BENEDICTUS DE BERGBEWONER. De liefde van een monnik uit Nursia voor de bergen. heiligen in hun habitat

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BENEDICTUS DE BERGBEWONER. De liefde van een monnik uit Nursia voor de bergen. heiligen in hun habitat"

Transcriptie

1 BENEDICTUS DE BERGBEWONER De liefde van een monnik uit Nursia voor de bergen heiligen in hun habitat Als we zien waar heiligen hebben gewoond, kunnen we ze beter begrijpen. We kunnen ons, als we op de plaats zelf zijn, niet alleen beter voorstellen hoe ze geleefd hebben, maar krijgen tevens een duidelijker idee van hun heiligheid. Want die heiligheid heeft meestal een specifiek, mede door de plaats zelf bepaald karakter. We moeten naar Assisi gaan, en door de vallei van Spoleto trekken, om ons voor te stellen wie Franciscus was. Het is opvallend hoeveel gebeurtenissen uit zijn leven in de oudste levensbeschrijvingen en de fioretti een heel precieze topografische situering hebben. We moeten naar de Chartreuse in de hoge Alpen, en naar de afgelegen kloosters in het Calabrische bergland, om de heilige Bruno beter te verstaan. We moeten drinken bij de bron van Camaldoli, en klimmen naar het eremo hoog erboven waar de vijf broeders hun huisje hadden, om het charisma van de heilige Romualdus te doorgronden. En als we ons willen verdiepen in het leven van de heilige Benedictus, moeten we naar Subiaco om de grot te zien waarin hij zich had teruggetrokken, en naar Montecassino waar hij hoog op de berg een klooster stichtte. Als we hun oorspronkelijke habitat betreden, nemen de verhalen over heiligen voor ons opnieuw concrete vormen aan. Dan is de kans groter, dat hun heiligheid geen abstractie blijft, die we uit boeken en geschriften destilleren, maar voor ons opnieuw gaat leven. religieus toerisme Al sinds de oudste tijden heeft dit inzicht geleid tot religieus toerisme. Reeds in het prille begin van de monastieke beweging trokken reizigers de woestijn in om te zien waar Antonius en zijn volgelingen hadden geleefd. En nog steeds komen er voor de religieus geïnteresseerde nieuwe bestemmingen bij, zoals onlangs het klooster van Tbilisi waar de zeven monniken temidden van een islamitische bevolking hebben geleefd en de marteldood zijn gestorven, en waarheen nu bedevaarten worden georganiseerd. Pelgrimages zijn nu eenmaal niet weg te denken uit het Christendom ze zijn een belangrijke praktijk in álle wereldgodsdiensten en worden dan ook driftig geëxploiteerd, zowel in religieus als in economisch opzicht. Een vraag is: zijn die pelgrimages vooral bevrediging van nieuwsgierigheid en meer of minder succesvolle devotionele praktijken, of hebben ze misschien ook een inspirerende werking? Brengen ze ons nader in contact met het oorspronkelijk charisma van de heilige? Hoe groot is de kans dat we op of om het graf van een heilige iets beleven waardoor de persoon van die heilige ons naderbij komt? Wat kan het bezoek aan de geboorteplaats van een heilige in spiritueel opzicht betekenen? Of om het anders te formuleren: wat is er voor nodig om ons op een heilige plaats opnieuw te kunnen verplaatsen in het leven van een heilig mens? 1

2 een pelgrim in Nursia Gedachten die ik had toen ik deze dagen Norcia bezocht, de geboortestad van Benedictus, hoog in de Appennijnen in Midden-Italië, ongeveer 150 km ten noord-oosten van Rome. Wat is er in Norcia te zien dat ons dichter bij de aartsvader van de westerse monastieke traditie brengt, een man die we toch gewoonlijk met het epitheton van Nursia eren? Over een lange, bochtige weg met veel tunnels reed ik door een uitgestrekt, schraal en verlaten bergland van Spoleto naar Norcia. Na een tamelijk vermoeiende autoreis kwam ik in een vriendelijk en welvarend bergstadje aan, dat zich klaarblijkelijk op twee soorten toeristen richtte. Overal zag ik winkels met bergsportartikelen: Norcia is in het nationale park van de Monti Sibillini het vertrekpunt voor lange bergwandelingen, stevige mountainbikeroutes, uitdagende klimtochten en in de winter uitgebreide ski-expedities. Nog talrijker zijn de winkels met gastronomische lekkernijen: in deze bergen is het maken van allerlei soorten kaas en worst en het roken van hammen een vanouds beproefd ambacht. Een toerist die Norcia bezoekt, moet iets van die lekkernijen mee naar huis nemen. Veel minder zichtbaar zijn de voorzieningen voor de religieuze toerist: er zijn voor zover ik heb gezien geen winkels met devotionalia en er is slechts één kleine boekwinkel, waarin een paar boeken over Benedictus in een klein hoekje over lokale geschiedenis staan, terwijl de meeste ruimte is ingeruimd voor schoolboeken, kookboeken en de onvermijdelijke natuur- en bergboeken. het ouderlijk huis van Benedictus Maar midden op het marktplein, Piazza San Benedetto, staat een wit marmeren beeld van de monnikenvader, dat dateert uit het herdenkingsjaar De heilige ziet uit over de corso, de belangrijkste winkelstraat, en kijkt naar het noorden, de richting van waaruit tegenwoordig de meeste reizigers komen. Eigenlijk is dat een moderne oriëntatie: want vroeger kwamen de meeste reizigers uit het zuiden, waar de Via Salaria loopt, de weg die ook Benedictus zelf heeft genomen toen hij naar Rome ging, drie à vier dagreizen ver. Ten zuiden van Nursia ligt de vallei waar de stad van leeft en waar alle activiteit op is gericht, ten noorden ligt alleen de moeilijk te doordringen bergwand die de stad als een amfitheater omringt. Het kan niet anders of Benedictus heeft zich in moderne tijden omgedraaid, als het ware om de historische ontwikkelingen te volgen. Achter, maar dus eigenlijk vóór het beeld van Benedictus, staat de kerk die zijn naam draagt, de San Benedetto. Het is de plaats waar volgens een zeer oude overlevering zijn ouderlijk huis stond: daar zouden Benedictus en zijn zus Scholastica geboren zijn. Het is een mooie, sfeervolle kerk met een oude romaanse klokkentoren, een eenvoudige maar sierlijke gevel en opzij een gastvrije en lommerrijke galerij. In de crypte van de kerk zijn oude romeinse muurresten te zien die de ouderdom van het gebouw onderschijven. Het is niet helemaal zeker dat hier echt een woonhuis stond, de opgravingen lijken eerder te duiden op een gebouw met een complexere functie aan het oude forum, maar eigenlijk is dat niet zo relevant: wordt niet sinds mensenheugenis op deze plaats de geboorte van Sint Benedictus en Sint Scholastica geëerd? Achter de kerk ligt een groot en historisch belangrijk klooster van de celestini, een van de toonaangevende benedictijnse families: nu is het geslonken tot een bescheiden convent waarvan de gemeenschap de getijden viert 2

3 in de crypte, tussen de opgravingen en achter het opus reticolatum van de kinderkamer waar de heilige opgroeide. een melktand als reliek Eigenlijk weten we maar weinig over de jonge jaren van Benedictus. De deels literaire en deels legendarische levensbeschrijvingen noemen alleen dat hij een telg is uit een oud patricisch geslacht: de namen van zijn ouders, Euproprius Anicius en Abundantia, zijn ons overgeleverd, een voor deze generatie van heiligen tamelijk uitzonderlijk feit. Afgezien van een reliek van een melktand, die in de San Benedetto wordt bewaard, is er in Norcia verder weinig tastbaars van Benedicus zélf terug te vinden. Wel zijn er overal schilderingen over het leven van de heilige, de stadskerken vormen samen als het ware één groot prentenboek bij het door Gregorius de Grote geschreven levensverhaal. In de Duomo prijkt op een schitterend altaar de heilige met de stad in de handen (door de uit Perugia afkomstige Francesco Sparapane). In de San Benedetto zien we de man Gods in gesprek met de gothenkoning Totila (door Filippo Napolitano). En in de even buiten de muren gelegen Santa Scholastica is een hele serie fresco s aan het leven van de heilige gewijd, die zijn toegeschreven aan Nicola da Siena. We zien er onder meer Benedictus en Scholastica, toevallig naast elkaar in twee verschillende lagen van het fresco, en een jonge Benedictus die de stad de rug toekeert om de bergen in te trekken. Misschien was Benedictus al vroeg in contact gekomen met een groep kluizenaars die zich in de nabije bergen had teruggetrokken, waar nu het klooster van S. Eutizio ligt: Gregorius de Grote zegt namelijk dat daar al in de vijfde eeuw een kolonie heremieten huisde met onder meer Florentius, Spes en Eutitius (Dialogen, III, 15). het bergland Misschien zeggen de bergen in de omgeving ons wel meer over het leven van de jonge Benedictus dan de stad zelf. Hij zal als kind al snel de namen van de toppen hebben leren kennen: de Monte Moricone en Cardosa in het noorden, de Patino en Guaidone in het oosten, de Ventolosa in het zuiden. En even achter de horizon de hoogste en meest indrukwekkende bergketen, de Monte Vettore, die de streek domineert en afgrenst van de Adriatische kust en Oost-Italië. In de wijdse hoogvlakte onder de toppen kwamen talrijke kuddes uit de omgeving van Rome de zomer doorbrengen, om in het najaar weer naar de vlaktes rond de hoofdstad af te dalen. Zo was er rond de herders- en garnizoensstad Norcia een komen en gaan naar de hoofdstad, niet alleen van militairen, bestuurders en handelaren, maar ook van gewone herders die het ritme van de transhumance volgden. De bergeconomie bestond ook toen al bij de gratie van de export van graan, melk- en vleesproducten, paddestoelen, huiden en textiel, terwijl olie, zout en metalen moesten worden geïmporteerd. Voor Benedictus, zoon van een aristocratische familie die niet alleen een huis in de stad maar ook landerijen bezat, zal dat alles vertrouwde kennis zijn geweest. Hij wist hoe arm de meeste mensen in de bergen waren (Dial. II, 1), hoe kostbaar een bronzen werktuig was (Dial II, 6) en hoe duur geïmporteerde olie (Dial II, 29). Hij kon uit persoonlijke waarneming putten als hij het had over kuddes die lange 3

4 afstanden moesten afleggen (RB 64,18 ) en wist welke verantwoordelijkheden een herder had (RB 2,7-10 en 31-40). Hij wist hoe één ziek schaap een kudde kon besmetten (RB 28,8), maar ook hoe lange tijd herders in de bergen soms moesten zoeken naar één verloren schaap (RB 27,5-8). Als jongeman zal hij dikwijls de bergen ingetrokken zijn, niet alleen om er te wandelen, maar ook om er te jagen, een in deze periode in alle lagen van de bevolking geliefde bezigheid. En het is niet ondenkbaar dat de welstaande familie ook bezittingen had in de wijde omgeving van de stad, of kuddes die aan herders waren toevertrouwd en af en toe bezocht moesten worden. Ook al hebben we geen geschreven bronnen over de jeugd van Benedictus, voor elke man die in Nursia opgroeide, gold dat hij diep met de bergen vertrouwd was. overleven in de bergen Tegen deze achtergrond gaan we bepaalde overgeleverde feiten uit het leven van Benedictus anders lezen. Het is opmerkelijk dat Benedictus eigenlijk zijn leven lang in de bergen heeft gewoond: van het bergstadje Norcia trok hij, na een korte onderbreking in Rome, naar het rotsige dal van Subiaco, om nog later te verhuizen naar het hooggelegen Monte Cassino. Hij voelde zich thuis in de bergen en nergens anders. Het feit dat Benedictus in de stad Rome, waar hij voor studie naar toe was gestuurd, niet kon aarden, wordt gewoonlijk alleen in moralistische zin geïnterpreteerd: de heilige keerde de stad met zijn verdorven zeden, en de universiteit als leerschool van ijdelheid, al snel de rug toe. Maar wellicht speelde ook het feit dat hij er de rust en koelte van de bergen miste, een rol. Dat kon zijn biograaf Gregorius, die een stadsmens was, zich waarschijnlijk maar moeilijk voorstellen. Gregorius had ook geen idee van communicatie in de bergen. Iedereen die Subiaco bezoekt, beseft onmiddellijk dat het verhaal dat de priester Romano het eten van boven naar beneden liet zakken aan een koordje met een belletje, een literaire verdichting is (Dial II, 1.5). Misschien zou dat gekund hebben op de rechte wanden van het Palatijn, waar Gregorius vlak tegenover woonde, maar zeker niet op de hoge en ruige, dichtbegroeide berghellingen van Subiaco. Misschien zette Romano het eten op een afgesproken plek in de nabijheid van de grot neer, en luidde hij vervolgens met een bel om te voorkomen dat de wilde dieren ermee vandoor gingen. Gregorius heeft uit de oplevering wel opgetekend dat Benedictus een voorkeur had voor kloosters op hooggelegen plaatsen, en dat niet alle broeders de vermoeiende en gevaarlijke klimpartijen die dit leven met zich meebracht, makkelijk konden opbrengen (Dial II, 5.1). Om in de bergen te overleven waren, afgezien van het eten dat gebracht of gehaald kon worden, twee zaken van levensbelang: water en beschutting (tegen de kou, maar ook tegen de zon). Beschutting vond de jonge kluizenaar in de beroemde grot van Subiaco: niet zo hoog gelegen als de spelonken in de bergen rond Nursia, waardoor overwinteren er beter mogelijk was, maar toch ver genoeg van de stad en de bewoonde wereld. Water en verfrissing was in het merengebied van Subiaco rijk voor handen. Maar ook op andere plaatsen waar kluizenaars en monniken zich ophielden, ging het er allereerst om in water en beschutting te voorzien: deze thema s komen in de teksten over dit leven in de ruige natuur voortdurend terug. Hoger in het gebergte wist de kenner Benedictus waar water te vinden was, een vaardigheid die veel van zijn medebroeders als een heus wonder beschouwden (Dial II, 5). En Benedictus geeft in zijn regel aan dat monniken zich van de 4

5 aerum temperiae, de grillen van het klimaat, bewust moeten zijn en zich erop moeten instellen: het klooster moet een plaats zijn die opvang en beschutting biedt (RB 55.1), zowel aan monniken als aan de langskomende reizigers en gasten. Zelf vond Benedictus op oude leeftijd nog onthaal bij zijn zus Scholastica, toen een hevig noodweer de regio van Montecassino teisterde en een wandeling terug door de bergen onmogelijk was (Dial II, 33). Zo is het inzicht dat beschutting in de bergen een levensbehoefte is én een geschenk van barmhartigheid kan zijn, een stil gegeven in de levensbeschrijving van Benedictus en in de leefregel voor het claustrum, het afgeschermde kloosterleven. klimmen en dalen Ik wees er zoëven al op dat ook het thema van klimmen en dalen in de levensbeschrijving van Benedictus een rol speelt. Het komt eveneens terug in zijn leefregel: het wordt daar gebruikt als beeld voor de balans in het geestelijk leven. Een monnik moet zich ervan bewust zijn dat zijn leven nederigheid vergt, op allerlei manieren, en dat hij als het ware voortdurend moet klimmen. Tevens moet hij weten dat het moeilijk is om de geestelijke hoogte vast te houden en dat een neerwaartse lijn altijd op de loer ligt. De regelschrijver wijst op de trap die Jacob in een droomgezicht zag, en voegt daaraan toe: dit afdalen en opklimmen wil ons ongetwijfeld niets anders zeggen dan dat men afdaalt in hoogmoed, en omhoogklimt in nederigheid. Hij houd de monnik een levenswijze voor waarin hij zich voortdurend van zijn nederigheid bewust is en dat kan door voortdurend de weg omhoog in te zetten, stap voor stap en altijd weer opnieuw. Religieus leven is een leven van ups en downs, en een monik moet leren om te gaan met de krachten die hem neerwaarts dreigen te trekken en met de de bronnen die hem de kracht verlenen om omhoog te komen. We proeven in deze beschrijving de ervaring van een man die het ruige berggebied als geen ander kende, en die gewend was aan de vermoeienissen van het telkens weer bergopwaarts moeten gaan en aan de verraderlijke kanten van de frequente afdalingen. aantrekkingskacht van de bergen Het is eigenlijk onmogelijk om in de geest van Benedictus door te dringen, zonder kennis te nemen van het bergland waarin hij heeft geleefd. Zoals het leven van Jezus zich beweegt tussen de polen van twee bergen, namelijk die waar de zaligsprekingen werden uitgesproken en Jezus prediking begon, en die waarop de kruisiging plaatsvond en Jezus prediking voltooid werd, zo beweegt ook het leven van de monnikenvader zich tussen bergen: de bergen van zijn jeugd in Nursia en die van zijn ouderdom in Montecassino. Ook voor benedictijnen die in clausuur leven, zou het de moeite lonen om voor één week verlof te vragen van de stabilitas loci en naar het Italiaanse bergland van Benedictus af te reizen. In het ommuurde stadje Nursia lopen ze dan door de smalle straatjes, tussen gedrongen huizen met dikke muren en uitstekende daken. Ze zien hoe de huizen rondom kleine pleintjes geschaard zijn, met alom vriendelijke fonteintjes. Als ze vervolgens de bergen ingaan, naar de Forca Canapine, hoog uittorenend boven de in de zomer fel gekleurde vallei van S. Scholastica, of naar Castelluccio lopen temidden van 5

6 uitgestrekte weiden, op een dikke drie uur afstand van Norcia, dan beseffen ze welke aantrekkingskracht de bergen op de jonge Benedictus moeten hebben gehad. Een zo grote aantrekkingskracht, dat hij voor een leven van solitudo in die bergen heeft gekozen, in volle overgave aan de geest en gewijd aan stilte en gebed. Eigenlijk ligt in Norcia alles van zijn leven al besloten: de beschutting van de gemeenschap in een kleine provinciestad en de uitnodigende zuiverheid van het grauwe, ongerepte bergland. In het ommuurde stadje zien we het claustrum dat Benedictus later als model zou aanreiken en in de hechte gemeenschappen van de kleine wijken een voorbeeld van vita communis. En aan de horizon het weergaloze landschap dat lokte en de ervaring van eenzaamheid bood. Benedictus was een bergbewoner, met een stevig fysiek dat hem in staat stelde de ontberingen in het ruige land te trotseren. Hij kon klimmen als een berggeit en had een scherpe en wijdse blik, waarmee hij de horizon aftuurde en kuddes, eenzame schapen en zoekende reizigers over de berghellingen zag trekken. Charles vanleeuwen 6

Tijd van monniken en ridders (500 100 n. Chr.) 3.3 Christendom in Europa. De verspreiding van het christendom in geheel Europa.

