Goed omgaan met je puber. Je kind begeleiden door de puberteit

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Goed omgaan met je puber. Je kind begeleiden door de puberteit"

Transcriptie

1 Goed omgaan met je puber Je kind begeleiden door de puberteit

2 Goed omgaan met je puber Je kind begeleiden door de puberteit Is je kind lichamelijk aan het veranderen? Gaat hij* vaker de strijd met je aan en worden vrienden steeds belangrijker? Dan is de kans groot dat je een puber in huis hebt. Je kind neemt afscheid van het kind zijn en gaat een tijd tegemoet met veel lichamelijke en geestelijke veranderingen. Een periode waarin ze met veel vragen zitten die ze vaak liever aan hun vrienden stellen dan aan jou. In deze folder lees je hoe je je kind kunt begeleiden door de puberteit en hoe je kunt omgaan met de uitdagingen waar jij en je kind op dit gebied mee worden geconfronteerd. * Om de tekst makkelijker leesbaar te maken, schrijven we over je kind in de hij-vorm. Wanneer en waarmee begint de puberteit? De puberteit start als je kind tussen de 10 en 12 jaar oud is. Bij meisjes begint de puberteit 1,5 tot 2 jaar eerder. Als ze ongeveer 10, 11 jaar zijn beginnen de borsten te groeien en krijgen ze haargroei onder de oksels en in de schaamstreek. Vanaf 12 jaar gaan ze ook in de lengte groeien. Ook veranderen de heupen, worden de billen wat voller, krijgen ze puistjes en is het wachten totdat je dochter voor het eerst ongesteld wordt. Meestal vindt dit plaats op 13-jarige leeftijd, maar het is niet uitzonderlijk als dit eerder of later gebeurt. Is ze eenmaal ongesteld, dan is de groeispurt voorbij en groeit ze minder snel door tot ze ongeveer 17, 18 jaar oud is. Bij jongens is het startsein van de puberteit het groeien van de handen en de voeten. Dit gebeurt meestal als ze 11, 12 jaar oud zijn. Vervolgens worden de geslachtsdelen groter, krijgen ze meer haargroei en vindt rond de 13, 14 jaar, als ze de baard in de keel krijgen, ook de eerste zaadlozing plaats. Dit kan ook al eerder en zelfs later gebeuren. Daarna stopt de groeispurt en groeien ze nog maar enkele centimeters door tot hun zeventiende of achttiende jaar. De overgang naar volwassenheid De pubertijd is de zoektocht naar identiteit. Je kind gaat op zoek naar wie hij zelf is en wat hij belangrijk vindt. Zijn leeftijdgenoten worden daarbij steeds be- 02 OMGAAN I MET I JE I PUBER

3 langrijker, en als ouder of verzorger kun je het gevoel hebben dat je kind zich van je lostrekt. Veel pubers zoeken op tal van onderwerpen zoals tijdstip van thuiskomen, de eerste keer uitgaan, kleding, huisregels - de confrontatie met hun ouders en kunnen daarbij ook grof of onbeleefd zijn. Een gebrek aan respect, weigeren om iets van je aan te nemen of om dingen te doen, horen ook bij deze leeftijdsfase. Probeer daar niet van te schrikken, maar het juist te zien als een kans. Nu wordt het tijd om meer te overleggen, serieus te luisteren, maar ook tijd om de normen en waarden die je als ouders belangrijk vindt wel te blijven uitstralen. Een puber heeft een eigen mening over van alles en nog wat en laat graag iedereen weten hoe hij er over denkt. De hormonen gieren door hun lijf en ze laten hun emoties de vrije loop. Ergens eens rustig voor gaan zitten of rationeel nadenken is er even niet bij. Ze flappen er alles uit zonder rekening te houden met een ander. Zo kunnen er makkelijk conflicten met je kind ontstaan. Geef ze even tijd om rustig te worden en ga dan alsnog in gesprek. Een andere rol Praten met een puber is niet altijd even makkelijk. Ze kunnen nogal eens humeurig zijn en snel boos zijn als ze vinden dat er niet naar hen wordt geluisterd. Ook het bekritiseren van hun ideeën en meningen leidt in veel gevallen al snel tot een conflict. Hij probeert nu eenmaal van alles uit en hij kan er opvattingen op na houden die hij na enkele weken uit zichzelf alweer verwerpt. Uitspraken als dat moet je niet doen, of waar haal je dat gekke idee vandaan? kunnen je kind al OMGAAN I MET I JE I PUBER 03

