1 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. Luis in de pels

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. Luis in de pels"

Transcriptie

1 1 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. Luis in de pels Wat mij betreft mogen ze de Eerste Kamer afschaffen! Jos (zeg alsjeblieft je ) van der Lans zit recht tegenover me en schuift de bril rechter op zijn neus. Langs die brilglazen wordt je aangestaard door pretoogjes, die twinkelen zodra hij een brutale opmerking plaatst. Mag hij dat zeggen? Ja, dat mag hij allemaal zeggen. Hij klinkt gedecideerd en vastberaden, maar nooit geeft hij je de indruk dat je overtuigd moet worden van zijn gelijk. Als mastodont of kopstuk van de partij wilt hij absoluut niet worden gezien. Tegenover hem zitten twee jongelui van de nieuwe generatie politici, klaar om geprikkeld en gekieteld te worden. Jos van der Lans is de luis in de pels van GroenLinks. Nijmegen, Centraal Station. Tien voor zes maandagavond. Ik sta op het punt Jos van der Lans te verwelkomen in de stad waar hij ooit heeft gestudeerd. Voor mij een thuiswedstrijd. Voor Jos een handige plek om af te spreken; morgen vertrekt hij vanaf hier met enkele oude studievrienden naar Zwitserland voor de inmiddels traditionele wintersportvakantie. We hadden al contact gehad via e mail en Twitter. Ja, Jos gaat met zijn tijd mee. Ik had mijn best gedaan op de uitnodiging (vol met u en meneer ). De reactie typeerde het gemak waarmee hij te benaderen is: wat denk je van samen een hapje eten? Groet. Jos.

2 2 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. Arend Wesdijk is de eerste die ik de hand mag schudden, zonder Jos maar niet alleen. Arend heeft zijn dochtertje Liané meegenomen. Morgen viert ze haar eerste verjaardag. Vandaag is ze getuige van een interview met voormalig senator. We bellen hem op. Hij staat al op de Grote Markt op ons te wachten, bij het standbeeld van Mariken van Nimwegen. We wandelen er naar toe dwars door de oudste stad van Nederland (dat mag ik niet onvermeld laten). Zo hebben Arend en ik de gelegenheid om alvast voor te bespreken. Toen we de opdracht kregen politici van GroenLinks te interviewen om de partij beter te leren kennen, was Jos de eerste persoon die in me opkwam. Arend sloot direct aan. Jos van der Lans is voor ons een logische keuze. Arend is sociaal maatschappelijk ondernemer en student Cultureel Maatschappelijke Vorming. Tevens voorzitter van de MR aan de Hogeschool Utrecht. Druk bezig met plannen om in Zuid Afrika een hele onderneming op te zetten en een krottenwijk vooruit te helpen. Jos van der Lans is een begrip onder sociale professionals, waar ik er ook één van ben. Ik ben net afgestudeerd als maatschappelijk werker. Sec als hulpverlener aan de slag, geeft me onvoldoende bevrediging. Ik wil me ook op collectief niveau inzetten voor mensen die in de knel zitten. Dus ben ik krap een jaar politiek actief op lokaal niveau; als voorzitter van werkgroepen en adviserend naar de gemeenteraadsfractie. Op dit moment ben ik ook bezig enkele initiatieven op te zetten voor ZZP ers. Daarnaast ben ik zelf journalist én zelfstandig ondernemer al met al voldoende raakvlakken voor een interessant gesprek. Nu Arend en ik ideeën en idealen in de praktijk proberen te brengen, zoeken we steun en inspiratie. We hebben het perfecte momentum. Juiste persoon. Uitstekend moment. Prima locatie. En typisch Hollands winterweer. Wat een gemiste kans. Jos wijst naar de overkant van de Grote Markt. Verschrikkelijk lelijke gebouwen, die HEMA en V&D. Hadden ze nooit moeten bouwen, dan had je een gigantisch plein gehad en enigszins de allure van oude stad kunnen behouden. Nog voordat ik hem de hand heb kunnen schudden, krijg ik de eerste les al mee. Ik draai me om. Een gebouw van glas en beton staart terug. In 1944 hebben de geallieerden per ongeluk de bommen laten vallen op Nijmegen. De piloten dachten dat ze al in Duitsland waren. Daar ging de stadshistorie. In de wederopbouw hebben ze inderdaad steken laten vallen, bedenk ik me. Wat een lelijk visitekaartje. Snel doe ik het voorstel om aan de Waalkade een vorkje te prikken. Levert een betere ansichtkaart op. Onderweg vertel ik Jos over de plannen van de gemeente om een stadseiland te vormen en de rivier te laten omsluiten door de stad. Hij knikt instemmend, de plannen van GroenLinks wethouder Jan van der Meer zijn hem niet onbekend. Liané begint te krijsen, haar handen zijn rood van de vrieskou. Snel zoeken we de warmte van het restaurant aan de Waalkade op en Arend tilt zijn dochter met wandelwagen en al manmoedig de trappen op. Nu ben ik nog de sterkste papa van de wereld. Jos van der Lans studeerde cultuurpsychologie te Nijmegen in een tijd dat de universiteiten gedemocratiseerd werden. De jaren zeventig. Een periode dat er nog veel rechten bevochten moesten worden. Jos zat in het faculteitsbestuur en bemiddelde tussen (de ego s) van hoogleraren. Hij zette zich in voor de studentenvakbond en was lid van de CPN. Na twaalf jaren Nijmegen verhuisde Jos naar Amsterdam om verder te gaan als journalist. Zo schreef hij als freelancer voor de Groene Amsterdammer en Vrij Nederland. Van der Lans verkeerde in invloedrijke kringen als de Balie, waar veel GroenLinks kopstukken toentertijd actief waren (o.a. Kees Vendrik, Femke Halsema). Maar alleen langs de zijlijn filosoferen was niks voor Jos. Hij liet zich opsluiten

3 3 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. in een verslavingskliniek, liep mee met maatschappelijk werkers. Niet alleen zeggen wat je doet, ook doen wat je zegt. Politieke idealen hebben voeding nodig. En ook als journalist wilde ik altijd weten waar ik over schreef. Zijn gezin werd uitgebreid met twee Surinaamse pleegkinderen. Ik hoop dat de jongste zijn HAVO diploma haalt, dat zou echt een mijlpaal zijn. In 1999 werd Jos Eerste Kamerlid. Ik werd gevraagd. Door diverse publicaties was ik niet onopgemerkt gebleven. GroenLinks behaalde een glorieuze overwinning bij de Statenverkiezingen; we gingen van vier naar acht zetels. Ik stond op plaats zeven. Op de dag van de verkiezingen was ik gewoon aan het werk, een lezing in het land. Het ging aan me voorbij. Op de terugweg belde Paul Rosenmöller: waar blijf je nou? Elke senator viert het feestje in Den Haag, maar waar hang jij uit? Ik keerde maar om en zette koers naar Den Haag. Die nonchalance tegenover het establishment tekent Jos van der Lans. Instituties, overheden en overlegstructuren maken weinig indruk op hem. Sterker nog: zijn aversie tegen het institutiedenken en haar groeiende bureaucratie lijkt de afgelopen jaren alleen maar te zijn toegenomen. Waar zijn de burger en zijn directe omgeving nou écht mee geholpen? Dat zijn vaak oplossingen die niet door beleidsmakers, maar het beste door de burgers zélf bedacht én uitgevoerd kunnen worden. Geen populair standpunt in een partij waar veel politici de functie beleidsmaker op hun CV hebben staan. Liané maakt het ook geen reet uit met wie ze aan één tafel zit, minister president of bouwvakker. Ze kruipt meerdere malen de spoelkeuken in. Op de arm van de bediening wordt ze telkens netjes teruggebracht. Dat ritueel herhaalt zich meerdere keren. Ondernemen is een kwaliteit die van generatie tot generatie overdraagbaar is, zo blijkt. Drie mannen kijken soms bezorgd om naar de peuter, om zich vervolgens weer te laten onderdompelen in het gesprek. Jos was jarenlang redacteur voor de Helling, het tijdschrift van het wetenschappelijk bureau. De macht van de kleine linkse partijen raakte eind jaren tachtig opgedroogd. De oplage van de bladen raakte in vrije val. Ze liepen voor de troepen uit en kwamen tot één magazine. Ondertussen waren de partijen nog in overleg om te komen tot een fusie. Kent u deze magazines nog? De PSP met zijn Socialistisch Perspectief. Of Komma van de CPN. Of wat dacht u van Radicale notities van de PPR. Alles ging op in De Helling het nieuwe magazine van verzameld progressief sociaal en duurzaam links. Nog voordat de bloedsgroepen zelf kwamen tot één partij: GroenLinks. Jos is voor mij een orakel, dat bewijst hij niet alleen op papier maar ook tijdens deze ontmoeting. Hij was één van de auteurs van het canon van het sociaal werk. (www.canonsociaalwerk.eu/nl) Dit overzicht schetst de wisselwerking tussen de gemeenschap, het individu en de overheid in de zorg voor de medemens. Hij geeft met enige regelmaat lezingen, die (gedeeltelijk) terug te zien zijn via Jos van der Lans neemt geen blad voor de mond. Maar hij is ook niet de populist die zegt waar het op staat, of de man die durft te zeggen wat Henk en Ingrid denken. Nee, niks van dat al. Jos is wars van populisme. Daarom voelt hij zich ook op zijn plek bij GroenLinks. Het is de partij waar goed wordt nagedacht. Waar overwegingen en dilemma s een plaats mogen hebben. Bij elke oplossing staan we stil bij de gevolgen voor generaties na ons. Dat onderscheidt GroenLinks wel van elke andere politieke beweging, denk ik. Inherent hiertoe kan men ons omschrijven als een samenkomst van intellectuelen, die de arbeidersklasse niet of nauwelijks weet te bereiken. Ik snap dat we soms jaloers omkijken naar de SP. Jos profileert zich als een onafhankelijk denker, die weinig opheeft met partijdiscipline. De journalistiek en wetenschap zitten in zijn DNA: hij blijft nieuwsgierig, stelt vanzelfsprekendheden ter discussie en schuwt de controverse niet. Acht jaar lang zat hij als senator in de Eerste Kamer voor GroenLinks. Als je nu vraagt of ik een verschil heb kunnen maken, moet ik helaas bekennen dat dit niet het geval was. Alleen bij de stemming voor een gekozen burgemeester misschien. Verder stelt het qua correctie en controle van het beleid weinig voor. Het is wel een knooppunt van machtbetrekkingen, dat heb ik reuze interessant gevonden. Voor mijn persoonlijke ontwikkeling was mijn senatorschap heel goed, maar dat lijkt me onvoldoende om zo n instituut te

4 4 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. legitimeren. Sterker, het is een hypocriet systeem. De Eerste Kamer is niet rechtstreeks democratisch gekozen, dat is de eerste makke. Ik ben een groot voorstander van het Noors Bataafs model, waarin de Eerste Kamer wel een mandaat van kiezers krijgt. Ons systeem klopt niet en voldoet niet aan haar doelstellingen. Op papier toetst de Eerste Kamer nieuwe wetgeving op criteria als doelmatigheid, uitvoerbaarheid, grondwettelijke basis, enzovoorts. In de praktijk komt daar niks van terecht. De Eerste Kamer blaft wel, maar bijt bijna nooit. In 99% van de beslissingen volgt de Senaat uiteindelijk de Tweede Kamer. Dan is de functie van de Eerste Kamer dus totaal nutteloos geworden. Bij zoveel insider politics en realisme worden Arend en ik even stil. Hier spreekt een ex senator en politicus die zegt dat hij het verschil niet heeft kunnen maken. Jos neemt een teug van zijn glas droge witte wijn. Arend sprint zijn kruipende dochtertje achterna. En ik staar verward naar buiten, richting de Waalbrug. Levert het dan écht niks op? Zo moeilijk is het toch niet om iets te betekenen, al is het maar miniem? Een verschilletje, al is het nog zo bescheiden? Toch laat ik me niet ontmoedigen en we zetten het gesprek voort. De Eerste Kamer der Staten Generaal Nogmaals: als democratisch instituut en kritisch toetsend orgaan voldoet de Eerste Kamer niet. Voor mij persoonlijk geldt dat ik er veel profijt van heb. Je bent eigenlijk senator voor het leven, aan het fenomeen senator kleeft een soort waas van ervaring en wijsheid. Je staat op de lijstjes deskundigen. Die achtergrond was een van de redenen waarom ik door minister Van der Laan in 2008 werd gevraagd om een van de voorzitters te worden van de commissie die de voortgang van de Vogelaarwijken, de krachtwijken, moest visiteren. Samen met bijvoorbeeld Wim Deetman (CDA) bezocht ik wijken als Ondiep in Utrecht en Hatert in Nijmegen. Dat was een geweldige ervaring, dan kijk je in de keuken van hoe beleidsmatig en bureaucratisch Nederland zo n megaproject oppakt. Namelijk: vooral op papier. Heel veel talanten en mogelijkheden vallen dan buiten het blikveld. Jij bent zelfstandig ondernemer (ZZP, red.) bijvoorbeeld. Dat is de snelst groeiende groep economische ondernemers van het land. Maar als wij in die wijken kwamen, kregen we alle mogelijke statistieken voorgeschoteld, maar als je dan vroeg hoeveel ZZP ers zitten er in deze wijk, dan keek de dienstdoende ambtenaar je vreemd aan. Daar had hij geen idee van. Is dat van belang dan? Natuurlijk is dat van belang! Als je alle geldstromen optelt gaat er enorm veel om in zo n wijk, tot soms wel honderd miljoen. Als je daarvan iets zou kunnen combineren met het economisch potentieel dat in de wijk zelf zit dan ontstaan er nieuwe mogelijkheden. Maar ja dat zie je niet als je in de traditionele beleidscategorieën blijft denken. Deze wending biedt mij de ideale opening om te beginnen over initiatieven die we in Nijmegen ontwikkelen voor ZZP ers. Deze groep kan zich moeilijk verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid of een pensioen opbouwen. Jos vertelt dat hij in Amsterdam betrokken is bij een broodfonds, een klein clubje zelfstandige ondernemers die op basis van vertrouwen een onderlinge arbeidsongeschiktheidsverzekering regelen, en daarmee ontsnappen aan de dure kleine lettertjes verzekeringen van de grote maatschappijen, waar je totaal geen invloed op hebt en die je een rib uit je lijf kosten. (zie: Het is een voorbeeld van wat hij burgerkracht noemt (de term komt uit een rapport voor de RMO dat hij samen met Nico de Boer schreef). Er komt geen instantie aan te pas. En het heeft mooie bijeffecten, men let op elkaars gezondheid en sturen een kaartje naar elkaar als iemand ziek is.

5 5 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. Het maatschappelijk middenveld speelt een prominente rol in zijn visie op de maatschappij, die raakvlakken vertoont met de Civil Society en de Big Society. In Nederland is hij op dat thema één van de koplopers en wordt daarin gesteund door mensen als Pieter Hilhorst (bekend van het VARA programma de Ombudsman ) en Hans van Ewijk (hoogleraar Maatschappelijk Werk): Hij is één van de trendsetters die een breed sociaal werk en een stevige basisprofessional zien als de strategie om actief burgerschap handen en voeten te geven en specialisatie en institutionalisering te verminderen. Jos heeft een leestip voor ons: Red Tory van Philip Blond. Drie uitgangspunten staan centraal: Recapatalize the poor. Versterk de positie van de kwetsbaren. Geef arme mensen geen subsidie, maar de kansen en vermogens om hun situatie te verbeteren. Verwant aan empowerment. Relocalize the economy. Regionaliseer en lokaliseer de markt. Benut het kapitaal dichtbij. Zo stimuleer je de lokale economie. Remoralize the market. Te vergelijken met wat we nu Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) noemen. Denk aan hoe Philips vroeger voor haar arbeiders zorgde. Jos van der Lans: trendsetter voor burgerkracht Premier David Cameron (Conservative Party) introduceerde het begrip Big Society in Engeland. Hoopvol gestemd nodig ik Jos uit om eens terug te komen naar Nijmegen, als we de acties voor het versterken van de positie van de ZZP ers tot uiting brengen. Verandering van onderop; ik begin te begrijpen dat je niet alle heil van de overheid moet verwachten, maar het verschil juist kan maken in een beweging die bottum up vloeit. Arend ziet ook zijn kans schoon en begint over zijn plannen in Zuid Afrika. De sociaal betrokken ondernemer komt in hem naar boven; het begrip remoralize behoeft voor deze jonge vader geen uitleg. Ik neem me voor Arend op de voet te volgen in het waarmaken van zijn ambities. Het zijn vaak dit soort verhalen die inzichtelijk maken wat wel of niet werkt in de praktijk. En ook hij kan rekenen op de steun en medewerking van Jos, die de draad van zijn betoog weer oppakt. De regie over veel belangrijke zaken in het leven zijn ons burgers ontnomen. Je staat machteloos tegenover grootmachten als woningbouwcorporaties, pensioenfondsen en verzekeraars. Weinig transparant, ver van je bed ze zijn allang niet meer van ons. Zoals Pieter Hilhorst al zei: kraak die instellingen! Het is tijd dat burgers de regie terugpakken. Deze instellingen zijn bovendien krankzinnig duur en inefficiënt geworden. Begrijpelijk dat jij je druk maakt over de betaalbaarheid van de verzorgingsstaat. Er is een demografische noodzaak om het anders te organiseren: denk aan de toenemende vergrijzing en dalende beroepsbevolking. Willen we straks een goed sociaal vangnet voor onze kinderen, dan zal het zorgstelsel hervormd moeten

6 6 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. worden. We zullen het meer met elkaar moeten doen, dan afhankelijk te zijn van instituties die zichzelf in stand willen houden. Nabuurschap, noemen ze dat in de Achterhoek. Het kan trouwens veel goedkoper en met betere kwaliteit, goede voorbeelden zijn projecten als Buurtzorg en de Opvoedpoli. Misschien moeten we elementen hernemen van hoe het vroeger was, maar dan in een moderne vorm. Dichtbij, bekend en door burgers zelf gemanaged. Verschil met toen is dat we nu andere technologische mogelijkheden hebben en welvarender zijn. Social media maken wellicht een heleboel overhead overbodig. Beantwoorden aan de mores van de partij, doen deze disgenoten geenszins. Zalmfilet en eendenborst vullen de magen en mijn colbert hangt nonchalant over de stoel. De rode vleugel van de partij is duidelijk aanwezig, begrippen als groen en klimaat worden nauwelijks in de mond genomen. Jos neemt een telg van de toekomstige generatie op schoot. Knipperend met een HEMA fietslampje weet hij het dochtertje van Arend te vermaken. Ik neem het woord. Opa GroenLinks. Ex senator oppas voor GroenLinks talenten #burgerkracht. GroenLinks presenteert een alternatief, dat vooral hogeropgeleiden en klimaatadepten aanspreekt. Duurzaamheid is het credo. Ik voel me thuis in deze partij, maar niet altijd op mijn gemak bij de achterban. Op inhoudsniveau sta ik vierkant achter de agenda van GroenLinks. Het is de enige partij die in mijn ogen een geloofwaardig sociaal progressief verhaal heeft. Toch staan we op flink verlies in de peilingen. Hoe komt het dat wij met ons verhaal niet kunnen overtuigen en aanspreken? Waarom lijken de SP, de PvdA en soms de PVV het alleenrecht te hebben op de sociale agenda? Is GroenLinks alleen nog geloofwaardig als milieupartij en niet veel meer dan dat? Mijn gesprekspartner richt zich op en lijkt verrast door deze wending. Na twee seconden zegt hij met enig aplomb: GroenLinks is niet zo sterk op milieugebied als je denkt. Toen de portefeuille van milieu verdeeld moest worden onder de senatoren, keek iedereen naar elkaar. Het was een gezelschap van sociale wetenschappers, advocaten en beleidsmakers, zoveel had men ook weer niet op met het milieu. Uiteindelijk heb ik het maar gedaan. In de Tweede Kamerfractie is nummer zes de eerste klimaatspecialist. Dat zegt wat. Toch is de Groen versus Links discussie een schijnbare tegenstelling. Het ligt in het verlengde van elkaar. Speerpunten zijn in beide gevallen autonomie, zelfregie, gemeenschap, kleinschalige initiatieven van onderop. Wat te denken van een wijk die er zelf voor kiest volledig over te schakelen op duurzame energie en collectief zonnepanelen inkoopt om op de daken van hun woning te plaatsen? Duurzaamheid is een uitgangspunt, die je zowel kan toepassen op vraagstukken die te maken hebben met milieu en klimaat, als op onze welzijns en gezondheidssector. Telkens staat de vraag centraal hoe je Nederland toekomstbestendig maakt, en dus duurzaam, rijp voor het nageslacht. Dat we de hulpverlening anders móeten vormgeven, is een urgentie die je voelt omdat het huidige stelsel op termijn niet houdbaar is. Dan moeten we nu al wel beginnen met de oplossingen en die niet vooruit blijven schuiven. Anders kan er straks niemand voor Liané zorgen wanneer dat nodig is. Klinkt leuk en aardig. Goede waren maken je echter nog geen geschikte koopman. GroenLinks komt op voor de belangen van kwetsbare burgers. En juist die burgers stemmen niet op ons. Hoe kan dat? Waarom kan de partij maar de helft van haar naam verkopen: Groen? Ik wil deel uitmaken van een partij die een integrale visie heeft op de samenleving. Hoe kan het toch zo zijn dat we met onze solidaire en vooruitstrevende uitgangspunten geen groter deel van de bevolking aan ons weten te binden?

7 7 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. Je hebt een punt. Dat onvermogen heeft alles te maken met factoren van buitenaf en met de prioriteiten waarmee de fractieleider zich wilt profileren. Dat is de persoon die het verhaal moet verkopen en de beeldvorming bepaalt. Rosenmöller kwam uit de vakbeweging, de Rotterdamse Haven. Hij kon op grote sympathie rekenen onder arbeiders. GroenLinks haalde onder zijn aanvoering wel 16 à 17 zetels in de peilingen en werd gezien als serieuze coalitiepartner. Pim Fortuyn werd vermoord en dat veranderde alles. Het electoraat begon te schuiven. Rosenmöller werd opeens gezien als onderdeel van de elite. Terecht of onterecht. Niemand had toen een antwoord op de sentimenten onder het electoraat. Femke onderscheidde zich meer als een progressief liberaal. Ze kwam op voor individuele rechten, zoals de vrijheid van meningsuiting. Daar win je ook stemmen mee, maar niet onder de groep die jij bedoelt. We zijn uiteindelijk de enige partij gebleven die de duurzame milieu agenda kan claimen. Wat is de grootste teleurstelling die je in de politiek te verwerken hebt gehad? De formatie Balkenende 4. Het was een belangrijke kans op regeringsdeelname. De ChristenUnie schoof aan tafel, want Femke dacht dat ze er toch niet uit zouden komen en wachtte liever haar beurt af. Die arrogantie werd afgeschaft en er trad een kabinet aan met CDA, PvdA en ChristenUnie. In Buitenhof heb ik me kritisch uitgelaten over deze keuze. Dat zette de verhoudingen wel op scherp natuurlijk, het werd me niet in dank afgenomen en ze heeft me een tijdje genegeerd. Dat begrijp ik wel. Wat mij betreft kunnen we prima regeren met de christendemocraten. Het CDA heeft zojuist haar nieuwe koers gepresenteerd: het radicale midden. Op veel punten een kopie van ons gedachtegoed. Ten tijde van Rosenmöller heb ik samen met een medewerker van het wetenschappelijk bureau van het CD plus 12 wethouders van zowel GroenLinks als CDA huize, een gezamenlijk manifest geschreven als een alternatief op Paars. Het staat nog op mijn site. Zie: Zowel verlichte delen van het CDA als GroenLinks zetten zich ideologisch in voor gemeenschapszin en tegen ongebreidelde marktwerking en technocratie. Bij de presentatie in 2000 keken Jaap de Hoop Scheffer en Rosenmöller nogal zuur. Ze zagen het niet zitten en door 9/11 en de opkomst van Pim Fortuyn hoefden ze er ook niet over na te denken omdat het politieke landschap in een klap in een totaal andere richting veranderde. Je staat bekend als een partijideoloog en beweegt je vooral achter de schermen van de partij. Nooit de kar willen trekken? Die rol past me niet. Een lijsttrekker beweegt zich al snel op glad ijs en moet bij alles wat ze zegt, rekening houden met de achterban. Als senator kon ik het me veroorloven om een meer onafhankelijke positie in te nemen en te zeggen wat ik denk. Ik heb zin een toekomst bij GroenLinks. Het is mijn ambitie om volksvertegenwoordiger voor deze partij te worden. Wat denk je daarvan? En heb je tips voor me? Ja, dat zie ik jou wel doen! Tegen anderen zou ik zeggen: begin er niet aan. Maar bij jou niet. Je wilt je inzetten voor een progressief sociaal alternatief. Dan heb ik nog wel enkele tips. Ben ook kritisch over de eigen linkse geschiedenis, de verzorgingsstaat en blijf kritisch naar jezelf. En heb je nog suggesties voor andere talenten in de partij die volksvertegenwoordiger willen worden? Durf tegendraads te zijn. Je wordt niet betaald om de burger naar de mond te praten. Zoek je netwerk op en maak er gebruik van. Het is lastig om door te breken vanuit Nijmegen, ik kan me niet herinneren dat mensen vanuit deze afdeling zijn doorgestroomd naar het landelijk niveau. Maar het is goed je gezicht te laten zien op landelijk bureau in Utrecht, sluit je aan bij landelijke kringen, zoals de redactie van de Helling, het milieunetwerk. Als je in Utrecht of Amsterdam woont, zit je sowieso dichterbij het vuur en de sleutelfiguren in de partij. Misschien is mijn tip om te verhuizen, hahaha.

8 8 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. Wees ook geduldig. Als je talent hebt, komt het succes heus wel. Blijf kalm en rustig, begin niet overhaast aan allerlei landelijke projecten. Bedenk: dat de politiek in erg Den Haag abstract is en dat er geen mooiere politieke arena bestaat dan de lokale. Een goede leider kan anderen inspireren, is een heuse gangmaker. Met die eigenschappen kan je zaken in beweging krijgen. En hij kan goed luisteren. Deze vermogens die bij het leiderschap horen, gelden ook voor volksvertegenwoordigers. Het zijn vaardigheden die je door ervaring verder moet ontwikkelen. De rekening wordt gepresenteerd. Reden om te discussiëren over de verdeling van de welvaart. Betaalt iedereen een derde deel, of gaan we uit van de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten? Jos kiest voor de laatste optie en de twee minder kapitaalkrachtige studenten klagen niet. Het gesprek met Jos van der Lans heeft me weinig nieuwe inzichten opgeleverd, maar wel fundering om mijn visie verder te onderbouwen. Het heeft me vooral de bevestiging gegeven dat ik op de goede weg ben en dat is voor mij heel waardevol. De belangrijkste lessen: * verandering komt van onderop. * de civil society (burgermaatschappij) is het antwoord op de uitdagingen van nu. * wees geduldig en durf tegendraads te zijn. Viereneenhalf uur hebben we gepraat en dan nemen we afscheid. Jos heeft genoten van het gesprek: zo krijg je weer zin in de toekomst. Hij zoekt zijn oude studievrienden op en ik loop met mijn vriend Arend richting het station. Later zie ik Jos van der Lans weer voorbij komen op Twitter: Opa GroenLinks. Ex senator oppas voor GroenLinks talenten #burgerkracht. De partij en haar talenten mogen zich gelukkig prijzen met zo n (eigen)wijze opa in de gelederen. Louis de Mast februari 2012 Bovenstaand verslag is een weergave van een gesprek tussen Jos van der Lans, Arend Wesdijk en Louis de Mast, dat plaatsvond op maandagavond 30 januari 2012 in een restaurant in Nijmegen. Initiatief tot dit gesprek kwam mede tot stand dankzij de negende leergang Zin in GroenLinks van de GroenLinks Academie; voor talentvolle en ambitieuze politici in spé.