Tijd van monniken en ridders (500 100 n. Chr.) 3.3 Christendom in Europa. De verspreiding van het christendom in geheel Europa. 391 n Chr Onder keizer Theodosius wordt het christendom de staatsgodsdienst in Romeinse Rijk 496 n Chr De Frankische koning Clovis en vele andere Franken bekeren zich tot het christendom Wat waren de belangrijkste

Nadere informatie

Pelgrim in het land van St. Franciscus

Pelgrim in het land van St. Franciscus Pelgrim in het land van St. Franciscus Code 201401 Type wandeling 10 daagse pelgrimstocht Datum 2 oktober 2014 t/m 11 oktober 2014 Wandeling Pelgrimage in het land van Franciscus van Assisi Regio Umbrië

Nadere informatie

HET GEESTELIJK AANBOD VAN MOEDER CLARA FEY: EEN WEG VAN ACTIE - CONTEMPLATIE

HET GEESTELIJK AANBOD VAN MOEDER CLARA FEY: EEN WEG VAN ACTIE - CONTEMPLATIE Zr. María del Rocío, Conferentie 2009-2014 HET GEESTELIJK AANBOD VAN MOEDER CLARA FEY: EEN WEG VAN ACTIE - CONTEMPLATIE De Oefening van Moeder Clara kan gedefinieerd worden als een voortdurende wandel

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

21 februari 2012 mochten we samen vieren in de Basiliek van Sint Pieter

21 februari 2012 mochten we samen vieren in de Basiliek van Sint Pieter 3de aanzet Toen Jezus op zekere dag aan zijn leerlingen vroeg maar gij, wie zegt gij dat Ik ben?, was het Petrus die namens allen antwoordde: Gij zijt de Christus, de Zoon van de Levende God. Petrus sprak

Nadere informatie

1 Landschap en klimaat in Turkije

1 Landschap en klimaat in Turkije 1 Landschap en klimaat in Turkije 1 landschap, klimaat, Turkije, Europa, Azië, Azië 2a 2b 2c 3a 3b Istanbul door twee bruggen De Bosporus eigen antwoord (verschilt per atlas) zee 4a 1 Istanbul 2 Ankara

Nadere informatie

Verhalen uit een ander rijk

Verhalen uit een ander rijk Verhalen uit een ander rijk Ana-Magdalena Zainea www.anderssamen.nl www.ana-magdalena.nl Titel: Verhalen uit een ander rijk Auteur: Ana-Magdalena Zainea Correctie: Bart Renaer en Dorien Ruben Illustraties

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje Een processie is een godsdienstige plechtigheid in de vorm van een optocht van geestelijken en gelovigen. Een processie zorgt voor een gevoel van samen horen omdat ze mensen verenigt. 1 4 Rond Sint-Macharius

Nadere informatie

F r a n c i s c u s. v a n. Leven met aandacht. w e g D e. Erfgoed Congregatie Zusters Franciscanessen van Oirschot

F r a n c i s c u s. v a n. Leven met aandacht. w e g D e. Erfgoed Congregatie Zusters Franciscanessen van Oirschot Leven met aandacht Erfgoed Congregatie Zusters Franciscanessen van Oirschot w e g D e v a n F r a n c i s c u s 2 Leven met aandacht Inhoud 1 De weg van Franciscus 9 2 De oprichting van de congregatie

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

Memento mori. Monastieke contrapunten bij moderne rouwcultuur. Dr. Thomas Quartier

Memento mori. Monastieke contrapunten bij moderne rouwcultuur. Dr. Thomas Quartier Memento mori Monastieke contrapunten bij moderne rouwcultuur Dr. Thomas Quartier Memento mori! Ten paradijze Geleiden u de engelen; Mogen de martelaren u bij uw komst begroeten En u leiden tot in de hemelse

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Preek bij de uitvaart van monseigneur Bluyssen

Preek bij de uitvaart van monseigneur Bluyssen Preek bij de uitvaart van monseigneur Bluyssen In de wereld, maar niet van de wereld Broeders en zusters, de Kerk is in de wereld, maar niet van de wereld. Immers, Jezus Christus zit aan de rechterhand

Nadere informatie

San Damiano, weg naar het heiligdom

San Damiano, weg naar het heiligdom God, onze Leidsman, de eeuwen spreken van Uw stem, die gehoord werd door mensen die vanuit de diepte van hun hart uitzagen naar Uw licht. Uw roepstem hebben wij verstaan en onbevreesd zijn wij op weg gegeaan.

Nadere informatie

Het sacrament van de ziekenzalving.

Het sacrament van de ziekenzalving. Het sacrament van de ziekenzalving. Vooraf rustige muziek. 1. Kruisteken en vredeswens door pater Gerard. In de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Amen Vrede zij u allen en allen die u lief

Nadere informatie

Verteld door Schulp en Tuffer

Verteld door Schulp en Tuffer Verteld door Schulp en Tuffer Het allereerste kerstfeest Het allereerste kerstfeest Verteld door Schulp en Tuffer Vertaald en bewerkt door Maria en Koos Stenger Getekend door Etienne Morel en Doug Calder

Nadere informatie

Marcus 1:12,13 35-38. Jesaja 30:15-18. Gemeente van onze Here Jezus Christus

Marcus 1:12,13 35-38. Jesaja 30:15-18. Gemeente van onze Here Jezus Christus Marcus 1:12,13 35-38 Jesaja 30:15-18 Gemeente van onze Here Jezus Christus Het gebedsleven van Jezus is voor ons een wat onbekend terrein. Dat moet het ook wel een beetje blijven. Hoe Hij met zijn Hemelse

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15

Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15 Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15 Na de verkondiging een moment van stilte, Daarna zingen we lied 91a Woensdag is de veertig dagen tijd begonnen.

