Onderzoek Mortaliteit en morbiditeit van aterme pasgeborenen op de neonatale intensivecareunit in de regio Utrecht Annemieke C.C. Evers, Jeanette van Leeuwen, Anneke Kwee, Hens A.A. Brouwers, Corine Koopman-Esseboom,

Nadere informatie

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2015

Betreft: Perinatale Zorg in Nederland 2015 Betreft: Perinatale Zorg in Nederland Auteur Perined Tabellen, figuren en bijlagen mw.dr. A.E. van Dijk, mw.dr. J. Dijs-Elsinga, mevr.dr. E. de Miranda, Bestuur Perined: dhr. drs. J.H. Blaauw, dhr. dr.

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0298 (E) 14563/14 ACP 166 FIN 764 PTOM 51 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de

Nadere informatie

Deel 8. internationale vergelijking

Deel 8. internationale vergelijking Deel internationale vergelijking INTERNATIONALE VERGELIJKING Internationale onderwijsstatistieken zijn gebaseerd op een standaardterminologie, standaardconcepten, -definities en -classificaties, en dit

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Deel 8 INTERNATIONALE VERGELIJKING

Deel 8 INTERNATIONALE VERGELIJKING Deel INTERNATIONALE VERGELIJKING INTERNATIONALE VERGELIJKING Internationale onderwijsstatistieken zijn gebaseerd op een standaardterminologie, standaardconcepten, -definities en -classificaties, en dit

Nadere informatie

Grootstedelijke perinatale gezondheid Aanvalsplan Perinatale Sterfte Rotterdam

Grootstedelijke perinatale gezondheid Aanvalsplan Perinatale Sterfte Rotterdam Grootstedelijke perinatale gezondheid Aanvalsplan Perinatale Sterfte Rotterdam Eric A.P. Steegers, Verloskunde en Prenatale Geneeskunde, Erasmus MC, Rotterdam Rotterdam circa 9000 zwangeren per jaar 5000

Nadere informatie

AEG deel 3 Naam:. Klas:.

AEG deel 3 Naam:. Klas:. AEG deel 3 Naam:. Klas:. 1-Video Grensverleggend Europa; Het moet van Brussel. a-in welke Europese stad staat Jan Jaap v.d. Wal? b-beschrijf in het kort waarom een betere Europese samenwerking nodig was.

Nadere informatie

Resultaten VVNH monitoring 2008

Resultaten VVNH monitoring 2008 Resultaten VVNH monitoring 2008 Resultaten totaal In totaal is er door de leden van de VVNH in 2008 iets minder dan 2,3 miljoen m 3 naaldhout, hardhout en plaatmateriaal door de respondenten geïmporteerd.

Nadere informatie

Internet weekbundel EU 50 MB 4,13 7 dagen geldig. 50 minuten 6,20 7 dagen geldig. Internet weekbundel EU 50 MB 4 7 dagen geldig

Internet weekbundel EU 50 MB 4,13 7 dagen geldig. 50 minuten 6,20 7 dagen geldig. Internet weekbundel EU 50 MB 4 7 dagen geldig Nieuwe roamingbundels voor voordelig bellen en internetten in de EU Om ook in de EU voordelig gebruik te kunnen maken van de mobiele telefoon, biedt Telfort Zakelijk vanaf 1 september 2013 twee interessante

Nadere informatie

Het internationaal vervoeren van afvalstoffen. Weinig grenzen; grenzeloze verplichtingen

Het internationaal vervoeren van afvalstoffen. Weinig grenzen; grenzeloze verplichtingen Het internationaal vervoeren van afvalstoffen Weinig grenzen; grenzeloze verplichtingen Kaderrichtlijn 2008/98/EG Artikel 26 Registratie Wanneer in de hierna volgende gevallen geen vergunningsvereisten

Nadere informatie

Sabine Heijning. het Notarieel Bureau. voor vragen:

Sabine Heijning. het Notarieel Bureau.  voor vragen: Sabine Heijning het Notarieel Bureau www.hetnb.nl voor vragen: ipr@hetnb.nl De Verordening in de tijd Nalatenschap opengevallen vóór of na 17 augustus 2015 Wanneer oud ipr toepassen? Welk ipr? Wat valt

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. ter bepaling van de samenstelling van het Comité van de Regio's

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. ter bepaling van de samenstelling van het Comité van de Regio's EUROPESE COMMISSIE Brussel, 11.6.2014 COM(2014) 226 final 2014/0128 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD ter bepaling van de samenstelling van het Comité van de Regio's NL NL TOELICHTING 1. ACHTERGROND

Nadere informatie

Press release Statistics Netherlands

Press release Statistics Netherlands Press release PR00-277 8-12-2000 9:30 AM Inflation rate in November levelling out Consumer prices in November were up 3.0% on November last year. The inflation rate is therefore 0.1% lower than last month,

Nadere informatie

1. 14. 2. 15. 3. 16. 4. 17. 5. 18. 6. 19. 7. 20. 8. 21. 9. 22. 10. 23. 11. 24. 12. 25. 13. 26. 27.

1. 14. 2. 15. 3. 16. 4. 17. 5. 18. 6. 19. 7. 20. 8. 21. 9. 22. 10. 23. 11. 24. 12. 25. 13. 26. 27. EUROPESE UNIE 1. Vind de naam van elk land terug. Schrijf ook het nummer op de kaart. Exercice en couleurs sur le blog! 1. 14. 2. 15. 3. 16. 4. 17. 5. 18. 6. 19. 7. 20. 8. 21. 9. 22. 10. 23. 11. 24. 12.

Nadere informatie

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie?

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? MEMO/11/406 Brussel, 16 juni 2011 Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? Vakantie verwacht het onverwachte. Gaat u binnenkort op reis in de EU of naar IJsland, Liechtenstein,

Nadere informatie

CIJFERS BELGIË OVERNIGHT STAYS

CIJFERS BELGIË OVERNIGHT STAYS OVERNACHTINGEN 2015-2016 - 9 maanden VOORLOPIGE CIJFERS BELGIË OVERNIGHT STAYS 2015-2016 - 9 months PRELIMINARY FIGURES BELGIUM België 15 668 923 15 878 478 +209 555 +1,3% Belgium Nederland 4 071 014 3

Nadere informatie

De arbeidsmarktintegratie van personen met een handicap in Europa. Barbara Vandeweghe IDEA Consult 12 december 2011

De arbeidsmarktintegratie van personen met een handicap in Europa. Barbara Vandeweghe IDEA Consult 12 december 2011 De arbeidsmarktintegratie van personen met een handicap in Europa Barbara Vandeweghe IDEA Consult 12 december 2011 IDEA Consult 1. Inleiding Studie naar de arbeidsmarktsituatie van personen met een handicap

Nadere informatie

RIVM rapport 270032001 / 2005. Met de besten vergelijkbaar? Internationale verschillen in sterfte rond de geboorte

RIVM rapport 270032001 / 2005. Met de besten vergelijkbaar? Internationale verschillen in sterfte rond de geboorte RIVM rapport 270032001 / 2005 Met de besten vergelijkbaar? Internationale verschillen in sterfte rond de geboorte P.W. Achterberg Contact: Dr PW Achterberg Centrum Volksgezondheid Toekomst Verkenningen

Nadere informatie

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan IP/04/1250 Brussel, 20 oktober 2004 Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan De Europese Commissie gaat akkoord met een tweede

Nadere informatie

Tariefplan: Kruidvat Helder * Nationaal

Tariefplan: Kruidvat Helder * Nationaal Tariefplan: Kruidvat Helder * Je kan je niet meer aanmelden voor dit tariefplan. * Het tariefplan: 'Kruidvat Helder' maakt gebruik van vier verschillende bundels. Namelijk: de 'Kruidvat Helder 200 Bundel',

Nadere informatie

Titel 1 (eigen middelen): miljoen EUR. Titel 3 (overschotten, saldi en aanpassingen): miljoen EUR

Titel 1 (eigen middelen): miljoen EUR. Titel 3 (overschotten, saldi en aanpassingen): miljoen EUR Raad van de Europese Unie Brussel, 17 juni 2016 (OR. en) 9586/16 BUDGET 15 TOELICHTING Betreft: Ontwerp van gewijzigde begroting nr. 2 bij de algemene begroting 2016: Boeking van het overschot van het

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14 Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Wijziging Regeling aanwijzing buitenlandse diploma s gezondheidszorg

Wijziging Regeling aanwijzing buitenlandse diploma s gezondheidszorg VWS Wijziging Regeling aanwijzing buitenlandse diploma s gezondheidszorg Besluit van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 23 februari 2006, nr. MEVA/BO-2659498, houdende tot wijziging

Nadere informatie

De kwaliteit van het openbaar bestuur in 36 landen. Pepijn van Houwelingen en Evert Pommer

De kwaliteit van het openbaar bestuur in 36 landen. Pepijn van Houwelingen en Evert Pommer De kwaliteit van het openbaar bestuur in 36 landen Pepijn van Houwelingen en Evert Pommer Het rapport Public sector achievement in 36 countries: a comparative assessment of inputs, outputs and outcomes

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Deel 8 INTERNATIONALE VERGELIJKING

Deel 8 INTERNATIONALE VERGELIJKING Deel INTERNATIONALE VERGELIJKING INTERNATIONALE VERGELIJKING Internationale onderwijsstatistieken zijn gebaseerd op een standaardterminologie, standaardconcepten, -definities en -classificaties, en dit

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

PT Marktbeeld Uien. Marktinformatie binnen- en buitenland

PT Marktbeeld Uien. Marktinformatie binnen- en buitenland Nummer 1, 12 februari 2010 Peter van der Salm 079-3470662 I. Beursprijzen PT Marktbeeld Uien Marktinformatie binnen- en buitenland Het jaar 2009 begon met lage uienprijzen, maar vanaf het voorjaar hebben

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 4 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2010 Nr. 245 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

HET NIEUWS. 4 Klasse voor leraren

HET NIEUWS. 4 Klasse voor leraren HET NIEUWS Vanaf 1 juli wordt België gedurende zes maanden voorzitter van de Europese Unie (EU) *** Door de invoering van de Eur 4 Klasse voor leraren BEELD VAN DE MAAND [LITOUWEN] Kotelet Kraziai, een

Nadere informatie