Occitaanse troubadourslyriek van 1100 tot Eindwerk van de cursus muziekgeschiedenis Gemeentelijke Academie Muziek en Woord Haasrode.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Occitaanse troubadourslyriek van 1100 tot 1300. Eindwerk van de cursus muziekgeschiedenis Gemeentelijke Academie Muziek en Woord Haasrode."

Transcriptie

1 Occitaanse troubadourslyriek van 1100 tot 1300 Eindwerk van de cursus muziekgeschiedenis Gemeentelijke Academie Muziek en Woord Haasrode Lut Ruwet

2 Er zijn zoekers naar wijsheid en zoekers naar rijkdom Ik zoek uw gezelschap opdat ik moge zingen. RABINDRANATH TAGORE

3 Omdat zingen gedurende het laatste decennium mijn vrije tijd verrijkt heeft, ligt het voor de hand dat ik het onderwerp van een scriptie als besluit van de opleiding muziekgeschiedenis gevonden heb in de wereld van het lied. Daarbij ga ik zeer ver in de tijd terug, namelijk tot de middeleeuwen. Ook dat is niet verwonderlijk. Het verleden boeit me, niet als een verhaal van dynastieën en veldslagen maar wel als de reconstructie van het leven van mensen in voorbije tijden. Ik heb dit werk niet opgevat als een wetenschappelijke studie met stellingen en bewijsvoeringen over de periode van de troubadours, maar ben op zoek gegaan naar waarom en hoe deze dichtende zangers leefden. Daarbij ga ik uit van gekend feitenmateriaal om de waarheid te benaderen. De oude muziek was de laatste tien jaren in de belangstelling van het concertpubliek. Ik heb deze tendens met vreugde gevolgd en kreeg de kans kennis te maken met diverse uitvoeringspraktijken zowel bij het luisteren als bij het deelnemen aan workshops oude muziek. Ik meen dat het de eenvoud van de uitdrukkingsvormen is waaraan ik grote waarde hecht. Op deze plaats wil ik mijn waardering uitdrukken voor het onvermoeibare geduld van Lieve Janssens, zangpedagoge, die gedurende deze periode de evolutie van mijn stem en van mijn expressie heeft begeleid en die licht in de geheimen van de stemtechniek bracht door zovele beelden en doeltreffende hulpmiddelen. Daarnaast gaat mijn bewondering naar Christine Achten, die gedurende drie jaar elke les de aandacht van de volwassenenklas muziekgeschiedenis vasthield en een boeiend beeld schetste van de evolutie van de Westerse muziek vanuit steeds wisselende invalshoeken. Bij het tot stand komen van dit werkje kreeg ik steun van anderen. Ik wil hier Ria, Mik en Christine danken voor het uitlenen van boeken en CD s. Elisa gaf me waardevolle hulp bij het tikwerk van de gedichten en zonder Thomas was de opmaak van dit document niet goed afgelopen. Thomas verzorgde ook de bijhorende CD, waardoor het verhaal voor de lezer ook gaat klinken Lut Ruwet 31 augustus 2007

4 De Occitaanse troubadours In zijn tweetalige bloemlezing Les Troubadours stelt Jacques Roubaud, Frans wiskundige en linguïst, dat de poëzie van de Occitaanse troubadours uit de elfde tot dertiende eeuw aan de basis ligt van de Westerse poëzie. Hij argumenteert zijn uitspraak met de volgende vaststellingen: de Occitaanse troubadours waren de voorgangers van de Noordfranse trouvères en van de Duitse Minnesinger, die vijftig tot honderd jaar na de eerste troubadours zongen. Ook inspireerden zij vaganten 1 en goliarden 2. De Italianen Dante Alighieri ( ), Guido Cavalcanti (ca ) en Francesco Petrarca ( ) vertelden zelf dat hun dolce stil nuovo inspiratie vond in de oude Occitaanse bronnen. Op hun beurt gaven deze uitstaling aan de Franse Pléiade-dichters van de zestiende eeuw, Ronsard, du Bellay, de Baïf, Malherbe en anderen. Als het belang van de troubadours voor de ontwikkeling van moderne letterkunde zo groot is geweest, hoe komt het dan dat bij ons het beeld van de troubadour leeft van een zanger met de luit voor de buik, die om rond te komen van burcht naar burcht trok om er over onbereikbare liefde te zingen? Dit vertekend beeld werd begin van de jaren 70 bevestigd tijdens de beginperiode van de kleinkunst. Maar ook in het onderwijs wordt het onderwerp op dezelfde minimalistische, onjuiste, eenzijdige wijze voorgesteld. Het hierboven geschetste beeld is alles wat in het beste geval over een belangrijke cultuur van enkele honderden jaren wordt aangehaald, zo het onderwerp al niet volledig wordt genegeerd. Deze scriptie wil ertoe bijdragen een juister beeld te omlijnen van wat de troubadours wel of niet waren. In ieder geval waren ze geen zangers in bruine kroegen, geen platonische minnedichters, geen kleinkunstenaars aan de zelfkant, maar dragers van een fiere cultuur. De in dit werk aangehaalde liederen, die op de bijgevoegde CD te beluisteren zijn, werden door Ernst van Altena uit het Occitaans vertaald met gevoelen voor de poëtische kracht in deze liederen en met behoud van de oorspronkelijke ritmiek, rijmschema s en versvoeten. Bij de bespreking van de troubadours beperk ik me tot een tiental vertegenwoordigers, waarvan ik een luistervoorbeeld terugvond. Ik voeg er telkens de Nederlandse vertaling van Ernst van Altena aan toe. Het Occitaans is de verzamelnaam voor een aantal nauw verwante streektalen die zich vanaf 1300 hebben ontwikkeld uit de Langue d Oc. Grofweg kunnen we de zuidelijke helft van Frankrijk tot dit taalgebied rekenen. Uitzonderingen hierop vormen het Baskisch taalgebied in Frans-Baskenland ten noordwesten van de Pyreneeën en het Catalaans taalgebied in de Rousillon. Het Occitaans wordt ook gesproken buiten de landsgrens aan de Spaanse zuidkant van de Pyreneeën en een variant ervan is het Piëmontees, dat gesproken wordt in Noordwest- Italië. De taal van Oc ontwikkelde zich uit het Volkslatijn onder invloed van de taal van de Visigothen en is nauwer verwant aan het Spaans en het Italiaans dan aan het Frans, dat meer Keltische en Germaanse invloeden heeft. Nadat in de vijfde eeuw na Christus de Franken Gallië binnenvielen, ontwikkelde zich ten noorden van de Loire het Franciaans. Ten zuiden van de Loire bleef de taal dichter bij het Volkslatijnse uitgangspunt. Tegen het eind van de 1 term afkomstig van het Latijnse werkwoord vagari, dat rondzwerven betekent. Een vagant was een grappenmaker, student, clericus, zanger, dichter en zwierf veelal in een groep rond. Deze kunstenaars waren vrijgevochten en leidden een losbandig leven of droegen minstens dit imago uit. In onze streken werden ze Ghesellen van wilde manieren genoemd. Hun naam Varende Luyden ontstond doordat ze vaak in een blauwe schuit, teken van de parodie, voeren. 2 vaganten worden ook goliarden genoemd.

5 elfde eeuw was er een scherpe taal- en cultuurscheiding tussen Noord- en Zuid-Frankrijk ontwikkeld. Dante onderscheidde voor het eerst de twee Franse taalgebieden en sprak over de taal van Oc en de taal van Oil. Reeds vanaf 800 na Christus ontstaat in het Occitaans een anonieme, zeer levenskrachtige volkspoëzie, geïnspireerd op dansmelodieën en op een folklore die ons zeer libertijns voorkomt. Het is de verdienste van de troubadours dat ze boven de dialecten kwamen tot een gemeenschappelijke taal en zo de ruggengraat vormden van een eigen cultuur. Het thema van de in deze cultuurtaal oudst bekende, anonieme teksten is altijd de liefde.

6 Vanaf de elfde eeuw trekken de Zuidfranse ridders op kruisvaart. Ze pretenderen een beschaving te gaan uitdragen, maar komen beïnvloed door veel oudere beschavingen, zelf beschaafder terug. Hierbij vindt in Occitanië het idee van de vrouw als hoeksteen, zoals in de Arabische wereld, ingang. Ook het maatschappelijk gegeven dat terwijl de ridder in het Heilige Land verbleef, de vrouw de burcht met vaste hand had geleid, droeg daartoe bij. De ridders werden op literair gebied beïnvloed. Ze maakten kennis met een traditie uit Perzische en Arabische bronnen, die steunde op een virtuoze mnemotechnische verstechniek met het rijm als praktisch geheugensteuntje in dienst van een orale poëzie. Naast die kennismaking kwamen er ook invloeden van de Moren van de Spaanse hoven overwaaien. Uit al deze invloeden ontstond een eigen Occitaanse cultuur, gedragen door de adel, waarin de vrouw centraal stond en waarin de poëzie een voorname rol speelde. Het woord troubadour is afgeleid van het Occitaanse woord trobar, dat (uit)vinden betekent. Troubadours waren uitvinders van steeds nieuwe vormen van poëzie. Zij staken elkaar de loef af in perfectie en virtuositeit in het ontdekken van steeds nieuwe ritmiek, regellengte en hoogst gecompliceerde rijmschema s. Hun estribots bijvoorbeeld waren geheel op één rijmklank gebaseerd en grepen terug naar een techniek uit de Arabische improvisatiepoëzie. In hun canso s (zangen) werden de cobla s (coupletten of strofes) door het rijm aaneengeschakeld, waarbij dat veelvuldig versprong: het rijm van de eerste en derde regel van de eerste stofe schuift bijvoorbeeld naar de tweede en vierde regel in de tweede strofe enz. In de eerste strofe, het exordium, legt de troubadour zijn motieven uit. Een canso kan eindigen op een korte tornada, waarin een soort besluit wordt genomen en dat de rijmen van de laatste strofe herneemt. Naargelang hun verstechniek deelden de troubadours zichzelf in in een drietal categorieën: de trobar clus (gesloten of hermetisch dichter), de trobar ric (de rijke, klankrijke dichter) en de trobar leu (gemakkelijke of lekedichter). Deze rangindeling heeft louter te maken met de vorm van de poëzie. De hermetische troubadours zijn door de gewrongenheid van hun versconstructies soms moeilijker te verstaan, maar hun poëzie is allerminst onbegrijpelijk.

7 De Occitaanse cultuur werd vooral gedragen door de adel. Dat er onder de trobar vele graven, baronnen en hertogen waren, is begrijpelijk. Zij waren de best geplaatsten om tijdens hun kruistochten de exotische, poëtische en culturele impulsen op te vangen en vast te leggen. Toch is het opmerkelijk dat de troubadourspoëzie met Willem IX vrijwel van de ene op de andere dag lijkt op te duiken. Feitelijk zijn er geen aanwijzigingen dat deze trendsetter andere dan anonieme voorgangers zou gehad hebben. De trobar waren de dichters van teksten en daarnaast ook de componisten van de bijhorende melodieën, die sterk beïnvloed waren door zowel gregoriaanse lijnen en intervallen 1 als door Moorse elementen en de ritmen van streekdansen als de estampida (stampedans), een middeleeuwse dans en muzikale vorm. Deze eenstemmige muziekstukken zijn opgetekend zonder maatindeling, zonder aanduidingen van tempi noch toonsoorten, wat de reconstructie bemoeilijkt. De begeleidingen werden op het oor geïmproviseerd. In de oudfranse dans- en muziekvormen onderscheidt men drie zogenaamde formes fixes: de rondeau (rondedans) luisterfragment 14, de virelai (draaidans) luisterfragment 2 en de balada (of dansa), een lied met een refrein. Uit Napels waaide een hofdans uit de dertiende eeuw over, de saltarello (springdans) luisterfragment 1. Naast deze dansliederen gebruikten de troubadours ook andere omlijnde lyrische vormen: in de alba (dageraadslied) wordt bezongen hoe geliefden tot hun spijt zien dat de dag aanbreekt en zij moeten scheiden, omdat hun samenzijn geheim moet blijven. Vaak worden zij gealarmeerd door een wachter die met geroep de dag aankondigt. De joc partit of partimen (jeu-parti) is een debat in versvorm tussen twee auteurs die afwisselend in strofes een standpunt verduidelijken. Vaak gaat de discussie over de liefde en meer bepaald over de hoofse liefde. Andere liedvormen zijn de escondig, een verontschuldiging van de minnaar, de gap, een uitdagend lied; vergelijkbaar met de lamento is de planh, een klaagzang, en in de descort wordt een afwijkend gevoel benaderd via ongewone metriek en onregelmatigheden in het rijmschema. Zochten de troubadours naar de hoogste mate van originaliteit in de vorm van hun canso s, de inhoud daarentegen was vaak vastgelegd volgens de regels van de fin amors. De fin amors was een code voor een gecompliceerd liefdesspel, die in liefdesland de maatschappelijke verhoudingen voorschreef. De troubadour koos zich een ideale, reeds getrouwde of om andere redenen onbereikbare vrouw, verklaarde zich tot haar vazal, waarbij zij Midons (mijn Heer) werd, waarbij het woord Heer eerder een aanduiding van macht dan van geslacht geeft. De troubadour vroeg haar in zijn liederen hem op de proef te stellen, waarbij hij mesura (ingetogenheid, zelfbeheersing) zou nastreven, in de hoop ooit met haar de staat van joi (genot in volmaakte harmonie) te bereiken. Enkel in aanmerking kwam hij die de begrippen joven (jeugd), larguessa (gulheid) en proëza (heldenmoed) belichaamde. Voorzichtigheid was nodig, want overal loerden lausengiers (lastertongen). De Vrouw wordt daarom nooit met haar naam aangesproken, maar krijgt een senhal (signaal, symbolische aanduiding) zoals Goede Buur, Schone Ridder, Volmaakte of Verlangde. De oorsprong van de fin amors heeft men gezocht bij de Katharen, Ovidius en de Mariaverering, maar tegenwoordig neemt men aan dat de fin amors komt uit de Arabische erotische lyriek die zich in Spanje ontwikkelde. De regels van de fin amors hebben geleid tot de negentiende-eeuwse mythe van de hunkerende platonische troubadour met zijn verre prinses. In de periode van de romantiek waren als gevolg van de Franse revolutie vele manuscripten uit kloosterbibliotheken in de openbaarheid gekomen. De burgerlijke wereldvisie van de linguïsten uit de romantiek bracht hen ertoe in hun ogen ongeschikte elementen als erotiek, satire op adel en kerk, tijdskritiek en antiklerikalisme uit de troubadourslyriek te verduisteren. Onverbloemd taalgebruik werd in hun transscripties vervangen door kuise puntjes. In het bewaard gebleven tekstmateriaal 1 toonafstanden. Kenmerkend voor Gregoriaanse muziek zijn de kleine intervallen.

8 blijken de fin amors daarentegen een zeer dun doekje om zeer fysieke begeerten te wikkelen. Zo stelde de troubadour Marcabru in het midden van de twaalfde eeuw dat een vrouw die om zakelijke redenen als grondrechten is uitgehuwelijkt aan een vaak veel oudere man pas overspel pleegt met een tweede minnaar uit liefde. Een eerste was haar toegestaan. Nog interessanter wordt de troubadourspoëzie wanneer we de zuivere lyriek verlaten en terecht komen bij de sirventès. Hun gecompliceerde vorm verschilt nauwelijks van de canso s, maar hun inhoud is van geheel andere aard. De sirventès zouden door een sirven (dienaar) opgeschreven zijn, in tegenstelling tot de door heren geschreven liedespoëzie. De tekst zingt niet, maar draagt een idee uit, sarcastisch, agressief, ophitsend en met een werelds belang. De sirventès zijn als het ware de cabaretpoëzie van Occitanië. In de sirventès kunnen we ook onderverdelingen maken. In het tenso, twistgedicht tussen twee troubadours, tussen een troubadour en zijn hart of in een enkel geval tussen een troubadour en God, worden maatschappelijke of subjectieve thema s uitgewisseld (cfr. jeu- parti). Er zijn moraliserende sirventès, die het verval van de riddercultus betreuren. Deze liederen kunnen ook met het genre van de planhs vergeleken worden. De politieke sirventès hekelen de rivaliserende vorsten of geestelijken, en de literatuurkritische sirventès leveren kritiek op de minnepoëzie. Een subgenre binnen de hoofse lyriek vormt de pastorela luistervoorbeeld 13, een lied over een hoofs ridder en een niet-hoofs herderinnetje (pastourele), die elkaar in openlucht ontmoeten. De ridder zet zijn zinnen op het meisje en probeert haar met mooie woorden, desnoods met geweld, te overhalen. De troubadours waren vaak niet degenen die de door hen gevonden liederen uitdroegen naar andere burchten en hoven. Daarvoor hadden ze hun joglars (jongleurs), een ras van rondtrekkende beroepsspeellieden, die ongetwijfeld jongleerden met ballen, sabels of fakkels, maar die ook bekwaam waren in het musiceren op de rebec (een Europese versie van het Arabische strijkinstrument rebab), op de handharp, de schalmei, de fluit, het psalterium en de cornemuse (doedelzak). Deze weinig geletterde alleskunstenaars waren onderlegd in geschoolde zang, waarbij de contratenor de voorkeur genoot. Zij kenden de teksten van hun troubadour, die vaak hun maecenas was, uit het hoofd en trokken ermee door het land. In de loop van de ontwikkeling van het genre kwamen er allerlei mengvormen voor. Jongleurs ontwikkelden zich tot troubadours, verarmde troubadours werden hun eigen jongleur enzovoort. De hiërarchie in de troubadourscultuur kunnen we vergelijken met een hiërarchie in de wereld van het hedendaagse Franse chanson: - de trobar nu de auteur compositeur - de trobar joglar nu de auteur compositeur interprète - de joglar nu de chanteur. Over leven en werken van de troubadours hebben we als bronnen vida s (levensberichten) en razo s (toelichtingen), bewaard in handschriften in de Occitaanse taal. Het zijn onbetrouwbare bronnen, die vijftig jaar of meer na de dood van de betreffende troubadour werden opgetekend. De jongleurs droegen deze teksten voor als inleiding op het werk van de troubadour. In de teksten primeert het neerzetten van een boeiend verhaal op geschiedkundige juistheid. Een voorbeeld van een gepeperd verhaal vormt de vida over Guillem de Cabestaign luistervoorbeeld 10. De razo s waren een soort commentaar van de jongleur zelf op de gedichten.

9 Onder de bijna vierhonderd troubadours van wie we teksten konden bewaren vinden we ook enkele trobairitz (vrouwelijke troubadours). Zij getuigen van een niet ondergeschoven positie van de vrouw. Hun liederen zijn de eerste overgebleven getuigenissen van vrouwelijke componisten van wereldlijke muziek in de geschiedenis van de Westerse muziek. De schaarse informatie over hen halen we uit de onbetrouwbare vida s en razo s en uit korte vermeldingen in chansonniers, enkele overgebleven liedboeken met verzameld materiaal van troubadours. We beschikken zo over een tiental namen van trobairitz. Van slechts één lied beschikken we over de muzieknotatie samen met de tekst : a chantar m er de so q ieu no voldria van Beatriz de Dia. In de oudste chansonniers werd geen onderscheid gemaakt tussen de teksten van de troubadours en die der trobairitz. Enkel in latere Italiaanse en Catalaanse liedboeken werd een afzonderlijk hoofdstuk voor de vrouwelijke troubadours voorzien. In de dertiende eeuw hoorden tot de basisvaardigheden voor een vrouw aan het hof zingen, muziek spelen en joc partis schrijven. Mogelijk leidde de opvoeding van de vrouw tot de geschriften van de trobairitz. In de hoofse liefdeslyriek komen er gedichten voor in de vorm van brieven uitgewisseld tussen personen of strofes van een poëtisch debat tussen twee auteurs. Traditioneel werden deze uitsluitend aan mannen toegewezen. Er zijn echter redenen om aan te nemen dat deze twistgesprekken werden geschreven door mannelijke en vrouwelijke auteurs. Uitroeiing van de Occitaanse cultuur Tussen katharen en trobar bestaan verbanden, al mogen beide niet met elkaar vereenzelvigd worden. Deze katharen (katharsis betekent loutering) werden naar de stad Albi ook Albigenzen genoemd. Zelf beschouwden ze zich als christenen, maar door de roomse moederkerk werden ze bestempeld als ketters (de benaming zelf is van katharen afgeleid). Ze zagen Christus als de profeet die met zijn leer licht had gebracht, maar aanvaardden niet het sacrament van zijn lichaam en bloed. Hun geloof was dualistisch: God stond voor de geest en het hogere en Satan stond voor het aardse en lagere. De kathaarse riten waren eenvoudig. Een elite van uitverkorenen, de zuiveren of volmaakten, zwoeren na het ontvangen van het consolamentum (troostmiddel) het gebruik van vlees, kaas, melk en eieren en ook elke geslachtelijke omgang af. Alle andere katharen waren toehoorders, die het consolamentum pas zouden ontvangen bij een concrete doodsverwachting, om dan als beloning voor goed gedrag terug te mogen keren op aarde als zuivere in een volgend leven. Het consolamentum was een geestelijke doop door handoplegging en door oplegging van het Nieuwe Testament. In tegenstelling tot de weelderige levensstijl die de roomse prelaten erop nahielden, waren de kathaarse diakenen en bisschoppen uiterst sober. Mogelijk vormt dat een verklaring van de kathaarse invloed in het onafhankelijke en zelfbewuste Occitanië. Belangrijke beschermers van de katharen waren de graven van Toulouse. Niet alleen was Toulouse in die tijd na Venetië en Rome de derde belangrijkste stad van Europa, maar bovendien heersten de Toulousaanse graven over een uitgestrekt gebied. Talrijk waren de excommunicaties, de veroordelingen en het weigeren van de sacramenten in de tiende en elfde eeuw. Het drama voltrok zich nadat in 1198 Innocentius III de Vaticaanse troon besteeg. Deze paus zwoer de katharen met wortel en tak uit te roeien. In 1208 riep hij na de moord op zijn