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

Marrakesh. nemen je nu op rondreis door de stad Marrakesh, met haar mooie gebouwen en rijke cultuur. Al je zintuigen

Marrakesh. nemen je nu op rondreis door de stad Marrakesh, met haar mooie gebouwen en rijke cultuur. Al je zintuigen Marrakesh Wanneer je de wil betreden moet je eerst voorbij de wachters geraken die de poorten van de stad bewaken. Deze poorten zijn de enige toegangswegen tot de stad Marrakesh, die door een stadsmuur

Nadere informatie

Assisi retraite in Italie 18-22 augustus 2014

Assisi retraite in Italie 18-22 augustus 2014 Assisi retraite in Italie 18-22 augustus 2014 Extra zomerretraite nu inschrijven!! o.l.v. Drs. Loucas van den Berg Op weg naar een leven van overvloed, de stromende liefde en de wijsheid en eenvoud van

Nadere informatie

LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels

LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels LIEFHEBBEN: Elkaar aanvaarden in een gemeenschap van mafketels Zoals de Vader mij zond, zend ik ook jullie. Jezus We houden van iemand wanneer we het goede voor hen zoeken als doel op zich. Dallas Willard

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 1 t/m 4 Werkboek 7 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 1 t/m 4 Hoofdstuk 3 en 4 gaat over de bekering. Hoofdstuk 3 en 4 heeft 17 artikelen. In dit werkboek

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Heilig Jaar van Barmhartigheid

Heilig Jaar van Barmhartigheid Heilig Jaar van Barmhartigheid van 8 december 2015 tot 20 november 2016 Paus Franciscus heeft alle mensen van de hele wereld uitgenodigd voor een heilig Jaar van Barmhartigheid. Dit hele jaar is er extra

Nadere informatie

Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus.

Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus. Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus. De engel zei: God zal jou een kind geven. God zal jou Zijn Kind geven. God zal jou Jezus geven.

Nadere informatie

Noveengebed op voorspraak van de Zalige Paus Johannes Paulus II. Parochietour 2013

Noveengebed op voorspraak van de Zalige Paus Johannes Paulus II. Parochietour 2013 Noveengebed op voorspraak van de Zalige Paus Johannes Parochietour 2013 NOVEENGEBED PAROCHIETOUR 2013 Beste meebidder! Het gebed is van onschatbare waarde. Waarom bidden we dan zo weinig? Dat is een vraag

Nadere informatie

tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010

tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010 tussen haakjes voor bezinning en gebed Allerheiligen/Allerzielen 2010 Welkom en inleiding 1 Goede mensen, van harte welkom in deze gebedsviering naar aanleiding van het feest van Allerheiligen en Allerzielen.

Nadere informatie

Homilie van Zijne Eminentie Kardinaal Peter Kodwo Turkson. Vijfentwintigste verjaardag van Sant Egidio in België, zondag 18 april 2010

Homilie van Zijne Eminentie Kardinaal Peter Kodwo Turkson. Vijfentwintigste verjaardag van Sant Egidio in België, zondag 18 april 2010 Homilie van Zijne Eminentie Kardinaal Peter Kodwo Turkson Vijfentwintigste verjaardag van Sant Egidio in België, zondag 18 april 2010 Uwe Excellentie Mgr Bonny, bisschop van Antwerpen, Uwe Excellentie

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

De steentijd Jagers en verzamelaars

De steentijd Jagers en verzamelaars De steentijd Jagers en verzamelaars De prehistorie is de geschiedenis van de mensheid voordat mensen konden lezen en schrijven. We hebben uit de prehistorie daarom geen boeken, dagboeken of andere geschreven

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12 Pagina 1 Didactisch materiaal Affiche, sterreflectoren, veiligheidsjasjes, van het sterzingen Projectfiche sterzingen 2015 Verkleedmateriaal voor Driekoningen CD met sterzangerslied Teksten van de liederen

Nadere informatie

Hoe het verloren schaap werd gevonden

Hoe het verloren schaap werd gevonden Hoe het verloren schaap werd gevonden Evangelie-nieuws voor eeuwige redding Hoe het verloren schaap werd gevonden Een waar voorval in het leven van J.N. Darby Vele jaren geleden werd hem gevraagd een

Nadere informatie

In de loop van de vele jaren dat ik in mijn bediening sta, constateerde

In de loop van de vele jaren dat ik in mijn bediening sta, constateerde INHOUDSOPGAVE Inleiding................................................... 5 1. Jezus en de doop........................................ 7 2. Het werk van de Heilige Geest.......................... 11

Nadere informatie

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen...

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Ton Schulten Woord vooraf Al van jongs af heeft Ton Schulten zich aangetrokken gevoeld tot schilderkunst en vormgeving. Op 53-jarige leeftijd

Nadere informatie

Vraag 1a. Wat is de hoofdstad van Gelderland? ... Vraag 1b. Wat is de grootste stad in Gelderland? Vraag 1c. Wat is de Veluwe?

Vraag 1a. Wat is de hoofdstad van Gelderland? ... Vraag 1b. Wat is de grootste stad in Gelderland? Vraag 1c. Wat is de Veluwe? Naam: _ GELDERLAND BOS EN WATER Gelderland is een provincie in Midden-Nederland en is de grootste provincie van Nederland. Arnhem is de hoofdstad van de provincie. Nijmegen is de grootste stad. Gelderland

Nadere informatie

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen.

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen. Thema: Tekst: Romeinen 15: 7 Liturgie: Lied voor de dienst: EL 212: 1,2: Heer, wat een voorrecht Welkom Lied 971: 1,2,3: Zing een nieuw lied Stilte en begroeting Klein gloria Gebed Kinderkerk Zingen: Samen

Nadere informatie

Opmerkingen bij de 5e les KG. D.d. 22 januari 2005. De Eremieten.

Opmerkingen bij de 5e les KG. D.d. 22 januari 2005. De Eremieten. Opmerkingen bij de 5e les KG. D.d. 22 januari 2005. De Eremieten. Vandaag gaat het over Eremieten en Monniken. Lezen 1 Tim. 4:1-5. Paulus waarschuwt tegen verleidingen. - In Efeze kwamen de Judaïsten die

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan Gelezen: Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004 Pasen is opstaan Gemeente, Het woord, het werkwoord dat bij Pasen hoort is: opstaan. Daarbij horen de afgeleide zelfstandige naamwoorden:

Nadere informatie

4e zondag van Pasen - De Goede Herder.

