ACHTER HET VOOROVER HELLENDE GEVELTJE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ACHTER HET VOOROVER HELLENDE GEVELTJE"

Transcriptie

1 1 ACHTER HET VOOROVER HELLENDE GEVELTJE Enige fragmenten uit het Koster-familieboek over Vingerling 15 Piet Koster Eindhoven

2 2 Rechts op de foto zien we twee voorover hellende geveltjes van Vingerling 13 en 15. In de voorgevel zitten nog twee kleine ramen met zonneblinden, die vervangen zouden worden door een groot winkelraam. Bij de restauratie van 1972 is het etalageraam weer vervangen door twee kleine ramen in een moderne uitvoering, zonder zonneluiken. Op deze foto zien we ook duidelijk het hoge stoepje voor het huis. De boompjes op het Vingerling zijn nog jong. Vingerling nr 15 was ca 1900 het woonhuis met scheersalon van Elbert Beket, in 1926 de Tabak- en Sigarenmagazijn van de Gebrs Koster, in 1965 het clubhuis van watersportvereniging Flacquee. Op de hoek van het Vingerling stond een ijzeren pisbak. In 1857 werd besloten een viertal urinoirs aan te schaffen. Het urinoir wat het langst heeft gestaan stond op de hoek van het Vingerling. In 1894 verzocht raadslid Vink om het urinoir aan het Westspui aan de waterkant te verplaatsen. Het is goed mogelijk dat dit urinoir naar het Vingerling verhuisde. Later is het ijzeren urinoir vervangen door een stenen exemplaar totdat het in 1971 plaats moest maken voor het beeld van 't Kofjekokertje'. Aan de andere kant van de Kaai zien we links het Hoage Huijs, dat in 1929 afgebroken werd. Op de hoek van de Kaai woonde boer en paardenhandelaar Jan Born. Vervolgens D. Slis met twee zusters, de burgemeesterswoning van van Weel en Mijs, de winkel van Jac. Nipius en schipper J. v.d. Sluijs. Dan kwam café "Schippershuis" en rechts het woonhuis en de slagerij van Markensteijn.

3 3 de havenkom in de 19de eeuw Het Vingerling begon eigenlijk "om de hoek" bij het koffiehuis. De havenkom heette "de Nieuwe Kaai" ook wel "de Kaai" genoemd. Op de kadasterkaart van 1832 staan 10 pandjes van links naar rechts aangegeven met de nrs 75 t/m 65. In de bevolkingsregisters van worden deze huizen aangeduid met diverse nummers volgens het volgende overzicht. Huisnummering: Pand 1830: : : C : B : C : C/D :

4 Het volgende overzicht is niet volledig, maar geeft wel een indruk, wie er in de havenkom woonden. Pand 75 was de Ronduijt, in eigendom van de gemeente en werd in 1895 afgebroken. Pand 74. Op nr 283 Cornelis Schoonejongen, bouwman. nr 247 Hendrik Schoonejongen, bouwman. nr 398 de vissers Thomas de Waard en Marinus Langbroek. nr 591 Jan C. Born, koopman en nr 1 Elisabeth Groen en Arendje Korvink. Pand 73. Op nr 284 en 248 Simon de Ruiter, schipper. nr 399 Sybrand Brijs, visser, Pietertje Krijgsman. nr 592 Pieter van 't Hof, schipper. nr 2 Johannes de Vogel, spekslager. Pand 72. Op nr 285 Jan van der Sloot, visser, Gerrit Spuij uit Pernis, visser, P.L. Slis, reder. nr 400 Pieter van 't Hoff, Neeltje Hotting, Gerrit Jongejan, visser. nr 593 Leendert Groen, schoenmaker, Ulbo Jetse Mijs, burgemeester, Jacob Joh. Slis, scheepsreder, Cornelis v.d. Tol, landbouwer. nr 3 Jacoba Hartman, Leendert Koning. Pand 71. Op nr 286 Machiel Kok, metselaar. nr 250 en 594 Cornelis Boeter en Machiel Boeter, winkelier. nr 4 Johannis Wijnhoff, timmerman. Pand 70. Op nr 287 Cornelis Nipius, schipper. nr 251 Maarten Nipius. nr 402 Machiel Boeter, winkelier. nr 595 Cornelis Nipius, landbouwer, Adrianus Viskil, visser, Suzanna Wittekoek en Jacob de Korte, visser. nr 5 Jacques de Braber, Petrus Willems, koetsier. Pand 69. Op nr 288 en 252 Pieter Nipius, broodbakker met zijn vrouw Anna v.d. Heul. nr 403 Maarten Koomen, winkelier, Jan Tuyl, arbeider, Jeroen Langbroek, visser. nr 596 en 6 Jacob Zaaijer, broodbakker met zijn vrouw Lientje Cornelia Vermeer. Pand 67. Op nr 290 Gerrit van Heest, schipper met zijn vrouw Heiltje van Oostende. nr 253 Adriaan Visser, visser met zijn vrouw Dingena Schoonejongen. nr 404 Anna v.d. Heul met zuster, Arend Witvliet, schipper. nr 597 Mattheus van Delft en Aagje Krijger. nr 7 Gerritje Gebuijs, Jan Zaaijer, kantoorbediende Pand 66. nr 291, tegenwoordig Vingerling nr 15, was in eigendom van Jacob Slis, de bekende scheepsreder, die op de Kaai naast burgemeester Arend van Weel woonde. We zien op de kaart het slopje tussen het huis en café Havenzicht doorlopen tot de keuken. Waarschijnlijk was de wc er toen nog niet. Op de achterplaats staat een vierkantje, dat zou de waterput (de tras) kunnen zijn. Pand 65. Nr 292 was al begin 19de eeuw een logement en herberg. In een echtscheidingsakte van 1813 vroegen Kornelis Buerveld (Jr), geb. 1786, herbergier, gehuwd in 1807 met Anna Wafelbakker, beiden echtscheiding aan, waar hun ouders toestemming voor moesten geven. Korstiaan Wafelbakker en zijn vrouw Lena Blok waren aanwezig bij de inventarisatie van de inboedel in het woonhuis nr 285 op de hoek van het Vingerling en de Nieuwe Kaai. Naast de huishoudelijke zaken was er een biljart met 11 keuen. In de kelder waren 6 okshoofden en nog een honderdtal flessen wijn. Het huis was in 1807 gekocht van Willem Rooi. Het had toen kohiernr 192 en wijknummer C82 en was ten westen belend Gerrit van Heist en ten noorden Jacob Wilhelm Dengler. Gerrit Dirks van 4

5 5 Heest ( ) bewoonde dus Vingerling nr 15, hij was schipper en woonde daar mogelijk al in 1800 want hij is toen getrouwd met Neeltje van Oostende ( ). In 1833 staat hij met zijn vrouw in het bevolkingsregister vermeld op nr 290, het huidige Vingerling nr 13. Cornelis Buurveld hertrouwde in 1825 met Geertrui Verschuur uit Sliedrecht. Toen hij in 1844 overleed, werd de herberg overgenomen door Jan Kom en Maartje Kas. Weduwe Geertrui Verschuur betrok toen het naastgelegen huis nr 291, haar beroep was slijtster. Latere herbergiers waren Adriaan Roodzant, gehuwd met Dina Lodder en Abram v.d. Moer, gehuwd met Anna Barbera van Leeuwen. Vingerling 15 werd vanaf 1830 vooral door diverse vissers- en schippersgezinnen bewoond: In 1828: Leendert Smit ( ), visser, gehuwd in 1820 met Francina v.d. Waal ( ), verhuisd in In 1832: Cornelis Tibout, geboren in 1774, visser, gehuwd in 1821 met Maria Jongejan ( ), naaister, verhuisd in In 1836: Aren Verschoor ( ), stuurman, gehuwd met Maria Spuij, geboren in 1810, verhuisd in In 1837: Jacobus de Wit ( ), schipper uit Maassluis, gehuwd in 1816 met Maatje Trommel ( ), vertrokken in In 1839: Jan Smit, geboren 1796, havenmeester, gehuwd in 1835 met Annetje Witvliet ( ). In 1839: Pieter Dupré ( ), visser, gehuwd in 1838 met Arentje van der Waal ( ). ca 1840: Barend Witvliet ( ), schipper, gehuwd in 1833 met Adriaantje van der Waal ( ). ca 1845: Geertrui Verschuur ( ), slijtster, weduwe van herbergier Cornelis Buurman, verhuisd in ca 18??: Jan Smit ( ), visser, gehuwd in 1856 met Hendrikje van Eck ( ). ca 18??: Ary Boogerman ( ), visser/stuurman, gehuwd in 1851 met Neeltje van Rixoord ( ). ca 18??: Leendert de Waard ( ), schipper, gehuwd in 1876 met Teuntje Nieuwland ( ). Leendert de Waard heeft tot 1893 op Vingerling 15 gewoond en is toen naar Rotterdam vertrokken. ca 1893: Adrianus Kornelis Vogelaar ( ), koopman, gehuwd in 1889 met Jannetje Koomen ( ). Zij woonden eerst op de Westdijk. In 1895: Job Buskop( ), schippersknecht, gehuwd in 1892 met Maria Cornelia de Graaff ( ). Verhuisde naar de Oostdijk. ca 1896: Elbert Beket ( ), barbier, gehuwd in 1881 met Bertha Elisabeth Voordijk ( ). Hij staat in het bevolkingsregister van ingeschreven op Vingerling Maas- en Scheldebode C8. Kocht hij het huis in 1902?

6 6 Van links naar rechts op de voorste rij: Adrianus ( ), vader Elbert Beket ( ), Annetje (1904), moeder Bertha Elizabeth Voordijk ( ), Bertha Elizabeth ( ), Laurens ( ). Op de achterste rij: Neeltje ( ), Aagje ( ), Aaltje ( ), Pieter Adrianus ( ), Ida ( ). ca de kapperszaak van Elbert Beket Elbert Beket ( ) was kleermaker, maar daarnaast ook nog barbier, schoenmaker, doodgraver en aanzegger. Als er gelegenheid was, ging hij ook nog met tijdschriften langs de deur. Haarknippen kostte toen bij hem drie cent. De eerste Beket die te Middelharnis kwam wonen was Elberts grootvader Abram Beket. Hij werd in 1782 geboren te Sommelsdijk, trouwde in 1819 met Maria van Dalen en werd vervolgens deurwaarder te Middelharnis. De vader van Elbert was Salomon Beket ( ), visser van beroep, die in 1843 trouwde met Aaltje van Antwerpen. Elbert trouwde in 1877 met Neeltje Dijkers en in 1881 met Bertha Elizabet Voordijk. Hij woonde eerst als schoenmaker op de Voorstraat, voordat hij naar het Vingerling kwam. Kapper Beket heeft het geweten dat hij op het Vingerling woonde. Op viel het kind van barbier E. Beket voorover in de kaai, maar kon nog tijdig door A. Groen eruit worden gehaald. Twee jaar later: E. Beket redt het zoontje van A.G., dat in de kaai gevallen was : "Het varken van E. Beket lag dood in het hok, wat voor den eigenaar een grote schadepost is".

7 de eerste sigarenwinkels op het Vingerling De lantaarnopsteker K. Smit wilde maandagavond de lantaarn staande op het Vingerling recht over de sigarenwinkel van den heer Zaaijer aansteken. Het schijnt dat hij daarbij den ladder niet goed neergezet had, althans deze gleed uit, waardoor Smit naar beneden viel, met dat gevolg, dat hij niet in staat was verder te gaan, doch naar huis gebracht moest worden, terwijl hij tevens nog een bloedende wond aan het hoofd bekwam. In de Maas en Scheldebode wordt de Sigarenhandel van J. Zaaijer Pzn voor het eerst genoemd op Jacob Zaaijer ( ) kwam uit Dirksland en trouwde in 1888 te Middelharnis met Lientje Cornelia Vermeer ( ). Voordat hij broodbakker op nr 6 werd, is hij (of een van zijn broers Jan of Joost) eerst sigarenwinkelier op nr 1 geweest. Johannis Wijnhoff ( ) trouwde in 1902 met Maria de Koning ( ) en nam de sigarenzaak van J. Zaaijer over en bracht die over naar zijn woonhuis op nr 4. J. Wijnhof was timmerman en had zijn woonhuis in 1909 ingericht met achter het huis een timmermanswerkplaats (ingang Vissersdijk). In 1925 werd de zaak Wijnhof & Kroos geopend met handel in meubelen, later gewijzigd in een toonkamer van textiel en tapijten. Enkele maanden later zou de opgeheven sigarenzaak weer enige huizen verder opschuiven.

8 De haven rond Links het huis van kapper Beket, met de originele kleine raampjes met zonneblinden. Op de hoek café Havenzicht, waar de vroegere hofmeester van de Menheerse boot, de hr C. Bennemeer, de vissers voorzag van een drankje. Op de zijgevel van het hoekpand stond 'Koffiehuis'. Rechts van het café, halverwege de touwen aan de mast, haalt een matroos halsbrekende toeren uit. Visser Piet Leen Koster woonde nog in de Vissersstraat, toen dit bericht in de krant verscheen. Maas- en Scheldebode Dat zoontje zal Aren wel geweest zijn, want hij was in tegenstelling tot zijn beide broertjes Leen en Jan bepaald geen rustig jongetje. Hij raakte vaak in het water, maar kon evenals zijn vader niet goed zwemmen. Het volgende voorval moet omstreeks 1915 gebeurd zijn. Vader Piet Leen was op het Vingerling en werd op een keer dringend gewaarschuwd: "Kijk eens wat je zoon daar aan het uitvoeren is!" De 10-jarige Aren was niet alleen hoog in de voormast van een sloep geklommen, maar klauterde ook zijwaarts via een dwarsverbinding met handen en voeten naar de achtermast. Wanneer zijn vader dat ziet, slaat de schrik om zijn hart. "Niet roepen, niet roepen!", schreeuwt hij naar de omstanders, "als hij schrikt en loslaat, valt hij dood op het dek". Het is goed afgelopen, want datzelfde ventje zou 11 jaar later op Vingerling nr 15 één van de Gebrs Koster worden en daar ruim 30 jaar wonen. 8

9 Pieter Leendert Koster komt naar het Vingerling In 1926 zijn Piet Leen Koster ( ) en zijn tweede vrouw Maria Elisabeth de Waard ( ) verhuisd vanuit de Visserstraat naar het Vingerling. Piet Leen moest toen om gezondheidsredenen stoppen met zijn vissersberoep. Vijf jaar eerder in had hij al een groot ongeluk op zee meegemaakt, dat goed was afgelopen. Tijdens zwaar stormweer was hij bij het Zeemanskerkhof op de Doggersbank door een plotselinge overkomende zee tegen het achterdek geslagen en had enkele ribben gebroken. Hij dacht toen zelfs even dat hij overboord was geslagen. Hij behoorde tot de laatste vissers uit Middelharnis en voer de laatste jaren vooral op de MD11 bij schipper Dirk Koster en nadat de sloepen verkocht waren op de Maasluis 112 in Maassluis/Vlaardingen. Thuis gekomen en werkeloos moest er voor levensonderhoud gezorgd worden. Oude vissers werden vaak pakhuisknecht, maar er was weinig werk meer op het Vingerling. Piet Leen had drie kinderen, die kostwinners waren, Leendert, Aren en Jan. Leendert Koster ( ), was drukker. Hij trouwde in 1926 en verhuisde naar Delft. Aren Janse Koster ( ) was kleermaker. Jan Koster ( ) werkte ook bij de Flakkeesche drukkerij, maar moest om gezondheidsredenen van werk veranderen. Het drukkersvak, lange dagen werken met loodzetten in een stoffige omgeving met weinig frisse lucht, was niet erg gezond. Zo kregen koffiekokertjes, die geen zin hadden om naar zee te gaan, de dreiging te horen: "dan ga je maar naar de drukkerieje" en dan bleven ze liever in de frisse buitenlucht. Jan ging daarom met een handkar door het dorp negotie doen. Onze Eilanden Onze Eilanden Een 15 jaar oudere broer van Piet-Leen, Jan Koster ( ) die in IJmuiden als groothandelaar in vis niet onbemiddeld was, heeft toen de kapperszaak van Elbert Beket gekocht voor zijn jongste broer om een winkel in levensmiddelen en tabakswaren te kunnen beginnen. Misschien was dit ook wel de voortzetting van een winkeltje in de Visserstraat. Oud-visser Piet-Leen heeft 9 jaar op Vingerling 15 gewoond. Op 59-jarige leeftijd overleed hij aan hartzwakte, nadat zijn zoon Jan drie maanden eerder aan TBC overleden was. Piet-Leen moest al met zijn 12e jaar naar zee als koffiekokertje. Hij heeft nooit kunnen vermoeden dat vlak voor zijn latere woonhuis, op de hoek van het Vingerling, een standbeeld voor dat ventje opgericht zou worden. Het leven van zo'n 'jooj' was hard, hij moest 's-morgens vroeger dan de overige bemanning opstaan om koffie voor hen te koken en hij zou 's-avonds als laatste zijn strozak op gaan zoeken. Hij had wel een zeevader en later is Piet-Leen ook zeevader geweest voor Floor van den Nieuwendijk om een oogje in het zeil te houden en standjes uit

10 10 te delen als dat nodig was. Hij heeft als matroos vooral op de MD12 gevaren. In was hij schipper op de MD11 en heeft hij de visserijtocht naar IJsland meegemaakt. Ook op de laatste sloep uit Middelharnis de "Oranje Nassau" heeft hij gevaren. Zijn eerste vrouw Johanna de Waard was op 37-jarige leeftijd in 1912 overleden. Piet Leen wist dat zijn vrouw ziek was, maar moest toch naar zee om de kost te verdienen. Toen de vissersboot weken later op het havenhoofd aan kwam varen, kwam Kees Ouwdeine, de rondzegger haastig over het jaagpad aanlopen, om te vragen of alles 'wel' was aan boord. "Hoe gaat het met mijn vrouw?" vroeg Piet-Leen, natuurlijk onmiddellijk. Het antwoord kwam wel erg hard aan: "Weet je dat dan niet? Je vrouw ligt al weken op het kerkhof!" Met twee kinderen aan zijn hand kwam hij het Vissersstraatje binnen om de plaats van zijn vrouw leeg te vinden. In 1917 is hij met een zuster van Johanna, Maria Elisabeth getrouwd. Het gezin is toen in 1926 op het Vingerling komen wonen. Na het overlijden van Piet-Leen en zijn zoon Jan moest Aren, die kleermaker was, noodgedwongen de tabakszaak overnemen. De foto hierboven is waarschijnlijk gemaakt in Maasluis. Schippers van verschillende sloepen zijn hier bij elkaar. De grote kabeljauw lijkt aan te geven dat er een goede vangst is geweest. Van links naar rechts zien we: 1. Hein du Pree Dirk Koster 4. Leen Koster 5. Piet Leen Koster Jan Koster 8....

11 Tabak en Sigarenmagazijn Gebrs Koster Uit de heropeningsadvertentie in 1946 blijkt dat de Tabak en Sigarenmagazijn van Gebrs Koster in 1928 officieël begonnen is, maar in 1951 bestond de zaak 25 jaar, dat was dus een aanvang in Is de voorgevel toen verbouwd met een groot etalage-raam of was dat al eerder gebeurd? Op de foto van de etalage zien we een rijke sortering van tabaksartikelen. Vader maakte altijd veel werk van het opmaken van de etalage, er moest altijd iets bijzonders te zien zijn, dat de aandacht van klanten kon trekken. De foto is gemaakt door Bastiaan Pieter Koster (geen familie, geboren in Barendrecht, tramconducteur bij de R.T.M., maakte als foto-amateur diverse foto's in Middelharnis en kende vader goed en woonde tot 1940 in Middelharnis). Uit de reclameborden naast de etalage blijkt dat er ook koffie en thee verkocht werd. Gebrs Koster staat er op het raam. Na het overlijden van Jan in 1935 is de aanduiding "Gebrs" in elk geval tot na de oorlog blijven staan. Het moet in 1951 gebeurd zijn. Jan kwam uit school en zag op de kaai dat er bij hem thuis wat aan de hand was, een auto voor de deur met mensen erom heen. De etalageruit van de winkel was door een auto geraakt en moest vernieuwd worden. Gebrs Koster zal toen gewijzigd zijn in A.J. Koster.

12 12 De gebroeders Koster voor de winkel. Op de voorgrond staat Jan met hoed op, achter op de stoep Aren, in licht colbert en in de deuropening, verscholen in de schaduw, staat een man met de handen in zijn broekzak. Dat zou Pieter Leendert kunnen zijn, want zijn zoon Leendert woonde toen al in Delft. Aren was kleermaker van beroep en Jan verkocht zijn levensmiddelen met een handkar in het dorp. Vader vertelde tegen zijn zoontje Jan tijdens een wandeling naar de Havendijk: "Hier heb ik vroeger een schuurtje gehad". Dat was ergens vooraan bij de Sasdijk, vlak achter de Wilhelmina-brug. Aren hield er kippen en eenden en de eieren werden door broer Jan in het dorp verkocht.

13 1929 Aren Koster in de deuropening De eerste ouderwetse winter sinds Op 10 februari komt Nederland in de greep van de kou. Het kwik daalt naar -18 gr. en lager. Het omringende water verandert in een grote ijsvlakte en het eiland raakt geisoleerd van de buitenwereld. Aren Koster staat in de deuropening naar het schaatsenrijden op de kaai te kijken. In Middelharnis wordt volop schaats gereden op de Vliegers en er zijn diverse schaatswedstrijden. Op het Haringvliet drijven geweldige ijsmassa's, die ondanks de felle kou veel toeschouwers op het havenhoofd trekken. Een ijsbreker uit Rotterdam probeert tevergeefs het ijs in de tramhaven te breken. De Elfstedentocht wordt bij ca 18 graden onder nul op 12 februari gereden. Op dezelfde dag brandt het Leidse stadhuis af, het bluswater stolde onmiddellijk en men keek naar een surrealistisch ijspaleis. Er dreigt op Flakkee een gebrek aan drinkwater omdat er nog geen drinkwaterleiding is. De mensen zijn afhankelijk van het regenwater uit de tras. Door enkele boten wordt leidingwater aangevoerd van Hellevoetsluis. In Middelharnis wordt een collecte gehouden voor een extra gift voor brandstof aan arme mensen. Deze brengt ruim f. 300,-- op. 13

14 Kleermaker Aren Janse Koster ( ) Aren werd op geboren in de Vissersstraat. In het Vissersstraatje woonden vele vissers, zoals de naam aangeeft. Er stonden totaal 56 huisjes. Ze werden ook wel 'de nieuwe huusjes' genoemd. Het straatje werd omstreeks 1875 aangelegd door de heer Kolff. Aan de Verlengde Visserstraat, het zgn "straatje van Slis", stonden tien huisjes, die iets groter waren. Na de ramp werd de Visserstraat afgebroken. Het meisje met de grote hoed op de foto is Hubertha Koster en in het midden achter de knaap met de grote fiets zien we Jan Koster (links) en Aren Koster (rechts). Het was een gezellig straatje met aan weerszijden de huisjes gebouwd. In het midden was een grintpad en voor de huisjes straatjes van gele steentjes. Deze werden op de Vrijdag door de vissersvrouwen helder schoongeboend. Achter de woningen waren de bleekveldjes met de droogpalen en ook een bloementuintje. Alles was schoon en helder, de gordijnen van geel katoen hingen voor de ramen met de horren waarop beugsloepen, vissende en zeilende, in frisse kleuren waren ingeverfd. Aren Janse Koster heeft in 1918 ternauwernood de Spaanse griep overleefd, Nederlanders stierven toen. Door tekort aan vitamine D hield hij er wel rachitis, een botaandoening, aan over. Hij moest rekoefeningen doen om geen kromme rug te krijgen. Maar zonder kontrole en begeleiding kwam daar op 15-jarige leeftijd niet zo veel van terecht. Bovendien was hij van beroep leerling-kleermaker geworden, van 's-ochtends vroeg tot 's-avonds laat moest hij voorover 'knoopsgaten maken'. Zodoende kreeg Aren voor altijd een kromme rug. Aren werkte eerst bij kleermaker den Eerzamen op de Voorstraat in Stellendam.

15 15 Diens zoon Marius den Eerzamen heeft later zijn vader als kleermaker opgevolgd. Heel toevallig dat Marius (Maas) Koster, de zoon van Aren, in Stellendam kwam wonen en bevriend werd met die andere Marius. Maas denkt dat het niet toevallig is dat hij zo heet. Na enkele jaren leerde Aren het vak verder bij Paul Vijfhuize. Paul Vijfhuize was maar kort getrouwd, verloor zijn vrouw en 2 jarig dochtertje vroeg. Aren ging helemaal op in het kleermakerswerk en haalde diverse vakdiploma's. Toen hij zelfstandig kleermaker was op het Vingerling had hij klanten op het hele eiland. Menige boer, die geen "confectie-pak" wilde, kwam bij Aren Koster een maatpak aanmeten en dan zat vader tot in de late uurtjes "in kleermakerszit" driftig te werken, het was in die tijd allemaal handwerk. Noodgedwongen is Aren de zaak op het Vingerling gaan behartigen. Beneden was de tabakswinkel en als er geen klanten waren klom hij via een losstaande trap en een openstaand luik in de zolder naar boven en kwam dan in een klein bovenkamertje, waar een grote kleermakerstafel stond. Het was daar achter het voorover hellende geveltje 's winters bar koud, maar met een elektrisch kacheltje en hard werken werd het dragelijk. Aren was heel trots op zijn vakdiploma. Het werd ingelijst en hing in de voorkamer, in de achterkamer en in de winkel.

16 Aren Koster en Johanna Verbiest gaan trouwen Johanna werd geboren op in een klein huisje op de kaai in Sommelsdijk. Op haar 5e jaar verhuisde zij naar de Binnenweg. Zij kwam uit een gezin met 11 kinderen, 8 broers en 2 zussen, waarvan zij het oudste meisje was. Zij ging naar de Openbare school waar zij een verlegen meisje was, maar wel de knapste van de klas. Zij leerde erg graag, maar doorleren was er niet bij, zij moest al vroeg uit werken gaan om geld te verdienen. Het was volop crisistijd en elk extraatje was meegenomen. Er stond een prijsvraag van Niemeijer in de krant, die door alle klanten opgelost kon worden en er moest op een originele manier een rijmpje bijgeleverd worden. Vader kon niet alleen goed tekenen, maar ook rijmen en dichten en hij kalligrafeerde het volgende gedicht mooi op tekenpapier en zond het ingelijst naar de firma Niemeijer op: Bij 't vrouwtje thuis en aan de haard, de kinderen om je heen geschaard, dan rookt de man op zijn gemak, een pijp met STER tabak. Vele kennissen deden mee, niemand won een prijs, maar vader had een van de hoofdprijzen. Het geldbedrag is niet meer bekend maar zal wellicht 50 gulden geweest zijn. Het was een heel mooie verrassing, waar nog jaren lang ook door moeder over gesproken zou worden.

17 17 Aren en Johanna kregen zes kinderen, waarvan de 5 oudste op het Vingerling geboren zijn: Piet (1937), Jan (1940), Joke (1942), Aren (1945), Maas (1947) en Leen (1950). Het maken van foto's was toen een speciale gebeurtenis, we kregen onze mooiste kleertjes aan. Je moet ook niet denken dat we als peuters vaak op het Vingerling kwamen. Het was veel te gevaarlijk bij het water. Vader was in zijn eigen jeugd bijna verdronken en wist maar al te goed, dat als je in de Kaai viel, er niet eenvoudig en snel uitgehaald kon worden. Zelfs vele vissers, die dagelijks op zee zaten, konden niet zwemmen. Er zijn in de eerste helft van de 20ste eeuw vele kinderen en volwassenen in de haven en de Kaai verdronken. Toen we ouder werden gingen we dus vaak spelen op het Spui. Op het Vingerling kon je niet voetballen, hoogstens knikkeren, tollen en hoepelen. Het zal ook wel aan het dichtbij gelegen water hebben gelegen dat we pas leerden fietsen toen we al 11of 12 jaar waren. De hoek bij het café van Jaap Smit liep af en menige fietser reed in de bocht het water in. Er waren natuurlijk ook waaghalzen die buiten om de pisbak over het Kaairandje probeerden te rijden.

18 18 Hoewel de ruimte erg klein was hebben we heerlijk gespeeld op het achterplaatsje. Voor de allerkleinsten ook niet geheel ongevaarlijk want tussen de ramen van de achterkamer was een gemetselde regenput, de tras, gebouwd en we konden het deksel gewoon optillen en in de diepte zag je dan het water. Het achterplaatsje was alleen bereikbaar via de keuken. Er was wel een poort naar het aangrenzende slop van buurman Hein de Waard, maar daar liepen ook voortdurend de bakkersknechten van bakker Zaaijer met hun zakken meel en bakkerswaren door en dan liepen kinderen in de weg. De poort werd dus dichtgetimmerd. 's- Zomers kon het gauw heet worden op de afgesloten ruimte en dan maakte moeder van bezemstelen en aardappelzakken een zonnescherm voor de kolenkist en we maakten er zelf een gezellige tent van. In 1943 hebben we een jaar een konijnenhok gehad op de kolenkist. Moeder vond dat we eens met dieren moesten kennis maken. Lieve diertjes, die met hun snuitje buiten de ruif kwamen snuffelen. Het werd winter en het hok werd goed afgedekt, maar op een keer lagen er toch 2 jonge konijntjes dood in het hok en de andere met bloedende neusjes. Er waren ratten op bezoek geweest en hadden lelijk huisgehouden. Rijkelijk gestrooid rattenkruid hielp volstrekt niet. De ruif werd extra beveiligd met ijzerdraad maar het piepen was 's avonds niet om aan te horen. Vader naar buiten om de ratten dood te slaan. Ze kropen zelfs in zijn broekspijp. Het konijnenhok werd dus snel weer afgebroken.

19 op de kleermakerstafel De kleermakerstafel besloeg de gehele breedte van het voorkamertje boven de winkel. Als kleine jongen klom ik via de zitkruk van vader op de tafel en dan had je voor het raam een prachtig uitzicht op de kaai. Je zag de beurtschippers in- en uitvaren en de mensen naar de Westdijk lopen. Het mooiste was als de baggermolen de kaai kwam leeg baggeren. Ik kon er uren lang naar kijken. Niet alleen naar de ronddraaiende emmerladder en de bovenste kantelende emmer, die de modder via een bak in de vastgebonden modderschuit leegstortte, maar ook hoe de hele machine met modderschuit in het water langzaam een halve cirkel heen en weer draaide en dan steeds een eindje verder opschoof in de kaai. En de modderschuit, die steeds voller werd en dieper kwam te liggen, tot hij overliep om tenslotte door een motorsleepboot naar het Haringvliet werd getrokken. Werkelijk, dat was voor mij het mooiste vaartuig in de haven. tekenen In de oorlog waren er in ons gezin nauwelijks inkomsten. Vader moest vanwege migraine stoppen met het zware kleermakerswerk. We namen tijdelijk een kostganger in huis. De winkel liep niet goed, omdat de aanvoer van tabaksartikelen van de fabrieken was gestagneerd. De tabaksartikelen waren streng aan distributie onderhevig. Voor elk pakje sigaretten moest een bon worden ingeleverd en alleen met die bonnen kon nieuwe voorraad worden ingeslagen. Een ramp was het dus toen een door een fabriek verzonden pak rookwaren niet arriveerde en gestolen bleek. Van de omzet bleef bijna niets meer over.

20 Vader kon goed tekenen en toen een vriend voor een ingelijste tekening ook wat wilde betalen, was dit een mooie stimulans om daar eens wat meer werk van te 20

21 21 maken. Bij de meeste mensen waren onderwerpen over de afloop van de oorlog erg geliefd, zodat er diverse koninginnen, prinsessen en bevrijdingsmotieven getekend werden. De oude kleermakerstafel deed voor het tekenwerk goede dienst. Vooral portretten kon vader heel expressief en karaktervol natekenen. Koningin Wilhelmina, Prinses Juliana, President Rosevelt, ze waren het echt en ze vlogen als warme broodjes over de toonbank. Voor een heel mooie indrukwekkende Koning van Engeland in vol ornaat kon natuurlijk wat meer gevraagd worden. Tegen het einde van de oorlog was het oranjewapen erg geliefd. Hendrik Colijn in groot formaat tekende vader voor zich zelf. Het was de voorman van de A.R. Partij. Hij heeft jaren lang in de voorkamer boven de boekenkast gehangen. Dat Colijn in diskrediet kwam, was pas van latere datum, trouwens vader verdedigde hem toch met vuur en vlam als het politieke onderwerp in de winkel ter sprake kwam. radio's bouwen In de jaren dertig was de radio een nieuwe uitvinding. weinig mensen hadden zo'n toestel. Elektriciteit en radio-techniek hadden vader's volle belangstelling. In schoolschriften maakte hij uittreksels over de elektronenleer en de radiotechniek. Het werd een echte hobbie. Hij is begonnen met het vervaardigen van raamantennes en daarna bouwde hij zelf radio-toestellen aan de hand van bouwtekeningen en principeschema's. Hij tekende een plattegrond van het chassis en liet dat door machine-bankwerker J. v.d. Sluijs op het Spui, vervaardigen. Vervolgens kocht Aren alle electronische onderdelen bij Blokland of Huibrechtse, schroefde die op het chassis en soldeerde alle verbindingen, een wir-war van draadjes onder het chassis. Ik heb er gefascineerd naar zitten kijken op de kleermakerstafel. Het leek een echt fabriekje. Vooral die draaicondensatoren met die pakketten koperen platen, die in elkaar schoven, vond ik prachtig. De radiolampen gloeiden spookachtig met blauwe, rode, oranje lichtjes. Het goed laten functioneren van zo'n radio was vooral een kwestie van ervaring, de draadjes moesten vaak anders gelegd worden om bromgeluiden te minimaliseren. De klanten in de winkel hoorden natuurlijk van die nieuwe hobbie en brachten hun radiotoestellen ter reparatie naar de sigarenwinkel. Vader verdiende ook een centje met het opladen van accu's, die soms enkele dagen achtereen aangesloten moesten worden op twee gelijkrichters, die in de hoek van de kleermakerskamer met geheimzinnig blauw licht stonden te branden.

22 In het begin van de oorlog werden radio's nog belangrijker om de Engelse zender te kunnen beluisteren. Vandaar dat de Duitsers het bezit van radio's gingen verbieden, alle radiotoestellen moesten geregistreerd worden en daarna ingeleverd. Omdat vader meerdere toestellen had, was het niet moeilijk om een oud toestelletje in te leveren en de andere op te bergen. De Duitsers hadden natuurlijk in de gaten, dat er veel te weinig toestellen ingeleverd werden en de situatie werd grimmiger. Het waren geen loze dreigingen met gevangenneming en wegvoering van personen naar Duitsland, die gesnapt zouden worden op bezit van radio's. Het was in de buurt bekend dat vader radio's repareerde en verhandelde en je had maar één verrader nodig. Toen het nog veilig was had vader zijn twee mooiste radiotoestellen bij opoe in de Visserstraat op de zolder opgeborgen. Daar zouden ze waarschijnlijk niet zoeken. Maar na de eerste huiszoekingen, die weldra systematischer en grondiger werden uitgevoerd, werd die opslagplaats een probleem, ook omdat opoe er altijd al op tegen was, dat Aren die radio's bij haar in huis verstopt had. Ze vond dat die radio's aan het wettige gezag afgegeven moesten worden. Die radio's moesten daar vandaan. Maar hoe? Je kon ze niet meer veilig vervoeren. Toen is moeder op een donkere avond twee maal met de kinderwagen naar de Visserstraat gelopen en heeft de radio's in de kinderwagen naar het Vingerling gebracht. Eerst werden ze verstopt in de wc, nog een echte plee met een emmer, maar dat was natuurlijk geen veilige plaats. Omdat ons huis een topgeveltje heeft, was er boven de kleermakerskamer nog een kleine ruimte, die niet gebruikt werd. Als je van de binnenzolder, waar het aardedonker was, binnenkwam had je niet in de gaten dat daar boven nog een ruimte was. Dat was een geschikte plaats om de twee kostbare radiotoestellen te verstoppen. Het kleine luik werd achter behang, zorgvuldig dichtgemaakt, zodat het leek dat daar nog nooit iemand geweest was. Vroeg of laat kregen we huiszoeking. De kontroledienst was zeker van hun zaak: op dit adres moesten radio's aanwezig zijn. "Als je niet vrijwillig meewerkt, breken we de gehele vloer open", werd er gewaarschuwd. Op de kleermakerskamer was natuurlijk van alles te zien, wat verboden was. Aan de linkse wand hing een grote, vooroorlogse kaart van Europa, waarop met rood-witblauw en oranje vlaggetjes, de actuele stand van de oorlog in kaart was gebracht. Daarachter was nog een donkere opbergkast. Het bleek al gauw dat hier niets verstopt was. De middenzolder was donker en leeg. En toen was moeder, die ogenschijnlijk kalm en bereidwillig meegelopen was, op haar best. Op een goed getimed moment wees zij naar de vliering boven het kamertje en vroeg een beetje spottend: "Wilt U daar nog kijken?" "Nee, laat maar", antwoordde de kontroleur, niet beseffend hoe spannend dit moment was. De aandacht was op de vloer gevestigd, maar vader voerde aan, dat er in die vochtige ruimte toch geen radio's konden staan. "En het is een heel slechte vloer, de kosten van opbreken zijn voor jullie". "We komen terug!" was het 22

23 23 antwoord. Ze zijn gelukkig niet teruggekomen. Na de oorlog stonden er in de bijna nog lege winkel twee grote radiotoestellen in prachtige houten kasten. Niemand had ze en vol trots liet vader Aren horen welk prachtig geluid ze konden produceren inkwartiering Door de Duitsers werd de voorkamer gevorderd voor inkwartiering. We kregen 4 Duitse soldaten onder dak en we moesten verhuizen naar de achterkamer. En dat was lastig, want als de bel ging moest vader van de achterkamer via de gang, door de voorkamer om in de winkel te komen. Die duitsers maakten veel herrie waar vader met zijn hoofdpijn veel last van had en in de kamer was het een grote bende. Zaterdagsavonds kwamen ze vaak dronken thuis. Moeder ging vaak met emmer, bezem en dweil de kamer wat opruimen. Naast de overlast, had de inkwartiering ook voordelen, de moffen hadden een overvloed aan eten en wij hadden bijna niets. Dus moeder heeft in die weken heel wat "georganiseerd". "Voor wat hoort wat". Kleine Jan kreeg roodvonk en dokter Arends werd er bijgehaald. Hij overzag de situatie in ons huis en schreef een briefje dat er in dit huis een besmettelijke ziekte heerste. Het briefje werd natuurlijk duidelijk aangestreept door vader aan de deur gehangen. Wie weet zouden de moffen opstappen. Een militaire arts kwam Jan opnieuw onderzoeken en konstateerde dat het slechts de kinderziekte roodvonk betrof. Voor straf mocht vader nu niet meer door de voorkamer naar de winkel, maar moest buitenom door het slop. Na 6 weken zijn de Duitsers gelukkig vertrokken en kon moeder beginnen de troep op te ruimen. Sommige dingen vergeet je nooit meer. Bij Wijnhoff op Vingerling nr 7 was er ook inkwartiering. Het was een groter huis en een Duitse kapitein had daar zijn intrek genomen. Een felle nazi met sterren op zijn pet en iedereen was bang voor die vent. Hij kwam altijd op een motorfiets het Vingerling oprijden. En die motorfiets startte niet zo best en dan ging hij te keer. Ik was 7 jaar en ging eens bij die motorfiets bij Wijnhoff kijken. Toen kwam er jongeman van het Spui, hij was minstens 20 jaar, ook bij de motor kijken. Hij haalde een handje zand uit zijn broekzak, wees met zijn vinger op zijn mond "ssst, hou je mond hé!!", schroefde de benzinedop van de tank en gooide het zand erin. "Weg wezen". Ik holde naar huis en vertelde het aan vader. "Je moet daar vandaan blijven", zei vader gebiedend. Een poosje later kwam de kapitein te voorschijn en wilde zijn motorfiets opstarten. Wat duurde dat opstarten lang deze keer! Met grote stappen liep de kapitein zonder motorfiets de kaai op. En ik moest naar binnen onze schuilkelder Zondagmiddag 3 september 1944 was het raak op het Vingerling. De zon scheen heerlijk en vele mensen maakten een wandeling. In de verte verscheen een viertal

24 Engelse jachtbommenwerpers en koerste in de richting van de Middelharnisser Kaai. Het was meteen met de rust gedaan. Het gehuil van de vliegtuigmotoren beangstigde de op straat verkerende mensen zo, dat iedereen naar binnen vluchtte, waar dat maar kon. Op afstand trok de aanval veel bekijks. Vanuit de vliegtuigen werd hevig geschoten wat een groot kabaal veroorzaakte. De vliegtuigen cirkelden enige malen over het havengebied van Middelharnis en vlogen daarna weg, waarschijnlijk naar een ander doel. Er waren geen doden te betreuren, wel waren enkele mensen licht gewond. De woningen aan de Sasdijk en het Vingerling hadden geen schade opgelopen. Een binnenvrachtschip uit Drimmelen had echter een voltreffer in het voorruim gekregen en zonk naar de bodem. Gelukkig was niemand aan boord. Het waren angstige momenten in huis, die ik me niet meer herinner. Wel toen ik de volgende ochtend naar buiten mocht. Vlak om de hoek, lag een krater waar een granaat was ingeslagen. Ook verder op het Vingerling kraterinslagen vlakbij de havenkant. Er lagen in de haven enkele Duitse kanonneerboten, waarschijnlijk de reden van de aanval. Bij de Wilhelminabrug zag ik een boot in het water gezonken en een huilende vrouw lopen. Dit voorval was reden genoeg voor vader en moeder om een schuilkelder in de achterkamer onder de bedstee in te richten. Er kwamen ook dagelijks V-1's (onbemande vliegtuigen met straalaandrijving) en V-2's (raketbommen, die op 100 km hoogte met een snelheid van 5000 km/uur vlogen) over vliegen. Vader zei: "Als je de V-1 nog hoort is het nog veilig want dan vliegt hij voorbij. Maar als dat angstaanjagende geluid plotseling ophoudt, dan betekent het dat hij naar beneden komt en je weet niet waar dat ding terecht komt". De kelder onder onze bedstee in de achterkamer had het voordeel dat deze 1 meter onder de begane grond lag, maar was wel erg vochtig. Dus maakte moeder de kelder eerst goed droog, legde er oude matten en matrassen in om er te kunnen bivakkeren. We waren nog klein genoeg om daarop te kunnen zitten, voor vader en moeder was dat een stuk moeilijker. Een petroleumlamp op een tafeltje voor noodverlichting en een noodrantsoen in de nabijheid. Als jongetje van 6 ben je gauw bang en ik zie me nog met zijn allen in die kelder liggen in angstige afwachting, toen we weer een V1 dichterbij hoorden komen. Jan herinnert zich dat we er allemaal in zaten tijdens een beschieting. Vader ging naar de winkel om te kijken hoe het er voor stond, kwam terug en zei: "Nu is het over". Er zat een luikje onder in de bedstee en daar voor stond een radio. Jan stootte er per ongeluk tegen aan en de radio tuimelde op het matras. Het was een spannende tijd. Ik herinner me dat ik op de hoek van het Vingerling, 24

25 25 dus op 10 meter van ons huis, de kanonneerboot met zijn kanon naar boven in de lucht zag richten op heel hoog vliegende vliegtuigen. Plotseling vuurden de kanonnen op de vliegtuigen, de kogels zag je in de buurt van het vliegtuig uit elkaar spatten. Ik vond dat erg spannend en helemaal overstuur holde ik naar huis."je moet daar ook niet gaan kijken", zei moeder. na de oorlog In 1946 kon de sigarenwinkel weer geopend worden en het liep meteen goed in de zaak. Tegen de avond arriveerde de Menheerse boot en dat gaf een gezellige drukte op het Vingerling, en ook nieuwe klanten. De vaste klanten kwamen graag buurten en stonden soms tot 's avonds laat met elkaar te roken en te praten in de winkel. Vader hield daar van, was een levendige debatter en van alle markten thuis. De landelijke en de plaatselijke politiek werden druk besproken. Er werd een winkelsluitingswet ingesteld, officieel moest de zaak om uur dicht, maar de plaatselijke politie kneep een oogje dicht. Als de laatste klant vertrokken was stond de winkel blauw van de rook en dat drong ook door naar de voorkamer, waar we gelukkig niet woonden. De winkel werd verbouwd, de wc kreeg een afvoer naar de Kaai, maar werd nog niet direct aangesloten op het gemeentelijk rioolsysteem. Als het mooi weer was zaten onze oudere stamgasten graag voor de winkel op de stoep. We verkochten niet alleen sigaren en rooktabak, maar ook pruimtabak. Vroeger werd er door de oudere mannen veel gepruimd. Daarbij werd regelmatig op de straatstenen gespuwd. Als je met zes man een halve dag op de grond zit te spuwen wordt het daar natuurlijk een vieze bende. Moeder moest meerdere keren per week 's-avonds de straat schoon schrobben. Zij kwam dus op het idee om bij de gemeente een

26 26 verzoek in te dienen voor een zitbank onder de bomen. Dan waren we verlost van het gepruim vlak voor het huis. Toen de bank er eenmaal stond wilden de mannen liever op de stoep voor het huis blijven zitten. "We zitten daar veel te veel in de zon". Uiteindelijk heeft de bank onder de bomen het toch gewonnen. Met het opgroeien van de kinderen moest er in het woonhuis ook een en ander aangepast worden. De bedstee in de achterkamer bleef in gebruik, maar de oudste kinderen kregen een ledikant op de achterzolder, waar ze via een los trapje in de gang naar toe klommen. Als het stormde woei het ook wel een beetje op de zolder en als het regende tikte wel ergens een druppel water op het zeil. En 's-nachts trippelde wel eens een muisje heen en weer. Als je moest gaan slapen kon je op de zolder heel voorzichtig een klein luikje optillen en kon je vader en moeder in de kamer zien zitten. Later werd ook de middenzolder ingericht als slaapvertrek en kreeg Joke, het enige meisje, een eigen kamertje boven de winkel vlak achter de voorgevel. Het alkoofje tussen de voor- en achterkamer, afgescheiden door twee schuifdeuren, werd studeerkamertje voor de kinderen, die naar de MULO-school gingen de watersnoodramp In de stormnacht van zaterdag op zondag had vader al om een uur of drie gekeken hoe hoog het water in de kaai stond en kwam met de verontrustende mededeling dat het water weldra over het Vingerling zou stromen. "We zitten hier tamelijk veilig, want ons huis staat op een hoog punt" zei vader, maar moeder ging toch alles wat in de winkel laag bij de grond stond, hogerop zetten. Ook de gemakkelijk verplaatsbare spullen in de voorkamer werden naar de achterkamer gebracht. Het water kwam steeds hoger, het Vingerling stond blank en op een gegeven moment

27 27 stroomde in de vroege ochtend het water de winkel binnen. Het bruin gekleurde water steeg elke minuut en we moesten tenslotte naar de achterkamer, maar we kregen wel de tijd om de meubels zoveel mogelijk uit de voorkamer te halen. Het water steeg langzaam tot ca 20 cm hoogte, maar bleef in de voorkamer en stroomde bij de dorpel van de gangdeur niet over. Na enkele uren ging het water langzaam zakken en kwam ons huis weer watervrij, 's-avonds steeg het water weer en dat was spannend want we wisten niet hoe ver het water weer zou stijgen. Vader zei, dat het lager zou zijn dan de nacht te voren. We hebben op het voorkamertje naar buiten zitten kijken en zagen het water uit het slopje naar de Waterweg met geweld naar buiten stromen. Later op die zondag kwam het water ook vanuit de andere kant van het eiland het dorp binnen. De burgemeester besliste 's maandags dat alle inwoners van Middelharnis moesten vertrekken. Vader kreeg via de huisarts vrijstelling en wilde in deze omstandigheden zijn zaak ook niet verlaten. En vele hulpverleners in het dorp wilden graag een sigaret kunnen opsteken. Na de ramp is er veel veranderd, op het Vingerling is het zakelijker en stiller geworden. De gezondheid van vader ging achteruit. In 1957 overleed hij en de sigarenwinkel werd voortgezet door moeder en dochter Joke. De vaste klanten kwamen wel maar misten wel het gezellige praatje van vader. De kinderen kwamen van school en vonden een beroep in Middelharnis maar zagen hun toekomst niet op Flakkee en gingen één voor één naar de "overkant". In 1963 kwam de 85-jarige vader van moeder op het Vingerling inwonen en nam Joke de winkel voor haar rekening. Toen de gezondheid van opa achteruit ging, besloot moeder eind 1963 de winkel te sluiten om een jaar later elders in het dorp te gaan

28 28 wonen. Joke had inmiddels een kantoorbaan gevonden. Met 2 jaar onderbreking in de oorlog heeft de sigarenzaak 36 jaar bestaan. Het huis was nog steeds in bezit van de familie Koster in IJmuiden en werd in 1965 verkocht aan de watersportvereniging voor een geheel andere bestemming. Toen in 1971 de hoek van het Vingerling stampvol met mensen stond, om de onthulling van het koffiekokertje mee te maken, had onze voormalige sigarenwinkel nog zijn oude uiterlijk met het geveltje gevaarlijk voorover hellend. Maar de Kosters stonden er niet bij, ze woonden niet meer in Menheerse en moeder woonde in Zeeland. Toen in 1980 de 83 jaar oude beugsloep de "Johanna Hendrika" MD10, met volle zeilen de haven van Middelharnis voor een week bezocht, werd deze unieke gebeurtenis ook buiten Flakkee bekend en reisden we naar onze geboorteplaats. Twee achterkleindochters Mariette en Joanne uit Eindhoven bezochten in Middelharnis het schip, waarop hun overgrootvader Piet-Leen gevaren heeft. Inmiddels heeft dat kleine meisje, leunend tegen de boegspriet, haar schippersdiploma en is zeilinstructrice op een zeilschool in Friesland. Haar dochter heet Marin en is genoemd naar de zee. Op de geboorte-sites van Marin en haar broertje Thames kun je t allemaal lezen: De Zee Fluistert zachtjes je naam In de golven kan je het horen De zon, komt stralend op Omdat jij bent geboren. Dankbaar, zijn wij voor de zon en de lucht, Maar ook voor de zee, want die bracht voor de tweede keer, iets prachtigs voor ons mee. Tijden veranderen... Als Piet-Leen dit had geweten...

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

De Geschiedenis van de Witte Slagerij

De Geschiedenis van de Witte Slagerij De Geschiedenis van de Witte Slagerij Rotterdam-winter 1887 In een gezellige straat in Rotterdam Crooswijk woont Marie (geb. Maria Johanna Storm- 12-03-1868) met haar ouders en haar 4 jaar oudere broer

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Warder in Gevelstenen. De oude huizen van Warder met hun gevelstenen

Warder in Gevelstenen. De oude huizen van Warder met hun gevelstenen Warder in Gevelstenen De oude huizen van Warder met hun gevelstenen Warder in Gevelstenen Een aantal oude huizen en boerderijen van Warder zijn voorzien van een gevelsteen. Hierop staat aangegeven wanneer

Nadere informatie

Het verhaal van de familie Wijnen, Langenboomseweg 39, Mill

Het verhaal van de familie Wijnen, Langenboomseweg 39, Mill Het verhaal van de familie Wijnen, Langenboomseweg 39, Mill Petrus Martinus Wijnen, mijn grootvader van vaders kant, werd geboren op 1 januari 1855 in Wanroij. Hij runde daar Café t Haantje aan de Lepelstraat

Nadere informatie

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot,

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot, 23g2.. passeerden vanmiddag veel bommenwerpers en jagers in oostelijke richting. Vanavond naar Simonse geweest. Toen ik terug naar huis ging en nog maar juist de poort uit was, hoorde ik opeens iets, alsof

Nadere informatie

Voor Cootje. de vuurtoren

Voor Cootje. de vuurtoren Voor Cootje de vuurtoren De Koos Meinderts vuurtoren Lemniscaat & Annette Fienieg Nederlandse rechten Lemniscaat b.v. Rotterdam 2007 isbn 978 90 5637 909 4 Tekst: Koos Meinderts, 2007 Illustraties: Annette

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

info@pietnowee.nl Pagina 1

info@pietnowee.nl Pagina 1 "Thuis heb ik nog een ansichtkaart" Ik heb er zelfs meer dan één van het dorp waar ik geboren ben. Mijn voorouders waren tuinders en woonden voornamelijk in Den Hoorn en omgeving. Veel is er veranderd

Nadere informatie

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail. 't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.com Het aapje en de sleutels Er was eens een man en die had de sleutels

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Het leven van Petronella Kortenhof (l8 1 1-1885), een Haarlemse vondelinge en inwoonster van Heemstede.

Het leven van Petronella Kortenhof (l8 1 1-1885), een Haarlemse vondelinge en inwoonster van Heemstede. Het leven van Petronella Kortenhof (l8 1 1-1885), een Haarlemse vondelinge en inwoonster van Heemstede. Inleiding Bij het invoeren van een Heemsteedse huwelijksakte van het echtpaar Hooreman-Kortenhof

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

DE WONDEREN VAN JEZUS

DE WONDEREN VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE WONDEREN VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

De familie Mak en het oude Spijkenisse. Lesbrief stadswandeling en bezoek museum/groentewinkel MAK

De familie Mak en het oude Spijkenisse. Lesbrief stadswandeling en bezoek museum/groentewinkel MAK De familie Mak en het oude Spijkenisse Lesbrief stadswandeling en bezoek museum/groentewinkel MAK Aan het einde van de Boezem zie je het gemaal, toen nog met grote schoorsteen ernaast, en korenmolen Nooitgedacht,

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh?

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Soms weten bezoekers ons tijdens rondleidingen te vermelden dat Vincent van Gogh ooit een kamertje bewoonde in hotel Schafrath aan het Park in Nuenen.

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Inhoud. Het leven van Escher. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld op z n kop.

Inhoud. Het leven van Escher. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld op z n kop. Inhoud. Blz. 1. Blz. 2. Blz. 3. Blz. 4. Blz. 5. Blz. 6. Blz. 7. Blz. 8. Blz. 9. Blz. 10. Blz. 11. Kaft Inhoud Het leven van Escher. Moeilijke jaren. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld

Nadere informatie

Marten Kanters (1761?), timmerman en kroeghouder In de patentregisters van 1815 t/m 1818 woont Marten Kanters op Plaats nr. 17

Marten Kanters (1761?), timmerman en kroeghouder In de patentregisters van 1815 t/m 1818 woont Marten Kanters op Plaats nr. 17 Nieuwstraat 40/42 Bewoners van 1815 tot heden : Kanters -van der Meijden Knicknie van den Biggelaar van de Coevering Immens (café Victoria) supermarkt Boxer (de Kroon) en vervolgens de Jumbo kindsheidoptocht

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

de straat van toen Koningstraat Naaldwijk

de straat van toen Koningstraat Naaldwijk de straat van toen Koningstraat Naaldwijk 1 Nummer 1 en 3: bakker Joris Boon. Rond 1885 kwam bakker Leendert Boon vanuit s-gravenzande naar Naaldwijk. Zoon Joris, vooraan op deze foto, nam de zaak over

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Batavia werf. We gingen naar Batavia werf.

Batavia werf. We gingen naar Batavia werf. Batavia werf We gingen naar Batavia werf. Met de klas. En we gingen ook met de auto. Ik zat met Yessir Thijs en Sebastiaan en de moeder van Sebastiaan.We hadden ook groepjes toen we in de Batavia werf

Nadere informatie

LEVEN IN DE OORLOG LES 1. Het begin van de oorlog

LEVEN IN DE OORLOG LES 1. Het begin van de oorlog Wereldoorlogen en Holocaust LES 1 LEVEN IN DE OORLOG JE LEERT wat er in het begin van de Tweede Wereldoorlog gebeurt; wat er verandert in het dagelijks leven van de mensen; wat de mensen doen bij een luchtalarm.

Nadere informatie

DIJKHUIS ZWAAGDIJK-OOST 85 2015-1

DIJKHUIS ZWAAGDIJK-OOST 85 2015-1 DIJKHUIS ZWAAGDIJK-OOST 85 2015-1 1 Het laatste dijkhuis van Zwaagdijk In Zwaagdijk Oost, geklemd tussen dijk en dijksloot, ligt het huis van Joop Grent. Ooit stonden hier zes of zeven van dergelijke dijkhuisjes,

Nadere informatie

KINDEREN VAN HET LICHT

KINDEREN VAN HET LICHT KINDEREN VAN HET LICHT Verteller: Het gebeurde in een donkere nacht, heel lang geleden, dat er herders in het veld waren, die de wacht hielden over hun schapen. Zij stonden net wat met elkaar te praten,

Nadere informatie

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks

De kerker met de vijf sloten. Crista Hendriks De kerker met de vijf sloten Crista Hendriks Schrijver: Crista Hendriks Coverontwerp: Pluis Tekst & Ontwerp ISBN: 9789402126112 Crista Hendriks 2014-2 - Voor Oscar... zonder jou zou dit verhaal er nooit

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een overstroomd Iquitos de tweede tamtam van 2012. Twee dagen geleden schreef ik onderstaand stukje: Manguaré kampt met wateroverlast! Zoals Yolanthe in de vorige

Nadere informatie

Sindbad. De Vier Windstreken

Sindbad. De Vier Windstreken Nieuwsgierig naar de wereld achter de horizon, vertrekt Sindbad op een schip naar Oost-Indië. Hij bevaart alle zeeën en oceanen waar de zon op schijnt en beleeft de meest fantastische avonturen. Hongerige

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Bijlage 1: Luchtpost voor de kerstman van Brigitte Weninger. Luchtpost voor de kerstman 1

Bijlage 1: Luchtpost voor de kerstman van Brigitte Weninger. Luchtpost voor de kerstman 1 Bijlage 1: Luchtpost voor de kerstman van Brigitte Weninger Luchtpost voor de kerstman 1 Martijn en zijn moeder woonden in een dorpje hoog in de bergen. Ze waren arm. Martijn had geen vader. Martijns moeder

Nadere informatie

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak.

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak. Tik-tak - Lees het gedicht tik-tak voor. Doe dit in het strakke ritme van een langzaam tikkende klok: Tik - tak - tik - tak Ik tik - de tijd - op mijn - gemak. Enzovoort. - Laat de kinderen vrij op het

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl ROSANNE Rosanne, ik weet dat er heel veel mannen zijn Elke keer weer een ander en mij doet 't pijn Want jou liefde waarmee jij mij soms verblijdt Wil ik liever, liever, liever, liever voor altijd Als ik

Nadere informatie

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen Neus correctie 2012 Aanleiding Al een tijdje heb ik last van mijn neus. Als kind van een jaar of 5 kreeg ik een schep tegen mijn neus, wat er waarschijnlijk voor heeft gezorgd dat mijn neus brak. Als kind

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Maxima Inleiding Ik hou mijn werkstuk over Máxima, omdat je erg vaak iets over Máxima hoort en ik dacht dat je daar veel informatie van hebt. Maar ik weet ook nog niet echt de rol van Máxima en ik hoop

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Geboortegedichtjes. Wie zegt dat er geen wonderen gebeuren. En ook nog nooit gebeurd zijn bovendien. Die moet beslist met eigen ogen

Geboortegedichtjes. Wie zegt dat er geen wonderen gebeuren. En ook nog nooit gebeurd zijn bovendien. Die moet beslist met eigen ogen Geboortegedichtjes Wie zegt dat er geen wonderen gebeuren En ook nog nooit gebeurd zijn bovendien Die moet beslist met eigen ogen Dit schitterende wonder komen zien We hebben ze geteld Je armpjes en je

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Herinnering aan Elisabeth Bangert - tante Betje (1870-1964) FREEK DIJS

Herinnering aan Elisabeth Bangert - tante Betje (1870-1964) FREEK DIJS Herinnering aan Elisabeth Bangert - tante Betje (1870-1964) FREEK DIJS Van wie ben jij er één? Dat was telkens de vraag van tante Betje als ik bij mijn oma, haar zuster, kwam logeren in Baarn. Die vraag

Nadere informatie

D Artagnan gaat naar Parijs

D Artagnan gaat naar Parijs D Artagnan gaat naar Parijs Artagnan reed op zijn oude paard, een uitgeputte knol met een trieste blik. Ook al was zijn paard op zijn minst vreemd te noemen en ook al waren de kleren die hij droeg verbleekt,

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

GAAT ER OP UIT. Balder

GAAT ER OP UIT. Balder Balder GAAT ER OP UIT H et was die ene nacht van het jaar dat de tijd stil lijkt te staan voor het merendeel van de mensen, maar voor EEN persoon ging die nog altijd veel te snel. Er was nooit genoeg tijd

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

BAKKERIJ P.J. JONGSTRAAT LUTJEBROEK 2015-2

BAKKERIJ P.J. JONGSTRAAT LUTJEBROEK 2015-2 1 BAKKERIJ P.J. JONGSTRAAT LUTJEBROEK 2015-2 De boerderij dateert waarschijnlijk uit 1868. Sinds 1926 is er een bakkerij in gevestigd. Hier beoefenen drie generaties Vriend het bakkers vak. Na 1986 wordt

Nadere informatie

Een therapeutisch voorleesverhaal voor jonge kinderen van gescheiden ouders. Via-Art. Door Shantella de Visser, Via-Art.nl

Een therapeutisch voorleesverhaal voor jonge kinderen van gescheiden ouders. Via-Art. Door Shantella de Visser, Via-Art.nl Een therapeutisch voorleesverhaal voor jonge kinderen van gescheiden ouders. Door Shantella de Visser,.nl Vooraf: Je kunt dit verhaal aan je kind voorlezen wanneer je zelf in staat bent om met de emoties

Nadere informatie

Echt vrij waren we niet

Echt vrij waren we niet Echt vrij waren we niet Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam

www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam mede mogelijk gemaakt door Hier wordt geïnvesteerd in uw toekomst. Dit project is mede gefinancieerd met steun van het europees fonds

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

De historie van PLAN_80: (Door John Voogt, huidige eigenaar/bewoner)

De historie van PLAN_80: (Door John Voogt, huidige eigenaar/bewoner) De historie van PLAN_80: (Door John Voogt, huidige eigenaar/bewoner) Origineel vurenhouten bouwplankje, breed 15,5cm, hoog 40cm, dik 2cm. Met potlood beschreven en met stippen rode, groene, witte en gele

Nadere informatie

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker klaagde nooit. Hij was te arm om vlees te kopen. Elke

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

groetjes Thijs Bezoek kasteeltje Geijsteren.

groetjes Thijs Bezoek kasteeltje Geijsteren. Bezoek kasteeltje Geijsteren. 7 Juni bezocht groep 6 het kasteeltje in Geijsteren. Cynthia Siefers heeft de kinderen rondgeleid. Ze heeft een boek geschreven: een trots kasteel. Ze heeft verteld wat er

Nadere informatie

D74, thans Kruisstraat 12

D74, thans Kruisstraat 12 D74, thans Kruisstraat 12 Geplaatst in de Heise Krant van september 2011, gewijzigd 15-05-2015 De boerderij van Has van den Tillaar. Zo kennen de meesten onder ons de oude boerderij achter de kerk met

Nadere informatie

Hotel Zilven (1930-1945)

Hotel Zilven (1930-1945) Hotel Zilven (1930-1945) Hotel Zilven voor 1940 Dit verhaal is opgetekend door de kleindochter naar informatie van Ina Hermina Peeters, geboren op 5 december 1928 Sumatra, Indonesia en rond 1930 naar Nederland

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer

Sander Kloet. Elisha Mercelina. Het zwarte meer Sander Kloet koud zo voelt het hier. kil ik weet niet waar het vandaan komt het is geen kou. het is angst. angst voor de wereld angst voor de dag van morgen bang dat we dingen vergeten bang dat we dingen

Nadere informatie

Les 5: De leefomstandigheden van de Maastrichtse arbeiders

Les 5: De leefomstandigheden van de Maastrichtse arbeiders Les 5: De leefomstandigheden van de Maastrichtse arbeiders Les 5: Leefomstandigheden De kloof tussen arm en rijk De afstand tussen arm en rijk was in de negentiende eeuw veel groter dan nu. Door de toenemende

Nadere informatie

Lieve broer! Je liefste zus!!! Camille Vandenbussche. 12-19 oktober

Lieve broer! Je liefste zus!!! Camille Vandenbussche. 12-19 oktober Lieve broer! 12-19 oktober Je bent nog maar 1 week weg, en ik mis je al! Hopelijk zie ik je nog terug! Ik heb gehoord dat er al heel wat mannen zijn gestorven! Jij nog niet,gelukkig! En,papa, alles goed

Nadere informatie

7 e bericht van zeevarenden Vrijdag 2-6-2011. We spreken inmiddels al effe Zweeds.

7 e bericht van zeevarenden Vrijdag 2-6-2011. We spreken inmiddels al effe Zweeds. 7 e bericht van zeevarenden Vrijdag 2-6-2011 We spreken inmiddels al effe Zweeds. We zitten inmiddels boven de 55 e breedte graad. Donker wordt het niet meer en de langste dag moet nog komen. Het is een

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Deel 1. De eerste oorlogsdagen

Deel 1. De eerste oorlogsdagen Deel 1 De eerste oorlogsdagen Vrijdag 10 mei 1940, heel vroeg in de ochtend Luchtaanval Chris wordt wakker van harde dreunen en zwaar gebrom. Vliegtuigen, weet hij meteen. Zware vliegtuigen, bommenwerpers!

Nadere informatie

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Oom Remus bron. Z.n., z.p. ca. 1950 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/remu001twee01_01/colofon.php 2010 dbnl / erven J.C. Harries 2 [Het

Nadere informatie

Oefenteksten: Vergelijking

Oefenteksten: Vergelijking efenteksten: ergelijking ndersteboven van lezen Tekststructuren Fietsen met en zonder motor Een fiets en een motorfiets zijn allebei een vervoermiddel. Bij een fiets moet je zelf trappen. De motorfiets

Nadere informatie

Stamboom van der Laan

Stamboom van der Laan een genealogieonline publicatie Stamboom van der Laan door 30 april 2016 Stamboom van der Laan Generatie 1 1. Adrianus van der Laan, is gedoopt op 15 februari 1758 te Oud Bijerland. Hij is getrouwd op

Nadere informatie

De woonkamer. Er staan veel dozen in de woonkamer, er staat een bank en een kast die half in elkaar gezet is.

De woonkamer. Er staan veel dozen in de woonkamer, er staat een bank en een kast die half in elkaar gezet is. SAMENWONEN 1. EXT. ROND HET HUIS - DAG Rond het huis. Judith en Peter zijn aan het verhuizen, er staat een verhuiswagen voor het huis. Judith en Peter lopen vaak heen en weer met dozen. Ze lachen naar

Nadere informatie

Belevenis van een jeugd

Belevenis van een jeugd Belevenis van een jeugd Eerste druk, 2014 2014 Bram Oort Coverfoto: Bram Oort isbn: 9789048431519 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

D87, thans Voorhei 10

D87, thans Voorhei 10 D87, thans Voorhei 10 Geplaatst in de Heise Krant van juni 2013, gewijzigd 01-08-2013 Wanneer we Hoeve Bouwlust op Voorhei 10, voorheen D87, onderzoeken blijkt dat deze boerderij vele jaren een onderdeel

Nadere informatie

Kinderdienst: Helden Over David en Goliath.

Kinderdienst: Helden Over David en Goliath. Kinderdienst: Helden Over David en Goliath. Voor de dienst: *Wat is dat, dat is Goliath *Trek je wapenrusting aan *Ik volg de Heer *Groot en machtig zijt Gij 387 *Van A tot Z 241 opwekking voor kids Welkom

Nadere informatie

Waarom de slak zijn huisje altijd met zich meedraagt

Waarom de slak zijn huisje altijd met zich meedraagt Waarom de slak zijn huisje altijd met zich meedraagt Ies Spreekmeester bron. Van Holkema & Warendorf, Amsterdam 1946 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/spre012waar01_01/colofon.php 2010

Nadere informatie

HISTORISCHE VERENIGING SLIEDRECHT DE VERENIGING WAAR VERLEDEN EN TOEKOMST ELKAAR ONTMOETEN WERKGROEP GENEALOGIE

HISTORISCHE VERENIGING SLIEDRECHT DE VERENIGING WAAR VERLEDEN EN TOEKOMST ELKAAR ONTMOETEN WERKGROEP GENEALOGIE HISTORISCHE VERENIGING SLIEDRECHT DE VERENIGING WAAR VERLEDEN EN TOEKOMST ELKAAR ONTMOETEN WERKGROEP GENEALOGIE Het is ons duidelijk geworden dat veel mensen geïnteresseerd zijn in stambomen. Om aan deze

Nadere informatie

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto s...

Nadere informatie

De Romeinen. Wie waren de Romeinen?

De Romeinen. Wie waren de Romeinen? De Romeinen Wie waren de Romeinen? Lang voor de Romeinen naar ons land kwamen, woonden ze in een kleine staat rond de stad Rome. Vanaf 500 voor Christus begonnen de Romeinen met gebiedsuitbreiding. Als

Nadere informatie

Andrea Voigt. Augustus in Parijs. Uitgeverij De Geus

Andrea Voigt. Augustus in Parijs. Uitgeverij De Geus Andrea Voigt Augustus in Parijs Uitgeverij De Geus I Loretta deed de deur open. Ze was op haar pantoffels. De roze lippenstift klonterde een beetje om haar mond en haar ogen waren zwartomlijnd. - Dat is

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Krabbie Krab wordt Kapper

Krabbie Krab wordt Kapper E-boek Geschreven en Vormgeving Esther van Duin Copyright Esthers Atelier www.esthersatelier.nl email info@esthersatelier.nl Krabbie Krab wordt Kapper Krabbie krab was een kunstenaar. Hij maakte beelden

Nadere informatie

TONEELSTUK Marama en de krokodillenrivier.

TONEELSTUK Marama en de krokodillenrivier. TONEELSTUK Marama en de krokodillenrivier. AKTE I Scène 1 In een Afrikaans dorpje staan wat hutjes en zijn de mensen bezig met alledaagse dingen: er wordt water gehaald, eten gemaakt, kinderen spelen buiten...

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Namibië. 25 augustus 2015

Namibië. 25 augustus 2015 Namibië 25 augustus 2015 Verslag Namibië 27-6 tm 9-7- 2015 27-6 Vertrek vanaf Frankfurt om 20.10 uur. 28-6 Na een vlucht van 10 uur zijn wij aangekomen op Windhoek. Wat was het koud s,morgens vroeg om

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn:

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn: A Klein Kontakt Het is alweer eind maart wanneer dit Kontakt uitkomt, het voorjaar lijkt begonnen, veel kinderen hebben kweekbakjes met groentes in de vensterbank staan, die straks de tuin in gaan. Over

Nadere informatie

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter.

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. 22 Tekst hilde tromp Beeld Eljee Styling en visagie Marianne

Nadere informatie

= een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een hoge lamp die langs de weg staat.

= een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een hoge lamp die langs de weg staat. Woordenschat blok 1 gr4 Les 1 De heg De lantaarn De plant Het tuinhek Het terras De garage Het dorp De stad De zwerver De stoep De woonwijk = een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een

Nadere informatie