4 snel uitdagen om jou het tegenovergestelde te bewijzen. Nam hij vroeger alles moeiteloos van je aan, ineens kan hij van alles in twijfel trekken. Maar door open te staan voor zijn verhaal en zijn mening is er al veel gewonnen. Dat betekent, dat je rustig blijft en veel vragen stelt waardoor je zijn ideeën en gevoelens gaat begrijpen. Je hoeft het er niet mee eens te zijn, maar het getuigt van respect voor je kind wanneer je zijn verhaal serieus neemt. Je kunt dan samen met hem in overleg waarbij je ook samen afspraken maakt hoe verder te gaan. Dat kan door gezinsgesprekken of juist door individueel met je puber het gesprek aan te gaan. Bedenk dat het emotioneel een heftige tijd voor ze is. Ondanks hun grote mond en eigen mening zijn ze erg onzeker en hebben ze je steun hard nodig. Ook al doen ze nog zo hard hun best om je wijs te maken dat dit niet zo is. Vrienden zijn belangrijk Je kind verandert en de manier waarop je met je kind omgaat, verandert mee. Je krijgt een andere rol, waarbij je de aandacht van je kind moet delen met zijn vrienden. In contact komen met anderen, is in aanraking komen met andere ideeën, normen en waarden. Zo kunnen er problemen ontstaan als hij met vrienden omgaat en er geen duidelijke regels van de ouders zijn over wat wel en niet mag. Maar wat hij doet en niet doet, daar heb je steeds minder zicht op. Je kind wil immers niet alles meer met je delen. Activiteiten die jij niet accepteert kan hij stiekem gaan doen. Ook kan hij tegen slechte vrienden aanlopen waarbij hij zich ook slecht kan gaan gedragen om erkenning te krijgen van de groep. Belangrijk is nu dat je blijft praten met je kind en openstaat voor zijn ideeen. Zijn je regels nog wel van toepassing of kun je ze iets bijstellen. Altijd belangrijk is dat je kind weet wat er van hem verwacht wordt. Stimuleer de relatie met je puber Blijf met hem in contact Weet wat er in hem omgaat en waar hij mee bezig is. Vraag bijvoorbeeld waar hij naar kijkt op TV en internet. Praat er met hem over zonder afkeurend te

5 zijn of door hem gelijk dingen te verbieden. Toon ook belangstelling voor zijn vrienden. Informeer wat hij samen met hen doet, wat ze leuk vinden en hoe het bij hen thuis is. Stimuleer hem om zijn vrienden mee naar huis te nemen. Wil hij dat niet, vraag hem dan of hij dat graag anders zou zien en probeer, als dat kan, de oorzaak weg te nemen. Misschien is de afstand een bezwaar (deze oorzaak wordt wel heel lastig om weg te nemen) of een gebrek aan interessante activiteiten bij jou thuis. Ook kun je proberen om contact te leggen met andere ouders. Ook zij willen immers graag weten met wie hun kind omgaat. Zo weet je beter waar je kind is, wat hij doet en kun je samen over problemen praten als die zich mochten voordoen. Daarnaast is het handig om een en ander te kunnen verifiëren. Pubers zijn vaak geneigd om te zeggen dat hun vrienden altijd later mogen thuiskomen, dat ze veel meer mogen en dat jij zo n beetje de strengste ouder of verzorger bent van allemaal. Even spiegelen met andere ouders is op zo n moment dan erg nuttig. Geduld is een schone zaak Is je kind boos of onredelijk, blijf dan kalm en geduldig, hoe moeilijk het soms ook is. Je kind gaat niet met je in discussie om je aan te vallen, maar uit zijn behoefte om te discussiëren en te provoceren. Het hoort bij zijn leerproces om voor vol te worden aangezien. Mocht hij daarbij wat brutaal zijn of over de schreef gaan, probeer dan rustig te blijven. Na een hevige woordenwisseling komt een puber vaak vanzelf weer rustig naar je toe en doet vaak alsof er niets gebeurd is. Begin dan niet over wat er is voorgevallen, want dan begint de hele heisa vaak opnieuw. Vergeten en vergeven is voor de omgang met pubers een belangrijk advies. Bepaal je grenzen Een puber probeert maar wat graag om de grenzen van zijn gedrag te verkennen. Daarom is het ook belangrijk dat er grenzen zijn. Ze moeten leren dat ze hun gedrag aan verschillende situaties moeten aanpassen. Bepaald gedrag kan bij leeftijdgenoten misschien heel normaal zijn, maar het is aan jou om aan OMGAAN I MET I JE I PUBER 05

6 te geven dat dit thuis of in ander gezelschap echt niet kan. Beslis daarom wat acceptabel is. Bespreek dit met hem en geef duidelijk aan wat er aan de hand is en waar de grenzen liggen. Verandert het gedrag niet blijft hij bijvoorbeeld onbeschoft doen of wil hij niet luisteren verbindt er dan een consequentie aan. Sorry, dit geschreeuw of deze beledigingen gaan me te ver. Ik beëindig het gesprek. Kom maar terug als je rustig bent en ook rustig tegen me kunt praten. In dit geval is de consequentie: het beëindigen van het gesprek en dat zou ook best eens de bedoeling van de puber kunnen zijn. Dan is het natuurlijk geen handige consequentie. Consequenties voor pubers zijn bijvoorbeeld ook: Vanavond kun je niet naar je vrienden, of niet naar je sport, of je mobiel gaat niet mee naar boven. als je nu niet stopt met dit gescheld. Het gedrag van je kind compleet negeren kan ook een prima middel zijn. Loop desnoods weg of ga een blokje om en houd het consequent vol. Deze aanpak kan vooral goed werken als de puber niet te vaak onbeschoft doet. Geef het goede voorbeeld Jij bent zijn grote voorbeeld, hoe hard hij ook roept dat het niet zo is. Een pubertijd is meestal iets waar je later op terugkijkt en waar je dan samen hartelijk om kunt lachen. Tot die tijd is het een zaak van geduldig zijn en het goede voorbeeld geven. Pubers leren veel van je. Zelf respect tonen, eerlijk zijn, luisteren naar anderen en open staan voor afwijkende meningen zijn voorbeelden waar je kind daadwerkelijk wat aan heeft. Pubers hebben veel respect voor je als je je opvattingen met hen bespreekt, onderzoekt en bediscussieert. In de pubertijd 06 OMGAAN I MET I JE I PUBER

7 zetten ze zich erg tegen je af, maar veelal houden ze er dezelfde normen en waarden op na. Zeker als je kind altijd een goede gesprekspartner aan je heeft gehad, hoe vreemd of onrealistisch zijn opvattingen soms ook waren en hoe onredelijk en koppig hij ook was. Neem hem serieus Niets is zo aanstootgevend voor een puber dan hem als kind te behandelen. Als hij voor het eerst verliefd is, lach dan niet, maar praat er met hem over. Zeg dat je blij voor hem bent, vraag hoe het voelt en wat hij met zijn gevoelens gaat doen. Wil hij voor de eerste keer uit, roep dan niet gelijk belachelijk, daar ben je veel te jong voor, maar ga serieus het gesprek aan. Probeer te achterhalen waarom hij dat wil en wat hij er zelf van verwacht. Laat weten dat je om hem geeft Hoe dwars je puber ook is, probeer het altijd van de zonnige kant te zien. Blijf daarom positieve gesprekken voeren met je kind en vraag bijvoorbeeld naar zijn mening over actuele onderwerpen. Probeer hem in zulke gesprekken niet over te halen om het met jou eens te zijn, maar stimuleer hem om zaken van verschillende kanten te bekijken. Jouw goedkeuring voor alles wat hij doet en vindt, is Handige tips om te bewaren Bewaar je geduld. Is je kind boos of onredelijk, blijf dan kalm en geduldig, hoe moeilijk het soms ook is. Je kind gaat niet met je in discussie om je aan te vallen, maar uit zijn behoefte om te discussiëren en te provoceren. Geef je grenzen aan. Beslis wat acceptabel is en bespreek dit met hem. Geef duidelijk aan wat er aan de hand is en waar de grenzen liggen. Geef het goede voorbeeld. Pubers leren veel van je. Zelf respect tonen, eerlijk zijn, luisteren naar anderen en open staan voor afwijkende meningen zijn voorbeelden waar je kind veel aan heeft. Behandel je puber niet als een kind, maar neem hem altijd serieus, waarmee hij ook op de proppen komt. Moedig je kind aan om zijn vrienden mee naar huis te nemen. Je kunt dan zien met wie hij omgaat en hoe hij zich tegenover zijn vrienden opstelt. Stimuleer positief gedrag en complimenteer hem voor gedrag dat je graag ziet. Toon je liefde. Laat weten dat hij altijd bij jullie kan aankloppen en dat jullie er altijd voor hem zijn.