4e zondag van Pasen - De Goede Herder. 4e zondag van Pasen - De Goede Herder. Het is één van de oerbeelden geworden van Jezus in de christelijke geloofstraditie. Elk jaar wordt deze derde zondag na Pasen er naar genoemd: zondag van de Goede

Nadere informatie

EVANGELIE. hoogfeest christus koning. Bidden met het Evangelie. Bidden met dit Evangelie: zie achterzijde

EVANGELIE. hoogfeest christus koning. Bidden met het Evangelie. Bidden met dit Evangelie: zie achterzijde Bidden met dit Evangelie: zie achterzijde EVANGELIE hoogfeest christus koning I MATTEÜS 25:31-46 n die tijd zei Jezus tot zijn leerlingen: Wan neer de Mensenzoon komt in zijn heerlijkheid en vergezeld

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/37128 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hacken, Clara Elisabeth ten Title: The Legend of Saint Aūr and the monastery of

Nadere informatie

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

A. de Jager. Wees toch stil. Gedichtenbundel. Wees toch stil 1

A. de Jager. Wees toch stil. Gedichtenbundel. Wees toch stil 1 A. de Jager Wees toch stil Gedichtenbundel Wees toch stil 1 Wees toch stil O, wees toch stil, als God u hier wil leiden op wegen die u niet verstaat. Blijf gelovig steeds Zijn hulp verbeiden; bij Hem is

Nadere informatie

1. Heer, leven volgens uw wil is een moeilijke opdracht. Heer, ontferm U over ons.

1. Heer, leven volgens uw wil is een moeilijke opdracht. Heer, ontferm U over ons. Beste familieleden. Jullie kunnen de onderstaande teksten gebruiken om een eigen inbreng in de uitvaart te doen. Bespreek steeds vooraf met de voorganger (v/m) welke teksten jullie hebben gekozen of aangepast

Nadere informatie

naar God Verlangen Thema: juni welkom in de open deur dienst voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan

naar God Verlangen Thema: juni welkom in de open deur dienst voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan welkom juni in de open deur dienst 19 2016 Thema: Verlangen naar God n.a.v. Psalm 42 voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan organist: Christian Boogaard Welkom en

Nadere informatie

Wij zingen voor de dienst: Gezang 289 : 1 en 5

Wij zingen voor de dienst: Gezang 289 : 1 en 5 Wij zingen voor de dienst: Gezang 289 : 1 en 5 Gezang 289 : 1a b 5a b Gezang 289 : 1a b 5a b Gezang 289 : 1a b 5a b Gezang 289 : 1a b 5a b Wij zingen: Psalm 84 : 1 en 4 Psalm 84 : 1a b c 4a b c Psalm

Nadere informatie

Welkom in het kartuizerklooster

Welkom in het kartuizerklooster Welkom in het kartuizerklooster Hallo, ik ben monnik Dionysius van Leeuwen. Mijn voornaam spreek je uit als di-o-ni-si-us. Ik ben geboren in 1402. Mijn bijnaam is Dionysius de Kartuizer, omdat ik namelijk

Nadere informatie

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Stilte vooraf Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Witte donderdag. Nacht van de overlevering, met een dubbelzinnige betekenis. Het is de overlevering (de traditie) van

Nadere informatie

Voorwoord Met oprechte blijdschap schrijf ik het voorwoord voor dit boek. Ik ken Henk Rothuizen al vele jaren en heb hem zien opgroeien tot een man van God, met een bediening die verder reikt dan zijn

Nadere informatie

6 Stefanus gevangengenomen

6 Stefanus gevangengenomen 6 Stefanus gevangengenomen 8. En Stefanus, vol geloof en kracht, deed wonderen en grote tekenen onder het volk. 9. En enigen van hen die behoorden tot de zogenoemde synagoge van de Libertijnen, van de

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Noveen tot de H. Teresia van het kindje Jezus III

Noveen tot de H. Teresia van het kindje Jezus III Noveen tot de H. Teresia van het kindje Jezus III Bijgedragen door Johfrael Tuesday 14 April 2009 Laatst bijgewerkt op Tuesday 14 April 2009 in de Geest van Gebed Noveen tot de H. Teresia van het kindje

Nadere informatie

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500)

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Algemeen Als je aan de Middeleeuwen denkt, dan denk je waarschijnlijk aan grote kastelen, ridders en jonkvrouwen. Natuurlijk, dit is een gedeelte

Nadere informatie

Marcus 3,31-35 - Jezus volgen? Welkom in een nieuwe familie!

Marcus 3,31-35 - Jezus volgen? Welkom in een nieuwe familie! Marcus 3,31-35 - Jezus volgen? Welkom in een nieuwe familie! Liturgie Voorzang: LB 320 Stil gebed Votum / groet Zingen: Ps 122,1.3 Wet Zingen: Ps 80,10 Gebed Lezen: Marcus 3,20-35 Zingen: Gez 143,2.3 Preek

Nadere informatie

Het is nog in de Paastijd - maar met de schriftlezing uit Johannes zijn we weer terug in de geschiedenis van Jezus vóór zijn lijden en sterven.

Het is nog in de Paastijd - maar met de schriftlezing uit Johannes zijn we weer terug in de geschiedenis van Jezus vóór zijn lijden en sterven. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Het is de vijfde zondag van Pasen. Zondag Cantate -oftewel: Zing! Dat hebben we gedaan, met Psalm 98 die ons daartoe oproept, met andere liederen. Dat doen we graag

Nadere informatie

Wandelingen Casa Careel

Wandelingen Casa Careel Wandelingen Casa Careel Ervaar één dag bij de herder Om de boerderij te bereiken sla je rechtsaf en je gaat linksaf voor de brug als je het pad inslaat aan de zuid oostzijde van Casa Careel. De herder

Nadere informatie

Dongen s Gravenmoer Klein-Dongen Vaart. Wandel mee in Dongen en s Gravenmoer! MET KALENDER 2015!

Dongen s Gravenmoer Klein-Dongen Vaart. Wandel mee in Dongen en s Gravenmoer! MET KALENDER 2015! Dongen s Gravenmoer Klein-Dongen Vaart Wandel mee in Dongen en s Gravenmoer! MET KALENDER 2015! 1 Laat je rondleiden in Dongen en s Gravenmoer! In de gemeente Dongen kun je heerlijk wandelen. Zelf of onder

Nadere informatie

GEBEDEN UIT HET HART

GEBEDEN UIT HET HART GEBEDEN UIT HET HART Inhoud Voorwoord 9 Inleiding: Een gebed om bescherming 13 Deel 1 Gebeden voor de reis naar binnen 15 Bewerk de tuin van mijn ziel 16 Een eenvoudig gebed 17 Geef ons een eenvoudig hart

Nadere informatie

Levende stenen. Lezen: 1 Petrus 2:1-5

Levende stenen. Lezen: 1 Petrus 2:1-5 Levende stenen In het NT wordt de gemeente vergeleken met verschillende zaken: een huis, een kudde, een tempel, een lichaam. Als de gemeente vergeleken wordt met een huis, dan wordt er gezegd dat dat huis

Nadere informatie

Een barmhartige Kerk

Een barmhartige Kerk Een barmhartige Kerk De grote groep gelovigen was één van hart en ziel en er was niemand die iets van zijn bezittingen zijn eigendom noemde; integendeel, alles stond ter beschikking van de gemeenschap.

Nadere informatie

Een volk van priesters

Een volk van priesters Een volk van priesters Romeinen 8: 17 Zijn wij nu kinderen, dan zijn wij ook erfgenamen: erfgenamen van God, en medeerfgenamen van Christus; immers, indien wij delen in zijn lijden, is dat om ook te delen

Nadere informatie

Na tien minuten flink stijgen komt er een stuk dat minder steil is maar waarbij u over een mar de piedras, een zee van kleine steentjes moet lopen.

Na tien minuten flink stijgen komt er een stuk dat minder steil is maar waarbij u over een mar de piedras, een zee van kleine steentjes moet lopen. Wandeling rond de Sierra de Bernia. Op deze indrukwekkende en strategisch gelegen bergketen in de provincie Alicante, Spanje, is het schitterend wandelen. Kies op de N-332 ten noorden van Altea de afslag

Nadere informatie

Presentatie van mijn scriptie Gij geeft het Uw beminden in de slaap gehouden op 24 oktober 2008 in het Titus Brandsma Memorial.

Presentatie van mijn scriptie Gij geeft het Uw beminden in de slaap gehouden op 24 oktober 2008 in het Titus Brandsma Memorial. Presentatie van mijn scriptie Gij geeft het Uw beminden in de slaap gehouden op 24 oktober 2008 in het Titus Brandsma Memorial. Inleiding Lieve mensen, Gij geeft het Uw beminden in de slaap,. zo luidt

Nadere informatie

Waarom zou ik geloven?

Waarom zou ik geloven? Waarom zou ik geloven? Een uitnodiging om na te denken over je geloof Philip Nunn - De Bron Deel #1: 1 nov 2015 Deel #2: 22 nov 2015 Mijn doel met de 2 toespraken Ik probeer je te laten zien dat het christelijke

Nadere informatie

- Gemeenschappelijke -

- Gemeenschappelijke - - Gemeenschappelijke - - Ziekenzalving - Welkom Beste mensen, wij zijn hier bij elkaar gekomen om de Ziekenzalving te ontvangen. Wij zullen nu samen bidden en daarna zal de priester U de handen opleggen

Nadere informatie

3.5. Vertellenderwijze, niet moraliseren! 3.5.1. Verkenning van het verhaal " #

3.5. Vertellenderwijze, niet moraliseren! 3.5.1. Verkenning van het verhaal  # 3.5. Vertellenderwijze, niet moraliseren 1 3.5.1. Verkenning van het verhaal "# $$ %& " # 1 H. BERGHMANS & G. EVRARD, Bijbelverhalen in beeld, het leven van Jezus, Altoria Averbode, 1999. ' 3.5.2. Uitdieping

Nadere informatie

Het Jezusgebed. de woestijnvaders en het Jezusgebed

Het Jezusgebed. de woestijnvaders en het Jezusgebed Het Jezusgebed de woestijnvaders en het Jezusgebed deel 3... door abba Yvan De vader of de abba is een vergeestelijkt iemand die de ziel van de mens kent door zijn eigen ervaring. Hij hoeft niet noodzakelijk

Nadere informatie

De profeet die de scherpe vraag stelt: zijn de verantwoordelijk leiders ook werkelijk goede herders?

De profeet die de scherpe vraag stelt: zijn de verantwoordelijk leiders ook werkelijk goede herders? 1 Gemeente van onze Heer Jezus Christus Nederland heeft een paar roerige politieke weken achter de rug. Eerst valt week het kabinet, omdat Wilders de stekker eruit haalt. En dat terwijl we volgens europese

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3 De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 Artikel 12 t/m 14 Werkboek 3 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 artikel 12 t/m 14 In werkboek 3 gaan we verder met het bespreken van de Dordtse Leerregels. Jullie weten waarom

Nadere informatie

Kerstfeest 2015. Ds. W.E. den Hertogschool

Kerstfeest 2015. Ds. W.E. den Hertogschool Kerstfeest 2015 Ds. W.E. den Hertogschool Lichtjes, lichtjes overal Kerstfeest is het nu Jezus is geboren Zeggen zij aan U Groep 1/2 Welkom Kim & Jake Openingsgebed Gebed door groep 6 (1) Lieve Here God,

Nadere informatie

2.3. eventueel reframing : hoe is het zo ver kunnen komen? Wat was wél goed en ben ik je dankbaar voor? Ziekenzegening

2.3. eventueel reframing : hoe is het zo ver kunnen komen? Wat was wél goed en ben ik je dankbaar voor? Ziekenzegening Ziekenzegening 1. Vooraf - kaars meenemen (ev aan familie vragen of ze zelf kaars, kruisbeeld hebben waaraan ze gehecht zijn) - info bij verpleegkundigen en nadien feedback - belet op deur 2.3. eventueel

Nadere informatie

Sint Jansbasiliek - Laren NH, 18 januari 2015 Johannes 4

Sint Jansbasiliek - Laren NH, 18 januari 2015 Johannes 4 Sint Jansbasiliek - Laren NH, 18 januari 2015 Johannes 4 De vrouw bij de bron heeft de ware nog niet gevonden. Vijf mannen, vijf relaties heeft ze achter de rug. En nu is ze begonnen aan een zesde. Maar

Nadere informatie

3 De islamitische wereld

3 De islamitische wereld 3 De islamitische wereld Start 1 a islamitische wereld b 1 landschap 2 cultuur 3 inrichting 2 Bijna iedereen is er moslim. Turkije ligt in de islamitische wereld. Er liggen rijke olielanden. Moskeeën horen

Nadere informatie

In de late namiddag aankomst in Letojanni : Avondmaal en ovenachting

In de late namiddag aankomst in Letojanni : Avondmaal en ovenachting PROGRAMMA 8 DAGEN 7 NACHTEN Dag 1 Aankomst in Catania en transfer naar Letojanni : avondmaal en overnachting Naargelang het uur van aankomst kan er een stop ingelast worden in Catania voor het bezoek aan

Nadere informatie

Kruistocht van gebed (22) Katholieke priesters handhaaf de Leer van de Kerk

Kruistocht van gebed (22) Katholieke priesters handhaaf de Leer van de Kerk Kruistocht van gebed (22) Katholieke priesters handhaaf de Leer van de Kerk Vrijdag 28 januari 2012 23.50u Mijn dochter, Ik geef de wereld dit kruistochtgebed (22) om gebeden te worden door de katholieke

Nadere informatie

ORDE VAN DIENST VOOR DE OPNAME VAN EEN KIND IN DE VOLLEDIGE GEMEENSCHAP VAN DE KATHOLIEKE KERK

ORDE VAN DIENST VOOR DE OPNAME VAN EEN KIND IN DE VOLLEDIGE GEMEENSCHAP VAN DE KATHOLIEKE KERK 1 ORDE VAN DIENST VOOR DE OPNAME VAN EEN KIND IN DE VOLLEDIGE GEMEENSCHAP VAN DE KATHOLIEKE KERK I. Orde van dienst bij de opname tijdens de eucharistieviering (in voorbereiding van de eerste communie)

Nadere informatie

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk GEWASSEN IN WATER Inhoud: Vanuit de dopeling gezien een statement dat hij in het watergraf alles wat oud is achter zich laat. Hij weet niet alles, kent nog niet

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Werkstuk wizard Hulpvragen

Werkstuk wizard Hulpvragen Hulpvragen Hulpvragen dieren Waarnemen Hoe ziet het dier eruit? Hoe beweegt het dier? Welke geluiden maakt het dier? Hoe voelt het dier aan? Hoe reageert het dier op je? Hoe neemt het dier waar? Leven

Nadere informatie

Meewandelen met de bomen. Jan Klungers. Met tekstfragmenten uit de Sutra van bergen en water van Dogen ( 1200-1253 )

Meewandelen met de bomen. Jan Klungers. Met tekstfragmenten uit de Sutra van bergen en water van Dogen ( 1200-1253 ) Meewandelen met de bomen Jan Klungers Met tekstfragmenten uit de Sutra van bergen en water van Dogen ( 1200-1253 ) Meewandelen met de bomen Jan Klungers Als je aan het lopen van de bergen twijfelt, ken

Nadere informatie

Leerplan Orthodoxe Godsdienst Secundair Onderwijs - 1 e jaar BSO

Leerplan Orthodoxe Godsdienst Secundair Onderwijs - 1 e jaar BSO Leerplan Orthodoxe Godsdienst Secundair Onderwijs - 1 e jaar BSO Bij 1 BSO worden sommige benadering door elkaar verweven. Het leven van Jezus uit de bijbelse benadering wordt geïntegreerd in het onderdeel

Nadere informatie

TE KOOP. Binnen. De woning heeft een bewoonbare oppervlakte van 180 m². Ze bestaat uit meerdere niveaus en heeft een uitstekende indeling.

TE KOOP. Binnen. De woning heeft een bewoonbare oppervlakte van 180 m². Ze bestaat uit meerdere niveaus en heeft een uitstekende indeling. TE KOOP Scroll naar beneden voor meer foto s Mooie, ruime villa op een terrein van 5 are met 3 slaapkamers en 2 badkamers in Casalguidi in een heuvelachtige en mooie groene, bosrijke omgeving. Gelegen

Nadere informatie

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis.

3e Statie: Jezus valt voor de 1e maal onder het kruis. 1e Statie: Jezus wordt ter dood veroordeeld. De eerste plaats waar Jezus stil stond op de kruisweg, was het paleis van de Romeinse landvoogd Pontius Pilatus. De joodse leiders wilden Jezus uit de weg ruimen.

Nadere informatie

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus Hofkerk in Oldenzaal 11 oktober 2015 Lezen: Exodus 20: 1-17 Lezen: Marcus 10: 17-37 17 Toen hij zijn weg vervolgde, kwam er iemand naar hem toe die voor hem op zijn knieën viel en vroeg: Goede meester,

Nadere informatie

Het sacrament van. De ziekenzalving. Sacramenten

Het sacrament van. De ziekenzalving. Sacramenten Het sacrament van De ziekenzalving Sacramenten Sacramenten In de Bijbel Deze geloofsboekjes gaan over de zeven sacramenten. Sacramenten zijn tekens, in woord en gebaar, die we in Jezus Naam in de gemeenschap

Nadere informatie

1. Priester: Licht en leven vinden we bij God, want Hij wil niet dat de mens

1. Priester: Licht en leven vinden we bij God, want Hij wil niet dat de mens Voorbede Na de homilie van de diaken of de priester volgt de Voorbede. In de Voorbede bidden we als geloofsgemeenschap voor de intenties die in ons hart zijn. Uiteraard gaan de beden in het geval van een

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 42 (26-10)

De Bijbel open 2013 42 (26-10) 1 De Bijbel open 2013 42 (26-10) Hoe kunnen wij concreet Jezus volgen? Die vraag kwam bij enkele luisteraars boven toen zij een preek gehoord hadden over de roeping van Mattheus tot discipel. Ik vind dit

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Opdracht 1 1. Je krijgt van je juf of meester een foto. Bekijk je foto goed. 3. Zoek samen nog twee klasgenoten met een andere foto.

Opdracht 1 1. Je krijgt van je juf of meester een foto. Bekijk je foto goed. 3. Zoek samen nog twee klasgenoten met een andere foto. D S K C N L Opdracht 1 1. Je krijgt van je juf of meester een foto. Bekijk je foto goed. 2. Zoek nu een klasgenoot met een andere foto. 3. Zoek samen nog twee klasgenoten met een andere foto. 4. Bekijk

Nadere informatie

Samenzang voor de dienst

Samenzang voor de dienst 17 april 2016; Immanuëlkerk; ds. Chris Schreuder; Gerard de Waardt, muziekgroep alle liederen uit het Nieuwe Liedboek, tenzij anders aangegeven Zingen: Breng ons samen (Hemelhoog 391) Samenzang voor de

Nadere informatie