DE BRUSSELSE METHODE: WAAROM NIET IN NL?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE BRUSSELSE METHODE: WAAROM NIET IN NL?"

Transcriptie

1 DE BRUSSELSE METHODE: WAAROM NIET IN NL? (Fragment uit: R. van Schendelen, Republikeinse openbreking van adviescommissies, in W. Duyvendak e.a., redactie, Schaduwmacht in de schijnwerpers, SDU, Den Haag, 2005, pp 57-72, waarvan pp 64-68) De Europese Commissie Zoals eenieder bekend is, telt de Europese Commissie, inbegrepen linguïstisch, technisch en secretarieel personeel, ongeveer vaste ambtenaren, en exclusief die categorieën ongeveer ambtenaren voor de beleidsprocessen van ontwerp, besluitvorming, uitvoering en inspectie (SYSPER, 2005). Ter ruwe vergelijking: de Haagse rijksoverheid telt in totaal ongeveer personen, de gemeente Rotterdam (exclusief gemeentelijke zorg en onderwijs) en de US Federal Administration (dus niet meegerekend het personeel van alle deelstaten) ruim één miljoen mensen. Zelfs na correctie voor eventuele appels en peren kan slechts de conclusie resteren dat de Europese Unie (EU) een dreumesbureaucratie heeft die veraf staat van een superstaat, zoals niet-weters soms beweren; ook met haar totaalbudget van tweederde van de Nederlandse rijksbegroting, waarvan minder dan 5% voor apparaatskosten, is zij een financiële dreumes. Zij moet dus wel een heel bijzondere werkwijze hebben om te kunnen functioneren. Inderdaad, want die op beleid ingestelde ambtenaren zijn verdeeld over ongeveer 35 Directoraten-Generaal (DG s) en Diensten met gemiddeld elk zo n 25 beleidseenheden en runnen dus met minder dan twintig mensen een complete beleidseenheid, bijvoorbeeld Maritieme Veiligheid, Tabakspreventie of Chemische Stoffen. De gangbare praktijk (Van Schendelen 1998, 2002 en 2003) is dat per dossier het hoofd van de beleidseenheid een van zijn mensen aanwijst als dossierbeheerder (chef de dossier). Anders dan in ons land gebruikelijk is, beschouwt hij zich niet als probleemeigenaar maar als dossierregisseur. Een zogenaamd beleidsprobleem is niet zijn eigendom maar dat van organisaties in Europa en uiteindelijk van burgers. Met eventueel globale beleidsinstructies van hogerhand (College, Parlement en Raad) verzamelt hij per dossier de probleemeigenaren ofte wel de stakeholders. Deels kan hij die wel raden of vanuit het recente verleden weten, maar voor alle zekerheid lanceert hij tegenwoordig op de EU website of op andere wijze een call for interests. Door de wijd geopende deuren krijgt hij automatisch vele en vooral zeer diverse belangengroepen om de tafel, variërend van nationale ministeries en lagere overheden tot bedrijven, koepelorganisaties en niet-gouvernementele groepen (NGO s), die elk hun eigen belangen en expertise hebben. De verdeeldheid van Europa of, mooier gezegd, haar pluralisme of, allermooist gezegd, haar democratie van vrije organisaties haalt hij naar binnen. Aanvullend kan hij zich laten bijstaan door onafhankelijke deskundigen uit instellingen van onderzoek en wetenschap. Om het aantal stakeholders hanteerbaar te houden, prefereert hij Europa-brede organisaties, dus niet louter nationale. De grensoverschrijdende bundeling van belangen beloont hij graag. Die organisaties vraagt hij om personen die namens hun organisatie kunnen meespreken (representativiteit) en inzake het dossier(gebied) deskundig zijn (expertise). Hij voegt deze experten samen tot een expertencomité. Hiervan bestaan er zo n met daarin zo n insourced experts, die equivalent zijn aan globaal full-timers (fte). Voor ongeveer de helft komen zij uit de publieke, respectievelijk de private sector, met een onderverdeling van globaal tweederde tot eenderde naar centraal en decentraal niveau, respectievelijk bedrijfsleven en NGO s. De decentralen en NGO s nemen relatief toe. Waar meer vraag dan aanbod van plaatsen in een comité is, kan een comité worden gesplitst. 1

2 Inderdaad neemt hun aantal met de jaren verder toe. De experten krijgen geen enkel salaris, maar wel vergoeding van hun variabele kosten (vervoer, hotel, voedsel); de gemiddelde kosten van een comité bedragen op jaarbasis ongeveer euro, minder dan de kosten van een secretaresse. Op Cartesiaanse wijze wordt de buitenwereld van experten dan aan het beleidswerk gezet. De leden van een expertencomité worden aangemoedigd het met elkaar eens te worden over wat eigenlijk het probleem is (green paper) en wat de oplossing voor dat probleem (white paper), waarna de bereikte consensus wordt omgezet in een juridische tekst die na akkoord wordt ingediend als wetsvoorstel ter beslissing door ofwel Parlement en Raad (15% van alle richtlijnen, verordeningen en beschikkingen jaarlijks) ofwel de Commissie indien deze daartoe eerder gedelegeerde bevoegdheden heeft (85% van het totaal). In dit laatste geval beslist de Commissie meestal via een van de speciale expertencomités, geheten comitologie, waarvan er ongeveer 450 bestaan. Functioneel zijn zij vergelijkbaar met onze binnenlandse zelfstandige bestuursorganen (ZBO s), variërend van adviesorgaan (zoals de SER) en regelgevingsorgaan (zoals PBO) tot uitvoeringsorgaan (zoals UWV). Daarnaast zijn er zo n 25 grotere agencies voor onderzoek en inspectie, te vergelijking met bij ons bijvoorbeeld KNMI en VWA. En net zoals bij ons opereren deze speciale comités feitelijk los van de instellingen die de delegatie hebben verleend. De ideaaltypische kenmerken van het comitésysteem van de Commissie kunnen met enkele trefwoorden worden samengevat. Door de open toegang ontstaat er automatisch sterke competitie tussen vele diverse stakeholders met gespreide expertise die zij in ruil voor invloedskansen vrijwel gratis inbrengen en waarmee zij, paradoxaal, de dossierbeheerder in de regiestoel brengen. De probleemeigenaren worden als het ware parallel geschakeld. Om te voorkomen dat zij op één enkel dossier voor de volle winst zouden willen gaan, schakelt de dossierbeheerder volgende dossiers serieel. De vervolgagenda maakt de betrokkenen per agendapunt meer compromisbereid, want anders staan zij bij het volgende dossier geïsoleerd. Op hoger abstractieniveau zijn de passende trefwoorden voor dit ingenieuze bestuurssysteem: open participatie, ingebouwde legitimiteit, brede representativiteit, concurrerende expertise, realiseerbare effectiviteit en ingenieuze efficiëntie. Alles samen: de Brusselse methode is een vorm van republikeins bestuur, met publieke en private belangenorganisaties als basiseenheden. De Commissie laat niet alleen de nationaal en Europees stevig gevestigde organisaties binnen, maar zij moedigt met tijdelijke faciliteiten ook nieuw opkomende belangengroepen aan tot beleidsparticipatie. De hier beschreven gangbare praktijk heeft de Commissie vervat in wat bij ons zouden heten beginselen van behoorlijk bestuur (COM 2002/704 en 2002/713). Dat suggereert al dat er kennelijk ook uitzonderingen op die gangbare praktijk voorkomen. Inderdaad. Soms slagen in een comité zittende belangengroepen erin om de deur te sluiten voor nieuwe belangen of om met elkaar een beleidskartel te vormen. Of zij proberen na een tegenvallende uitkomst van een comité toch verhaal te halen bij Parlement en Raad, wat overigens niet werkt bij comitologie. Of de dossierbeheerder zelf zet de deur beperkt open en organiseert als comité zijn eigen coalitie tegen die van bijvoorbeeld andere beleidseenheden. Zo is de Tabaksrichtlijn van 2001 (COM 2001/37) het product van comités, inbegrepen comitologie, met daarin vrijwel alleen gezondheidsfreaks zoals bij ons van het ministerie VWS. En in 2005 ligt bij Parlement en Raad een voorstel van DG ENVI (Milieu) (COM 2003/622) om de deelname aan de vorming van Europees milieubeleid voortaan te beperken tot entitled groupings, kortom afhankelijk te maken van ballotage. Bottom-up instroom wordt dan vervangen door top-down selectie aan de poort. Deze beperkte openheid 2

3 wreekt meestal zichzelf, want scoort onnodig laag op participatie, legitimiteit, representativiteit, expertise, effectiviteit en efficiëntie. Vele buitengesloten groepen bezitten hindermacht en zullen vroeg of laat verhaal halen en afrekenen. Binnenlandse weerstanden Het voorbeeld van de Europese Commissie diende ertoe om aan te tonen dat republikeins bestuur geen utopie is, maar wel degelijk kan bestaan. Terloops legt het sterke en opmerkelijke contrasten bloot tussen de Europese en de Nederlandse bestuurspraktijk bij beleidsprocessen. Onze rijksoverheid is naar verhouding grootschalig en duur, leunt zwaar op eigen ambtenaren en ambtelijke expertise, organiseert zich beperkt open, doet nauwelijks aan systematische parallel- en serieschakeling van belangengroepen en belangen, onteigent volop de probleemeigenaren, heeft vaak een fragiel draagvlak bij andere belangengroepen, moet herhaaldelijk voornemens in heroverweging nemen, gaat bij inkrimping van middelen snel over tot outsourcing van taken en scoort per saldo laag op kwaliteiten als legitimiteit en effectiviteit. De diverse kenmerken hangen in belangrijke mate causaal samen en versterken elkaar. Dit laatste geldt ook voor de eerder genoemde en vrijwel tegengestelde kenmerken van de Brusselse methode. Met weinig ambtenaren en kosten haalt de Commissie met meestal open deuren de probleemeigenaren van buiten naar binnen en zet hen via de insourcing van hun experten, geschakeld parallel en serieel, aan tot onderlinge concurrentie om de uitkomsten die dan een hoge haalbaarheid hebben. Zo opereert zij in alle fasen van het beleidsproces, van ontwerp en (bij comitologie) beslissing tot uitvoering en inspectie. Zij doet dat republikeins, want in alle fasen laat zij stakeholders uit de publieke en private sectoren van de landen essentieel beleidswerk doen. Waar de Haagse dossierbeheerder zich vooral gedraagt als beleidsauteur (en in meervoud als auteurscollectief), is zijn Brusselse collega vooral beleidsregisseur. De vraag hier is waarom wij in Nederland de Brusselse aanpak, als voorbeeld van republikeins bestuur, nauwelijks of niet overwegen na te volgen. Wat zijn daarvan de mogelijke verklaringen? Bij afwezigheid van solide onderzoeksgegevens opperen wij hier drie hypothesen. De eerste is dat de meeste personen en organisaties in ons land onbekend zijn met de Brusselse methode. Dit kan echter toch niet waar zijn, want deze methode is al vijftig jaar oud, maar wel precies de time-lag die Heinrich Heine ons land toedicht! Dan zouden wij dus doof en blind zijn geweest, tot dusver. De tweede hypothese is dat de schaarse experimenten tot Brusselsachtig bestuur bij ons halfslachtig worden opgezet en dus teleurstellen. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer men probleemeigenaren niet open maar selectief uitnodigt; hen wel entree maar geen invloed geeft; of hen niet parallel schakelt en hun belangen niet serieel. Dat zijn blunders van engineering, want een ingenieus apparaat kan men nooit als half ontwerp laten werken. Sinds voorjaar 2005 proberen enkele diensten van de gemeente Rotterdam, na een inspirerend werkbezoek van hun directeuren aan Brussel, die Brusselse methode toe te passen op locale dossiers. De eerste dienst begon met onder meer het definiëren van relevante stakeholders. Fout, want daarover gaat primair niet zij maar de buitenwereld van stakeholders zelf. Zo komt de inspiratie snel tot expiratie, tot ondersteuning van de tweede hypothese. De derde hypothese is dat er sterke weerstanden bestaan tegen republikeins bestuur. Inderdaad zijn die aanwezig, vooral bij gevestigde belangengroepen en ambtelijke apparaten, inclusief de ambtenarenbonden. In bijvoorbeeld de SER bestaat sterk verzet tegen haar openbreking, hoewel haar moederorganisatie op Europees niveau alsmede het EESC (EU instelling naast het Parlement) al een 3

4 bredere samenstelling hebben. Koepelorganisaties van werkgevers en nemers zijn afkerig van autonome deelname van hun achterban (branches, bonden, bedrijven, en leden) aan beleidsprocessen van een overheid. Ambtelijke weerstand bestaat vooral tegen de realiseerbare vermindering van het aantal ambtenaren bij een beperking tot dossierregie en zij komt uit zowel de apparaten als de ambtenarenbonden. Dit verzet is goed verklaarbaar uit vrees machtspositie te verliezen. Maar die vrees is merendeels ongegrond, want bestudering van de Europese Commissie leert echt anders; de derde hypothese gaat hier samen met de eerste. De Commissie werft liefst experten afkomstig van de werkvloer, bijvoorbeeld bedrijven, maar wel met representativiteit voor een grotere groep en zij versterkt aldus zowel de rol van de achterban als die van de koepels. Kleinschalige ambtelijke eenheden die een open-procesregie voeren, komen juist in de driver s seat terecht, zoals de Brusselse paradox leert. De ambtenarenbonden verliezen wel aanhang, maar kunnen scoren op betere arbeidsvoorwaarden voor de overblijvers. De tegenstanders van republikeins bestuur hanteren ook verhevener argumenten dan machtsverlies, vermoedelijk mede ter camouflage daarvan. Laten we de zeven meest voorkomende en nogal theoretische contra-argumenten aanstippen en deels met Brusselse feiten tegenspreken: - Bedreiging van politiek primaat : beleidsdeelname van representatieve stakeholders verankert juist het maatschappelijke pluralisme in het politieke stelsel; in Brussel verlangt het Parlement die verankering ook; wel heeft het moeite met comitologie, zoals ook het Binnenhof dat heeft met wetsdelegatie en ZBO s, waarmee het overigens zelf instemt. - Overlading van het systeem: een republikeins comitéstelsel stimuleert vanzelf een juist vroegtijdige bundeling en kanalisering van pluralistische diversiteit, dus minder overlading; het huidige alternatief van buitensluiting van sommige belangen ( onderlading ) schaadt de beleidseffectiviteit en legitimiteit. - Suboptimale compromissen en conservatisme: volgens Adam Smith (1776) geeft een open en competitief systeem, beter dan een closed shop of een (ambtelijke) prijszetter, juist de best mogelijke uitkomst; het Brusselse beleidssysteem staat eerder bekend als radicaal dan als conservatief. - Hindermachten over de vloer: die hindermachten zijn er al maar worden bij republikeins bestuur juist minder hinderlijk, want deels neutraliseren zij elkaar; bij het beleidsproces betrokken geraakte stakeholders hinderen achteraf minder. - Technocratisch: niet eigenwijze technocraten maar gepolitiseerde en ter zake deskundige belangengroepen oefenen invloed uit; de procesaanpak is wel technocratisch of Cartesiaans: elk groot probleem wordt verkleind tot oplosbare partikels. - Individuele burger op afstand: die blijft overal en altijd meestal op afstand (prettig voor wie overlading vreest); stakeholders concurreren met elkaar volop op representativiteit en versterken aldus de verticale verbinding met de burgers; zwak georganiseerde burgers kunnen tijdelijke faciliteiten krijgen. - Kostbaar: dit is de meest evidente gotspe, zoals de Brusselse praktijk leert; het huidige Haagse commissiestelsel (om te zwijgen over consultants) kost een veelvoud (BB, 2004) dat dan vrijvalt. De conclusie kan zijn dat betere tegenwerpingen nodig zijn. De voornoemde klinken typisch als gelegenheidsargumenten van degenen die periodiek deel hebben aan de macht ofwel van regenten en die dit zo willen houden. Kennelijk hebben ook zijzelf veel politiek wantrouwen, in dit geval tegen (meer invloed van) burgers. Eerder onderzoek (Daemen, 1981) toonde al dat gekozenen (Tweede Kamerleden) nog cynischer zijn over kiezers dan andersom het geval is. 4

5 Er bestaat binnenslands overigens ook wél enige steun voor republikeins bestuur. Ten eerste bij belangengroepen die nu niet worden toegelaten in adviescommissies, officiële organen, overlegplatforms, departementale commissies en andere halfgesloten arrangementen. Dat kunnen permanente outsiders zijn zoals bejaarden- en patiëntengroepen, maar ook incidentele zoals de industrie die wordt geweerd op milieudossiers (dan wel andersom). Ten tweede bij enkele politieke partijen die vanuit ideologie (D66) of minderheidspositie (GroenLinks) belang hechten aan openbreking van die half-gesloten arrangementen, die nu de verbindingen tussen maatschappij en staatsapparaat verzwakken of afknijpen. En ten derde bij praktijkmensen die, deels wél de Brusselse methode kennende, het nut en de noodzaak zien van republikeins bestuur omdat elk alternatief onpraktischer is. De binnenlandse tegenstelling bestaat, kortom, uit aan de ene kant vooral insiders, ambtenaren en theoretici versus aan de andere kant vooral outsiders, enkele politieke partijen en praktijkpersonen. De tweede groep moet, zoals haar voorgangers in de Middeleeuwen, een uphill battle voeren die zwaar zal zijn want ook de harde machtsvraag betreft. De motiverende rechtvaardiging tot deze politieke strijd is eigenlijk simpel: voor republikeins bestuur is geen beter alternatief, want dit noodzaakt manifeste machthebbers en machtsuitdagers om behalve op de horizontale as van het politieke stelsel ook op de verticale meer te gaan bewegen. Betere conflictregulering met burgers en daarmee stabilisering en praktische democratisering van het politieke stelsel kan uiteindelijk ook hun belang zijn. Democratie is niet alleen een aardig idee voor denkers, maar ook een bestaansmiddel voor doeners. [Fragment uit: R. van Schendelen, More Machiavelli in Brussels: the art of lobbying the EU, forthcoming tekst op basis van 3 e editie (AUP, 2010) tbv Duitse vertaling 2012] The Commission s Assistant Layer of Experts Who is the Commission really? How can it produce its big volume of outputs via such a small-sized policy staff, less than twenty policy staff per policy unit? The Commission totters almost permanently on the brink of both volume and content overload. To survive, it applies various solutions. On the one hand, it reduces the overload by standard methods like setting priorities, combining issues and phasing policy actions [Deutsch, 1963; Easton, 1965]. On the other hand, it expands its capacities in two ways. One is the outsourcing parts of policy work to national authorities (implementing directives, inspection and enforcement) and consultancies (research and advice). The second way is the in-sourcing of people from the outside by four main techniques: (1) hiring temporary personnel, (2) setting ENDs to work inside, (3) holding public consultations and (4) inviting experts from interest groups around its tables. The first two fall under personnel policy. The third technique attracts more interest groups beyond the circles of the more established ones and the fourth takes place through many expert groups and comitology committees [Larsson, 2003; Van Schendelen, 2003 and 1998]. By the last two techniques the Commission creates an administrative culture of wide consultation (COM 2002/ 744) or deliberative democracy [Tanasescu, 2009] and receives from the many interest groups highly diverse expertise and signs of support at very low costs. For example, the close to experts under the fourth technique, on average meeting around three times a year, are reimbursed for only their marginal costs (hotel, food and ticket), which add up to an estimated average of euro per group or 5

6 committee annually and is less than one consultant s report. If all experts would work for the Commission on average ten days a year, they represent a staff equivalent of about full-timers; this workload is a low estimate [Heard- Lauréote, 2010]. The last two techniques we shall detail now. Public consultations are an old technique to get broader input, both institutionally (ESC and COR), semi-permanently (OCMs) and ad hoc (hearings, open days, meetings and the like) [Tanasescu, 2009]. New is the online consultation (OC) that started in the early 2000s, boomed since the 2006 E-Participation Initiative and now comprises about 130 consultations annually, each with a short deadline, open to every interested person, group or organization and attracting often hundreds of responses [Quittkat, 2011]. Via a questionnaire attached to a communication on a controversial matter, the Commission applies them in its earliest policy phase, even before a green paper. The OC on An Integrated Maritime Policy (COM 2007/ 575) has coined this early method as blue paper. On its website (SG and Your Voice in Europe) the Commission publishes the respondents and its planned next steps ( roadmap ). The OC gets mixed appreciation. Some established interest groups regret its open-endedness, their own free delivery of information without low chance of influence, and the influx of new challengers. Some MEPs and member states show mixed feelings about the many OCs in their backyard at home [Bouwen, 2007]. Some Commission s officials in charge of OCs raise doubts over the workload of handling all responses. From the 2011 OC on the new Agricultural Policy for after 2014 they received more than responses, which they outsourced for analysis to a consultancy. They also regret that stakeholders cannot be brought to negotiations online, as this can only happen in direct meetings. To them the OC is not an alternative but a preceding supplement to expert groups. To the interest groups the blue paper gives an early warning about what is starting in the pipeline. Expert groups, bearing also names like task force, scientific committee and interface, are formed by the Commission alone and provide it with expertise and advice for its legislative proposals (first box of figure 2.1) and delegated acts (last box of figure 2.1) [Gornitzka and Sverdrup, 2008; Larsson and Munk, 2007]. The groups stand symbol for the contrast between the EU s skeleton and its flesh and blood as they, lacking formal powers and not taking formally binding decisions, assist the Commission in filling blank A4-format paper with proposals that usually become binding later on. Each group is directed by a chef de dossier having a mandate within a few crucial limits (pickets) set by the upper levels of the Commission, such as policy frame, legal basis, budget and time line. An expert group tends to work in three consecutive ( Cartesian ) steps. It starts with putting a broadly shared definition of the problem at stake on a green paper, followed by listing solutions to that problem in a white paper and finally considering the pre-draft text of the proposal. The real number of expert groups is unclear. On its (incomplete) register the Commission s SG mentions about expert groups in 2010, not including subgroups, ad hoc ones and those run by Commission Agencies, but inside estimates come to about groups at all. The higher number would imply that a DG or Service holds on average about 55 expert groups, being less than three per policy unit. They are composed of outside people, who have personal expertise and represent a major stakeholders platform, organization or domestic authority. To newly arising and weakly organized interest groups like NGOs the Commission can grant a temporary subsidy for getting empowerment. In 2010 the total number of 6

7 experts is estimated at about people, hence around fifty members (or alternates) per group. According to older research the experts come from (roughly fifty-fifty) both interest groups from government (central and decentralized) and private ones (business and NGOs) [Van Schendelen, 1998]. Recent research, based on the Commission s register, shows roughly the same picture [Gornitzka and Sverdrup, 2011]. Comitology committees share the Commission s powers for implementing acts and have to approve the proposals (lowest box of figure 2.1) [Christiansen and Larsson, 2007; Bergström, 2005; Larsson, 2003; Andenas and Türk, 2000; Vos, 1999]. Their number is officially about 300 but, including autonomous subcommittees, really around 350. Membership is officially one per member-state but, including alternates, in fact almost double, thus all together close to part-time experts. Usually the members officially represent their member-state, but under this formula it is up to the national capital to decide who in such a committee shall sit behind the national flag. In fact, thanks to their domestic lobbying, frequently decentralized governments and private groups get their expert behind that flag. By legislative act the membership can also directly be assigned to non-governmental organizations, as applies to the Advisory Committee on Safety, Health and Hygiene in the Workplace that has members from ministries, employers and trade unions equally. Only representatives of political parties are fully absent in these committees. Intermezzo: The Commission s Lobbying by Brussels Method The way the Commission uses stakeholders in expert groups for drafting legislation and delegated acts or for deciding upon the latter, to be called here the Brussels Method, is as old as unique. The first parliaments in Europe were essentially budget committees ( no taxation without representation ) with experts representing citizens [Bisson, 1973]. They are a case of functional democracy that allows outstanding people, now called representative experts, to be consulted or to co-legislate. By its quantity and quality this Brussels Method is without parallel in the member states and hence unique. Now we summarize how it is engineered if its order and form are perfectly applied. (1) On a new controversial matter the head of unit of the responsible DG appoints a lower official to manage, as chef de dossier, the process of consultation. (2) If found useful, an online open call for interests is launched (blue paper) in order to attract new and even more diverse stakeholders. (3) The access to expert groups is equally open to all stakeholders that think to have an interest and thus it is not selective (cartel-like) to only a few. (4) If many stakeholders from one sector or region show up, they must nominate one as their common representative, which keeps the size of the expert group manageable. (5) The chef watches over the key pickets set by the Commission for promoting its agenda, such as the policy frame, legal frame, available budget and planned deadline. (6) The members meet in sessions, thus in parallel setting that allows a discursive and competitive exchange of views on facts and values. (7) Collateral or derived matters of interest to the members the chef sets in series for a future agenda. 7

8 (8) The chef invites the members to arrive at a more-or-less common definition of the problem (green paper), solution for it (white paper) and agreement with the predraft. If perfectly engineered this Brussels Method creates great benefits to both the Commission and the stakeholders. With minimal investment of staff it gains maximal quality of highly diverse field-expertise and signs of support. In exchange for this the stakeholders get a fair chance to get some footprint on the pre-draft. The open access automatically creates a diversity of interests, which saves the Commission from an interest cartel and gives the different stakeholders a title to be represented. By blue paper and small subsidy the Commission can mobilize more and new interest groups, about whom the incumbent stakeholders may have mixed feelings as the newcomers may become either opponents or friends. By demanding from similar stakeholders to enter common networks and to nominate a common representative, the Commission gets a better integrated Europe and those stakeholders, sharing their interests, can get more influence at lower costs. By setting pickets for deliberation the Commission manages the expectations of the members, who from their side can pragmatically focus on their room to manoeuvre. The setting of stakeholders in parallel and interests in series creates a compromising culture that gives the Commission a feasible and legitimate outcome and the members a piece of the cake either now or then. The Cartesian procedure from green to white paper and draft text disciplines and speeds-up the process, which is welcomed by all. Internal competition and external representation make the process transparent, which effect brings respect to the Commission from outside but often mixed feelings to the stakeholders. The greatest paradox is that by its Brussels Method and supplementary consultations the Commission s chef de dossier usually gets the driver s seat of the process [Lintner and Vaccari, 2007]. In short, the Commission is leading by numerous anonymous chefs and so a case of anonymous leadership, hardly described in literature. The Brussels Method is, of course, sometimes applied imperfectly. The chef may make mistakes of application. For example, in the mid-2000s chefs inside DG ENVI and DG SANCO several times (e.g. on the dossiers of Reach and Tobacco) kept access limited to only befriended stakeholders, which resulted in big problems of legislation, acceptation and implementation. Experts too can fail to behave as professionals, such as when they deliver false information, not keep promises or refuse to compromise. In such cases of failure the head of unit or the other experts usually soon intervene and try to correct, as otherwise they lose the method s benefits. In the domain of comitology committees the Brussels Method is applied imperfectly too, as particularly their access is usually under control of the national or decentralised governments. Frequently the Commission corrects this shortcoming by also involving its expert groups on texts for the comitology procedure, as this is not forbidden and thus allowed. The sociology of groups and committees makes the distinction between the two even more diffuse than suggested by legalistic theory [Van Schendelen, 1998]. Both variants can be highly influential. By defining problems and suggesting solutions expert groups at least frame the policy climate in an area. Often they have a strong impact on the Commission s agenda and proposals. Advisory committees can influence by delaying their position to the utmost and examination committees by 8

9 threatening with a blocking QMV. Expert groups are often involved in drafts for comitology, while committees are asked on legislative drafts. Some experts sit in both variants. Many experts are ignorant about the formal status of their group or committee. Their interest is not formal power but influence. Powerful examination committees can lack influence, and powerless expert groups or advisory committees can be influential. Influence, in short, is a variable that depends on many factors. Individual experts get influence if they are seen as expert and representative, which perceptions they like to cultivate but can be contested. Particularly experts from governments and NGOs are often not considered representative as they behave like trustees rather than delegates, and increasingly they are set at issue in both EU and their country [Warleigh, 2003]. A group or committee gets influence when it achieves to come to a common position, which is dependent on many internal and external factors. The whole mechanism of groups and committees puts a strong footprint on the Commission s performance. Under reference to figure 1.2, the understaffed Commission can be assessed as a most intelligent lobby group. It organizes its intelligence lobby not by going windowout itself, but by openly inviting different stakeholders to expert groups. In the less open comitology committees it makes the best of it. The many controversies are housed in heavy deliberative arenas that give better information and indicators of support (MI²). By public consultations it gets even more checks and balances of information. By subsidies it stimulates stakeholders to establish new platforms, so creating new supply lines of information and support [Coen, 2007]. It promotes the bundling or engrenage of domestic bodies into an EU network [Leonard, 1999] that often develops into an EU Agency with its own deliberative arenas. For every upcoming arena it sets in advance by Triple P its pickets of law, policy, time and budget. By all competition on facts and interests, not to say its prudent divide and rule in Machiavelli s style, it usually comes to sit in the driver s seat. The chefs de dossier act like public affairs managers and all together like a big and flat PA desk. With a small investment on reimbursements and management, thus with high intelligent laziness, this virtual desk can monitor, on many different dossiers simultaneously, countless different interest groups, collect diverse information, test the feasibility of its ideas and influence the participants window-in directly. Almost for free it gets a substantial and high-quality assistant workforce that helps to depoliticise issues in a Cartesian (rational, scientific and technical) fashion, to combine argued consensus and bargained compromise [Prins, 2008] and to get its proposals and decisions largely accepted by the EP and Council, whose members always find domestic stakeholders at the Commission s side. It is, in short, a great manager of lobby groups [Bouwen, in Coen and Richardson, 2009] that, from their side, accept its invitations willingly, as these provide low-cost channels to influence each other, the Commission and, ultimately, the Official Journal. All this is unique for EU and different from most national practices that tend to allow entrance to only few stakeholders that are structured not parallel but sequentially. In its intelligent approach, the Commission is more clever than most member states [Lord, 1998, 29]. 9

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209 25 (1996) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1996 Nr. 209 A. TITEL Protocol tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Tsjechische Republiek tot wijziging van de Overeenkomst

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

Cork CHAMBER IN BUSINESS FOR BUSINESS. Cork Chamber Logo

Cork CHAMBER IN BUSINESS FOR BUSINESS. Cork Chamber Logo Cork Cork Chamber Logo Network Icon: MEETING OF PEOPLE, SHARING IDEAS, KNOWLEDGE, INTENTIONS. SENSE OF PARTNERSHIP. Typeface: STRONG, MODERN, DYNAMIC SANS SERIF. ADAPTABLE, LASTING QUALITIES Cork Tagline:

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

LIFE+ Arnoud Heeres, LIFE Unit, Europese Commissie. 2013 LIFE+ Presentatie Nederland

LIFE+ Arnoud Heeres, LIFE Unit, Europese Commissie. 2013 LIFE+ Presentatie Nederland LIFE+ Arnoud Heeres, LIFE Unit, Europese Commissie 1 Profiel: Programma Manager - Desk Officer voor LIFE Natuur LIFE Natuur Unit (E3) DG Milieu Europese Commissie 2 Taken: Programma Manager - Desk Officer

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER FREE DOCUMENTATION Promotion for the gift-wrapping service/shop was part of the XTRA Leuk Shoppen in de Marikenstraat (XTRA Great Shopping in Marikenstraat) campaign, which also communicated about Sunday

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms Master thesis Arjen van Bruchem Inhoud Wat verstaan we onder innovatie? Waarom dit onderzoek? Aanpak van het

Nadere informatie

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DE CONSUMENT IN DE ZORG? Fragmentatie ehealth initiatieven zorgen weer voor eilandjes in de zorg: ICT leveranciers, Regio s, Ziekenhuizen, Klinieken, Patiënt Verenigingen, Verzekeraars,

Nadere informatie

Y.S. Lubbers en W. Witvoet

Y.S. Lubbers en W. Witvoet WEBDESIGN Eigen Site Evaluatie door: Y.S. Lubbers en W. Witvoet 1 Summary Summary Prefix 1. Content en structuur gescheiden houden 2. Grammaticaal correcte en beschrijvende markup 3. Kopregels 4. Client-

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard. NGI Limburg 30 mei 2007

ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard. NGI Limburg 30 mei 2007 ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard NGI Limburg 30 mei 2007 1 Tijdlijn 80-er jaren: ITIL versie 1 2000: BS 15000 2001: ITIL versie 2 2002: Aangepaste versie BS 15000 2005: BS

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

VIOS: Veiligheid In en Om School (Safety In and Around Schools)

VIOS: Veiligheid In en Om School (Safety In and Around Schools) VIOS: Veiligheid In en Om School (Safety In and Around Schools) Kim Kranenborg TNO Human Factors P.O Box 23 3769 ZG Soesterberg +31 346 356267 kranenborg@tm.tno.nl Knowledge for business VIOS: Veiligheid

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

Van Commissionaire naar LRD?

Van Commissionaire naar LRD? Van Commissionaire naar LRD? Internationale jurisprudentie en bewegingen in het OESO commentaar over het begrip vaste inrichting (Quo Vadis?) Mirko Marinc, Michiel Bijloo, Jan Willem Gerritsen Agenda Introductie

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 Op basis van het nieuwe artikel 365, lid 4 (NCTS) en het nieuwe artikel 455bis, lid 4 (NCTS-TIR) van het Communautair Toepassingswetboek inzake douane 1

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

it would be too restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the outside world not encompassed

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Informatiefolder Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Kinderbijschrijvingen worden afgeschaft Met ingang van 26 juni 2012 kunnen kinderen

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*)

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) L.P. Feld / J.G. Matsusaka (2003), Budget Referendums and Government Spending: Evidence from Swiss Cantons,

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Fortifications of Antwerp

Fortifications of Antwerp Fortifications of Antwerp Policy on a regional level Wim Lux Head of Department Spatial Planning and Mobility Province of Antwerp - Belgium Fort 1 Wijnegem Demolished 1959 Redoubt Puurs Local recreation

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1995 Nr. 252

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1995 Nr. 252 49 (1995) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1995 Nr. 252 A. TITEL Tweede Protocol bij de op 29 mei 1991 te s-gravenhage ondertekende Overeenkomst tussen het Koninkrijk der

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET. JAARGANG 1989 Nr. 96

TRACTATENBLAD VAN HET. JAARGANG 1989 Nr. 96 53 (1970) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1989 Nr. 96 A. TITEL Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Finland betreffende het internationale

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie