Jezelf een vraagstellen, daarmee begint verzet. En dan die vraag aan een ander stellen.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jezelf een vraagstellen, daarmee begint verzet. En dan die vraag aan een ander stellen."

Transcriptie

1 TOESPRAAK Den Haag, 14 april 2015 Toespraak van Berry van Kollem tijdens de Yad Vashem ceremonie voor Ybe en Anna Westerhof-Wijnstra Jezelf een vraagstellen, daarmee begint verzet. En dan die vraag aan een ander stellen. Remco Campert

2 De boerderij van de familie Westerhof Weperpolder 436, Oosterwolde 2

3 Inleiding Lieve familie Westerhof, familie en vrienden, mijnheer de ambassadeur, afgevaardigden van de ambassade van Israël en Ken Gould, welkom bij deze ceremonie voor, en belangrijke onderscheiding van, Ybe en Anna Westerhof-Wijnstra. In een tijd dat de meeste Nederlanders het hoofd afwendden, besloten deze bijzondere en heldhaftige mensen, met een groot risico voor hun eigen leven en dat van hun kinderen, het leven te redden van mijn grootouders, Isaac en Esther Van Kollem de Leeuwe. Doorsnee Nederlanders met een Joodse achtergrond, volledig geassimileerd in de Nederlandse samenleving. Mede door hun daden sta ik hier, samen met de kinderen van mijn broer. Ik hoef u vast niet te vertellen hoe dankbaar wij zijn. Na Calgary in 2005 en Haulerwijk in 2006 is het vandaag mijn derde Yad Vashem ceremonie voor de gezinnen waar mijn grootouders en vader in Friesland ondergedoken hebben gezeten. Tijdens mijn toespraak Nooit meer vergeten in 2006 vroeg ik mij af waarom bij ons thuis zo weinig over de Tweede Wereldoorlog werd gesproken, waarom mijn grootouders en vader nooit zelf een Yad Vashem onderscheiding hadden aangevraagd. Waarom het contact met Friesland, na het overlijden van mijn vader geleidelijk verloren was gegaan. Vandaag vertel ik een heel ander verhaal. Een verhaal hoe een Yad Vashem onderscheiding en de aanvraag hiervan: Mensen bij elkaar brengt Vriendschappen doet herstellen Nieuwe vriendschappen tot stand brengt Familiebanden herstelt Belangrijke daden eert en een plaats geeft En volgende generaties onderwijst over het belang van dit soort daden Naast de ceremonie van vandaag organiseren de families Westerhof en Van Kollem binnenkort een bijzondere bijeenkomst om Ybe en Anna Westerhof te eren en te herdenken. Mogelijk gebeurt dit op de oude boerderij van de familie Westerhof waar mijn grootouders ondergedoken hebben gezeten. Mijn oudste nichtje, Floor van Kollem zal dan uitgebreid vertellen wat de onderduik en onze familiegeschiedenis voor haar betekent. Een bekend joodse gezegde is: Wie een mensenleven redt, redt een hele wereld. 3

4 Isaac van Kollem 4

5 Toeval bestaat niet Bussum, 1940 Mijn vader, amper 7 jaar oud, loopt naar school. Met tegenzin houdt hij de hand vast van Ed van Thijn. Een buurjongen, anderhalf jaar jonger dan hij. Allebei Joods. Maar of zij zich daarvan al bewust zijn, betwijfel ik. Amsterdam werd vanaf 1940 regelmatig gebombardeerd. De familie Van Thijn koos het zekere voor het onzekere. Zij verhuisden van Amsterdam naar Bussum. De Tweede Wereldoorlog was begonnen. Maar wat dat voor beide families zou betekenen kon niemand nog bevroeden. Bussum/Hilversum, Na de oorlog pakken mijn grootouders en mijn vader het leven weer op. Veel van hun familieleden en vrienden zijn niet teruggekomen. Hun motto is: Opbouwen en niet zeuren. Mijn vader kiest voor maximale assimilatie en het opgaan in de massa. Hij trouwt met zijn allerliefste buurmeisje, een niet Joodse vrouw. Mijn broer en ik krijgen alvast Engelse namen. Mijn vader is bang. Hij wil graag weg uit Nederland, weg uit Europa. Emigreren naar Amerika, dat is zijn doel. Hij zet zijn plannen echter op het laatste moment in de ijskast. Amsterdam, 1995 Ik ben vermogensbeheerder bij MeesPierson. Een collega belt; of ik een afspraak van hem kan overnemen. In de spreekkamer wacht een nieuwe cliënt en hij gaat die afspraak zelf niet halen. Voordat ik kan antwoorden hangt hij op. Ik loop naar de spreekkamer, zwaai de deur open en zie een goedlachse man. Ik steek mijn hand uit en zeg: Berry van Kollem, aangenaam. De cliënt zegt: Hallo, wacht dan enkele tellen en vervolgt met Tom van Kollem. We schudden elkaar de hand. Beiden hebben we even een moment van vertwijfeling. Haalt iemand een grap met ons uit? In het telefoonboek van Nederland staan immers slechts 13 Van Kollem s vermeld. Wat is de kans... 5