8 erg belangrijk voor een puber. Complimenteer hem voor gedrag dat je graag ziet, bijvoorbeeld als hij rustig en aardig tegen je praat. Toon je liefde en laat blijken dat je om hem geeft. Want met alle onzekerheden waar hij als puber mee moet leven, heeft hij die zekerheid meer dan ooit nodig. Dit is een uitgave van Positief opvoeden Drenthe in samenwerking met de Provincie Drenthe Icare Jeugdgezondheidszorg GGD DFMW- Yorneo en alle gemeenten in Drenthe. De teksten zijn mede gebaseerd op bestaande folders en praktijkervaringen van GGD en Icare Jeugdgezondheidszorg en het pedagogisch programma dat ontwikkeld werd door professor Matthew R. Sanders en collega s van het Parenting and Familiy Support Centre, School of Psychologie aan de universiteit van Queensland. Colofon: Coördinatie: Remke van Berk Fotografie: Dirk Jansen Photography Copy: Marcel Jiskoot Productie: Vredegoor Grafische Productie Goed omgaan met je puber Je kind begeleiden door de puberteit

HOE PRAAT IK MET MIJN PUBER?

HOE PRAAT IK MET MIJN PUBER? HOE PRAAT IK MET MIJN PUBER? 2 Hoe praat ik met mijn puber? Hoe praat ik met mijn puber? Ouders willen graag een goede relatie met hun kind maar met opgroeiende tieners krijgen ze dikwijls te maken met

Nadere informatie

GRENZEN STELLEN BIJ PUBERS: een moeilijke evenwichtsoefening

GRENZEN STELLEN BIJ PUBERS: een moeilijke evenwichtsoefening GRENZEN STELLEN BIJ PUBERS: een moeilijke evenwichtsoefening 2 Grenzen stellen bij pubers Kan dat? Mag ik dat toelaten? Ben ik te streng? Ben ik ouderwets? Met deze en soortgelijke vragen worden we regelmatig

Nadere informatie

Informatieboekje over de Kindertelefoon. Wat ik moet weten voor een spreekbeurt

Informatieboekje over de Kindertelefoon. Wat ik moet weten voor een spreekbeurt Informatieboekje over de Kindertelefoon Wat ik moet weten voor een spreekbeurt Landelijk Bureau Kindertelefoon Juli 2014 1 Inhoud 1 Wat is de Kindertelefoon?... 3 2 Wat doet de Kindertelefoon voor je?...

Nadere informatie

DE ANDER EN IK: SOCIALE VAARDIGHEDEN BIJ KINDEREN

DE ANDER EN IK: SOCIALE VAARDIGHEDEN BIJ KINDEREN DE ANDER EN IK: SOCIALE VAARDIGHEDEN BIJ KINDEREN 1. Inleiding Overal waar we gaan en staan in de wereld, gaan we om met andere mensen. Het begint al heel vroeg in het kinderdagverblijf, daarna op de school,

Nadere informatie

De bovenbouw. Wat gebeurt er bij tienplussers? De lichamelijke veranderingen. De groeispurt. Schaam- en okselhaar

De bovenbouw. Wat gebeurt er bij tienplussers? De lichamelijke veranderingen. De groeispurt. Schaam- en okselhaar De bovenbouw Uw kind zit nu in de bovenbouw van het basisonderwijs. Over een paar jaar gaat hij/zij naar het voortgezet onderwijs. Dat is een heel andere soort school en sommige kinderen moeten daar in

Nadere informatie

Kanker... en hoe moet het nu met mijn kinderen?

Kanker... en hoe moet het nu met mijn kinderen? Kanker... en hoe moet het nu met mijn kinderen? Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Volmaakte ouders bestaan niet 4 Vertellen of niet? 6 Reacties van kinderen 11 Helpen verwerken 17 Thuis en in het ziekenhuis

Nadere informatie

Contact maken met jongeren uit de straatcultuur

Contact maken met jongeren uit de straatcultuur 4 Contact maken met jongeren uit de straatcultuur 4.1 Inleiding Ik weet al na drie seconden of ik met die man wil praten of niet. Deze uitspraak van een jongere uit Kanaleneiland illustreert een belangrijk

Nadere informatie

Kanker... en hoe moet het nu met mijn kinderen?

Kanker... en hoe moet het nu met mijn kinderen? Kanker... en hoe moet het nu met mijn kinderen? Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Volmaakte ouders bestaan niet 4 Vertellen of niet? 6 Reacties van kinderen 13 Helpen verwerken 20 Als de dood ter sprake

Nadere informatie

Bespreek je vak man! Waarom een goed gesprek? Een goed gesprek tussen werk nemer en werkgever over thema s als bijblijven

Bespreek je vak man! Waarom een goed gesprek? Een goed gesprek tussen werk nemer en werkgever over thema s als bijblijven bespreek je vak man Bespreek je vak man! Of je nou tractorchauffeur, kraanmachinist of grondwerker bent, ondernemer of werknemer, feit is dat je in een prachtige sector werkt. Natuurlijk wil je dat zo

Nadere informatie

Kanker... en hoe moet het nu met mijn kinderen?

Kanker... en hoe moet het nu met mijn kinderen? Kanker... en hoe moet het nu met mijn kinderen? KWF Kanker Infolijn 0800-022 66 22 (gratis) Informatie en advies voor kankerpatiënten en hun naasten www.kwfkankerbestrijding.nl Voor informatie over kanker

Nadere informatie

Een Bijzondere Broer of Zus

Een Bijzondere Broer of Zus Een Bijzondere Broer of Zus Informatiemap voor jongeren met een broer of zus met een handicap, chronische ziekte of psychische stoornis Uitgave: GGNet, regio Apeldoorn Team Preventie Postbus 2003 7230

Nadere informatie

Krijg ik dat later ook? Praten met kinderen over ziekte en erfelijkheid

Krijg ik dat later ook? Praten met kinderen over ziekte en erfelijkheid Krijg ik dat later ook? Praten met kinderen over ziekte en erfelijkheid een handreiking voor risicodragers en hun partners Inhoudsopgave Voorwoord 3 Leeswijzer 4 Inleiding 5 1 Wat kan aanleiding zijn om

Nadere informatie

Ontwikkeling van het kind

Ontwikkeling van het kind Ontwikkeling van het kind Zilkerbinnenweg 72 A 2191 AE De Zilk 0252-528 658 info@kindercath.nl www.kindercath.nl Kamer van Koophandel Amsterdam 34085729 Landelijk Register Kinderopvang 213457398 Inhoudsopgave

Nadere informatie

De wereld heeft mensen nodig met lef en creativiteit, mensen die hun nek durven uitsteken.

De wereld heeft mensen nodig met lef en creativiteit, mensen die hun nek durven uitsteken. Wolf Peppmeier is hoofdredacteur van het kappersvakblad Top Hair Benelux en geeft workshops en lezingen op het gebied van zelfvertrouwen, uitstraling en balans. Sommige mensen hebben uitstraling. Maar

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

praten met kinderen EN JONGEREN over seksualiteit en relaties

praten met kinderen EN JONGEREN over seksualiteit en relaties gids voor ouders praten met kinderen EN JONGEREN over seksualiteit en relaties Gezinsbond Colofon Redactie Telidja Klaï en Dirk Musschoots Eindredactie Kenny Hendrickx Vormgeving Volta Drukwerk Albatros

Nadere informatie

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen?

Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Wat kan de orthopedagoog of psycholoog voor jou doen? Samenwerkingsverband NIP-NVO zorg voor mensen met een verstandelijke beperking 2014 1 Inhoud Voorwoord 3 Wat doet de psycholoog of orthopedagoog? 5

Nadere informatie

Hoe als school om te gaan met de nasleep van de aanslag in Parijs?

Hoe als school om te gaan met de nasleep van de aanslag in Parijs? Hoe als school om te gaan met de nasleep van de aanslag in Parijs? Suggesties en lesbrieven voor leerkrachten in (vreedzame) basisscholen De aanslag op de redactie van het satirische tijdschrift Charlie

Nadere informatie

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan

Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Het medicijn Gammaglobuline onder je huid Subcutaan Wilhelmina Kinderziekenhuis Wat staat er in deze folder Informatie voor ouders 2 Het medicijn Gammaglobuline onder je huid (subcutaan) 4 Wil je meer

Nadere informatie

Steun voor ouder(s) en kind(eren) na zelfdoding van een gezinslid

Steun voor ouder(s) en kind(eren) na zelfdoding van een gezinslid Steun voor ouder(s) en kind(eren) na zelfdoding van een gezinslid Handleiding voor organisatie en begeleiding survivalkid.nl Monique van t Erve, Rouw na zelfdoding Petra Windmeijer, Indigo Drenthe Beilerstraat

Nadere informatie

Werkdruk in balans! Plezier in het werk!

Werkdruk in balans! Plezier in het werk! Te Hoge Werkdruk! Werkdruk in balans! Plezier in het werk! Te lage werkdruk! Hier vindt u voorbeelden hoe u werkdruksignalen uit de praktijk kunt indelen op de vijf stuurknoppen voor werkdrukbalans en

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Help, mijn puber doet raar! Positief omgaan met je puber die in de knoop zit. 1. realistische verwachtingen 2. puber 'in zijn vel'

Help, mijn puber doet raar! Positief omgaan met je puber die in de knoop zit. 1. realistische verwachtingen 2. puber 'in zijn vel' 1. realistische verwachtingen 2. puber 'in zijn vel' Help, mijn puber doet raar! Positief omgaan met je puber die in de knoop zit. 3. opvoedingsstrategieën 4. slapen Is dit mijn kind? Verandert je kind

Nadere informatie

De 10 tips voor. Succesvol Communiceren

De 10 tips voor. Succesvol Communiceren De 10 tips voor Succesvol Communiceren Wat je geeft, ontvang je terug ICM Uitgave De 10 tips voor Succesvol Communiceren Extra tip: Print dit 10 tips e-book voor optimaal resultaat 1 De 10 tips voor Succesvol

Nadere informatie

De pedagogisch medewerker. Hoofdstuk 10

De pedagogisch medewerker. Hoofdstuk 10 124 De pedagogisch medewerker Samira, Mina en Elsje (allemaal 9 jaar) zijn buiten met het springtouw bezig. Twee draaien aan het koord en één springt. Pedagogisch medewerker Anne ziet dat Elsje bijna nooit

Nadere informatie

S P E C I A L. Mijn digitale wereld. 10+ speciaal onderwijs op. internet. Afspraken maken Praten over internet Cijfers en feiten Veilig contact leggen

S P E C I A L. Mijn digitale wereld. 10+ speciaal onderwijs op. internet. Afspraken maken Praten over internet Cijfers en feiten Veilig contact leggen S P E C I A L Mijn digitale wereld 10+ speciaal onderwijs op internet Afspraken maken Praten over internet Cijfers en feiten Veilig contact leggen Zou iedere leraar een mediawijze leerkracht moeten zijn,

Nadere informatie

Hoe kun je als leerkracht pesten in je klas voorkomen en bestrijden?

Hoe kun je als leerkracht pesten in je klas voorkomen en bestrijden? Waarom ik werd gepest? Ik was anders dan de rest. Had niks met roze en speelde nooit met poppen. Op de middelbare school werd het pesten zo erg dat ik in de pauzes niet meer de kantine in durfde. Als de

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Hoe vertel ik het mijn (klein)kinderen als kanker is vastgesteld

Hoe vertel ik het mijn (klein)kinderen als kanker is vastgesteld Hoe vertel ik het mijn (klein)kinderen als kanker is vastgesteld Voor wie is deze folder Met deze folder willen we u op weg helpen bij de begeleiding van uw kinderen als u of uw partner kanker heeft. Niemand

Nadere informatie

Hoe komt die baby in je buik? Seksuele opvoeding van kinderen tussen 0 en 6 jaar

Hoe komt die baby in je buik? Seksuele opvoeding van kinderen tussen 0 en 6 jaar Hoe komt die baby in je buik? Seksuele opvoeding van kinderen tussen 0 en 6 jaar 1 Seksuele ontwikkeling Kinderen groeien niet alleen in de lengte. Ze groeien ook in hun seksualiteit. Dat doen ze tijdens

Nadere informatie