9 9 Luis in de pels. In gesprek met: Jos van der Lans. Ex senator voor GroenLinks. Meer weten? Kijk op: Tips van de auteur: 1. Kijktip. Op zondag 5 februari in het TV programma Gesprek op 2 was Sir Maurice Glasman te gast, partijideoloog van de Labour partij en bekend van de maatschappijvisie omschreven als Blue Labour. Over het failliet van het kapitalisme, de positie van de gelovige klasse en het kraken van de instituties. Terug te vinden via uitzendinggemist.nl 2. Leestip. Eigentijds idealisme. Een afrekening met het cynisme in Nederland, door Gabriël van den Brink, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit van Tilburg. Dit boek toont aan dat Nederlanders vergeleken met inwoners van andere landen in het vormgeven van hun geestelijk engagement vooroplopen. Dat geeft niet alleen een ander beeld dan gebruikelijk, het biedt ook hoop aan allen die het gangbare cynisme afwijzen. Gabriël van den Brink verwerpt de theorie dat modernisering van de samenleving onvermijdelijk leidt tot een vorm van secularisatie en pleit voor het opnieuw uitvinden van de civil society. Daarmee sluit hij aan bij een pleidooi dat ook in het buitenland te horen is. 3. Leestip van Jos van der Lans: Albert jan Kruiter, Eelke Blokker, In ons belang. Pleidooi voor publieke waarden. Amsterdam: Van Gennep Het is een bekend gegeven: we zijn individueel gelukkig, maar ontevreden over de publieke zaak. Samenleving, middenveld, bedrijfsleven en Binnenhof beleven een identiteitscrisis: Waar doen we het eigenlijk voor? Wat delen we? Volgens Albert Jan Kruiter en Eelke Blokker is dit een moeilijk te beantwoorden vraag, zolang wij de publieke zaak alleen nog maar eenzijdig waarderen vanuit ons eigen belang. Albert Jan Kruiter en Eelke Blokker doen in dit pamflet dan ook een hartstochtelijk pleidooi voor een herwaardering van de publieke zaak, vanuit een andere visie op het eigenbelang. Eelke Blokker (1980) zette een particuliere daklozenopvang op en startte een bv voor de absolute onderkant van de arbeidsmarkt. Tegenwoordig werkt hij aan een publieke privégevangenis, het verbannen van dakloosheid en het verbijzonderen van de bijzondere bijstand. Hij werkte als adviseur voor gemeentes, zorginstellingen en woningbouwcorporaties. Albert Jan Kruiter (1976) promoveerde aan de School voor Politiek en Bestuur van de Universiteit van Tilburg. Hij werkt als onderzoeker voor verschillende ministeries, gemeenten en provincies. Bij Van Gennep publiceerde hij eerder 'Mild despotisme. Hedendaagse democratie en verzorgingsstaat door de ogen van Alexis de Tocqueville'. Prijs 4,95 Bestellen via: ons belang Albert Jan Kruiter/nl/product/913899/

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Sociaal doe-het-zelven

Sociaal doe-het-zelven Pieter Hilhorst Jos van der Lans Sociaal doe-het-zelven De idealen en de politieke praktijk Uitgeverij Atlas Contact Amsterdam/Antwerpen Sociaal doe-het-zelven; Hilhorst & van der Lans [PS] 3e proef pag

Nadere informatie

Vragen uit de SOL bijeenkomst de nieuwe rol van uw gemeente woensdag 29 augustus regio Zuid-Limburg

Vragen uit de SOL bijeenkomst de nieuwe rol van uw gemeente woensdag 29 augustus regio Zuid-Limburg Vragen uit de SOL bijeenkomst de nieuwe rol van uw gemeente woensdag 29 augustus regio Zuid-Limburg 1. Is het de bedoeling dat de gemeente straks met iedere thuiswonende mens met een verstandelijke beperking,

Nadere informatie

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het wetenschappelijk instituut van 50PLUS heeft ons de opdracht gegeven

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen

D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen D66 leidt in aanloop naar Europese verkiezingen dankzij vastberaden eurofielen Gegroeid optimisme over toekomst Europa vertaalt zich niet in afname euroscepsis 15 mei Een week voor de verkiezingen voor

Nadere informatie

Beste leden van D66, Beste sympathisanten en geïnteresseerden, Beste raadsleden en collega-bestuurders,

Beste leden van D66, Beste sympathisanten en geïnteresseerden, Beste raadsleden en collega-bestuurders, Nu vooruit! Speech lijsttrekker Berend de Vries 11 januari 2014 Beste leden van D66, Beste sympathisanten en geïnteresseerden, Beste raadsleden en collega-bestuurders, Ik wens u allen een mooi en succesvol

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8 Tweede Kamerverkiezingen groep 7 en 8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De Tweede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet 10 9. De oppositie

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Handboek Politiek deel 2

Handboek Politiek deel 2 Handboek Politiek deel 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren

Nadere informatie

030-8201. explore. studieintermezzo van de vrije hogeschool

030-8201. explore. studieintermezzo van de vrije hogeschool vrijehoge 030-8201 info@vrije explore studieintermezzo van de vrije hogeschool We leven in een bruisende, snelle tijd waarin veel van je wordt verwacht. Dit betekent onder andere dat je op basis van slechts

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Besluitvorming rondom studiefinanciering Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Tijdens de regeringstermijn van kabinet-rutte 1 (oktober 2010 tot

Nadere informatie

Burgerschapsmodel achter vermaatschappelijking van de jeugdzorg

Burgerschapsmodel achter vermaatschappelijking van de jeugdzorg Burgerschapsmodel achter vermaatschappelijking van de jeugdzorg Evelien Tonkens Hoogleraar burgerschap en humanisering van de publieke sector Universiteit voor Humanistiek Utrecht Symposium Kinderrechtencommissariaat

Nadere informatie

Het CDA waar wij voor staan. Dank u wel voor uw vertrouwen!

Het CDA waar wij voor staan. Dank u wel voor uw vertrouwen! 1 Het CDA waar wij voor staan Dank u wel voor uw vertrouwen! Ik ben echt vereerd dat u mij opnieuw mandaat geeft om uw voorzitter te zijn. Een mandaat om hard te blijven werken. Samen met u. Een mandaat

Nadere informatie

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN WAAROM??? DAAROM!!! Soms sta je met je mond vol tanden, wanneer je kind je met een vraag overvalt. "Waarom zijn de bomen groen?", "Waarom regent het vandaag?" Waarom... waarom..., steeds weer waarom. De

Nadere informatie

Een gelukkige huisvrouw

Een gelukkige huisvrouw Een gelukkige huisvrouw Voordat ik zwanger was, was ik een gelukkige huisvrouw, ik had alles wat ik wilde. En daarvoor hoefde ik geen dag te werken. Want werken, dat deed mijn man Harry al. Harry zat in

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Wie stemt wat: de atlas van de kiezers

Wie stemt wat: de atlas van de kiezers Wie stemt wat: de atlas van de kiezers Het kiezerslandschap in beeld Politieke Barometer Extra / week 22, dinsdag 2010 Kiezers zijn er in alle soorten en maten. Er zijn gezellige kiezers, kiezers die van

Nadere informatie

Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld!

Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld! Naam: Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld! Elk jaar hebben we een kinderboekenweek. Dit is al sinds 1955 zo. Dat zijn al heel veel jaren. Elke kinderboekenweek duurt 10 dagen. Dit jaar valt deze week in

Nadere informatie

C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse

C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse en ook: wil ik werken, of door naar een (passende) hbo-opleiding? Optie 1: Een vraag die ieder mens zich vroeg of laat stelt: wat wil

Nadere informatie

Nederland dient financiële steun te geven aan landen van de Europese Unie met een hoge staatsschuld die anders in grote problemen zullen komen.

Nederland dient financiële steun te geven aan landen van de Europese Unie met een hoge staatsschuld die anders in grote problemen zullen komen. Aankondiging Op 12 september dit jaar worden verkiezingen gehouden voor de Tweede Kamer. Politieke partijen hebben hun verkiezingsprogramma voor de komende jaren vastgesteld. De lijsttrekkers van de partijen

Nadere informatie

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail. 't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.com Het aapje en de sleutels Er was eens een man en die had de sleutels

Nadere informatie

Nypels Speelt. 8 ingrediënten voor verbindend samenwerken

Nypels Speelt. 8 ingrediënten voor verbindend samenwerken Nypels Speelt 8 ingrediënten voor verbindend samenwerken Inleiding Het Nypels wordt steeds leuker, doe jij ook mee? Nypels Speelt, onder die titel wordt op een nieuwe manier gewerkt aan de betrokkenheid

Nadere informatie

Beginnerslessen. Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen

Beginnerslessen. Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen Beginnerslessen Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen Wat leert u in deze les? Gesprekken over het inburgeringsexamen begrijpen. Welke examens bij het inburgeringsexamen horen. Waar u kunt oefenen met de

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI

H.A.N.G. PLEKKEN. Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI H.A.N.G. PLEKKEN Heel Aardig? Niet Geweldig! > OP BEZOEK BIJ HET NAI Binnenkort ga je met je klas op bezoek bij het Nederlands Architectuur instituut (NAi). Daar zal je het programma H.A.N.G. plekken volgen.

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt.

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. Dames en Heren Beste vrienden Een gelukkig Nieuwjaar. Van harte Voor u, voor wie u dierbaar is, en voor ons allemaal. Een gelukkig Nieuwjaar. Een

Nadere informatie

EN TOEN GING DE BEL DE ENORME IMPACT VA N FATALE BEDRIJFSONGEVALLEN LAURA BRUGMANS

EN TOEN GING DE BEL DE ENORME IMPACT VA N FATALE BEDRIJFSONGEVALLEN LAURA BRUGMANS EN TOEN GING DE BEL DE ENORME IMPACT VA N FATALE BEDRIJFSONGEVALLEN LAURA BRUGMANS EN TOEN GING DE BEL De enorme impact van fatale bedrijfsongevallen Laura Brugmans Ontwerp en vormgeving: Twin Media bv,

Nadere informatie

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer e Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben

Nadere informatie

Wat kan ik zelf doen?

Wat kan ik zelf doen? Wat kan ik zelf doen? Korte omschrijving werkvorm : In vier groepjes voeren de leerlingen een opdracht uit. Alle opdrachten gaan over een methode om invloed uit te oefenen op politieke beslissingen. Op

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

Speech na afloop van de laatste plenaire Kamervergadering van 2015 Door de tijdelijke Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib

Speech na afloop van de laatste plenaire Kamervergadering van 2015 Door de tijdelijke Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib Speech na afloop van de laatste plenaire Kamervergadering van 2015 Door de tijdelijke Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib Beste collega s, Voordat ik de laatste vergadering van 2015 sluit, wil

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Bidden voor dummies. Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min.

Bidden voor dummies. Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min. Bidden voor dummies Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min. Kennisspel, stellingenspellen en gebedshoudingen. Alleen in je

Nadere informatie

Polderen voor beginners

Polderen voor beginners Jongerenkamer Polderen voor beginners Voorwoord De Tweede Kamer is het hart van de Nederlandse democratie. De 150 gekozen Kamerleden gaan met elkaar en de regering in debat over de toekomst van Nederland.

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

Debat: regionaal en nationaal

Debat: regionaal en nationaal Debat: regionaal en nationaal Korte omschrijving werkvorm In deze werkvorm debatteren leerlingen over het verschil tussen een regionale of lokale partij en een landelijke partij. Leerdoelen Leerlingen

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Theorie & Praktijk Sociale wijkteams

Theorie & Praktijk Sociale wijkteams Wmo-werkplaats Zwolle startevenement Theorie & Praktijk Sociale wijkteams 2 april 2014 Opbouw Rondje voorstellen Theorie Sociale wijkteams (Eelke) Theorie Sociale wijkteams (Albert) Praktijk Sociale wijkteams

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot havo 2015-II

maatschappijwetenschappen pilot havo 2015-II Opgave 2 De digitale stedeling Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3. Inleiding Gebruik van sociale media vormt een steeds belangrijker onderdeel van ons dagelijks leven. Sociale media zijn toepassingen

Nadere informatie

1red18054 27-04-2007, NOS, Gesprek met de Minister-president, N.2, 22.50 uur

1red18054 27-04-2007, NOS, Gesprek met de Minister-president, N.2, 22.50 uur 1red18054 27-04-2007, NOS, Gesprek met de Minister-president, N.2, 22.50 uur GESPREK MET DE MINISTER-PRESIDENT, NA AFLOOP VAN DE MINISTERRAAD, OVER DE VOORJAARSNOTA EN DE KONINKLIJKE FAMILIE Nederland

Nadere informatie

Marketing vanuit je hart

Marketing vanuit je hart Waardecreatie en identiteitsmarketing Marketing vanuit je hart Voor zelfstandige ondernemers die hun droom najagen Ingrid Langen INHOUD 1. Inleiding 4 2. Wie moet het lezen 5 3. Het Waarom van dit boek

Nadere informatie

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Actueel en fundamenteel De tijd dat politici kiezers wonnen met redevoeringen in achterzaaltjes

Nadere informatie

Kan dat? Ook als je het van huis uit niet zo hebt meegekregen?

Kan dat? Ook als je het van huis uit niet zo hebt meegekregen? Omdat je je kennis wilt delen, nieuwe klanten wilt werven, politiek of maatschappelijk gezien een boodschap wilt overbrengen, je onderneming wilt promoten. Redenen genoeg om een sterke spreker te willen

Nadere informatie

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Versie 2013-2014 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het Wetenschappelijk Instituut van 50PLUS heeft ons in december

Nadere informatie

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN PREVIEW Probeer nu 1 dag DE JONGE JAREN VAN DAVID VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN DAG 1 GOD ZIET JOU ZITTEN! Het is niet leuk om buitengesloten te worden,

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Mijn loverboy Verloren onschuld

Mijn loverboy Verloren onschuld Mijn loverboy Verloren onschuld in makkelijke taal simone schoemaker 8 Het verhaal van Lisa De dag begint goed. Ik word wakker met een blij gevoel. Yes, ik ben jarig! Ik ben zestien! Mijn moeder feliciteert

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw.

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw. In de Hema Wat vind je van deze?, vraagt Kiia. Ze kijkt aandachtig in de spiegel. Naar de geruite pet op haar hoofd. Mam?, vraagt Kiia weer. Hoe vind je hem? Ze stopt een pluk van haar blonde haar onder

Nadere informatie

Groot in kleinschalig werken

Groot in kleinschalig werken Groot in kleinschalig werken Groter worden omdat je kleinschalig wilt werken. Deze schijnbare tegenstelling ligt aan de basis van de fusie van KVV en NZR. Bestuurders Ids Thepass en Marc Scholten blikken

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage Examen HAVO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage Het examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

PvdA Hillegom Antwoorden op vragen omroep BO

PvdA Hillegom Antwoorden op vragen omroep BO PvdA Hillegom Antwoorden op vragen omroep BO Wat is de naam van uw partij? PvdA Hillegom Wie is uw lijsttrekker? Annemieke van Dijk en Fred van Loenen Wie is uw wethouderskandidaat? De PvdA heeft in Hillegom

Nadere informatie

Maatschappijleer par. 1!

Maatschappijleer par. 1! Maatschappijleer par. 1 Iets is een maatschappelijk probleem als: 1. Het groepen mensen aangaat 2. Het samenhangt met of het is gevolg is van maatschappelijke verandering 3. Er verschillende meningen zijn

Nadere informatie

Voorbeeldig onderwijs

Voorbeeldig onderwijs m a r i a va n de r hoe v e n Voorbeeldig onderwijs In de politieke arena wordt gedebatteerd over de vraag of het goed gaat met het Nederlandse onderwijs. Getuige het recente Oesorapport zijn we op onderdelen

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie ld be e or Vo WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie Stichting Lezen & Schrijven t 070 302 26 60 www.lezenenschrijven.nl Auteur Elma Draaisma Vormgeving 7Causes Eindeloos Medeauteurs en klankbordgroep

Nadere informatie

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT Wie zei: Het is mijn taak om dit land goed te besturen. Maar al die ministers moeten zich er niet mee bemoeien. 1. koning Willem I 2. koning Willem II 3. koning

Nadere informatie

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Inleiding Om onderzoek te doen naar rituelen is het in eerste plaats belangrijk om te definiëren wat een ritueel is.

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

DIT IS EEN UITGAVE VAN

DIT IS EEN UITGAVE VAN Colofon DIT IS EEN UITGAVE VAN Stichting Maatschappij en Onderneming Lange Voorhout 92 2514 EJ Den Haag Telefoon: +31(0)70 3528 528 Email: contact@smo.nl Redactie: Simone Langeweg Tekst- en Communicatieadvies

Nadere informatie

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

Krabbie Krab wordt Kapper

Krabbie Krab wordt Kapper E-boek Geschreven en Vormgeving Esther van Duin Copyright Esthers Atelier www.esthersatelier.nl email info@esthersatelier.nl Krabbie Krab wordt Kapper Krabbie krab was een kunstenaar. Hij maakte beelden

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Hieronder vind u het uitgetypte interview dat ik met mijn telefoon heb opgenomen

Hieronder vind u het uitgetypte interview dat ik met mijn telefoon heb opgenomen Hieronder vind u het uitgetypte interview dat ik met mijn telefoon heb opgenomen Partij 1: Kassa Belbus Partij 2: Matras Advies Nederland 1: Waarom kunt u mevrouw Groeneveld niet gewoon haar geld terugbetalen?

Nadere informatie

Plakzijde Schutblad links Schutblad rechts Ziek Eerder verscheen: Niks zeggen! Bekroond met een Vlag en Wimpel 2008 www.gideonsamson.nl www.leopold.nl Gideon Samson Ziek Leopold / Amsterdam Voor Jolijn,

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering?

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Rapportage Kenmerk: 20107 Juni 2015 Inhoudsopgave Geschreven voor Inleiding 3 Conclusies 5 Resultaten Huidige voorziening 7 Verplichtstelling

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven.

TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven. TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven. Beginsituatie: De lln doen als inleiding op het project rond geloven en de kerkwandeling, een filosofisch gesprek. Er komen verschillende

Nadere informatie

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam Kies Kleur in Groen Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam 1 Als onderdeel van het project Kies Kleur in Groen organiseerde FORUM in samenwerking met PBR en

Nadere informatie

Verslag regionale bijeenkomst regio Utrecht in Amersfoort op 8 juni 2015, 09:30 12:30 uur.

Verslag regionale bijeenkomst regio Utrecht in Amersfoort op 8 juni 2015, 09:30 12:30 uur. Verslag regionale bijeenkomst regio Utrecht in Amersfoort op 8 juni 2015, 09:30 12:30 uur. De keus is aan u! Over de positie van vrijwillige inzet in tijden van transitie. Welkom Om 10:00 uur heet Helma

Nadere informatie