6 Esther van Kollem de Leeuwe samen met Loek van Kollem 6

7 Tom en ik proberen direct uit te vinden of we familie van elkaar zijn. Hoe heet jouw grootvader, vraag ik aan Tom. Hij zegt: Isaac. Hè, zo heet mijn opa ook, zeg ik. En je vader, vraag ik geïnteresseerd. Louis zegt Tom. Dat is frappant, mijn vaders naam was ook Louis, Loek. Ja, Loek, zegt Tom, dat is ook de roepnaam van mijn vader. Even gaat de vraag door mijn hoofd: Zijn wij broers? Als we de geboortedata vergelijken merken we dat de familie van Tom een halve generatie boven die mij zit. We spreken af snel uit te gaan zoeken of we echt familie van elkaar zijn. Het duurt echter nog tot 2004 voordat hierover meer duidelijkheid komt. Amsterdam, 1996 Sylvian en ik komen laat thuis na een etentje in de stad. Er heeft iemand ingesproken op het antwoordapparaat. Hallo, mijn naam is Henny Lupsen. Ik ben op zoek naar mijn familie, mijn meisjesnaam is Van Kollem. Ik. er volgt een lang verhaal dat halverwege opeens stopt. Het bandje van het antwoordapparaat is blijkbaar vol en de verbinding wordt verbroken. Geen telefoonnummer, geen woonplaats. We kunnen Henny niet bellen en zelf belt ze ook niet meer terug. Moshav Beth Shearim (Israël), 1996 Ruth Lavie-Jourgrau schrikt wakker in haar slaap. Hardop roept ze: Wijnjeterp, een dorpje in Friesland zoals later blijkt. Wekenlang pijnigt zij haar hersens. Welke verbinding heeft zij toch met dit kleine Friese dorp dat vandaag de dag Wijnjewoude heet? Een vriendin van haar in Nederland kent een kaasboer uit Wijnjewoude. De heer Kamminga staat samen met zijn vrouw tweemaal per week op de markt in Amsterdam. Na enige tijd trekt deze vriendin de stoute schoenen aan en reist af naar de grote stad. Ze legt uit wie Ruth Lavie is en laat een foto zien. De vriendin vertelt dat Ruth in de oorlog mogelijk in Friesland ondergedoken heeft gezeten. 7

8 De Kamminga s herkennen Ruth direct maar dan onder haar schuilnaam, Liesje Versteeg. Het blijkt dat Ruth enige tijd onderdoken heeft gezeten bij de familie Veenstra uit Wijnjeterp. Ruth start haar zoektocht naar de Veenstra s, die zoals nu blijkt, uit Nederland vertrokken zijn. Zij wil een Yad Vashem onderscheiding aanvragen voor Ritske en Immige Veenstra die hun eigen leven en dat van hun vier kinderen op het spel hebben gezet om haar te kunnen redden. Amsterdam, 2001 We zitten in de woonkamer. Sylvian surft wat op het internet en checkt familieberichten op Hé Ber, zegt hij: Iemand uit Brazilië zoekt een familie Van Kollem in Nederland." Zal ik hierop reageren? Ja hoor, antwoord ik laconiek. Doe maar. Enige weken later krijg ik een uitgebreide mail van Ted Veenstra uit Brazilië. Hij vertelt mij vele details over mijn grootouders en vader. Mijn grootouders blijken tijdens de Tweede Wereldoorlog enige tijd bij zijn ouders ondergedoken te hebben gezeten. Er komt een Yad Vashem onderscheiding in Canada. Of wij daarbij aanwezig kunnen zijn. De aanvraag is niet gemakkelijk en duurt geruime tijd. In deze periode heb ik regelmatig contact met Ruth Lavie in Israël en de Veenstra's in Canada. Haifa (Israël), 2003 Ruth Lavie belt met haar beste vriendin in Haifa, in het noorden van Israël. "Je weet dat ik bezig ben met een Yad Vashem onderscheiding voor die mensen in Friesland", zegt Ruth. Voor deze aanvraag heb ik ook contact gehad met een jongen uit Nederland die Van Kollem heet. Jouw meisjesnaam is toch Van Kollem? En was jij niet sinds de oorlog op zoek naar familie? Hier heb je zijn nummer in Nederland. Doe me een lol, bel hem alsjeblieft. Rina reageert verheugd maar ook een beetje geschrokken. Het kost haar enige tijd voordat zij met mij contact opneemt. 8

9 Jeruzalem (Israël), 2004 Wij zijn door Freddy en Esther Cohen uitgenodigd voor een lang weekeinde in Eilat. Ik heb Freddy geholpen met zijn financiën en hij wil graag iets terugdoen. Sylvian en ik liggen aan het zwembad van het Inbal Hotel in Jeruzalem. Morgen reizen we gezamenlijk af naar Eilat. Plotseling word ik gebeld op ons Nederlandse mobiele nummer. Hallo mijn naam is Rina Raz. Ik bel je vanuit Israël. We kennen elkaar niet maar mijn meisjesnaam is Van Kollem. Ik heb je nummer via Ruth Lavie. Ik ben sinds de oorlog op zoek naar familie. Mijn ouders en grootouders zijn in de oorlog allemaal omgekomen en mijn zusje leerde ik pas veel jaren later kennen. We keuvelen of we elkaar al jaren kennen. We ontdekken echter geen directe familieband. Rina is helemaal verbaasd als ik zeg dat wij op dat moment in Israël zijn. Maar omdat zij in noorden woont en wij morgen al naar Eilat afreizen, lukt het niet om elkaar te ontmoeten. We spreken later dat jaar af in Nederland. Eilat Israël, 2004 Onderweg naar Eilat, in de gammele Volvo van de Cohen s zegt Freddy: Morgen moet je om vijf uur in de lobby van het hotel zijn. Dan komt er iemand voor je. Verbouwereerd probeer ik te achterhalen wat deze verrassing inhoudt. Maar Freddy geeft zijn grote geheim niet verder prijs. Om exact vijf uur de volgende dag stapt er een vriendelijke, gebruinde man met baard de lobby van het hotel binnen. Onder zijn arm draagt hij een grote stapel papier. Hij loopt op mij af en vraagt of ik Berry van Kollem ben. Nog voordat ik kan antwoorden zegt hij: Alsjeblieft, dit is de gehele stamboom van je familie. Deze gaat terug tot Deze man is Chaim Caran, iemand met een grote passie voor genealogie. Een goede vriend van Freddy Cohen, zo blijkt. En zijn en mijn familie (De Blitz familie) zijn verwant. 9

10 Vicky (Wietske) Penner-Veenstra en Ruth Lavie-Jourgrau Yad Vashem ceremonie, 2005 Calgary Canada 10

11 Direct zoek ik mijn eigen naam op, die van mijn ouders en van mijn grootouders. Alles staat keurig vermeld. Ik herinner mijn recente telefoongesprek met Rina. Ook haar misjpoche, waaronder haar zus, Henny Lupsen, vind ik makkelijk terug. Wij zijn familie en de directe link ligt één generatie boven die van mijn grootouders. Vervolgens zoek ik naar Tom van Kollem. Ook hij is familie. Het lijkt of de puzzelstukjes die middag in Eilat allemaal op zijn plaats vallen. Als ik diezelfde avond Rina bel, is zij sterk geëmotioneerd. Dat is waar zij meer dan 50 jaar naar op zoek is geweest. Ik beloof haar om, als zij later dat jaar naar Nederland komt, de "hele" (tussen aanhalingstekentjes) Van Kollem familie bij elkaar te brengen. Calgary (Canada), 2005 In Calgary ontmoeten wij de gehele familie Veenstra, Ruth Lavie en de andere families die ondergedoken hebben gezeten bij de Veenstra s. Met Ruth heb ik direct een sterke band. Samen met Sylvian en Ruth rijden we op een namiddag naar het graf van Ritske en Immige. We zoeken ons suf, maar uiteindelijk staan we voor de laatste rustplaats van deze heldhaftige mensen. Voordat we het graf verlaten, leggen wij allen wat steentjes op hun graven. De Yad Vashem ceremonie vindt de dag na Yom Hashoah plaats. We zitten in een grote theaterzaal en er zijn minstens 100 gasten. De ceremonie is erg emotioneel. Tijdens de toespraak van de oudste dochter van de Veenstra's verschijnt er een foto op het scherm. Sylvian en ik kijken elkaar aan. Die foto hebben we eerder gezien. Die zit al jaren in de doos met oude familiefoto's. Wij wisten nooit wie deze keurig geklede ouders met zoon en dochters met strik in het haar waren. Het blijkt de familie Veenstra te zijn op de dag dat zij emigreerden naar Canada. Huizen, 2005 De avond van onze thuiskomst uit Calgary, vraag ik mij af: Sinds wanneer worden Yad Vashem onderscheidingen eigenlijk uitgereikt? Waarom hebben mijn vader en grootouders deze nooit zelf aangevraagd? En dan pieker ik: Waarom hebben wij, na het overlijden van mijn vader en grootouders, het contact met Friesland verloren? 11