10 afgezant, de gehate cisterciënzer monnik Pierre de Castelnau, die door een hoveling van Raimond VI van Toulouse om het leven werd gebracht, aartsbisschoppen, graven, baronnen en ridders van Frankrijk op tot een kruistocht tegen de Albigenzen. Raimond VI kreeg toestemming om tegen zijn eigen volk mee op te trekken. Het kruisleger bestond uit twijfelachtige huursoldaten, vrijgelaten boeven en ander ongeregeld. In juli 1209 vielen ze Béziers binnen waar ze een massale slachtpartij aanrichtten onder katharen, katholieken, vrouwen en kinderen. De roof- en strooptocht zette zich voort naar Carcassone en Albi. Er werd een nieuwe heer voor deze bezittingen gezocht. De Franse ridders weigerden, omdat ze meededen aan een godsdienstoorlog, niet aan landveroveringen. De Franse ridder Simon van Montfort, die zich in wreedheid had onderscheiden nam de titel aan en verwierf zich de heerlijkheid van tientallen Occitaanse burchten van Albi tot Montréal. Tien jaar lang bleef deze leeuw van de kruistocht voor eigen rekening huishouden in het graafschap Toulouse. Vanaf september 1211 veranderde de kruistocht in een politieke strijd tussen het Noorden en het nog altijd zelfbewuste Zuiden. Omdat van Monfort zich tot een machtige derde ontpopte, schortte de paus de kruistocht voorlopig op. In juni 1216 sterft Innocentius III en de jonge graaf Raimond VII herovert Beaucaire. Dan komt de Toulousaanse bevolking in opstand tegen het Franse pauselijke garnizoen en verjaagt dit. Simon van Montfort laat het hier niet bij, hij belegert de stad, maar sneuvelt in In mei 1226 kwam opnieuw een kruistocht op gang tegen Occitanië, onder leiding van Lodewijk VIII. Occitanië werd nu definitief onder de Franse kroon gebracht. In 1229 ondertekende de verslagen Raimond VII het verdrag van Meaux, dat het einde van het zelfbewuste Occitanië betekende. Parijs had gezegevierd over deze authentieke cultuur.

11 Anonieme teksten Domna, por vos 1 luistervoorbeeld 2 Vrouwe, door mij uitgekozen, aanvaard mij welwillend, want voor de rest van mijn leven sta ik tot uw dienst. In uw dienst zal ik zijn alle dagen van mijn leven, en nooit geef ik u op voor wie het ook mag wezen: Erec hield minder van Hennide Yseut minder van Tristan dan ik van u houd, aanbeden vrouwe, die ik oprecht bemin. Vrouwe... 1 eigen vertaling zonder behoud van rijmschema noch versvoet

12 Deze anonieme virelai werd toegevoegd aan het Manuscrit du Roi, mogelijk tegen het begin van de veertiende eeuw. Het lied werd genoteerd in mesurale notatie. Dit stuk in de Occitaanse taal behoorde zonder twijfel tot het repertorium van de troubadours. De tekst getuigt van de voorliefde voor ontspannende sfeernummers tegen het einde van de dertiende eeuw en de tekst is ontdaan van de strakke codes van de fin amors. Het liedboek 844 uit de Bibliothèque Nationale van Parijs biedt een van de oudste en belangrijkste bronnen van hoofse poëzie. De verzameling werd geschreven rond 1250 en bevat meer dan 600 liederen uit de tweede heft van de twaalfde en de eerste helft van de dertiende eeuw. De bundel wordt toegeschreven aan Charles d Anjou ( ), omdat de verzameling de enige bron is met liederen van de hand van de prins zowel als werken opgedragen aan hem en aan zijn echtgenote Béatrice de Provence. Charles was graaf van Anjou en van de Provence en koning van Napels en Sicilië. Zijn oeuvre is eerder stuntelig geschreven, maar zijn verdienste ligt in het bijeenbrengen van de culturen van het noorden en die van het zuiden. De chansonnier bevat liederen in de taal van Oil en in de taal van Oc, geklasseerd in de rubrieken trouvères, toubadours, motetten, leys, en ingedeeld naar de sociale herkomst van de dichters.

13 A l entrada del tens clar, eya! luistervoorbeeld 3 Met de kou is t weer gedaan, haja! en de vreugde breekt weer baan, haja! laat afgunstigen maar staan, haja! onze koningin toont aan hoe zij zo verliefd kan zijn. Geef jaloersen, jaloersen de bons en laat ons en laat ons dansen onder ons, onder ons. Alom liet zij roepers gaan, haja! en die gaven te verstaan: haja! huwbaren, meldt je nu aan, haja! wilt toch met ons dansen gaan op ons vrolijk dansfestijn Geef jaloersen Maar daar kwam de koning aan, haja! wilde t dansen tegengaan, haja! want de angst brak bij hem baan, haja! dat zijn gade hem de laan uit zou sturen met veel pijn. Geef jaloersen Maar zijn smeken sloeg niet aan, haja! oud heeft voor haar afgedaan, haja! zij verkiest een jonge haan, haja! die als zij t wenst hem heeft staan en haar lust stilt, zoet en fijn Geef jaloersen Zie haar dansen toch eens aan: haja! wie kan aan dat lijf weerstaan? haja! Spreek van valse schroom ontdaan: haja! kan er schoner onderdaan dan onze vorstin ooit zijn? Geef jaloersen

14 Aangenomen wordt dat dit meilied dateert uit de elfde eeuw, dus van voor het optreden van Willem IX, de oudst bekende troubadour. Dit toont meteen aan dat deze op literair vlak niet uit de lucht kwam vallen. In l Erotique des troubadours beschrijft René Nelli de Occitaanse meiliefde. De oude voorjaarsfeesten (aan het einde van april en het begin van mei) schijnen in Occitanië en in Andalusië over het algemeen dezelfde karakteristieken te hebben vertoond. Gedurende heel de bloeitijd van de middeleeuwen hebben meisjes en vrouwen in de steden en op het platteland de Eerste Mei gevierd, waarbij het vrolijke onbeschaamde heidense naturalisme hoogtij vierde. De Cantica diabolica, armatoria et turpia (duivelse, geile en schandelijke liederen) die de heilige Caesarius van Arles in de zesde eeuw veroordeelde, de vrouwenkoren die in een decreet van het concilie in de zevende eeuw verboden werden, moeten er nog altijd de traditionele en rituele begeleiding van gevormd hebben. Later (van de tiende (?) tot het begin van de achttiende eeuw) gaven de meifeesten ongeveer overal (in Frankrijk, Spanje, Italië en Duitsland) aanleiding tot processies door de velden. Jongens en meisjes gingen in het bos groene takken afsnijden, waarmee de kerken versierd werden, en bij die gelegenheid dansten ze samen in de wei. Zonder twijfel bleef het volk aan deze vruchtbaarheidsdansen een agrarisch-magische kracht toekennen. Gedurende de hele meimaand was de belangrijkste ceremoniële rol tijdens de volksfeesten dus in handen van de vrouwen. We kunnen ons voorstellen dat de middeleeuwse dansliederen aan jonge vrouwen de kans boden hun schoonheid met erotisch-magische bedoelingen in de schaal te werpen en in hun liederen de almacht van het amoureuze instinct tot uitdrukking te brengen. Die dansen en (uitgebeelde) liederen brachten de kerkelijke autoriteiten in opschudding, daar ze soms voor de kerkdeur uitgevoerd werden en soms zelfs in het koor. Dus werden ze vaak verboden als onzedelijk en bijgelovig. De losbandigheid van de vrouwen, die zich in zeer rauwe bewoordingen uitdrukten, heeft nooit een orgastisch karakter aangenomen. Het ging er voor hen slechts om zich vrijuit het hof te laten maken, door het verlangen uit te lokken maar er niet voor te bezwijken en door tegenover de veile of echtelijke liefde een liefde naar keuze te stellen. Hun gedrag was echter het tegendeel van een rituele prostitutie. Deze meidans komt uit Poitou, uit het land van Willem IX. Waarschijnlijk was dit een estampida (stampedans), waarbij op het terugkerende haja op de grond gestampt werd. Het ritueel is duidelijk. De huwbaren worden opgeroepen. De meikoningin is een getrouwde vrouw, die ondanks de bezwaren van haar echtgenoot, op zoek is naar een jonge minnaar. De laatste strofe suggereert dat de koningin (vrijwel) naakt danst. Het rijmschema krijgt hier al de complexe opbouw, zoals nadien bij de troubadours a-a-a-a-b, in alle cobla s. Het hele lied is gebaseerd op twee rijmklanken, de aan-klank komt twintig maal terug.

15 Guilhem IX Pos de chantar m es pres talentz Daar ik tot zang word aangespoord, schrijf ik met trieste pen dit woord: Poitou, Limoges enzovoort zien mij als minnaar nimmer meer Ik sta voor de verbanning klaar, mij wacht de strijd en groot gevaar. Ik laat mijn zoon hier achter, maar de buren azen op zijn eer. Hoe zwaar toch valt dit afscheid mij van mijn Poitou, mijn sinjorij. Fulco d Angers krijgt de voogdij op t land en op zijn neef, zijn heer. Staat Fulco m niet terzijde en de Vorst wiens leenheer ik toch ben, dan zal Gascon en Angevin hem sterk bedreigen, zo niet meer k Was blij en gul, haast ongepast, maar God de Heer wenst geen bombast, niet langer draagt mijn rug die last, mijn leven neemt zijn laatste keer Al wat ik minde sta ik af: mijn ridderschap, mijn ruiterdraf. Dat God mij opneemt in zijn staf: Hij wil het zo, ik resigneer. Dat al mijn vrienden, klein tot groot, mij eer bewijzen bij mijn dood. Want, hoe dan ook, mijn leven bood mij vreugd en blijheid, keer op keer Ik scheid van wat mij t leven bood, leg sabelbont en eekhoorn neer. Als hij niet moedig is en wijs terwijl ik ver ben op mijn reis, dan is zijn hoofd een snelle prijs, want hij is nog zo jong en teer Dat, deed ik ooit mijn naaste pijn, vergiffenis mijn deel mag zijn; zo in t Romaans als in t Latijn pardon van Jezus, onze Heer k Laat heldenmoed en liefdesspel nu achter met een laatst vaarwel. Ik ga tot hem waar ik, jawel, als zondaar vind wat ik ontbeer. 1 De namen van de troubadours zijn gespeld zoals ze voorkomen in de Occitaanse vida s en niet zoals in de sinds de negentiende eeuw gebruikelijke transscripties. Het kan daarbij voorkomen dat dezelfde voornaam verschillend gespeld wordt: Guillem naast Guilhelm

16 Van dit lied vond ik geen luistervoorbeeld. Toch mag Willem IX van Aquitanië in een overzicht niet ontbreken. Daarom enkel de tekst zonder de muziek van één van zijn veel besproken verzen. Rondom de persoon van de heer van Aquitanië vormde zich een ware legende. Willem was de zevende graaf van Poitiers en de negende hertog van Aquitanië, dat zich ten zuiden van de Loire uitstrekte van de Atlantische kust tot wat wij nu de Dordogne noemen. Daarmee werd hij de machtigste leenheer in Frankrijk. In 1094 trouwde hij met Philippa, de dochter van graaf Willem IV van Toulouse. In 1098 deed hij een vergeefse aanval op het graafschap Toulouse en in 1101 trok hij aan het hoofd van een groot leger op kruisvaart. De geschiedschrijver Godfried, abt van Vigeois, tijdgenoot van Willem noteerde hierover hetvolgende: Omdat hij een verwoed vrouwenliefhebber was, werd zijn leger door de Saracenen in de pan gehakt Zelf wist hij te ontsnappen en vluchtte naar Antiochië en daarna naar Jeruzalem. De befaamde kroniekschrijver Willem van Malmesbury berichtte hierover: Terug van de kruistocht wentelde hij zich zozeer in de modderpoel van het kwaad, dat het was alsof hij meende dat de wereld bestierd werd door het lot en niet door de voorzienigheid. Hij had een opgeruimd karakter, en nadat hij in Jeruzalem zijn gebeden had gezegd, vermaakte hij zich ermee voor het gezelschap van koningen, hoge heren en christelijke gemeenschappen de ellende van zijn gevangenschap te bezingen in ritmische verzen en op aangename zangwijzen. Omdat hij zijn kletspraat bracht met vrolijke maar valse sier en uitsluitend om te amuseren, bracht hij zijn gehoor tot schaterlachen. Bekend is ook dat hij graag verbleef in het gezelschap van rondtrekkende jongleurs. Met de clerus had hij het voortdurend aan de stok, hij werd enkele malen geëxcommuniceerd en hoorde de banvloek over zich uitspreken. Willems voornaamste maîtresse was de burggravin van Châtellerault, die de bijnaam droeg la Dangerosa (de Gevaarlijke). Volgens de berichtgeving van dezelfde kroniekschrijver had hij haar portret op de binnenkant van zijn schild laten schilderen onder dit motto: Aangezien zij mij in bed draagt, mag ik haar wel op dat andere slagveld dragen. Op 10 februari 1127 stierf hij, waarbij zijn macht overging op zijn éénjarige zoon Willem X, die trouwde met Aénor van Châtellerault, dochter van zijn vaders maîtresse. Deze zoon werd volgens de geschiedenisboeken niet ouder dan twaalf jaar, maar verwekte toch al een dochter. Deze Aliénor of Eleonora van Aquitanië was een groot beschermvrouwe van de troubadours. Als we latere troubaours mogen geloven was de jonge Eleonora zo ongeveer de intelligentste en mooiste vrouw van het middeleeuwse Europa. Zij erfde het leengoed en trouwde eerst met de Franse koning Lodewijk VII. Deze liet zich van haar scheiden wegens haar losbandigheid. Twee maanden later hertrouwde Eleonora met de Engelse koning Hendrik II, waardoor het grote Aquitaanse gebied bij de Engelse troon kwam. Een van haar zonen uit dit huwelijk was de befaamde Richard Leeuwenhart, die als soldaat maar ook als dichter de geschiedenis inging. Zijn teksten zijn ver van hunkeren op afstand of gematigdheid verwijderd. Zijn liefde is van lichamelijke aard, zijn wellust is onverbloemd en zijn grappen liegen er niet om. Vooral zijn eerste gedichten richten zich duidelijk tot een mannenpubliek en doen denken aan het soort grootspraak dat in alle mannengemeenschappen gebruikelijk is. Zijn latere werk is gepolijster en hoffelijker. Sommige commentatoren menen dat Willem IX dit vers schreef voor zijn vertrek op kruistocht of voor zijn afreis naar de strijd tegen de Moren. Uit de tekst blijkt dat hij deze schreef in het besef van zijn naderende dood. Hij heeft het over zijn zoon en opvolger, die in Willems laatste levensjaar nog geen jaar oud was. Het rijmschema is uiterst gecompliceerd: a- a-a-b/c-c-c-b/d-d-d-b/e-e-e-b/f-f-f-b enz.

17 Marcabru 1110?-1185? L autrier jost une sebissa luistervoorbeeld 4 Onlangs trof ik op mijn wegen, blij en vrolijk, niet verlegen, stralend van gezondheids zegen, een eenvoudig boerenmeidje: keurs in linnen ingeregen, laarzen tegen slijk en regen, in een grofgebreid habijtje. Door het land liep ik haar tegen: Kind spak ik, jou slaat de degen van de wind met kille vegen! Heer, zo sprak het boerenmeidje, k heb van God en niet verzwegen van mijn voedster kracht gekregen, dus de wind glijdt langs mijn pijtje! Liefje, sprak ik, u ter ere heb k mijn schreden willen keren om met u hier te verkeren: dwaas is t dat zo n boerenmeidje zonder steun van knechts of heren al dat vee hier moet beheren, eenzaam in t verlaten weitje. Heer, u hoeft mij niet te leren wát als dwaasheid te waarderen, ga uw tijd elders passeren, zo verklaarde t boerenmeidje, ga t op eigen stand proberen bij haar die u kan regeren, maar zoek hier geen vrijpartijtje! Liefje, hoog schat ik uw waarde, ridder was die man die paarde met de moeder die u baarde, en dát was n hoofs boerenmeidje. Steeds meer valt ge in goede aarde bij mij, schone, fijnbesnaarde, wees menslievend, nijver bijtje. Heer, mijn maagschap zwoegt als paarden, ploegt van vroeg tot laat de aarde, snoeit en maait in veld en gaarde, sprak opnieuw het boerenmeidje, n ridder kreeg voor mij meer waarde als hij zich eens bij hen schaarde, zes werkdagen op een rijtje! Liefje, sprak ik, zo aanbeden, eens beroerde n fee uw leden en schonk u bekoorlijkheden boven ieder boerenmeidje. Als wij hier eens paardjereden, ik de ruiter, u beneden, samen in dit malse weitje? Heer, u hebt uw hoffelijkheden nu geuit als nooit een tweede en voor al die hoffelijkheden krijgt u, zei het boerenmeidje, nu mijn antwoord, neem het mede, nimmer zult ge mij betreden; hebt u ze wel op een rijtje? Liefje, sprak ik, pas na jaren tem je n wild hart tot bedaren; heus, u bent voor mij de ware, ik wil n eenzaam boerenmeidje als u bent oprecht verklaren: laat ons toch in vriendschap paren zonder één bedriegerijtje. Heer, verliefdheid brengt gevaren, doet een man te veel verklaren, t zou een eer zijn, maar het nare, sprak nu weer het boerenmeidje, is dat ik zit op de blaren, t handgeld kunt ge mij besparen, ik ben maagd, geen hoerenmeidje.

18 De natuur laat zich hier horen en haar stem valt niet te smoren, laat ons, daartoe uitverkoren, samen paren, boerenmeidje, ginder in het hoge koren, daar waar niemand ons zal storen, ik beloof u n zoet partijtje. De natuur, mij ingeboren, zegt juist duidelijk in mijn oren: de verleider wil bekoren en een boer wil t boerenmeidje; reeds van oudsher valt te horen: wie ontsporen gaan verloren, wolven grijpen t domme geitje. Liefje, nooit zag ik tevoren een gezicht zo godverloren en een hart zo vals, o meidje! Heer, de uil krast in uw oren: d een is d aanblik slechts beschoren, d ander t manna op het weitje!

19 Door een vergelijking van vele bronnen over Marcabru kan zijn levensperiode enkel afgebakend worden. In ieder geval behoort hij tot de oudst bekende troubadours. Uit analyse van zijn taalgebruik blijkt dat hij waarschijnlijk een Gascogner was. Recente studies tonen aan dat Marcabru jongleur en huursoldaat was en dat hij na zijn mistige jeugd bescherming vond aan het hof van Willem X van Aquitanië ( ), zoon en opvolger van de gelijknamige dichter-vorst. Na de dood van deze beschermheer probeerde Marcabru tevergeefs bij de Franse koning Lodewijk VII, gehuwd met Eleonora van Aquitanië, belangstelling te wekken voor een voorgenomen Spaanse kruistocht. Vervolgens zwierf Marcabru langs vele zuidelijke hoven. We vinden hem aan het hof van Castilië en Leon. Van 1138 tot 1142 vocht hij er als huurling tegen de Saracenen. Dan valt hij bij de koning in ongenade en keert naar Occitanië terug. We mogen aannemen dat hij de voor een middeleeuwer zeer hoge leeftijd van vijfenzeventig jaar bereikte. Marcabru beschouwde zichzelf als een trobar clus en we kunnen in zijn oeuvre vaststellen dat het hermetisme niet schuilt in een onbegrijpelijke inhoud, maar in de doorgedreven vormelijke variatie. Hij gebruikt complexe metaforen, speelt met ongewone ritmiek en gebruikt de prosodie van het Occitaanse woord. Marcabru was een geboren satiricus en per definitie een moralist. Hij doorprikt alle schijnheiligheden die schuilgaan achter de code van de hoffelijke liefde en heeft het over fals amor. Zijn gedichten en sirventès hekelen de vrouwelijke pretenties en hij lijkt de vrouw gelijk te stellen met een hoer die voor huursoldaten op bepaalde condities gewillig is. Dat er achter de symbolentaal van de fin amors heel wat hypocrisie verborgen zat is makkelijk te begrijpen. Zelf beschrijft hij in zijn verzen zijn moeilijk karakter: Marcabru, de zoon van Bruna, verwekt bij t licht van vrouwe Luna, weet hoe liefde kwellen kan. Hoor mij aan! Nooit zal hij een vrouw beminnen, Noch zal één zich aan hem binden. Het gekozen gedicht is een pastorela, die tegelijk een parodie op het pastorale vers is, omdat het boerenmeisje zich niet laat imponeren door de heer van stand. De vorm is geraffineerd: a-a-a-b-a-a-b. De rijmklank op b blijft dezelfde doorheen het hele gedicht, de rijmklank op a wisselt per twee cobla s.

20 Bernart de Ventadorn ca Quant vey la lauzeta mover luistervoorbeeld 5 Als ik de leeuwerik aanschouw, die opklimt in een zonnebaan maar neerstort uit het hemelblauw: van hartelust te zeer ontdaan hoe knaagt mij dan de afgunst, op elkeen die lust kent en jolijt; en welk een wonder dat daarop mijn hart niet van verlangen splijt! En ik, die dacht van liefde en trouw zoveel te weten! Welk een waan: buiten mijn wil min ik een Vrouw die mij voorgoed berooid laat staan. Ze roofde zelfs mijn harteklop, haar én mezelf ben ik nu kwijt. Al wat ik had raakte in het slop, mij rest slechts hunkering en spijt. Ik hou mezelf in toom noch touw, mijn eigen wil heeft afgedaan vanaf de daf gat deze Vrouw mij in haar oog een blik liet slaan. Ze roofde zelfs mijn harteklop, haar én mezelf ben ik nu kwijt. Al wat ik had raakte in het slop, mij rest slechts hunkering en spijt. Ik hou mezelf in toom noch touw, mijn eigen wil heeft afgedaan vanaf de dag dat deze Vrouw mij in haar oog een blik liet slaan. O spiegel, door die aanblik op mijzelve in uw heerlijkheid, raakte ik Narcissus in de dop mezelf in uw reflectie kwijt! Geen vrouw meer die ik nog vertrouw, ik stuur ze allen uit de laan en daarbij geldt mijn felste snauw wie t diepst mij hebben nagestaan. Want géén van haar nam t voor mij op bij deze die mij nu versmijt. Daarom krijgt elke vrouw een schop: ze kennen geen betrouwbaarheid. Mijn Vrouwe speelt haar spel als vrouw, vandaar mijn klacht, vandaar mijn traan: zij weigert wat ze moeten zou en neemt verboden vrucht graag aan. Ik liep haar ongenade op. Waarom? Ik was haar toegewijd. Ach, elk valt die met zotte kop een te hoog merriepaard berijdt. Erbarmen weet ik nu en trouw bestaan niet in dit aards bestaan. Als zij die t bieden moest aan jou het weigert, waar dan wél vandaag? Men hoort de doodssnik in mijn krop en ziet daarnaast haar vrolijkheid en vraagt: laat zij die jonge knop dan breken zonder zweem van spijt? Ik reken niet op haar berouw noch op mijn recht als onderdaan, noch op haar warmte voor mijn kou. Dies zwijg ik en trek hier vandaan. Ik geef haar én de liefde op, zij doodde mij, ik voer geen strijd. En haalt zij mij niet in galop weerom, rest mij vergetelheid. Tristan, in deze envelop raak ik mijn laatste woorden kwijt: in smart houdt hier mijn zingen op, ik vlied van liefdes vreugdetijd.

21 Bernart de Ventadorn is in de Franse transscripties bekend onder de naam Bernard de Ventadour. Hij werd door zijn tijdgenoten zowel als door de troubadours die na hem kwamen beschouwd als de meester van de middeleeuwse liefdeslyriek. In zijn vida wordt verhaald dat hij van het kasteel Ventadorn kwam en dat zijn afkomst bescheiden was. De ruïnes van dit slot zijn te vinden in het dorp Moustier-Ventadour in de Corrèze. Zijn aanvankelijke beschermheer was de graaf van Ventadorn. Vermoedelijk was dit Eble II, bijgenaamd de Zanger, wiens vrouw Agnès van Montluçon volgens tijdgenoten blanker was dan sneeuw in de kerstnacht. Deze veronderstelling is geloofwaardig omdat Bernart in zijn poëzie verwijst naar lessen die hij van Eble heeft gekregen en deze Eble II was zelf troubadour. Nadat Eble ontdekte dat Bernart zijn vrouw het hof maakte zag Bernart zich gedwongen de streek te verlaten en de wereld in te trekken als troubadour, zo verhaalt de vida. Het verhaal gaat verder met de mededeling dat hij nadien naar de hertogin van Normandië trok. De gravin van Normandië was Eleonora, kleindochter van de eerste troubadour Willem IX (zie p. 13). Nadat Lodewijk VII van Frankrijk haar verstoten had, hertrouwde zij met Hendrik II Plantagenet en trok met hem naar Engeland bij zijn troonsbestijging in Uit het werk van Bernart blijkt dat hij haar volgde naar het Britse hof. Voor haar schreef hij een reeks prachtige liefdesliederen waarmee hij de sociale afstand die hem scheidde van deze dame trachtte te overbruggen. Uiteindelijk keerde hij terug naar Frankrijk en verbleef er aan het hof van de graven van Toulouse. De laatste jaren van zijn leven sleet hij in een klooster in de Dordogne. Hij is een trobar ric, die klanken uitjubelt. Karakteristiek zijn de heldere verzen, de treffende beelden, de gewaagde poëtische tegenstellingen. Zijn verlangen is nergens platonisch, zijn liefde is volledig aards. Inhoudelijk kent zijn werk maar één onderwerp: de vrouw in al haar gedaanten en luimen en hij bezingt haar met oprechte gevoelsuitingen. Aan Bernart wordt toegeschreven dat hij invloed zou uitgeoefend hebben op de kunst van de trouvères in Noord-Frankrijk. De trouvères kenden zijn poëzie en het is mogelijk dat de vroege trouvère-componisten zijn kunst imiteerden. Dit gedicht geldt als een schoolvoorbeeld van een rijk rijm. Het canso telt zeven cobla s, gebaseerd op vier rijmklanken op het schema a-b-a-b-c-d-c-d. Aangenomen wordt dat Bernart dit vers op het kasteel Ventadorn geschreven heeft, nadat zijn liefde voor de burggravin ontdekt was en hij werd weggestuurd. Tristan zou dan het senhal voor de gravin zijn.

22 Jaufre Rudel 1130?-1170 of 1120?-1148 Langquan li jorn son lonc en may luistervoorbeeld 6 Als dagen lengen in mei klinkt vrolijk vogelzang van ver; en ben ik aan die zang voorbij, dan denk ik aan een liefde ver: waar k zo onder verlangen lijd dat zang noch meidoorn mij verblijdt, mag het voor mij ook winter zijn. Ja, ik geloof in God, want hij toont mij toch deze liefde ver, maar dubbel straft hij mij daarbij, want mijn geliefde is te ver. Kon ik als pelgrim mettertijd mijn staf haar tonen, mijn habijt, dan kwam een einde aan mijn pijn. Dan heerste vreugd, als ik haar zei: Gods liefde vraagt, o liefste ver, mijn onderdag hier, jou nabij, ik minnaar, komend van zo ver. En van een zware last bevrijd volgde een gesprek vol vrolijkheid en was uw woord mij ambrozijn. Triest zou k weer weggaan, maar ook blij, als ik ooit deze liefde ver ontmoeten mocht; helaas voor mij is haar land van het mijne ver. De pasweg, t pad dat derwaarts leidt, is vol gevaren wijd en zijd, slechts God is heer in dat domein. Nooit zal er liefde zijn voor mij, behalve deze liefde ver, een betere ken ik niet dichtbij, een betere ken ik ook niet ver. Zo echt, dat ik daarom bereid ben om gevangen, gekastijd, in Saraceense cel te zijn. God, door wie alles is, die mij dus bracht tot deze liefde ver, schenkt mij de kans, dat geloof ik vrij, te gaan naar deze liefde ver. Waar zij zich dan ook aan mij wijdt, in tuin of kamer, t is altijd voor mij een koninklijk festijn. Zeg dat ik jaag op lekkernij in t streven naar die liefde ver, t is waar: geen liefdesrazernij weegt op tegen die liefde ver. Maar hoe ik daar dan ook voor pleit, mijn leigeest doemt het lot dat k lijd: beminnen, niet bemind te zijn. Ik pleit, maar ik verlies het pleit, mijn leigeest doemt het lot dat k lijd: beminnen, niet bemind te zijn.

23 Jaufre Rudel, prins van Blaye in de Gironde, was een bekende troubadour in zijn tijd: hij schreef liefdesliederen aan het Franse hof, die vaak gingen over een verre en onbereikbare liefde (l amour lointain). Hij was vermoedelijk de eerste die dit onderwerp in de poëzie introduceerde. Er is weinig bekend over het leven van Rudel maar we weten dat hij deelnam aan de tweede kruistocht ( ) in het gevolg van Lodewjk VII en daarvan waarschijnlijk niet terugkeerde. Na zijn dood verschenen meerdere verhalen over hem, waarin wordt verteld dat hij gedreven door de beschrijvingen van de mooie gravin Odierna van Tripolis op reis ging om haar te zoeken. De gravin was zijn amour lointain, ook al had hij haar nooit ontmoet. Tijdens zijn reis werd hij echter ziek en stervend werd hij naar Tripolis gebracht. Toen de gravin van het bestaan van haar minnaar hoorde ging ze naar hem toe. Nadat zij hem een kus had gegeven stierf hij in haar armen. Dit romantische, maar onwaarschijnlijke verhaal werd uitgelokt door het onderwerp van Rudel s liederen en door zijn vermoedelijke dood tijdens de tweede kruistocht. Een andere dame zou model hebben kunnen staan voor de beminde en bewonderde gravin van Tripolis. Het zou ook de dochter van Odierna, Melisanda kunnen zijn, dochter van de graaf van Toulouse Raimond I, die in 1102 het graafschap Tripolis had gesticht. Deze dame was ten huwelijk gevraagd door de Byzantijnse keizer Manuel I Comnemus, maar nog voor de bruiloft werd zij door hem versmaad. De beeldschone gravin zou na deze teleurstelling zich zijn gaan wijden aan goede werken en haar faam was tot in Europa doorgedrongen. Dit zou dan betekenen dat Rudel omstreeks 1170 in haar armen gestorven was. Het lied is een voorbeeld van een versierde melodie. De auteur charmeert zijn publiek door het beeld van de ontluikende lente. Het begrip ver (lonh) is hier sleutelwoord geworden, het komt onveranderd in alle tweede en vierde regels terug. Er zijn drie rijmklanken: a-b-a-b-c-cd. Het werk van Rudel wordt beschouwd als een hoogtepunt in de kunst van de twaalfde eeuw. In een eenvoudige stijl in oprecht aandoende bewoordingen schept hij de intieme sfeer die het succes van Jaufre Rudel uitmaakt. Cobla twee: voor de goede verstaander zijn ook hier weinig platonische gedachten. De pelgrim die de vrouw zijn staf toont was een gebruikelijke erotische metafoor in de middeleeuwen.

24 Comtessa de Dia eind 12 de eeuw Estat ai en gran consirier, per un cavalier qu ai agut luistervoorbeeld 7 Ik leef in staat van diepe klacht; een ridder heeft mijn min vermorst en hoezeer ik nog naar hem dorst, leg ik hier vast voor t nageslacht. Dat hij zich zo af kon keren! Gaf ik zijn liefde geen gehoor? Mijn min ging buiten ieder spoor, in het bed en in de kleren. Hoe gretig zou ik hem weer, zacht in naakte armen, als een vorst, op t teder kussen van mijn borst verwennen, heel de lange nacht. Ja, ik wil hem meer vereren dan Floris deed met Blancefloor. O, dat voor hem mijn oog en oor en mijn hart en ziel vertere. Mijn mooie, lieve, fijne vriend, krijg ik jou ooit weer in mijn macht, al is het voor één enkele nacht, dan word je warm door mij gediend en gekoesterd door mijn kussen. En in mijn armen, als mijn man, klem ik jou vast, waarbij jij dan doet wat ik wil ondertussen.

25 Het levensbericht dat we over Beatriz de Dia kennen is summier: De gravin van Dia was de echtgenote van Willem van Poitou en een schone, goede vrouw. Ze werd verliefd op Raimbaut d Auranga en schreef over hem vele goede liederen. Dat is alles. We kunnen vaststellen dat ze de oudste was van vier niet-anonieme vrouwelijke troubadours van wie werk is tot ons gekomen. Ze moet tegen het einde van de twaalfde eeuw geleefd hebben en aangenomen wordt dat haar voornaam Béatriz was. We weten niet over welke heer van Orange en over welke Willem van Poitou de vida verhaalt. Het zou kunnen gaan om Beatrix, echtgenote van Willem II van Poitiers. Maar ze kan ook verward zijn met Isoarde, de dochter van de graaf van Dia, die reeds voor 1184 trouwde met Raimond van Agoult en die ten tijde van Raimbaut IV van Orange met haar man nabij diens slot woonde en met hem bevriend was. Uit de paar werken die we van haar kennen spreekt een openhartige vrouw, die haar gevoelens niet achter het bedgordijn verstopt. Nelli wijst erop dat de openhartige beschrijving die de gravin geeft van dartelheden met haar ridder een verregaand voorspel beschrijven. Volgens hem was het in de middeleeuwen niet ongebruikelijk dat jonkvrouwen hun minnaar vroegen naast hen te komen slapen op het zachte kussen van hun borst, zonder dat het daarbij tot een overgave kwam. Die moest verdiend worden. Als bewijs daarvoor wijst hij op de regel in bed en in de kleren. De ridder, die meer verlangde, zou haar daarom in de steek gelaten hebben en om hem terug te winnen biedt ze in de laatste cobla haar volledige overgave aan. Floris en Blancefloer werden in dezelfde omgeving geboren. Floris wilde Blancefloer huwen, maar dit werd verhinderd omdat hij heiden was en zij christen. Zij wordt als slavin verkocht. Floris gaat naar haar op zoek en komt na beproevingen aan het hof van de emir van Babylon. Daar zit Blancefloer opgesloten in een toren. Floris weet bij haar binnen te geraken door zich te verstoppen in een bloemenmand. Ze worden samen betrapt en ter dood veroordeeld. Als de emir hun grote liefde ziet schenkt hij hun genade en trouwen ze. Het gedicht werd op de melodie Lonc terms ai agut consiriers van Raimon de Miraval ( ) gezongen.

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500)

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Algemeen Als je aan de Middeleeuwen denkt, dan denk je waarschijnlijk aan grote kastelen, ridders en jonkvrouwen. Natuurlijk, dit is een gedeelte

Nadere informatie

Opwekking 346: Opwekking 167:

Opwekking 346: Opwekking 167: Opwekking 346: Maak ons tot een stralend licht een stralend licht Tot de wereld ziet wie haar het leven geeft. Laat het schijnen door ons heen. Maak ons tot een woord van hoop een levend woord dat U verlossing

Nadere informatie

naar God Verlangen Thema: juni welkom in de open deur dienst voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan

naar God Verlangen Thema: juni welkom in de open deur dienst voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan welkom juni in de open deur dienst 19 2016 Thema: Verlangen naar God n.a.v. Psalm 42 voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan organist: Christian Boogaard Welkom en

Nadere informatie

Lied van de maand kerk school 2015 2016

Lied van de maand kerk school 2015 2016 Lied van de maand kerk school 2015 2016 Dit liedboekje is van:... Groep:... SEPTEMBER Psalm 84 vers 1 Hoe lieflijk, hoe goed is mij, Heer, het huis waar Gij uw naam en eer hebt laten wonen wonen bij de

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

1.De stilte zingt U toe, o Here, in uw verheven oord. Wij zullen ons naar Sion keren waar Gij ons bidden hoort. Daar zal men, Heer, tot U zich wenden,

1.De stilte zingt U toe, o Here, in uw verheven oord. Wij zullen ons naar Sion keren waar Gij ons bidden hoort. Daar zal men, Heer, tot U zich wenden, Liturgie voor de ochtenddienst van zondag 22 maart (Heilige Doop en afscheid ambtsdrager) Gezang 481: 1 en 3 1.O grote God die liefde zijt, o Vader van ons leven, vervul ons hart, dat wij altijd ons aan

Nadere informatie

Zingen: OTH 45 - als een hert dat verlangt naar water. Zingen: Opwekking 468 - wij willen dat Jezus wordt verhoogd

Zingen: OTH 45 - als een hert dat verlangt naar water. Zingen: Opwekking 468 - wij willen dat Jezus wordt verhoogd Welkom Zingen: OTH 204 - kom tot de Vader Votum en groet Zingen: OTH187 - maak mij rein voor u Gebed Gezongen geloofsbelijdenis: Opwekking 426 Ja, ik geloof in Jezus Schriftlezing: Psalm 27 Zingen: OTH

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Menze Fernandus van Houten

Menze Fernandus van Houten Liturgieboekje bij het afscheid van Menze Fernandus van Houten * Groningen, 10 februari 1931 Tolbert, 21 februari 2016 in een samenkomst op donderdag 25 februari 2016, om 11.00u in de Gereformeerde Kerk

Nadere informatie

1. Als het leven soms pijn doet

1. Als het leven soms pijn doet 1. Als het leven soms pijn doet 1 Als het leven soms pijn doet en de storm gaat tekeer in een tijd van moeite en verdriet. Alsof de zon niet meer opkomt en het altijd donker blijft en de ochtend het daglicht

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. P. Molenaar

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. P. Molenaar Welkom in deze dienst Voorganger is ds. P. Molenaar Schriftlezing: Exodus 14 vers 1 t/m 22 Gezang 343 vers 1 t/m 5 (Liedboek) Psalm 130 vers 3 (Schoolpsalm) Psalm 65 vers 1 en 2 (Nieuwe Psalmberijming)

Nadere informatie

6 Stefanus gevangengenomen

6 Stefanus gevangengenomen 6 Stefanus gevangengenomen 8. En Stefanus, vol geloof en kracht, deed wonderen en grote tekenen onder het volk. 9. En enigen van hen die behoorden tot de zogenoemde synagoge van de Libertijnen, van de

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Ik hoop voor u dat u ooit eens flink verliefd bent geweest. Niet zo n beetje van: die of die vind ik best aardig. Misschien wordt dat nog wel eens wat

Nadere informatie

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken)

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Dag en nacht waakt ze. Haar handen kennen geen rust. Haar ogen gaan rond en zien wat gezien moet worden. Haar oren zijn gespitst en horen wat gehoord

Nadere informatie

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving!

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving! Hartelijk welkom in de kerk! Thema 2 Blij met beleving! Mededelingen Wilt u aub uw mobiele telefoons uitzetten i.v.m. storing van de beeldopnames? Lied van de week Lied Thuis in Gods huis Couplet 1 en

Nadere informatie

Chr. Geref. Kerk Ontswedde LITURGIE. voor de morgendienst op zondag 2 september 2012. in deze dienst zal. Julia Brugge.

Chr. Geref. Kerk Ontswedde LITURGIE. voor de morgendienst op zondag 2 september 2012. in deze dienst zal. Julia Brugge. Chr. Geref. Kerk Ontswedde LITURGIE voor de morgendienst op zondag 2 september 2012 in deze dienst zal Julia Brugge gedoopt worden thema: Zoals klei in de hand van de pottenbakker Voorganger: ds. J.J.

Nadere informatie

Met medewerking van: Clarity o.l.v. Mario Riedijk De jongerengroep

Met medewerking van: Clarity o.l.v. Mario Riedijk De jongerengroep Voorganger: Organiste: Ds. A.G.E. Klap Mevr. de Jager - Boudeling Met medewerking van: Clarity o.l.v. Mario Riedijk De jongerengroep Welkom Aanvangspsalm: Psalm 103 : 1, 3 en 5 Zegen mijn ziel, de grote

Nadere informatie

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen ijn lieve engel, bewaar en help mij altijd goed. God heeft U aan mij gegeven, als een helper in dit leven. Mocht ik verkeerde wegen gaan, haal me daar dan vlug vandaan. Leid mij veilig aan Uw hand, zodat

Nadere informatie

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13)

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13) (nav 1 Koningen 19: 12, 13) Na het vuur klonk het gefluister van een zachte bries. En daar klonk een stem die sprak. t is nergens om mij heen echt stil terwijl ik liever anders wil heel het leven draait

Nadere informatie

Opwekkingsdienst 17 mei 2015 om 16.45 in de Ark. Voorganger: Ds. Stam M.m.v.: de opwekkingsband. Thema: De Hartendokter!

Opwekkingsdienst 17 mei 2015 om 16.45 in de Ark. Voorganger: Ds. Stam M.m.v.: de opwekkingsband. Thema: De Hartendokter! Opwekkingsdienst 17 mei 2015 om 16.45 in de Ark Voorganger: Ds. Stam M.m.v.: de opwekkingsband Thema: De Hartendokter! - Zingen voor de dienst om 16.45: Opw. 518 Heer U doorgrond en kent mij Heer, U doorgrondt

Nadere informatie

Jij en jouw diepste drijfveren

Jij en jouw diepste drijfveren Jij en jouw diepste drijfveren blok E - nivo 2 - avond 7 Tijd Wat gaan we doen 19.00 Mentorkwartiertje 19.15 Terugkoppeling en intro 19.25 Bijbelstudie 19.35 Catechismus 19.45 Bijbelstudie Matteus 22 19.55

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom Schriftlezing: Openbaringen 3 vers 14 t/m 22 Gezang 253 vers 1 (Bundel 1938) Psalm 67 vers 3 (Schoolpsalm) Psalm 65 vers 1 en 2 (Nieuwe Berijming) Psalm

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

De Levensbron, Rilland Kerkdienst van Woord en Sacrament, zondag 14 februari 2016 Eerste zondag in de Veertigdagentijd: Invocabit

De Levensbron, Rilland Kerkdienst van Woord en Sacrament, zondag 14 februari 2016 Eerste zondag in de Veertigdagentijd: Invocabit De Levensbron, Rilland Kerkdienst van Woord en Sacrament, zondag 14 februari 2016 Eerste zondag in de Veertigdagentijd: Invocabit Voorganger: ds. W. Lolkema Mmv van Gospelband Vision, Tholen De VOORBEREIDING

Nadere informatie

Vertel me toch je geheim! Gezinsdienst over Simson en Delilah

Vertel me toch je geheim! Gezinsdienst over Simson en Delilah Orde van dienst voor de viering van de eredienst in de Morgensterkerk Vertel me toch je geheim! Gezinsdienst over Simson en Delilah 6 november 2011 DIENST VAN DE VOORBEREIDING Orgelspel Bruce Springsteen

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Voor de dienst zingen we:

Voor de dienst zingen we: Voor de dienst zingen we: Looft de Here, alle gij volken, prijst Hem, alle gij natiën, want zijn goedertierenheid is machtig over ons, en des Heren trouw is tot in eeuwigheid. Halleluja (8x) Ben je groot

Nadere informatie

E C C E H O M O. Weekoverweging. Ziet de mens *** in de oorsprong werd de mens twee om door lichamelijke eenwording nieuwe mensen voort te brengen

E C C E H O M O. Weekoverweging. Ziet de mens *** in de oorsprong werd de mens twee om door lichamelijke eenwording nieuwe mensen voort te brengen WEEK 18 1 Weekoverweging E C C E H O M O Ziet de mens *** in de oorsprong werd de mens twee om door lichamelijke eenwording nieuwe mensen voort te brengen in de ontplooiing worden mensen twee om door geestelijke

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Is Christus dan verdeeld?

Is Christus dan verdeeld? Is Christus dan verdeeld? Voorganger: Jan Willem Doff Open Hof Cantorij o.l.v. Willem Blonk Intochtslied: gezang 289 Welkom Gebed: v Genade zij u en vrede van God, onze Vader, en van de Heer Jezus

Nadere informatie

PINKSTEREN 24 mei 2015

PINKSTEREN 24 mei 2015 PINKSTEREN 24 mei 2015 kleur: rood voorganger: ds. Hans van Solkema m.m.v. de cantorij o.l.v. Rudie Altelaar organist: Piet Lievense DIENST VAN DE VOORBEREIDING voorbereiding - klokgelui, orgelspel, begroeting

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 1 november 2015, themadienst Mag ik dan bij je schuilen? - over vluchtelingen Met muzikale medewerking van koor Reborn o.l.v. Esther van der Heijden Koffie drinken na de dienst

Nadere informatie

Ouderendienst zondag 25 oktober 2015 Kruiskerk 16.30 uur. Thema: Goede Buren

Ouderendienst zondag 25 oktober 2015 Kruiskerk 16.30 uur. Thema: Goede Buren 1 Ouderendienst zondag 25 oktober 2015 Kruiskerk 16.30 uur. Thema: Goede Buren Voorgangers: Pastoraal werker Alice van Veen en dominee Jan Willem Overvliet Organist: Henk Hortensius en medewerking van

Nadere informatie

Zondag 17 november 2013

Zondag 17 november 2013 Zondag 17 november 2013 aansteken tafelkaarsen lichtlied Stilte Welkom v Onze hulp is in de naam van de Heer a DIE HEMEL EN AARDE GEMAAKT HEEFT v in de naam van de Heer die de weerstand van de nacht wil

Nadere informatie

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen Zondag 52 Zondag 52 gaat over de zesde bede. Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen. Lees de tekst

Nadere informatie

orgelspel door Wouter van der Wilt Allein zu Dir, Herr Jesu Christ J.G. Walther VOORBEREIDING

orgelspel door Wouter van der Wilt Allein zu Dir, Herr Jesu Christ J.G. Walther VOORBEREIDING orgelspel door Wouter van der Wilt Allein zu Dir, Herr Jesu Christ J.G. Walther VOORBEREIDING verwelkoming door de ouderling aanvangslied 552: 1 en 2: [allen gaan staan] Dit is een dag van zingen 1 / 2

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

Orde van de doopdienst. op zondag 20 december 2015. in de Hervormde kerk te Sellingen. waarin. Jarno Godlieb. gedoopt wordt

Orde van de doopdienst. op zondag 20 december 2015. in de Hervormde kerk te Sellingen. waarin. Jarno Godlieb. gedoopt wordt Orde van de doopdienst op zondag 20 december 2015 in de Hervormde kerk te Sellingen waarin Jarno Godlieb gedoopt wordt Voorganger : Ds. J.W. Baan. Organist : Mevrouw M. Withaar-Boomsma. Medewerking : Kinderen

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

Zondag 16 februari 2014. Protestantse Gemeente Biddinghuizen THEMA: Ho, stop, help!

Zondag 16 februari 2014. Protestantse Gemeente Biddinghuizen THEMA: Ho, stop, help! Zondag 16 februari 2014 Protestantse Gemeente Biddinghuizen THEMA: Ho, stop, help! Voorganger: ds. Bram Bregman Organist: dhr. Klaas Keimpema Pianist en dirigent schoolkoor: dir. Adriaan Stuij Welkom -

Nadere informatie

38 : Psalm 84: 1a Hoe lief'lijk, hoe vol heilgenot, O HEER, der legerscharen God, Zijn mij Uw huis en tempelzangen! Hoe branden mijn genegenheên,

38 : Psalm 84: 1a Hoe lief'lijk, hoe vol heilgenot, O HEER, der legerscharen God, Zijn mij Uw huis en tempelzangen! Hoe branden mijn genegenheên, 36 : Psalm 75: 1 U alleen, U loven wij; Ja wij loven U, o Heer', Want Uw Naam, zo rijk van eer, Is tot onze vreugd nabij. Dies vertelt men in ons land, Al de wond ren Uwer hand. 37: Y4C 133: 1, 2, 3 Mijn

Nadere informatie

Les 3 Monniken en Ridders MUZIEK

Les 3 Monniken en Ridders MUZIEK Les 3 Monniken en Ridders MUZIEK Annemieke Hooijschuur en Hanneke de Jong Les 3 Monniken en Ridders MUZIEK Wereldlijke en Geestelijke Voorkennis De leerlingen zijn enigszins op de hoogte van de levenswijze

Nadere informatie

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67

Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Johanneskerk, Laren NH 31 december 2015 Psalm 67 Als op s levenszee de stormwind om u loeit, als u tevergeefs uw arme hart vermoeit, tel uw zegeningen, tel ze een voor een en u zegt verwonderd, Hij liet

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Stilte vooraf Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Witte donderdag. Nacht van de overlevering, met een dubbelzinnige betekenis. Het is de overlevering (de traditie) van

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

26 juli 17.00 uur KvBekkum Oost/Centrum/Zuid Kandelaar

26 juli 17.00 uur KvBekkum Oost/Centrum/Zuid Kandelaar 26 juli 17.00 uur KvBekkum Oost/Centrum/Zuid Kandelaar Votum en zegengroet Ps 135 : 1 2 12 Schriftlezing Psalm 48 (door gemeentelid) Ps 48 : 1 3 Preek Ps 48 : 4 Geloofsbelijdenis LvK Gz 308 : 1 2 3 4 In

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Vooruit, blik terug!

Vooruit, blik terug! Vooruit, blik terug! Liturgie voor de kerk/schooldienst op dankdagmorgen 4 november 2015 met de kinderen van de hervormde basisscholen in de Oude Kerk van Barneveld. Voorganger: ds. L.P. Blom Ouderling

Nadere informatie

Kroontje van de H. Aartsengel Michaël

Kroontje van de H. Aartsengel Michaël Kroontje van de H. Aartsengel Michaël en begin met de eerste grote kraal (1), zeggend: Eerste Groet (1) Door de voorspraak van de H. Michaël en van het Koor der Serafijnen, Heer God, ontsteek in onze harten

Nadere informatie

Het concilie van Konstanz

Het concilie van Konstanz 1 Het concilie van Konstanz Reformatieconcilie Het Concilie van Konstanz (1414-1418) staat bekend als een zogenaamd reformatieconcilie. Algemeen besefte men namelijk in de 14e en de 15e eeuw hoe dringend

Nadere informatie

Liederen voor zondag 5 oktober 2014

Liederen voor zondag 5 oktober 2014 Liederen voor zondag 5 oktober 204 Lied 224 God wijst mij een weg als ik zelf geen uitkomst zie. Langs wegen die geen mens bedenkt maakt Hij mij zijn wil bekend. Hij geeft elke dag nieuwe liefde, nieuwe

Nadere informatie

Stilteviering zondag 6 september 2015. Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne. Gé Albers; Mc. 7, 31-37. Effeta! Ga open!

Stilteviering zondag 6 september 2015. Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne. Gé Albers; Mc. 7, 31-37. Effeta! Ga open! Stilteviering zondag 6 september 2015 Geloofsgemeenschap H. Theresia Borne Gé Albers; Mc. 7, 31-37 Effeta! Ga open! Opening: Het evangelieverhaal van vandaag gaat over de genezing van een dove man met

Nadere informatie

Heer, U zocht mij, toen ik was weggegaan U bracht mij veilig in Uw gezin U vergaf mij, mijn schuld is weggedaan U gaf mijn leven een nieuw begin

Heer, U zocht mij, toen ik was weggegaan U bracht mij veilig in Uw gezin U vergaf mij, mijn schuld is weggedaan U gaf mijn leven een nieuw begin Met Deliver zingen we voor de dienst; Dat is genade! - Opwekking 722 Heer ik dank U Voor wat U heeft gedaan Ik kon niet doorgaan op eigen kracht Maar dankzij Jezus mag ik nu voor U staan U spreekt mij

Nadere informatie

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus!

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Voordat je het onderstaande gaat doorlezen wil ik je vragen om het onderstaande gebed te bidden: Almachtige God, Schepper van hemel en aarde, ik mag op dit

Nadere informatie

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 DE GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 De bovenvermelde Bijbelteksten spreken van het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is ge weest en verborgen is gebleven in God. Dit geheimenis

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

4 oktober 10.00 uur AA Kramer

4 oktober 10.00 uur AA Kramer 4 oktober 10.00 uur AA Kramer Orde van dienst: Welkom en mededelingen. Stil gebed Votum en zegengroet Psalm 108: 1 Wet + spreuken 3: 1-4 GK 22 Uw woord omvat mijn leven. Gebed Voor de kinderen: Waardevol.

Nadere informatie

Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan?

Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan? Welke boom stond midden in het hof en welke plannen had satan? Genesis 2:8-10 8 Ook plantte de HEERE God een hof in Eden, in het oosten, en Hij plaatste daar de mens, die Hij gevormd had. 9 En de HEERE

Nadere informatie

Jezus, het licht van de wereld

Jezus, het licht van de wereld Jezus, het licht van de wereld Het evangelie naar Johannes 8: 1-30 1 Overzicht 1. De overspelige vrouw 2. Jezus als het Licht der wereld 3. Twistgesprekken met de Farizeeën 2 De overspelige vrouw Bijbeltekst

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl Onze Vader Onze Vader Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schuld,

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

6 december, 2 e advent dienst rondom Sint Nicolaas Plaskerk, Raalte

6 december, 2 e advent dienst rondom Sint Nicolaas Plaskerk, Raalte 6 december, 2 e advent dienst rondom Sint Nicolaas Plaskerk, Raalte Voorganger: Medewerking: ds. Karolien Zwerver Mariëlle Booijink, piano en zang Opening: welkom allemaal! Zingen: lied 442 1. Op U, mijn

Nadere informatie

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes.

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Rust nu maar uit, je hebt je strijd gestreden. Je hebt het als een moedig man gedaan. Wie kan begrijpen hoe je hebt geleden en wie kan voelen,

Nadere informatie

DIENST VAN DE VOORBEREIDING

DIENST VAN DE VOORBEREIDING Eredienst in de Morgensterkerk 15 juli 2012 Dienst van Schrift en Tafel Muziek bij binnenkomst DIENST VAN DE VOORBEREIDING Welkom door de ouderling Stilte (gemeente gaat staan) Bemoediging en drempelgebed

Nadere informatie

LITURGIE 2 E PAASDAG 6 APRIL 2015

LITURGIE 2 E PAASDAG 6 APRIL 2015 LITURGIE 2 E PAASDAG 6 APRIL 2015 Samen zingen: Youth for Christ 62 - Heer, U bent mijn leven Heer, U bent mijn leven, de grond waarop ik sta. Heer, U bent mijn weg, de waarheid die mij leidt. Uw woord

Nadere informatie

Liedteksten Kerstfeest Zondagsschool 2014. Samenzang

Liedteksten Kerstfeest Zondagsschool 2014. Samenzang Liedteksten Kerstfeest Zondagsschool 2014 Samenzang - Komt allen te zamen Komt allen tezamen, jubelend van vreugde, komt nu, o komt nu naar Bethlehem. Ziet nu de Vorst der eng'len, hier geboren, komt laten

Nadere informatie

op 25 december 2014 in de Vloedschuur

op 25 december 2014 in de Vloedschuur Kerstdienst op 25 december 2014 in de Vloedschuur De cantorij komt zingend binnen met Gaudete, oud Engels Kerstlied Refrein Verheugt U, verheugt U, want Christus is geboren uit de maagd Maria, verheugt

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

A. de Jager. Wees toch stil. Gedichtenbundel. Wees toch stil 1

A. de Jager. Wees toch stil. Gedichtenbundel. Wees toch stil 1 A. de Jager Wees toch stil Gedichtenbundel Wees toch stil 1 Wees toch stil O, wees toch stil, als God u hier wil leiden op wegen die u niet verstaat. Blijf gelovig steeds Zijn hulp verbeiden; bij Hem is

Nadere informatie

Paasmorgen 2011 in de Open Hof te Drunen Voorganger ds. M. Oostenbrink Organist dhr. B. Vermeul Mmv zanggroep Joy. De tuin van de Opstanding

Paasmorgen 2011 in de Open Hof te Drunen Voorganger ds. M. Oostenbrink Organist dhr. B. Vermeul Mmv zanggroep Joy. De tuin van de Opstanding Paasmorgen 2011 in de Open Hof te Drunen Voorganger ds. M. Oostenbrink Organist dhr. B. Vermeul Mmv zanggroep Joy De tuin van de Opstanding Voor de dienst zingt Joy: U hebt de overwinning behaald Fear

Nadere informatie

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding.

Paasviering 2014. Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Welkom Vandaag sluiten we het project Schatzoekers af en vieren we het feest van de opstanding. Gebed (groep 6) Lieve God, we zijn hier bij elkaar gekomen om Pasen te vieren het feest van de opstanding

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus.

Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus. Boek1. Les 1. Dit is het verhaal van Maria. Dit is het verhaal van de engel. Dit is het verhaal van Jezus. De engel zei: God zal jou een kind geven. God zal jou Zijn Kind geven. God zal jou Jezus geven.

Nadere informatie

Jeugddienst Ichthuskerk. Eerst zien, dan geloven

Jeugddienst Ichthuskerk. Eerst zien, dan geloven Jeugddienst Ichthuskerk Zondagmiddag om 17.00u 5 juni 2016 Eerst zien, dan geloven Liturgie voor de jeugddienst op 3 april 2016 om 10.00 uur in de Ichthuskerk in Tholen Voorganger: Ds. Peter Broere Organiste:

Nadere informatie

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545 Over Willem Willem krijgt op 11-jarige leeftijd door het overlijden van een neef een grote erfenis. Daar hoort ook bij dat hij verhuist van zijn ouders in de naar de grote stad. Daar wordt hij opgevoed

Nadere informatie

Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015. Gedicht: Kaarsenlicht

Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015. Gedicht: Kaarsenlicht Teksten van Wereldlichtjesdag 12 december 2015 Gedicht: Kaarsenlicht Omdat ieder lichtje een verhaal is groter dan alle woorden van missen en dood van liefde levensgroot die we ooit spraken en hoorden

Nadere informatie

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ LIEDBUNDEL HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ De liedbundel is ook te vinden op de website: www.hervormdhoogblokland.nl

Nadere informatie

Axel, 19 juli Protestantse Kerk

Axel, 19 juli Protestantse Kerk Axel, 19 juli Protestantse Kerk Voorganger deze zondag is Ds. Overduin uit Hulst. Organist is de heer Ed van Essen. Vandaag lezen we: Jeremia 23: 1 8 Markus 6: 30-44 De uitgangscollecte is bestemd voor

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Welkom bij deze jeugddienst met als thema: Echt of onecht. Fijn dat je er bent!

Welkom bij deze jeugddienst met als thema: Echt of onecht. Fijn dat je er bent! Welkom bij deze jeugddienst met als thema: Echt of onecht Fijn dat je er bent! Welkom Zingen: Opw. 123 Groot is uw trouw, o Heer Votum en groet Zingen: Opw. 221 vers 1 en 5 Prijst de Heer met blijde galmen

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON Bijbel voor Kinderen presenteert DE VERLOREN ZOON Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Refrein: Wij zingen hosanna de koning ter eer; Gezegend die komt in de naam van de Heer.

Refrein: Wij zingen hosanna de koning ter eer; Gezegend die komt in de naam van de Heer. 1 Teksten Palmzondag (Deze teksten zijn in stroken geknipt en worden op de desbetreffende tafels gelegd.) GvL 525 (t. H.Beex/m. Fl.van der Putt) Toen Jezus naar zijn stede ging Toen Jezus naar zijn stede

Nadere informatie

Protestantse Gemeente De Levensbron te Rilland. Tweede zondag in de Advent, 6 december 2015 Kerkdienst van Woord en Sacrament

Protestantse Gemeente De Levensbron te Rilland. Tweede zondag in de Advent, 6 december 2015 Kerkdienst van Woord en Sacrament Protestantse Gemeente De Levensbron te Rilland. Tweede zondag in de Advent, 6 december 2015 Kerkdienst van Woord en Sacrament Voor de dienst luisteren we naar: In de hemel is de Heer (Andre van Zyl). In

Nadere informatie

VOORBEELD-GEBEDEN. Veel succes ermee. Inhoudsopgave

VOORBEELD-GEBEDEN. Veel succes ermee. Inhoudsopgave VOORBEELD-GEBEDEN In deze bundel kan je enkele gebeden vinden die je kan gebruiken tijdens eucharistievieringen. Of als je creatief bent en wat tijd hebt, kan je je door deze gebeden laten inspireren en

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 6 september 2015 Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Aanvang: 9.30 uur Organist: Ton Timmerman Voorganger: ds. Kees Benard = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

Nadere informatie

JEZUS VERGEEFT EN GENEEST

JEZUS VERGEEFT EN GENEEST LITURGIE voor de themadienst ter afsluiting van de VBW De bouwplaats op zondag 25 oktober 2015 om 9.30 uur in de Elimkerk te t Harde. JEZUS VERGEEFT EN GENEEST Voorganger: ds. D. Dekker Organist: dhr.

Nadere informatie

Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse i.o.

Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse i.o. Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse i.o. 8 e zondag van de zomer 9 augustus 2015 een Griekse, een vrouw uit Syro-Fenicië voorganger: ouderling: diaken: organist : koster: ds. Bob Wijnbergen Gert Stam

Nadere informatie

Avondmaal vieren. Avondmaalsformulier 2. Viering op 4 e zondag voor Pasen :

Avondmaal vieren. Avondmaalsformulier 2. Viering op 4 e zondag voor Pasen : Avondmaal vieren - Psalmen en Gezangen uit Geref Kerkboek van de Gz zijn de 1 e regels 1 e couplet weergegeven Viering op 4 e zondag voor Pasen : Thema 4 e zondag : oculi meï Mijn ogen (oculi meï) zijn

Nadere informatie

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet?

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet? Bidden, praten met God LES 5 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Hand 1:12-14, Hand 2:42, Hand 4:23-31 Hand 6:3-6 Hand 8:17, Hand 16:18, Hand 28:8

Nadere informatie

Johannes 8 : 11. dia 1

Johannes 8 : 11. dia 1 Johannes 8 : 11 in de wet van Mozes stond het duidelijk (Deut. 22:22) als een man wordt betrapt met een getrouwde vrouw moeten beiden ter dood gebracht worden zowel de man als de vrouw met wie hij geslapen

Nadere informatie

De boodschappen van het jaar 2008

De boodschappen van het jaar 2008 2 januari 2008 Lieve kinderen! Met al de kracht van mijn hart hou ik van jullie en geef ik mijzelf aan jullie. Zoals een moeder vecht voor haar kinderen, bid ik voor jullie en vecht voor jullie. Ik vraag

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

EEN PRINS WORDT EEN HERDER

EEN PRINS WORDT EEN HERDER Bijbel voor Kinderen presenteert EEN PRINS WORDT EEN HERDER Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Erna van Barneveld

Nadere informatie