12 Mevrouw Grietje Monsma-Bouma Yad Vashem ceremonie, 2006 Haulerwijk 12

13 Het gevoel bekruipt me dat wij schromelijk tekort zijn geschoten. Ik kruip achter mijn computer en ga op zoek naar Mevrouw Monsma, bij haar was mijn vader ondergedoken. Zou zij nog leven? Ik vind een recent interview in het plaatselijke kerkkrantje. Ik kijk naar een foto van die voor mij zo bekende vrouw met die bijzondere ogen en die doortastende blik. Mevrouw Monsma is 97 jaar oud en nog in goede gezondheid. Diezelfde avond besluit ik een brief te schrijven naar mevrouw Monsma. Ik bied mijn oprechte excuses aan en vraag of ik binnenkort contact mag opnemen. Ik geef aan dat ik een Yad Vashem onderscheiding wil aanvragen. Maar dat zal ik alleen doen als de familie Monsma daar volledig achter staat. Als ik na een week telefonisch contact opneem, krijg ik de schoondochter aan de lijn. De familie Monsma is enorm verheugd met het contact en het aanvragen van de onderscheiding. Daarop hebben zij jarenlang gehoopt. Samen met Sylvian, mijn moeder en broer reis ik verschillende malen af naar Friesland. Ik bel eveneens met de familie Westerhof en maak een afspraak met Hendrik Westerhof, de zoon van Ybe en Anna Westerhof. Hun boerderij grensde aan dat van de Monsma s en uiteindelijk kwamen mijn grootouders daar terecht. Ik merk direct dat mijn belletje veel stof heeft doen opwaaien. Jarenlang was de episode van de oorlog en de onderduik diep weggestopt, maar nu komen al die herinneringen weer naar boven. Onomwonden word ik met mijn neus op de feiten gedrukt. De oorlog, de onderduik, de gevangenzetting van Hendrik door de Duitsers, zijn ontsnapping, hebben allen een zeer grote impact gehad op de familie Westerhof. En in het bijzonder op Ybe Westerhof. Hij overleed op 31 januari 1945 op 51 jarige leeftijd mede door de stress die hij heeft ervaren tijdens de oorlog. 13

14 Verzetsmuseum Amsterdam 14

15 Haulerwijk, 2006 De meeste Yad Vashem onderscheidingen zijn postuum. Maar mevrouw Monsma leeft gelukkig. We moeten vaart maken. Waarom duurt die aanvraag toch zo lang? Als Sylvian en ik in Israël zijn, hebben we een afspraak bij Yad Vashem in Jeruzalem. Ons bezoek leidt er gelukkig toe dat de aanvraag snel wordt goedgekeurd. Tijdens de ceremonie zit de zaal van het bejaardenhuis in Haulerwijk tjokvol. Op de tweede rij zitten tientallen blonde koppies. Allemaal nazaten van mevrouw Monsma. Wat waren ze trots. Hun beppe en oerbeppe was een held geweest. En dat hadden zo nooit eerder zo vernomen. Mevrouw Monsma zelf, inmiddels licht dementerend, straalde en genoot van de eer die haar toeviel. De familie Westerhof was als eregast uiteraard ook aanwezig. De postume onderscheiding van hun ouders zou nu snel volgen. Weesp en Haule, 2010 Op 27 maart, 30 mei en 20 augustus overlijden respectievelijk Hendrik Westerhof, Anna Westerhof-Jansma en mijn moeder. Vanaf 2007 heb ik intensief voor mijn moeder moeten zorgen. Een ouder wordt als een kind, en het kind neemt de rol van de ouder over. Een pijnlijke doch bijzondere tijd. Mede hierdoor laat ik veel dingen uit mijn handen vallen. De aanvraag van de Yad Vashem onderscheiding voor de Westerhof familie komt niet af. Haulerwijk, 14 mei 2011 Hielkje Westerhof, een dochter van Hendrik Westerhof schrijft mij een brief. Zij wil een delicate kwestie aan mij voorleggen. Het is haar opgevallen dat wij, de Van Kollem s, een beter contact hebben met de familie Monsma dan met haar familie. Zij vraagt zich af of er iets gebeurd is, tijdens of na de oorlog, dat hier een verklaring voor is. Hielkje schrijft: Ik wil graag weten hoe de geschiedenis van mijn grootouders en ouders verlopen is. 15

16 Berry van Kollem en Sylvian Nijhuis 16

17 Diezelfde dag bel ik met Hielkje. Het is een pak van haar hart dat de familiebanden altijd goed zijn geweest. Ik leg uit dat mijn vader meer contact had met de Monsma s, daar waar hij ondergedoken is geweest. Mijn grootouders trokken meer naar haar grootouders, de Westerhofs. Ik herinner mij de verhalen van haar vader over de bezoekjes van mijn grootouders. Ze brachten dan van die rare luxe cadeaus mee, zoals een douchegordijn en een TV. Allebei blijkbaar noviteiten op dat moment. Hielkje is enorm opgelucht als ze dit hoort. We spreken af elkaar snel te zien. Het klikt tussen ons. De aanvraag van de Yad Vashem onderscheiding krijgt nu vleugels. Amsterdam, 2014 Mijn hele leven ben ik geïnteresseerd in de geschiedenis van het Joodse volk en dat van mijn familie. Ik ben echter niet Joods omdat mijn moeder dat niet was. Ik besluit om mijn Joodse wortels officieel te bevestigen en Joods te worden. De gioer is een feit op 26 februari Exact zeven jaren na ons burgerlijk huwelijk, besluiten Sylvian en ik ook Joods te trouwen. Voorafgaand aan de Brit Ahava, worden we voor shabbat opgeroepen in sjoel. Trots staan we samen op de bima (het spreekgestoelte) Als er gelezen wordt uit de Tora. Van dit bijzondere moment maakt Carla van Thijn een foto. Zij is de dochter van Ed van Thijn. Toeval bestaat niet. De cirkel is rond. 17

18 Berry van Kollem Op zoektocht in Friesland 18

19 Ter afsluiting Het antwoord op de vraag of toeval bestaat of niet, laat ik graag aan u over. Voor mij is het geen toeval dat mijn grootouders het geluk hadden te mogen onderduiken bij de familie Westerhof en dat zij, mede door hun bijzondere optreden, de Shoah hebben overleeft. Hiervoor zijn wij de familie Westerhof eeuwig dankbaar. En trouwens.. Als toeval niet bestaat, waarom is er dan een woord voor? Moedeloosheid overvalt ons alleen dan wanneer wij niet langer op het toeval kunnen rekenen. Toeval is de schuilnaam waarvan God zich bedient wanneer hij incognito wil optreden. Dank u. Berry van Kollem

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten www.edusom.nl Opstartlessen Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over familie, vrienden en buurtgenoten. Antwoord geven op vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

De bruiloft van Simson

De bruiloft van Simson De bruiloft van Simson Weet je nog waar de vertelling de vorige keer over ging? Over Simson, de nazireeër. Wat is een nazireeër? Een nazireeër is een bijzondere knecht van God. Een nazireeër mag zijn haar

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar

Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar Als je ouders uit elkaar gaan is dat heel ingrijpend. Vaak verandert er nogal wat in je leven. Een rechter wil hierover met je praten tijdens een kinderverhoor.

Nadere informatie

Mijn loverboy Verloren onschuld

Mijn loverboy Verloren onschuld Mijn loverboy Verloren onschuld in makkelijke taal simone schoemaker 8 Het verhaal van Lisa De dag begint goed. Ik word wakker met een blij gevoel. Yes, ik ben jarig! Ik ben zestien! Mijn moeder feliciteert

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Dounia praat en overwint

Dounia praat en overwint Dounia praat en overwint Deze informatiefolder is een uitgave van Pharos, Expertisecentrum gezondheidsverschillen, in samenwerking met: Stichting Hindustani, Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders,

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar

Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar Kinderverhoor Je ouders gaan uit elkaar Als je ouders uit elkaar gaan is dat heel ingrijpend. Vaak verandert er nogal wat in je leven. Een rechter wil hierover met je praten tijdens een kinderverhoor.

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd 53 9 Vader Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd heeft. P Ik begin steeds beter te begrijpen dat het heel bijzonder is dat ik een kind van God, mijn

Nadere informatie

Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart

Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart Lesbrief Leeslicht Het gouden uur Karin Giphart Over het boek Bekijk en lees de voorkant, de achterkant en de inhoud.. Hoe heet het boek?.2 Hoe heet de schrijver van het boek?. Hoeveel verhalen staan er

Nadere informatie

Bibliotheek Mysterie

Bibliotheek Mysterie Bibliotheek Mysterie Eerste druk, 2014 2014 Nicole van Oudheusden isbn: 9789048432257 nur: 284 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

1. Een bijzonder gezin

1. Een bijzonder gezin 1. Een bijzonder gezin Een samengesteld gezin is een bijzonder gezin. Anders dan een gewoon gezin. De meeste gezinnen worden gevormd door een man en vrouw die besluiten hun leven te delen en vervolgens

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij?

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij? Inhoud Voorwoord 7 1 Blijven je ouders je ouders? 13 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19 3 Houd ik mijn eigen naam? 23 4 Wie betaalt er voor mij? 25 5 En als ik zelf geen contact wil? 27 6 Hoe gaat dat, scheiden?

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

IK VOND DAT EMIGREREN JUIST WEL STOER ACHTERBLIJVENDE ZUSSEN VERTELLEN. Achterblijvers. oewel de televisieprogramma s over

IK VOND DAT EMIGREREN JUIST WEL STOER ACHTERBLIJVENDE ZUSSEN VERTELLEN. Achterblijvers. oewel de televisieprogramma s over IK VOND DAT EMIGREREN JUIST WEL STOER ACHTERBLIJVENDE ZUSSEN VERTELLEN H oewel de televisieprogramma s over hebben juist de achterblijvers ook een verhaal. H hun familielid? Wat betekent het praktisch

Nadere informatie

EN TOEN GING DE BEL DE ENORME IMPACT VA N FATALE BEDRIJFSONGEVALLEN LAURA BRUGMANS

EN TOEN GING DE BEL DE ENORME IMPACT VA N FATALE BEDRIJFSONGEVALLEN LAURA BRUGMANS EN TOEN GING DE BEL DE ENORME IMPACT VA N FATALE BEDRIJFSONGEVALLEN LAURA BRUGMANS EN TOEN GING DE BEL De enorme impact van fatale bedrijfsongevallen Laura Brugmans Ontwerp en vormgeving: Twin Media bv,

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Ruth 1 - God gaat altijd met je mee!

Ruth 1 - God gaat altijd met je mee! Ruth 1 - God gaat altijd met je mee! Gezinsdienst en Doop Norah Maaike Kloeze Liturgie Welkom Eerste adventskaars aansteken plus gedichtje Zingen 1. Groot en machtig is Hij (Opwekking 387) 2. God kent

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Praktische gids internationale kinderontvoering uitgave voor jongeren

Praktische gids internationale kinderontvoering uitgave voor jongeren Praktische gids internationale kinderontvoering uitgave voor jongeren Centrum Internationale Kinderontvoering Inhoudsopgave Voorwoord 3 1. Wat is internationale kinderontvoering? 1.1 Als je ouders uit

Nadere informatie

Wie ben jij? HOOFDSTUK 1 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik... Paula. a heet b naam. 2... kom je vandaan? a Hoe b Waar

Wie ben jij? HOOFDSTUK 1 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik... Paula. a heet b naam. 2... kom je vandaan? a Hoe b Waar 5 5 HOOFDSTUK 1 Wie ben jij? WOORDEN 1 1 Ik... Paula. a heet b naam 2... kom je vandaan? a Hoe b Waar 3 Ik ga... mijn vriend naar het restaurant. a uit b met 2 1 Mijn... is Derek. a huisnummer b naam 2

Nadere informatie

Alleen is maar alleen

Alleen is maar alleen 177 177 HOOFDSTUK 11 Alleen is maar alleen WOORDEN 1 1 Heb jij het ook zo...? a los b druk 2 Aan welke... van de stad woon jij? a kant b plek 3 O, daar? Daar woont ook een... van me! a omgeving b kennis

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Eigen Kracht-conferentie. Samen met Eigen Kracht... een plan maken voor jouw toekomst!

Eigen Kracht-conferentie. Samen met Eigen Kracht... een plan maken voor jouw toekomst! Eigen Kracht-conferentie Samen met Eigen Kracht... een plan maken voor jouw toekomst! 13 Heb je een probleem? Is er iets aan de hand, wat jij niet leuk vindt? Wil je erover praten? Lukt het niet thuis,

Nadere informatie

EEN SNIKHETE ZOMERMIDDAG. Het was een snikhete zat op KANTOOR en O, sorry, ik heb me nog niet eens voorgesteld: mijn naam is Stilton,

EEN SNIKHETE ZOMERMIDDAG. Het was een snikhete zat op KANTOOR en O, sorry, ik heb me nog niet eens voorgesteld: mijn naam is Stilton, EEN SNIKHETE ZOMERMIDDAG Het was een snikhete zat op KANTOOR en O, sorry, ik heb me nog niet eens voorgesteld: mijn naam is Stilton, Geronimo Stilton! Ik ben uitgever van de meest gelezen krant van Muizeneiland,

Nadere informatie

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts.

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. Thema 5 Les 1: De angst: Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. De schrik: Als iemand ineens achter je staat, dan schrik je. Je bent dan ineens

Nadere informatie

5 Opdrachtkaartjes bij telefoongesprek of dialoog

5 Opdrachtkaartjes bij telefoongesprek of dialoog 5 Opdrachtkaartjes bij telefoongesprek of dialoog Bij verlegen kinderen helpt het om de dialoog met telefoons te laten spelen en beiden met de ruggen naar elkaar toe te laten spreken. Er zijn voldoende

Nadere informatie

Brandaan Dilemma s groep 8 Mijn Malmberg

Brandaan Dilemma s groep 8 Mijn Malmberg Dilemma s Pag. Inleiding 2 1 Neem je een onderduiker in huis? 3 2 Geef je de vader van je beste vriendin aan? 4 3 Respecteer je de keuze van je zus als dat menslevens in gevaar brengt? 5 4 Vertel je over

Nadere informatie

Het instappen in de Paranormale Wereld

Het instappen in de Paranormale Wereld Het instappen in de Paranormale Wereld Eerste druk, 2014 2014 Johanna de Vos isbn: 9789048432189 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten, luisteraars,

Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten, luisteraars, Preek over Galaten 4:21-5:1 Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten, luisteraars, Wie van jullie heeft er wel eens stamboomonderzoek gedaan in de familie? In onze familie heeft iemand dat wel eens

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen.

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het houdt je misschien je leven lang bezig: Wie vertel

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef

De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2. 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Thema 2 De Samenleving: samen of ieder voor zich? Oefening 2 1. b. Alle mensen zijn anders en dat moeten we respecteren. 2 Han van Eijk - Leef Niemand hoeft alleen maar goed of slecht te zijn. Niemand

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Introducties telefonisch interview

Introducties telefonisch interview Introducties telefonisch interview Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

[dia 1 titel] Het thema van de preken in deze adventtijd is:

[dia 1 titel] Het thema van de preken in deze adventtijd is: Inleiding op de bijbellezing: [dia 1 titel] Het thema van de preken in deze adventtijd is: God belooft wat! [dia 1.1] Gods belofte aan Noach: hoop voor de aarde, was het thema van de preek van vorige week.

Nadere informatie

Muis heeft tikkertje gespeeld met Draak. Het is al donker als ze naar huis wil. Muis moet nog een heel eind door het bos.

Muis heeft tikkertje gespeeld met Draak. Het is al donker als ze naar huis wil. Muis moet nog een heel eind door het bos. Muis heeft tikkertje gespeeld met Draak. Het is al donker als ze naar huis wil. Muis moet nog een heel eind door het bos. Ben je niet bang? vraagt Draak. Muis trekt haar zwaard. Ik heb een zwaard. Ik draag

Nadere informatie

De Geschiedenis van de Witte Slagerij

De Geschiedenis van de Witte Slagerij De Geschiedenis van de Witte Slagerij Rotterdam-winter 1887 In een gezellige straat in Rotterdam Crooswijk woont Marie (geb. Maria Johanna Storm- 12-03-1868) met haar ouders en haar 4 jaar oudere broer

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel REALITY REEKS Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP marian hoefnagel Een gekke naam Rudsel?? Jims mond valt open van verbazing. Is dat een naam? Hij kijkt met grote ogen naar de jongen die naast hem zit.

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12

Zendingsmoment voor het sterzingen, opgebouwd rond Mt. 2, 1-12 Pagina 1 Didactisch materiaal Affiche, sterreflectoren, veiligheidsjasjes, van het sterzingen Projectfiche sterzingen 2015 Verkleedmateriaal voor Driekoningen CD met sterzangerslied Teksten van de liederen

Nadere informatie

Dit ebook heb ik geschreven op 28/10/2013 van 8:26 uur tot 9.58 uur

Dit ebook heb ik geschreven op 28/10/2013 van 8:26 uur tot 9.58 uur Dit ebook heb ik geschreven op 28/10/2013 van 8:26 uur tot 9.58 uur Inhoud Ik heb geen tijd om een ebook te schrijven!... 3 Waarom heb ik het recht om je dit te vertellen?... 4 Template voor schrijven

Nadere informatie

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden.

Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen. Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut. www.huiselijkgeweldhollandsmidden. Hulp en informatie om huiselijk geweld te stoppen Help jezelf. Help de ander. 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut www.huiselijkgeweldhollandsmidden.nl Huiselijk geweld stopt nooit vanzelf Misschien wil je

Nadere informatie

Stop huiselijk geweld

Stop huiselijk geweld Stop huiselijk geweld Help jezelf. Help de ander. Inwoners van Schiedam, Vlaardingen en Maassluis kunnen ook direct het SHG bellen op 010 473 65 65 0900 1 26 26 26 5 cent per minuut Huiselijk geweld stopt

Nadere informatie

A G E N D A. M e d e d e l i n g e n v a n s c h o o l / d i r e c t i e

A G E N D A. M e d e d e l i n g e n v a n s c h o o l / d i r e c t i e W E E K B R I E F Nr. 12 13 november 2015 Datum Omschrijving A G E N D A Maandag 16 november Surprise avond voor ouders van de groepen 1 t/m 4 Dinsdag 17 november Surprise avond voor ouders van de groepen

Nadere informatie

Nieuwsbrief oktober 2011

Nieuwsbrief oktober 2011 RSZK is In voor Zorg! Woensdag 28 september was een mooie zonnige dag met zomerse temperaturen. Een prachtige dag om van start te gaan met het project In voor Zorg. In dit project gaan we als organisatie

Nadere informatie

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan.

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan. Over dit boek Er bestaan veel verschillende boeken over Tijl Uilenspiegel. Het bekendste boek is uit 1867, van Charles de Coster. De Vlaamse Tijl Uilenspiegel strijdt in dit boek voor de vrijheid tijdens

Nadere informatie

Liturgie Emmen, 16 november 2014 /aangepaste dienst Thema: Ruth hoort er helemaal bij!

Liturgie Emmen, 16 november 2014 /aangepaste dienst Thema: Ruth hoort er helemaal bij! Liturgie Emmen, 16 november 2014 /aangepaste dienst Thema: Ruth hoort er helemaal bij! 1. Votum: Opwekking 640 (eenmaal) 2. Zegengroet Genade voor u en vrede van God onze Vader in de Heer Jezus Christus.

Nadere informatie

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO

SAGAAM IN DE KLAS. Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO SAGAAM IN DE KLAS Een praktische handleiding voor leerkrachten in het PO & VO 1 Hoe meer mensen worden aangezet tot schrijven hoe meer ze gaan lezen Adriaan van Dis Colofon Auteur: Tom Blok Huisstijl:

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die bij dat hoofdstuk

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Ruth 1 en Mat. 1,1-6 15 december 2013 3 e Adventszondag Wehl (ds. Arja Oude Kotte-de Boon. Gemeente, Als ik zeg: 'Ubuntu' weet u dan wat ik bedoel?

Ruth 1 en Mat. 1,1-6 15 december 2013 3 e Adventszondag Wehl (ds. Arja Oude Kotte-de Boon. Gemeente, Als ik zeg: 'Ubuntu' weet u dan wat ik bedoel? Ruth 1 en Mat. 1,1-6 15 december 2013 3 e Adventszondag Wehl (ds. Arja Oude Kotte-de Boon Gemeente, Als ik zeg: 'Ubuntu' weet u dan wat ik bedoel? Het woord kwam voor in de toespraak van president Obama,

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN CHANOEKA

HET VERHAAL VAN CHANOEKA HET VERHAAL VAN CHANOEKA Op de 25e dag van de joodse maand Kislew begint Chanoeka, een feest dat acht dagen duurt. Met Chanoeka denken we terug aan een belangrijke gebeurtenis uit de geschiedenis van het

Nadere informatie

Een spannende ontsnapping

Een spannende ontsnapping Botel Bibalo Vivian den Hollander Een spannende ontsnapping Met illustraties van Juliette de Wit Van Holkema & Warendorf ISBN 978 90 00 33762 0 NUR 282 2014 Van Holkema & Warendorf Uitgeverij Unieboek

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus

Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Marcus 10,13-16 - Kleine en grote kinderen: iedereen is welkom bij Jezus Gezinsdienst Liturgie Welkom en mededelingen Voorzang: - Gezang 132 - Opwekking 461 - Gezang 146 Stil gebed Votum / groet Zingen:

Nadere informatie

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 12/11/14 1 LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 1. (lezen) Ik.... een lange tekst. 2 Hij.... een moeilijk boek. 3. Zij.... een gemakkelijk tekstje. 4..... jullie veel? Ja, wij.... graag kinderboeken.

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

Liturgie voor de Gezinsdienst. Thema: In de wolken!

Liturgie voor de Gezinsdienst. Thema: In de wolken! Liturgie voor de Gezinsdienst op 26 oktober 2014 om 10,00 uur in De Ark Thema: In de wolken! Met medewerking van: Elly Maarsingh Renny Post Leden van de KiWi Voor de dienst zingt Ludgrut: Wees welkom allemaal

Nadere informatie

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh?

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Soms weten bezoekers ons tijdens rondleidingen te vermelden dat Vincent van Gogh ooit een kamertje bewoonde in hotel Schafrath aan het Park in Nuenen.

Nadere informatie

Sorpresa! Een verrassing voor DANIEL FELIPE en Jelle

Sorpresa! Een verrassing voor DANIEL FELIPE en Jelle Sorpresa! Een verrassing voor DANIEL FELIPE en Jelle * 1. Daniel Felipe en zijn vriend Jelle Dit zijn Daniel Felipe en Jelle. Daniel Felipe heeft zijn jas aan. Jelle heeft alleen zijn kap op zijn hoofd.

Nadere informatie

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI AVI E4* Alcoholisme, ruzie, bang zijn Midden in de nacht rinkelt de telefoon. Anna weet wat dat betekent. Ze moet vluchten, alweer. Ze rent de donkere nacht in. De volgende dag valt Anna in de klas in

Nadere informatie

Wat kan ik voor u doen?

Wat kan ik voor u doen? 139 139 HOOFDSTUK 9 Wat kan ik voor u doen? WOORDEN 1 1 Peter is op vakantie. Hij stuurde mij een... uit Parijs. a brievenbus b kaart 2 Ik heb die kaart gisteren.... a ontvangen b herhaald 3 Bij welke...

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie